Presyo ng Bigas sa Bangladesh, Tumaas Habang Lalong Nagpapasikip sa Badyet ng mga Pamilya ang Mas Mataas na Gastos sa Transportasyon

Maliit na pagtaas, lumalaki ang dagdag-gastos sa hapag-kainan

Tumaas nang Tk 1 hanggang Tk 1.50 kada kilo ang presyo ng bigas sa anim na pamilihan sa Dhaka sa mga araw bago sumapit ang Oktubre 17, 2026. Dagdag-gastos ito para sa mga pamilyang nagbabawas na ng laman ng kanilang listahan sa pamimili at sa maliliit na negosyong pagkain na nagsisikap panatilihing abot-kaya ang mga pagkain. Sa kabuuan ng naunang linggo, umabot sa Tk 1 hanggang Tk 2 kada kilo ang pagtaas.

Para kay Momotaz Begum, na naghahanda ng tanghalian at hapunan para sa humigit-kumulang 30 katao sa Tejkuni Para, kahit Tk 1 lang ang itaas sa bawat kilo ay nangangahulugan ng dagdag na Tk 360 sa buwanang gastos niya. Para naman sa pamilyang may anim na miyembro ni Zahidur Rahman, isang empleyado ng courier service na kumokonsumo ng hindi bababa sa 65 kilo ng bigas kada buwan, dagdag na Tk 65 ang kailangang ilaan dahil sa kaparehong pagtaas.

Itinuturo ng mga negosyante ang pagmahal ng transportasyon matapos itaas ang presyo ng gasolina noong Setyembre, mas mataas na gastos sa palay, at ang panahong hinihintay bago makarating sa mga pamilihan ang mas maraming bagong ani ng bigas. Mas halo-halo ang ipinakikita ng mga opisyal na tala ng presyo, kaya mahalagang isaalang-alang ang uri, lokasyon at panahong saklaw ng bawat paghahambing.

Nagtatala ang araw-araw na ulat sa presyo sa pamilihan ng Department of Agricultural Marketing ng Tk 72–75 kada kilo para sa pinong bigas na Aman at Tk 56–60 para sa katamtamang uri. Ipinakikita nito ang pagbabago na 0.00 porsiyento sa tabi ng bawat kategorya ng bigas. Walang petsa o paliwanag kung anong panahon ang pinaghahambing sa sipi ng ulat, samantalang hiwalay na nangako ang Trading Corporation of Bangladesh na sisiyasatin ang mga pagkakaiba sa pagitan ng mga tala nito at ng mga naobserbahan sa pamilihan.

Paano naganap ang mga pagtaas

Sumunod ang mga paggalaw ng presyo noong Oktubre sa pagsasaayos ng presyo ng gasolina noong ikatlong linggo ng Setyembre, nang tumaas nang Tk 20 kada litro ang diesel, gasolina at octane. Pagkatapos nito, iniulat ng mga negosyante na tumaas ang singil sa ilang rutang dinaraanan ng bigas papuntang Dhaka.

Ipinakikita ng sunod-sunod na pangyayari na sa iba’t ibang yugto naramdaman ang pagtaas ng gastos, mula sa pagbili ng palay hanggang sa paghahatid ng naprosesong bigas:

• Ikatlong linggo ng Setyembre: tumaas nang Tk 20 kada litro ang presyo ng gasolina.
• Oktubre 9: tumaas nang Tk 2–3 kada kilo ang presyo ng pinong bigas sa Dhaka, habang Tk 1–3 naman ang itinaas ng katamtamang uri.
• Oktubre 13: ayon sa mga obserbasyon sa pamilihan, Tk 74–75 kada kilo ang pinong bigas at Tk 58–65 ang katamtamang uri, samantalang walang naitalang lingguhang pagtaas sa mga tala ng TCB.
• Oktubre 17: naitala sa mga obserbasyon sa anim na pamilihan sa Dhaka ang pagtaas na Tk 1–1.50 kada kilo.

Magkano ang binabayaran ng mga mamimili sa iba’t ibang uri ng bigas

Naibebenta ang Miniket rice sa Tk 65–76 kada kilo noong Oktubre 9, depende sa tatak. Tk 74–75 ang halaga ng Miniket na may tatak na Diamond, Manzur at Sagar, kumpara sa humigit-kumulang Tk 72 noong nakaraang linggo. Tk 65 naman ang Miniket na may tatak na Rashid, habang umabot sa Tk 76 ang bigas na may tatak na Mozammel.

Nakatala sa mga bilang ng TCB na binanggit noong Oktubre 9 ang katamtamang uri ng bigas na Paijam, BRRI-28 at BRRI-29 sa Tk 58–65 kada kilo, humigit-kumulang Tk 3 na mas mataas sa loob ng isang linggo. Halos hindi nagbago ang presyo ng magagaspang na bigas, na nanatili sa Tk 50–55 sa mga obserbasyon sa pamilihan noong Oktubre 9 at Oktubre 13.

Ayon kay Kamal Hossain, may-ari ng Makbul Rice Agency sa Mirpur-11, mas mahal na sa kanyang pamilihan ang lahat ng uri maliban sa Nazirshail. Pagsapit ng Oktubre 9, iniulat naman ng mga nagtitinda sa Karwan Bazar, New Market at Lalbagh ang pagtaas ng Tk 2–3 sa Nazirshail, na nagkakahalaga ng Tk 70–95 depende sa kalidad.

Pinaghihiwalay ng pang-araw-araw na talaan ng presyo ng pamahalaan ang bigas ayon sa uri ng ani at laki ng butil. Nakatala roon ang Tk 66–70 kada kilo para sa pinong Boro, Tk 55–57 para sa katamtamang Boro at Tk 47–49 para sa magaspang na Boro. Para sa bigas na Aman, Tk 48–50 ang magaspang na uri. Mas tiyak na batayan ang mga kategoryang ito para sa mga mambabasa kaysa sa iisang presyong kumakatawan sa lahat ng uri ng bigas.

Bakit nagkakaiba ang mga opisyal na bilang at presyo sa tindahan

Walang uri ng bigas na nagtala ng pagtaas sa naunang linggo sa mga bilang ng TCB na binanggit noong Oktubre 13; sa halip, bumaba nang 1.27 porsiyento ang pinong bigas. Gayunman, sa naunang buwan ay tumaas nang 2.50 porsiyento ang sukat ng TCB para sa katamtamang uri ng bigas.

Ayon kay Shatadal Mondal, assistant director ng TCB para sa datos ng pamilihan, tila wasto ang mga bilang batay sa nakalap na impormasyon, ngunit susuriin ng organisasyon ang mga pagkakaiba. Sinabi niyang kabilang sa saklaw nito sa Dhaka ang Mirpur, Mohammadpur, Malibagh, Rampura, Mohakhali, Hatirpool at West Agargaon.

Ipinaliwanag ni Mondal ang nakaplanong pagsusuri:

Dahil kapwa pumupunta sa mga pamilihan ang aming mga tauhan at ang inyong mga mamamahayag, hindi dapat lumaki ang agwat. Gayunman, susuriin namin ito nang mabuti para matukoy kung wasto ang datos at kung nagkaroon nga ng ganitong pagkakaiba,

Kailangang maghambing ang isang mamimili ng bigas na magkakapareho ang kalidad, pamilihan at panahong saklaw para tumpak na masubaybayan ang pagbabago ng presyo. Hindi pa nalulutas sa mga tala noong Oktubre ang agwat sa pagitan ng opisyal na lingguhang bilang at ng nakitang pagtaas sa mga tindahan, at wala pang ibinigay na petsa ang TCB kung kailan matatapos ang pagsusuri nito.

Tumataas ang gastos sa transportasyon sa pagitan ng mga gilingan at Dhaka

Tinaya ni Mohammad Shaon, isang mamamakyaw sa Mohammadpur Krishi Market, na Tk 24,000 na ang gastos sa paghahatid ng isang trak ng bigas mula Kushtia papuntang Dhaka, mula sa Tk 20,000. Katumbas ito ng Tk 4,000 o 20 porsiyentong pagtaas sa rutang iyon.

Iniulat naman ng iba pang mamamakyaw ang pagtaas na humigit-kumulang Tk 3,000 kada trak mula Dinajpur at Tk 2,000 mula Chapainawabganj matapos tumaas ang presyo ng diesel. Sinabi nilang dahil sa mas mataas na gastos sa transportasyon at iba pang bayarin ay itinaas nila nang Tk 0.50–1 kada kilo ang presyo ng bigas.

Ayon kay Shaon, tumaas nang Tk 1 at naging Tk 66 kada kilo ang presyo niya sa pakyawan ng pinong bigas, habang umakyat nang Tk 1.50 at naging Tk 48.50 ang katamtamang uri. Iniulat din ni Shafiqul Islam, tagapamahala ng isang pakyawan na tindahan sa Karwan Bazar, ang pagmahal ng bigas sa mga gilingan sa Kushtia at iba pang lugar, na umabot sa Tk 50 kada sako ang pagtaas sa ilang lugar.

Mas matalas ang pagtatasa ni Sohrab Hossain, tagapamahala ng Janata Rice Agency sa Karwan Bazar: sinamantala raw ng mga negosyante ang mas mataas na gastos sa transportasyon para magtaas ng presyo matapos ang mahabang panahong hindi ito nagbabago. Sinabi rin niyang walang kakulangan sa bigas sa alinmang distrito. Ipinakikita ng salaysay niya na kailangang isaalang-alang kapwa ang mga desisyon ng mga negosyante sa pagtatakda ng presyo at ang mas mataas na gastos na iniulat ng iba pang nasa supply chain.

Gastos sa palay at paghihintay sa bagong suplay

Mas mahal ang ibinabayad ng mga may-ari ng gilingan sa Kushtia para sa palay, ang inaning butil na hindi pa inaalisan ng ipa. Ayon kay Joynal Abedin Pradhan, pangkalahatang kalihim ng Bangladesh Auto Major and Husking Mill Owners Association sa Kushtia, tumaas sa Tk 1,240 kada maund ang presyo ng palay sa loob ng isang buwan, mula sa Tk 1,120.

Katumbas ng humigit-kumulang 10.7 porsiyento ang pagtaas na Tk 120. Ayon kay Joynal, tumaas nang Tk 1–2 kada kilo sa parehong panahon ang presyo ng bigas sa tarangkahan ng gilingan, at Tk 55–67 ang halaga ng mga pinong uri. Ito ang presyong sinisingil ng mga nagpoproseso bago idagdag ng mga mamamakyaw ang gastos sa transportasyon at kasunod na bentahan.

Sinabi rin ni Joynal na mas natutuyo ang palay sa ganitong panahon ng taon, kaya nababawasan ang halumigmig at bigat nito. Dapat samakatuwid isaalang-alang ng mga mamimili kung gaano karaming butil na magagamit ang makukuha nila kapalit ng kanilang ginastos. Sa Naogaon, iniulat naman ni Nirod Boron Saha, may-ari ng gilingan at pangulo ng asosasyon ng mga negosyante, ang pagtaas ng Tk 30–50 kada maund sa presyo ng pinong bigas sa loob ng limang araw, kaya umabot ito sa Tk 2,050–2,080 kada maund na may bigat na 37.32 kilo.

Ayon sa mamamakyaw na si Mamunur Rashid, nagsimula kamakailan ang pag-aani ng Aman sa ilang distrito. Gayunman, inaasahan ni Kamal Hossain na aabutin pa ng hindi bababa sa dalawang buwan bago makarating sa mga pamilihan ang bagong bigas. Maaaring magkaiba ang panahon ng pag-aani sa ilang lugar at ang pagdating ng malaking suplay ng naprosesong bigas sa mga tindahan; ayon sa tantiya ni Kamal, bandang Disyembre pa ito darating.

Humarap sa tumataas na gastos at utang ang isang naghahanda ng pagkain

Naniningil si Momotaz Begum ng Tk 150 kada customer para sa tanghalian at hapunan. Karamihan sa mga customer niya ay mga arawang manggagawa na maraming kumain ng bigas, kaya isa ito sa mga regular na gastusin ng kanyang negosyo.

Itinaas na niya ang presyo mula Tk 120 mga apat at kalahating buwan bago nito, katumbas ng 25 porsiyentong pagtaas. Maaari siyang mawalan ng mga customer kung muli niyang itataas ang presyo, ngunit kung hindi niya ito gagalawin ay siya ang sasalo sa pagmahal ng pagkain, LPG at kuryente. Ayon sa kanya, lumiit ang kinikita niya at nadagdagan ang utang.

Ipinaliwanag ni Momotaz kung bakit ikinababahala niya kahit ang katamtamang pagtaas:

Maaaring hindi gaanong kalaki sa tingin ang pagtaas ng Tk 1 o Tk 2 kada kilo, pero nangangamba kami sa susunod pang mga pagtaas dahil hirap na nga kaming tustusan ang pang-araw-araw na gastusin,

Batay sa sinabi niyang Tk 360 ang idinaragdag ng pagtaas na Tk 1 sa buwanang gastos, bumibili siya ng humigit-kumulang 360 kilo kada buwan. Sa ganitong dami, Tk 720 ang madaragdag sa gastos kung Tk 2 ang itataas at hindi magbabago ang binibili niya. Ipinakikita ng pagkalkula kung paanong ang maliit na pagbabago sa nakapaskil na presyo sa tindahan ay nagiging mas malaking gastos sa negosyo.

Ayon kay Momotaz, maaaring mapilitan siyang itigil ang negosyo kung magpapatuloy ang mga pagtaas. Maaapektuhan din nito ang mga manggagawang umaasa sa dalawang beses na pagkaing inihahanda niya araw-araw at kapos ang kakayahang magbayad ng mas mahal.

Nagbabawas ng binibili ang mga pamilya at nagbibiyahe para makatipid

Itinataguyod ni Zahidur Rahman, 55, ang pamilyang may anim na miyembro, kabilang ang apat na anak, gamit ang kinikita niya sa isang pribadong courier service. Ayon sa residente ng Hatirpool, hindi na sapat ang kita niya para tustusan ang gastusin ng pamilya.

Ikinuwento niya ang mga pagpiling ginagawa niya ngayon habang namimili:

Hindi na sapat ang perang dala ko sa pamilihan para sa mga pangangailangan namin. Kailangan kong magtanggal ng ilang bagay sa listahan o magbawas ng dami para kayanin ang krisis,

Bumabyahe si Zahidur papuntang Karwan Bazar kahit may pamilihang malapit sa bahay nila, para makatipid ng hindi bababa sa Tk 100 sa mga binibiling nagkakahalaga ng humigit-kumulang Tk 1,200. Magdaragdag ng Tk 65–130 sa buwanang gastos ang pagtaas na Tk 1–2 sa pinakamababang konsumo ng bigas ng pamilya niya, kaya halos mauubos o tuluyang mawawala ang natitipid niya.

Inilarawan naman ni Hasibul Hasan, isa pang empleyado ng pribadong sektor na namimili sa Karwan Bazar, kung paano siya bumili ng bigas na BRRI-28 sa halagang Tk 60 kada kilo noong unang bahagi ng Setyembre, Tk 62 malapit sa katapusan ng buwan at Tk 64 noong unang bahagi ng Oktubre. Ipinakikita ng mga presyong binayaran niya ang pagtaas na Tk 4, o humigit-kumulang 6.7 porsiyento, mula sa unang presyo hanggang sa huli.

Nadagdag ang bigas sa dati nang mamahaling mga pinamimili

Mataas din ang presyo ng mga gulay, itlog at isda para sa mga sambahayan sa Dhaka noong unang bahagi ng Oktubre. Tk 70–120 kada kilo ang karamihan sa mga gulay noong Oktubre 9, habang Tk 120–140 ang kamatis at Tk 150 ang mga unang aning sitaw sa taglamig. Mas mura ang papaya, na Tk 30.

Tk 155–160 kada dosena ang halaga ng itlog ng inahing manok sa iba’t ibang pamilihan. Sa mga tindahan sa mga komunidad na naniningil ng Tk 55 para sa apat na itlog, katumbas ito ng Tk 165 kada dosena, kaya isa ring salik sa badyet ng pamilya ang dami ng binibili. Humigit-kumulang Tk 180 kada kilo ang manok na broiler, habang nanatili sa Tk 800 ang baka.

Kaunti ang abot-kayang alternatibo sa isda. Tk 250–260 kada kilo ang tilapia at Tk 220–230 ang pangas. Binanggit din ni Moslim Uddin, isang negosyante ng stationery, na dagdag na pasanin sa gastusin ng mga sambahayan ang kamakailang pagtaas ng presyo ng nakapakete at likidong gatas.

Iniulat ng Bangladesh Bureau of Statistics na 8.65 porsiyento ang karaniwang implasyon sa 12 buwang nagtapos noong Setyembre. Inilalarawan ng bilang na ito ang karaniwang pagtaas ng presyo sa loob ng isang taon. Para sa mga pamilyang gaya ng kay Zahidur, mas kongkreto ang agarang tugon: bumili ng mas kaunti, magtanggal ng mga bagay sa listahan o maglaan ng oras sa pagpunta sa mas murang pamilihan.

Mahahalagang Punto

• Tumaas nang Tk 1–1.50 kada kilo ang presyo ng bigas sa anim na pamilihan sa Dhaka, ayon sa mga obserbasyon bago sumapit ang Oktubre 17.
• Itinuro ng mga negosyante ang mas mataas na singil sa transportasyon, pagmahal ng palay at pana-panahong pagbabago sa iskedyul ng suplay.
• Nananatili sa Tk 50–55 kada kilo ang magagaspang na bigas sa mga obserbasyon sa pamilihan noong Oktubre 9 at Oktubre 13.
• Nangako ang TCB na susuriin ang mga pagkakaiba sa pagitan ng lingguhang bilang nito at ng mga naobserbahang presyo sa mga tindahan.
• Dagdag-gastos na Tk 65 kada buwan para sa pamilya ni Zahidur Rahman at Tk 360 para sa negosyong pagkain ni Momotaz Begum ang pagtaas na Tk 1.
• Maaaring abutin pa ng hindi bababa sa dalawang buwan bago makarating sa mga pamilihan ang bagong bigas, ayon sa negosyanteng si Kamal Hossain.