Tumangging Sumagot ang mga Tauhan ng SAS Habang Sinisiyasat ng Pagtatanong sa Afghanistan ang mga Pagpatay at Nawawalang Ebidensya

Nanganganib ang direktang testimonya dahil sa mga pagtanggi

Tumangging sagutin ang mga tanong ng pampublikong pagtatanong tungkol sa umano'y labag sa batas na mga pagpatay sa Afghanistan ang malaking bahagi ng mga tauhan ng SAS na nilapitan nito, ayon kay Lord Justice Haddon-Cave. Sinusuri ng pagtatanong ang mga paratang na may kinalaman sa mahigit 50 pagkamatay, posibleng pagtatakip sa maling gawain, at kabiguan ng Royal Military Police na magsagawa ng wastong imbestigasyon.

Sinabi ng hukom na natukoy ng pagtatanong ang maraming miyembro ng Special Air Service na nais nitong magbigay ng direktang ebidensya tungkol sa mga operasyon ng sadyang pagdetine. Nilayon ng mga pagsalakay na ito na arestuhin ang mga pinaghihinalaang kumander ng Taliban at guluhin ang mga network na sangkot sa paggawa ng mga bomba. Nagpadala ng pormal na nakasulat na mga kahilingan sa mga tauhang kinauukulan.

Ganito inilarawan ni Haddon-Cave, na namumuno sa Independent Inquiry relating to Afghanistan, ang kanilang tugon:

Ipinahiwatig ng malaking bahagi sa kanila na gagamitin nila ang pribilehiyong hindi magbigay ng pahayag na maaaring magsangkot sa kanila sa krimen, at tumanggi silang sagutin ang anumang tanong ng pagtatanong.

Pinoprotektahan ng pribilehiyong ito ang mga tao laban sa sapilitang pagbibigay ng mga sagot na maaaring magsangkot sa kanila sa krimen. Hindi pag-amin ng pagkakasala ang paggamit nito. Gayunman, dahil sa mga pagtanggi, naghahanap ng mga sagot ang pagtatanong tungkol sa mga operasyong pinagtatalunan nang walang direktang testimonya mula sa marami sa mga sundalong nilapitan nito.

Walang ibinigay na eksaktong bilang ng mga pinadalhan ng kahilingan o mga tumanggi sa ulat tungkol sa pagdinig. Kaya ipinakikita ng paglalarawan ng hukom na malaki ang problemang kinakaharap sa pagkuha ng testimonya, ngunit hindi nito nasusukat ang antas ng pagtugon.

Nakakuha rin ang pagtatanong ng humigit-kumulang 10,000 larawan mula sa mga operasyon, nakarinig ng ebidensya tungkol sa mga alalahaning ibinangon sa loob ng special forces at humarap sa isang legal na hamon hinggil sa pinaghihigpitang ebidensya. Hiwalay dito, inanunsyo sa isang opisyal na abiso ang pagdinig sa 25 Setyembre 2026 tungkol sa malaking pagdami ng mga dokumentong hindi isiniwalat. Magkakaugnay ang mga pangyayaring ito sa tanong kung ano ang naganap sa mga pagsalakay at kung natanggap ba ng mga imbestigador ang ebidensyang kailangan upang matukoy ito.

Mga kailangang matukoy ng pagtatanong

Saklaw ng pagtatanong ang mga operasyong isinagawa mula 2010 hanggang 2013. Kabilang sa mga tungkulin nito ang pagsusuri kung may kapani-paniwalang ebidensya na sumusuporta sa mga paratang ng maraming extrajudicial killing ng mga sandatahang lakas ng Britanya, kung itinago ang mga pangyayari, at kung wasto at mabisa ang mga imbestigasyon ng Royal Military Police.

Ang extrajudicial killing ay pagpatay na labag sa batas at walang legal na batayan o prosesong hudisyal. Dito, nakasentro ang mga pangunahing paratang sa mga detenido at mga taong walang armas na umano'y napatay sa mga operasyong militar, hindi sa mga pagkamatay na napagpasiyahan na ng hukuman na labag sa batas.

Sinabi ni Haddon-Cave na ang panahong sinusuri ay "sapat na sumasaklaw sa mga paratang na kasalukuyang inihaharap." Isasaalang-alang din ng pagtatanong ang mga aral mula sa mga natuklasan nito.

Mga kahilingan alinsunod sa Rule 9 ang mga nakasulat na liham sa mga tauhan ng SAS. Pormal na kahilingan ang mga ito ng isang pampublikong pagtatanong na itinatag sa bisa ng batas para sa mga salaysay ng mga saksi o mga dokumento. Mga hakbang ito sa pangangalap ng ebidensya, hindi mga kasong kriminal.

Mahalaga ang pagkakaibang ito dahil maaari suriin ng pagtatanong ang asal at mga pagkukulang ng mga institusyon, ngunit hindi ito maaaring magpasya mismo tungkol sa pananagutang sibil o kriminal. Gayunman, maaaring magkaroon ng mabibigat na epekto sa mga indibidwal at institusyon ang mga konklusyon nito, gaya ng binanggit sa hiwalay na hamon sa hukuman tungkol sa pag-access sa ebidensya.

Ang 54 na pagkamatay at mga pamilyang naghahanap ng sagot

Inanunsyo ng mga ministro ang pagtatanong matapos lumitaw ang mga paratang na pumatay ang isang yunit ng SAS ng 54 na Afghan sa kahina-hinalang mga pangyayari sa lalawigan ng Helmand noong 2010 at 2011. Inilarawan sa isang masusing imbestigasyon ang 54 na pagkamatay bilang posibleng mga pagpatay na labag sa batas sa isang anim na buwang deployment, at hindi bilang kabuuang bilang ng mga napatay ng iskwadron.

Nasa tatlong digit ang iniulat na bilang ng mga nasawi na iniugnay sa iskwadron sa deployment na iyon. Samakatuwid, tinutukoy ng bilang na 54 ang isang pangkat ng kahina-hinalang mga pagkamatay sa loob ng mas malaking kabuuang bilang ng mga nasawi sa operasyon; hindi ito konklusyong labag sa batas ang bawat pagkamatay sa deployment.

Nagsampa ng kaso ang law firm na Leigh Day para sa isang Afghan na kinilalang si Saifullah. Ikinatwiran niyang napatay ang kanyang ama, dalawang kapatid na lalaki at pinsan sa isang pagsalakay ng SAS sa isang compound sa timog Afghanistan noong Pebrero 2011.

Naghahanap ang pagtatanong ng ebidensya mula sa mga pamilyang Afghan na namatayan ng mga kamag-anak sa mga operasyon. Makapagbibigay ang kanilang testimonya ng mga salaysay tungkol sa pagdetine, pamamaril at mga pangyayari sa loob ng mga compound, na maihahambing sa mga rekord ng militar. Bahagi pa rin ng imbestigasyon ang mga paghahambing na ito; hindi pa ito mga pinal na natuklasan.

Paulit-ulit na salaysay na dumukot umano sa mga armas ang mga detenido

Inilalarawan sa mga ulat ng operasyon mula sa deployment ang paulit-ulit na mga insidente kung saan ibinabalik sa loob ng mga gusali ang mga lalaking Afghan na dinetine at pagkatapos ay umano'y dumudukot ang mga ito ng riple o granada. Nagdulot ng pag-aalala sa punong-himpilan ng special forces ang pag-uulit ng magkakahawig na paliwanag.

Inilarawan sa mga salaysay tungkol sa mga pagsalakay noong 29 Nobyembre 2010 at 15 Enero 2011 ang mga detenidong nagtangkang gumamit ng mga granada matapos dalhin sa loob ng gusali. Magkakahawig na paliwanag ang ibinigay sa mga ulat ng nakamamatay na pamamaril noong 7, 9 at 13 Pebrero: nagtangka umanong makipaglaban sa patrol ang isang detenido gamit ang riple.

Noong 16 Pebrero, iniulat na napatay ang dalawang detenido matapos umanong kumuha ang isa ng granada mula sa likod ng mga kurtina at dumampot naman ang isa pa ng riple mula sa likod ng mesa. Noong 1 Abril, dalawa pang detenido ang napatay matapos umanong itutok ang riple at tangkaing maghagis ng granada.

Iginiit ng mga taong nagsilbi sa iskwadron na pinatay ang mga lalaking walang armas at itinanim ang mga armas upang bigyang-katwiran ang pamamaril. Hindi pa napagtitibay ng mga natuklasan ng pagtatanong ang mga paratang na ito. Mahalaga ang mga ito dahil sa posibleng salungatan ng mga paliwanag tungkol sa operasyon at mga salaysay ng mga tauhang naroon sa deployment.

Walang naiulat na nasugatan sa SAS sa mga pagsalakay na sinuri sa masusing imbestigasyon. Hindi nito pinatutunayan nang mag-isa na may naganap na labag sa batas na asal, ngunit isa pa itong katotohanang dapat suriin kasabay ng paulit-ulit na mga salaysay tungkol sa mga banta mula sa mga detenidong lalaki.

Maaaring subukin ng mga larawan ang mga rekord ng operasyon

Sinabi ni Haddon-Cave na nakakuha ang pagtatanong ng humigit-kumulang 10,000 larawang kinunan sa mga operasyon ng sadyang pagdetine. Ayon sa kanya, mataas ang resolusyon ng mga larawan at mukhang hindi kasama ang mga ito sa mga imbestigasyon ng Royal Military Police.

Ayon sa mga ulat, kinunan ng SAS ang mga larawan at hindi sinuri ng mga pulis militar. Mas maingat ang pagkakasabi ng hukom tungkol sa kawalan ng mga ito sa mga naunang imbestigasyon. Hindi pa ipinahahayag ng pagtatanong kung ano ang pinatutunayan ng mga larawan tungkol sa anumang partikular na pagkamatay.

Maaaring makatulong ang mga larawan upang ihambing ang aktuwal na kalagayan ng pinangyarihan sa mga salaysay ng operasyon at testimonya ng mga saksi. Nakasalalay ang halaga ng mga ito bilang ebidensya sa kung kailan at saan kinunan, kung ano ang ipinakikita ng mga ito at kung gaano katiyak na maiuugnay ang mga ito sa isang insidente. Hindi sapat ang dami ng mga larawan lamang upang patunayan ang maling gawain.

Umaabot sa hanay ng mga namumuno ang mga paratang

Sa mga pambungad na pahayag, sinabi ni Richard Hermer KC, na kumakatawan sa pitong pamilyang namatayan, na higit pa sa mga kahina-hinalang pamamaril ang ipinakikita ng mga dokumento ng militar. Ipinahayag niya ang mga paratang na may pagsira ng ebidensya, pagtuturo sa mga saksi kung ano ang sasabihin, at kabiguan ng mga responsable sa disiplina na imbestigahan ang mga salaysay na walang kapani-paniwala.

Pinangalanan ni Hermer ang mga dating direktor ng special forces na sina Lieutenant General Jonathan "Jacko" Page at General Sir Mark Carleton-Smith. Ikinatwiran niyang alam nila ang tungkol sa malulubhang pinaghihinalaang maling gawain ngunit hindi nila tiniyak na makarating sa Royal Military Police ang mga alalahanin o napigilan ang pag-uulit ng mga ito. Mga pahayag ang mga ito sa pagtatanong, hindi mga hatol laban sa alinman sa mga opisyal.

Sa isang hiwalay na imbestigasyon, iginiit na inilagay ang mga alalahanin sa isang klasipikadong file na may limitadong access sa halip na ipasa sa mga pulis militar. Iginiit din dito na binigyan ng briefing si Carleton-Smith tungkol sa mga kahina-hinalang pagpatay ngunit hindi niya isiniwalat ang mga naunang alalahanin nang magsimula ng imbestigasyon ang mga pulis militar noong 2013. Tumanggi siyang magkomento tungkol sa salaysay na iyon.

Ipinahihiwatig ng mga dokumentong tinalakay sa pagtatanong na nababahala ang punong-himpilan tungkol sa pagsisiyasat sa mga gawain nito. Binanggit ni Hermer ang isang email noong Mayo 2011 mula sa nakatataas na abogado sa punong-himpilan ng special forces na nagbabala na maaaring igiit ang imbestigasyon ng mga pulis militar kapag nakaabot sa mas mataas na antas ang isang reklamo.

Inilahad din niya ang isang email noong 2016 tungkol sa mga pinaghihinalaang pagpatay na nakarating kay Simon Case, na noo'y nakatataas na opisyal sa tanggapan ng punong ministro, gayundin sa kalihim ng gabinete at sa attorney general. Nang taon ding iyon, nagpahayag ng pag-aalala si Stephen Lovegrove, permanenteng kalihim ng Ministry of Defence, sa pinuno ng mga pulis militar tungkol sa kultura sa loob ng special forces.

Inamin ng Ministry of Defence na lubha nitong nailigaw ang isang pamilyang namatayan at ang High Court, ngunit itinanggi nitong sinadya ito. Itinanggi rin nitong hinadlangan nito ang mga imbestigasyon at sinabi nitong walang sapat na ebidensya para magsampa ng kaso ayon sa mga naunang imbestigasyon.

Nagtapos ang mga naunang imbestigasyon nang walang sakdal

Sinusuri ng pagtatanong ang Operation Northmoor at Operation Cestro, dalawang imbestigasyon ng Royal Military Police na magkaiba ang saklaw. Inimbestigahan ng Northmoor ang mahigit 600 hinihinalang paglabag, unti-unting itinigil noong 2017 at tuluyang isinara noong 2019. Limang taon nagtrabaho ang mga imbestigador nito, ngunit walang nauwi sa mga sakdal.

Ukol naman ang Cestro sa pagkamatay ng apat na kabataan sa Loy Bagh, Helmand, noong 18 Oktubre 2012. 14 at 12 taong gulang ang pinakabata. Isinangguni sa Service Prosecuting Authority ang tatlong sundalo, kabilang ang bumaril na naharap sa apat na bilang ng pagpatay, ngunit walang sumunod na pag-uusig.

Iba ang pagsasangguni para sa pag-uusig sa pagpapasiyang magsampa ng sakdal. Gayundin, hindi nilulutas ng kawalan ng mga sakdal ang hiwalay na tungkulin ng pagtatanong na suriin kung mabisa ang mga imbestigasyon at kung nakarating sa mga imbestigador ang kaugnay na ebidensya.

Sinabi ni Paul Greaney KC, na kumakatawan sa Royal Military Police, na nakaranas ng praktikal na mga suliranin ang mga imbestigador habang nagpapatuloy ang labanan at umasa sila sa mga kumander para iulat ang posibleng mga krimen sa digmaan at malulubhang paglabag. Binigyang-diin niyang may legal na obligasyon ang mga nakatataas na opisyal na magsumite ng mga naturang ulat.

Inilahad ni Brian Altman KC, na kumakatawan sa Ministry of Defence, ang paninindigan ng kagawaran tungkol sa pagsunod sa batas at pag-iimbestiga:

Dapat isagawa ang mga operasyon sa loob ng malinaw na hangganan ng batas at dapat laging masusing imbestigahan ang mga kapani-paniwalang paratang laban sa ating mga puwersa.

Hinahamon ng isang sundalo ang mga limitasyon sa ebidensya

Nagsampa ng legal na hamon ang isang nakatataas na sundalong kinilalang Witness IIA126 laban sa pasya ng pagtatanong na hindi ipakita sa kanya at sa kanyang mga abogado ang ilang pinaghihigpitang ebidensya. Tungkol ang alitan sa materyal na tinukoy sa hukuman bilang green material.

Sinabi ni Kate Grange KC, na kumakatawan sa sundalo, na kabilang sa ebidensya ang paratang na may binaril sa ulo habang maaaring natutulog ito sa isang operasyon ng sadyang pagdetine. Ikinatwiran niyang hindi naabot ng pagtatago sa ebidensyang ito ang mga batayang pamantayan ng pagiging patas sa proseso.

Ipinaliwanag ni Grange kung bakit mahalaga sa sundalo ang access sa ebidensya sa kabila ng mga limitasyon sa kapangyarihan ng isang pampublikong pagtatanong:

Sa kabila ng katotohanang hindi makapaghahayag ng pananagutang sibil o kriminal ang mga pampublikong pagtatanong na itinatag sa bisa ng batas, maaari pa rin silang magkaroon ng napakalaking epekto sa mga indibidwal.

Ipinagtanggol ni Jonathan Glasson KC, na kumakatawan sa pagtatanong, ang paglilihim dahil sa pampublikong interes at sinabing malayong matiyak na magkakaroon ng pasyang makasasama sa isang matutukoy na indibidwal, kabilang ang nagsampa ng hamon. Sinuportahan ni Edward Craven KC, na kumakatawan sa mga pamilya ng 16 na pinatay, ang mga paghihigpit bilang patas at sinabing may ilang saksi na may seryoso at makatwirang mga pangamba.

Pinopondohan ng Ministry of Defence ang mga legal na gastos ng IIA126 ngunit hindi ito kumampi sa merito ng hamon. Inaasahang matatapos sa Martes ang pagdinig sa hukuman, at susunod ang nakasulat na hatol. Walang naitatag na hatol o petsa sa kalendaryo para sa paglalabas nito sa ulat tungkol sa pagdinig.

Sa isang kaugnay na pagdinig sa High Court, tinukoy ng kagawaran ang materyal na nagpapahiwatig na maaaring nakagawa ng malulubhang paglabag sa ilalim ng Armed Forces Act 2006 ang mga tauhan ng special forces na ipinadala sa ilan sa mga operasyong sinusuri. Palatandaan ito ng posibleng gawaing kriminal, hindi pasya tungkol sa pagkakasala.

Mga dokumentong hindi isiniwalat at ang susunod na pagdinig

Inanunsyo ng opisyal na abiso sa pagdinig ng Independent Inquiry relating to Afghanistan ang isang bukas na pagdinig sa Biyernes, 25 Setyembre 2026. Nakasaad dito na hihingi ang pagtatanong ng mga katiyakan mula sa legal na pangkat ng Ministry of Defence tungkol sa malaki at di-inaasahang pagdami ng mga dokumentong may kaugnayan sa Terms of Reference nito na hindi isiniwalat.

Tinutukoy ng Terms of Reference kung ano ang awtorisadong imbestigahan ng pagtatanong. Samakatuwid, tungkol ang abiso sa mga dokumentong may kaugnayan sa saklaw nito, hindi sa isang hindi tinukoy na kalipunan ng mga walang kaugnayang rekord. Hindi nakasaad dito ang bilang ng mga dokumento, kung bakit hindi pa isiniwalat ang mga ito o kung ano ang nilalaman ng mga ito.

Inihihiwalay ng pagkakasunod-sunod ng mahahalagang pangyayari ang mga operasyong iniimbestigahan mula sa mga sumunod na pagsisikap na suriin ang mga ito:

• Nobyembre 2010 hanggang Abril 2011: ang deployment na iniugnay sa mga paratang tungkol sa 54 na kahina-hinalang pagkamatay.
• Pebrero 2011: ang pagsalakay kung saan iginiit ni Saifullah na napatay ang apat niyang kamag-anak.
• 18 Oktubre 2012: napatay ang apat na kabataan sa Loy Bagh, na kalauna'y inimbestigahan sa Operation Cestro.
• 2013: nagsimula ang mga pulis militar ng imbestigasyon sa pagpatay na binanggit sa mga paratang tungkol sa mga alalahaning hindi isiniwalat.
• 2017 at 2019: unti-unting itinigil at pagkatapos ay isinara ang Operation Northmoor.
• 25 Setyembre 2026: itinakda sa opisyal na abiso ng pagtatanong ang isang bukas na pagdinig tungkol sa mga dokumentong hindi isiniwalat.

Ayon sa mga ulat tungkol sa pahayag ni Haddon-Cave ukol sa pagtanggi ng mga saksi, magpapatuloy ang mga pampublikong pagdinig hanggang Oktubre at Nobyembre, at inaasahang magtatapos sa katapusan ng Nobyembre. Hindi tinutukoy ng mga ulat ang taon ng iskedyul na iyon, kaya hindi ito dapat ituring na iskedyul para sa hiwalay na pagdinig noong Setyembre 2026 na may takdang petsa.

Mabibigat ang mga hindi pa nalulutas na tanong: ano ang ipinakikita ng mga larawan, natanggap ba ng mga imbestigasyong militar ang lahat ng kaugnay na ebidensya, paano patas na hahawakan ang testimonya na may restriksiyon, at ano ang dahilan ng karagdagang mga dokumentong hindi isiniwalat. Hindi pa napagpapasiyahan ng pagtatanong kung naganap ang mga umano'y pagpatay at pagtatakip.

Mahahalagang punto

• Ginamit ng malaking bahagi ng mga tauhan ng SAS na nilapitan ng pagtatanong ang pribilehiyong hindi magbigay ng pahayag na maaaring magsangkot sa kanila sa krimen at tumangging sumagot sa mga tanong.
• Saklaw ng pagtatanong ang mga paratang ng labag sa batas na pagpatay, pagtatakip at mga pagkukulang sa imbestigasyon mula 2010 hanggang 2013.
• Mukhang hindi kabilang sa mga naunang imbestigasyon ng mga pulis militar ang humigit-kumulang 10,000 larawan mula sa mga operasyon.
• Nagtapos ang Operation Northmoor at Operation Cestro nang walang pag-uusig.
• Hinahamon ng isang nakatataas na sundalo ang mga paghihigpit sa pag-access sa ebidensya; walang nakatalang kasunod na hatol dito.
• Nagtakda ang isang opisyal na abiso ng pagdinig sa 25 Setyembre 2026 tungkol sa karagdagang mga dokumentong hindi isiniwalat.
• Iniimbestigahan pa ang mga paratang at hindi pa ito mga hatol ng pagkakasala sa krimen.