Nakuha ng Grameen Kalyan ang pagpapahinto sa paniningil ng Tk6.67 bilyong buwis habang ihaharap ang apela sa buong hukuman

Itinigil muna ang paniningil ng buwis bago ang pagdinig sa Disyembre

Pansamantalang itinigil ng Korte Suprema ng Bangladesh ang kautusang singilin ang Grameen Kalyan, ang organisasyong pangkawanggawa na itinatag ng Nobel laureate na si Muhammad Yunus, ng Tk6,669,152,370 na pinagtatalunang buwis sa kita. Nakatakdang dinggin ng buong hukuman ng Appellate Division sa Disyembre 13, 2026 ang dalawang petisyon ng organisasyon na humihiling ng pahintulot na umapela.

Naglabas ng kautusan si Chamber Judge Justice Md Rezaul Haque noong Oktubre 18 matapos dinggin ang pagtutol ng Grameen Kalyan sa hatol ng High Court na sumasaklaw sa limang taon ng buwis, mula 2012-13 hanggang 2016-17. Karaniwang inilalarawan ang singil bilang Tk666 crore, bagaman humigit-kumulang Tk666.92 crore ang eksaktong halaga. Ang isang crore ay katumbas ng 10 milyong taka.

Dahil sa kautusan, hindi maaaring singilin ng National Board of Revenue (NBR) ang halaga habang umiiral ang suspensiyon, ayon kay Deputy Attorney General Md Mehedi Hasan. Pansamantala nitong itinigil ang direktiba ng High Court na agad mangolekta; nananatili naman ang pasya nitong naaayon sa batas ang singil sa buwis habang nagpapatuloy ang proseso ng apela.

Umiikot ang alitan sa isang praktikal na tanong: nang makatanggap ng pera ang Grameen Kalyan sa pamamagitan ng kasunduan sa pamumuhunan sa Grameen Telecom, dibidendo ba ang perang iyon, o ibang uri ng kita na saklaw ng karaniwang buwis? Kasunod nito ang ikalawang tanong: maibibilang ba sa sariling bayarin ng Grameen Kalyan ang buwis na binayaran sa pangalan ng ibang organisasyon?

Ayon sa Grameen Kalyan, naibawas na ang buwis mula sa mga dibidendong pinagmulan ng pera. Itinuring naman ng mga awtoridad sa buwis at ng High Court na magkakahiwalay na nagbabayad ng buwis ang mga organisasyon, kaya mahalagang usapin sa kaso kung sino ang tumanggap ng pera at kung kaninong pangalan nakatala ang mga dokumento ng pagbabayad.

Ano ang binago ng kautusan ng chamber judge

Naghain ang Grameen Kalyan ng hamon nito sa Appellate Division noong Oktubre 18. Kinatawan ng nakatatandang abogado na si Abdullah Al Mamun ang organisasyon sa harap ng chamber judge, na dumidinig sa mga kahilingang kailangang aksiyunan bago isaalang-alang ng mas malaking hukuman.

Naghain ang organisasyon ng dalawang petisyon para humiling ng pahintulot na umapela. Hinihiling ng mga ito sa Appellate Division ang pahintulot na kuwestiyunin ang mga pasya ng High Court. Kaya ang pagdinig sa Disyembre ang susunod na yugto sa prosesong legal na nagsimula sa dalawang writ petition noong 2017.

Ayon kay Deputy Attorney General Mehedi Hasan, tatagal ang suspensiyon hanggang Disyembre 13. Sinabi naman ni Mamun na mananatili ang proteksiyon hanggang mapagpasyahan ang apela. Pareho nilang sinabi na hindi muna maaaring singilin ng NBR ang pinagtatalunang halaga; ang pagdinig sa Disyembre 13 ang susunod na nakatakdang petsa sa korte.

Para sa Grameen Kalyan, ang agarang pagbabago ay ang pagkakaginhawa nito mula sa hakbang ng paniningil alinsunod sa direktiba ng High Court. Ang tanong kung magkano ang aktuwal nitong dapat bayaran sa buwis ay pagdedesisyunan na ngayon ng Appellate Division.

Bakit pinagtibay ng High Court ang singil

Ibinasura nina Justices Md Mozibur Rahman Miah at Rezaul Karim noong Setyembre 10, 2026 ang dalawang writ petition ng Grameen Kalyan, at pinagtibay ang muling pagtatasa ng buwis. Itinatala ng isang salaysay ng mga pangyayari sa proseso na Setyembre 11 ibinasura ng bagong hukuman ang mga petisyon; Setyembre 10 naman ang petsang binabanggit sa mga ulat tungkol sa mismong pasya.

Umabot sa 15 at 32 pahina ang nakasulat na mga hatol ng hukuman. Nilagdaan ang mga ito noong Oktubre 12. Itinatala ang mga petsa ng paglalathala bilang Oktubre 12, 13 at 15; ayon naman sa mga ulat, inilabas ang mga ito sa website ng Korte Suprema noong Oktubre 12.

Inatasan ng High Court ang tagapangulo ng NBR at iba pang opisyal na singilin ang hindi pa nababayarang buwis alinsunod sa batas. Sa isa sa mga hatol, inilatag ng hukuman ang direktiba nito:

Inaatasan ang mga respondent na gawin ang kinakailangan kaugnay ng hindi pa nababayarang buwis ng petitioner sa pamamagitan ng agarang pagpapadala ng kinakailangang abiso ng paniningil. Ipadala agad sa mga respondent ang kopya ng hatol at kautusang ito.

Inalis din ng hukuman ang naunang suspensiyon. Dahil sa direktiba nitong maningil, agad nagkaroon ng epekto sa organisasyon ang hatol at nag-udyok ito ng kahilingang nagbunga sa pansamantalang paghinto noong Oktubre 18.

Paano nagbunga ng alitan ang kasunduan sa pamumuhunan

Itinatag ang Grameen Kalyan noong 1996 at ipinatala sa ilalim ng Companies Act noong Nobyembre ng taong iyon. Nagparehistro ito sa NGO Affairs Bureau noong Hulyo 2002. Itinatag ang organisasyon upang suportahan ang mga gawaing pangkawanggawa, kabilang ang mga ospital at klinikang naglilingkod sa mga kapos-palad.

Si Yunus ang nagtatag at dating tagapangulo nito. Ayon sa abogado na si Khaja Tanvir Ahmed, hindi na kaugnay si Yunus sa mga organisasyon ng Grameen mula pa noong 2024. Grameen Kalyan ang pinatawan ng pinagtatalunang singil sa buwis.

Tatlong organisasyon ang sangkot sa kasunduang pinansiyal: nagbigay ng pondo ang Grameen Kalyan sa Grameen Telecom, na namuhunan naman sa mga sapi ng Grameenphone sa sarili nitong pangalan. Pagkatapos, nangako ang Grameen Telecom na ipapasa sa Grameen Kalyan ang bahagi nito sa kinita mula sa mga dibidendo.

Sinuri ng High Court ang isang equity participation agreement na may petsang Abril 13, 2011, na nagbigay sa Grameen Kalyan ng karapatan sa 42.65 porsiyento ng mga kaugnay na kita. Ayon sa paglalarawan sa naunang kasunduan noong 2004, 42.50 porsiyento ang bahagi nito at Tk532,562,941 ang pondong inilaan.

Kabilang sa alitan ang Tk285.58 crore na natanggap mula sa Grameen Telecom at idineklara bilang kita sa dibidendo. Iniulat ng Grameen Kalyan ang kabuuang Tk285.83 crore na kita sa dibidendo para sa kaugnay na taon ng buwis, kaya halos lahat ng idineklarang kitang iyon ay mula sa bayad ng Grameen Telecom.

Ang dibidendo ay bayad na ibinibigay ng isang kompanya sa mga shareholder nito mula sa kita. Ang usaping legal ay kung dahil sa kontraktuwal na karapatan ng Grameen Kalyan na tumanggap ng bahagi ng kinita ng Grameen Telecom, dapat bang ituring ang natanggap nitong pera na katulad ng buwis sa dibidendong direktang ibinayad sa isang shareholder.

Dalawang magkaibang paliwanag sa iisang pera

Paninindigan ng NBR na balik sa pamumuhunan ang bayad sa Grameen Kalyan, na sa diwa ay interes o kitang mula sa ibang pinagmumulan, sa halip na kita sa dibidendo. Sa muling pagtatasa, naglapat ito ng buwis na 35 porsiyento sa tinayang kita.

Ikinatwiran ng Grameen Kalyan na nagbawas na ng buwis ang Grameenphone nang bayaran ang mga dibidendong pinagmulan ng kasunduan. Ayon kay Mamun, 15 porsiyento ang ibinawas at ang pagpapataw pa ng dagdag na buwis ay mangangahulugan ng dobleng pagbubuwis sa iisang kita.

Ipinaliwanag ni Mamun ang pagtutol ng Grameen Kalyan sa pagtrato sa buwis:

Bakit pa magpapataw ng karagdagang buwis gayong nabayaran na ang buwis na iyon? Iyan ang tanong na nagdala sa amin sa korte. Gayunman, iniulat ang usapin bilang kaso ng pag-iwas sa buwis,

Nakatuon ang High Court sa kung sino ang may-ari ng mga sapi at kung kaninong pangalan binayaran ang buwis. Napagpasyahan nitong hindi shareholder ng Grameenphone ang Grameen Kalyan sa ilalim ng kasunduan at wala itong karapatang angkinin ang mga sapi. Kaya tinanggap ng hukuman ang pagtrato sa bayad mula sa Grameen Telecom bilang kita mula sa ibang pinagmumulan.

Sinabi rin ng hukuman na wala itong nakitang katibayan ng pagbabawas ng buwis sa pangalan ng Grameen Kalyan o wastong mga dokumento ng pagbabayad sa kaban ng bayan na magpapatunay na binayaran ang buwis para sa organisasyon. Ayon sa pasya nito, hindi maaaring gamiting sariling bayad sa buwis ng Grameen Kalyan ang mga dokumentong nasa pangalan ng Grameen Telecom.

Magkano ang sinisingil sa bawat taon?

Ibinigay ni Deputy Attorney General Abdus Samad Azad ang pagkakabahagi ng singil ng NBR sa limang taon ng pagtatasa. Umabot sa Tk6,669,152,370 ang kabuuan ng mga halaga:

• 2012-13: Tk1,892,525,466, humigit-kumulang Tk189.25 crore.
• 2013-14: Tk1,327,746,012, humigit-kumulang Tk132.77 crore.
• 2014-15: Tk1,140,282,574, humigit-kumulang Tk114.03 crore.
• 2015-16: Tk1,152,296,625, humigit-kumulang Tk115.23 crore.
• 2016-17: Tk1,156,301,693, humigit-kumulang Tk115.63 crore.

Pinakamalaki ang singil sa unang taon, na bumubuo sa humigit-kumulang 28.4 porsiyento ng kabuuan. Mga Tk75.22 crore itong mas mataas kaysa sa pinakamaliit na taunang singil, para sa 2014-15.

Magkaibang halaga ang tinutukoy ng bayad na Tk285.58 crore na tinalakay sa alitan sa pamumuhunan at ng singil sa buwis na Tk666.92 crore. Ang una ay kitang natanggap na sinuri sa kaso; ang ikalawa naman ay pinagsamang singil ng awtoridad sa buwis para sa limang taon ng pagtatasa.

Bakit maaaring kuwestiyunin ang muling pagtatasa

Muling sinuri ng Central Intelligence Unit ng NBR ang mga rekord sa buwis ng Grameen Kalyan noong 2017. Sa pasyang may petsang Setyembre 26, 2017, itinuring na kita mula sa ibang pinagmumulan ang mga pinagtatalunang natanggap sa proseso ng muling pagtatasa.

Nauugnay sa kapangyarihan ng nangangasiwang awtoridad na baguhin ang pasyang ginawa ng mas mababang awtoridad sa buwis ang Seksyon 120(1) ng Income Tax Ordinance, 1984. Kinuwestiyon ng Grameen Kalyan ang legalidad ng mga pasya sa pamamagitan ng dalawang writ petition at humiling din ng muling pagsasaalang-alang sa komisyoner ng buwis.

Sinabi ng High Court na nabigo ang kahilingan para sa muling pagsasaalang-alang dahil hindi binayaran ng Grameen Kalyan ang kinikilalang obligasyon nito sa buwis, gaya ng hinihingi ng seksyon 121A(4)(b). Binanggit din nito ang mga seksyon 74 at 75(2)(d)(iii) sa pagpapaliwanag ng obligasyong magbayad ng buwis na kaugnay ng mga tax return.

Itinampok ang Seksyon 173 sa talakayan ng hukuman tungkol sa pagwawasto ng mga pagkakamali. Sinabi ng hukuman na nagwasto ang komisyoner sa loob ng 13 araw mula sa naunang kautusan, matapos magbigay ng abiso at pagkakataong marinig ang panig ng organisasyon.

Binanggit din sa hatol ang pagtrato ng Grameen Kalyan sa katulad na kita sa mga sumunod na taon ng pagtatasa nang timbangin ng hukuman ang posisyon nito sa kasalukuyang alitan. Patuloy na kinukuwestiyon ng organisasyon ang singil sa pamamagitan ng mga petisyon nito sa Appellate Division.

Ilang ulit ibinalik sa pagdinig ang kaso

Noong una, nakakuha ang Grameen Kalyan ng pasya ng High Court na nagbigay-daan dito upang umapela sa buwis kapag natugunan ang ilang kundisyon. Kinuwestiyon ng NBR ang pasyang iyon, na nagbunga ng mga karagdagang pagdinig at ng hatol na kalauna'y binawi dahil dati nang nasangkot sa paglilitis ang isang hukom.

Kabilang sa mahahalagang hakbang sa proseso ang mga sumusunod:

• 2017: Naghain ang Grameen Kalyan ng dalawang writ petition para kuwestiyunin ang muling tinayang mga singil sa buwis.
• Oktubre 17, 2023: Ipinawalang-bisa ng High Court ang kautusan ng komisyoner at nagbigay ng kondisyunal na pagkakataong umapela sa loob ng 60 araw.
• Marso 11, 2024: Ipinawalang-bisa ng Appellate Division ang pasyang iyon at iniutos na muling dinggin ng High Court ang nilalaman ng alitan.
• Agosto 4, 2024: Ibinasura ng isang hukuman ng High Court ang mga writ petition.
• 2024: Binawi ang hatol at iniutos na italaga ang mga kaso sa ibang hukuman.
• Setyembre 10, 2026: Ibinasura ng bagong hukuman ng High Court ang mga petisyon.
• Setyembre 14, 2026: Tumangging makialam si Chamber Judge Justice Farah Mahbub bago mailathala ang buong mga hatol.
• Oktubre 18, 2026: Pansamantalang itinigil ni Justice Rezaul Haque ang kautusang maningil at itinakda sa Disyembre 13 ang pagdinig ng buong hukuman.

Agosto 29 ang petsang ibinigay sa mas detalyadong tala ng proseso para sa pagbawi ng hatol noong 2024; Oktubre 4 naman ang nasa ibang ulat. Ipinaliwanag na binawi ang hatol dahil dati nang kinatawan ng isang hukom sa naunang hukuman ang gobyerno sa kaparehong paglilitis bilang deputy attorney general.

Ano ang kaakibat ng paniningil

Bago ang suspensiyon noong Oktubre, sinabi ni Deputy Attorney General Azad na magpapadala ng abiso ng paniningil ang deputy commissioner of taxes para sa Taxes Zone 14 sa ilalim ng mga seksyon 214 o 221 ng Income Tax Act, 2023. Ayon sa kanya, bibigyan ng abiso ang Grameen Kalyan ng 30 araw para magbayad, kasama ang simpleng interes na kakalkulahin mula 2017.

May ibang paglalarawan naman sa hatol na nagbibigay ng tatlong taon ng pananalapi para magbayad. Nakasaad sa siniping mga direktiba sa paniningil ang agarang pagkilos, samantalang 30 araw na palugit ang binanggit ni Azad sa abiso. Pansamantalang itinigil ng kautusan noong Oktubre 18 ang paniningil habang hinihintay ang pagdinig sa Disyembre.

Ayon kay Azad, maaaring humantong sa hakbang laban sa mga bank account at iba pang ari-arian ang hindi pagbabayad, alinsunod sa seksyon 221. Para sa isang organisasyong pangkawanggawa na nagbibigay ng serbisyong pangkalusugan, konkretong usapin ang kakayahan nitong magamit ang mga pondo, bagaman walang tinukoy na epekto nito sa mga ospital o klinika ng organisasyon.

Susunod na tatalakayin ng Appellate Division ang dalawang petisyon na humihiling ng pahintulot na umapela. Iigiit ng Grameen Kalyan ang argumento nitong naibawas na ang buwis, samantalang nakasentro naman ang katuwiran ng High Court sa magkakahiwalay na legal na entidad, pagmamay-ari ng mga sapi at katibayan ng pagbabayad.

Mahahalagang punto

• Pansamantalang itinigil ng Korte Suprema noong Oktubre 18, 2026 ang agarang paniningil sa Grameen Kalyan ng Tk6,669,152,370.
• Nananatili ang pasya ng High Court na pinagtitibay ang singil sa buwis habang nagpapatuloy ang pagkuwestiyon dito.
• Saklaw ng singil ang limang taon ng pagtatasa, mula 2012-13 hanggang 2016-17.
• Ayon sa Grameen Kalyan, naibawas na ang buwis mula sa mga dibidendong pinagmulan ng pera; sinabi naman ng High Court na hindi maibibilang bilang sariling bayad nito ang buwis na binayaran ng ibang organisasyon.
• Nakatakdang dinggin ng buong hukuman ng Appellate Division sa Disyembre 13, 2026 ang dalawang petisyon para humiling ng pahintulot na umapela.