Sinusubok ng minahan ng tanso sa Tampakan ang ambisyon ng Pilipinas sa mga EV sa harap ng mga karapatan sa lupa at panganib sa tubig

Malawak na deposito ng tanso sa kabundukang nahahati ang paninindigan

Maaaring makalikha ang iminungkahing minahan sa Tampakan na nagkakahalaga ng $5.9 bilyon ng karaniwang 375,000 tonelada ng tanso at 360,000 onsa ng ginto kada taon sa loob ng 17 taon. Gayunman, mahigit tatlong dekada matapos matuklasan ang mga deposito nito, nananatiling naiipit ang proyekto sa katimugang Mindanao sa pagitan ng mga ambisyon ng bansa sa pagmimina, pagbabawal ng lalawigan, at mga alitan sa lupa at tubig ng mga Katutubo.

Para sa Pilipinas, maaaring maging tuntungan ang Tampakan sa mga supply chain na nagsusuplay sa mga de-kuryenteng sasakyan, network ng kuryente at renewable energy. Para naman sa mga apektadong komunidad ng Blaan, nakataya rito ang mga pasya tungkol sa lupaing ninuno, relokasyon, at kung sapat na kabayaran ang mga ipinangakong bayad at trabaho kapalit ng pagkawala ng akses sa lupa.

Sa policy paper nito noong 2022 tungkol sa patakaran sa pagmimina, inilarawan ng Philippine Institute for Development Studies ang pagbabawal ng lalawigan bilang hadlang kahit natugunan na ng mga nagsusulong ng proyekto ang mga legal na rekisito para makapagsimula ng operasyon. Hindi nito nalutas ang lokal na alitan. Patuloy na humihingi ang mga opisyal ng Tampakan ng mas malinaw na mga kondisyon, habang kinukuwestiyon naman ng mga tumututol ang mga pananggalang sa kapaligiran at ang prosesong ginamit para makuha ang pahintulot ng komunidad.

Kailangan ding unawaing mabuti ang laki ng proyekto. Ang humigit-kumulang tatlong bilyong tonelada ng mineral na may lamang tanso ay hindi katumbas ng tatlong bilyong tonelada ng tanso. Ang mineral ay batong naglalaman ng mga mineral, na karamihan ay magiging basura matapos iproseso. Kaya hindi katumbas ng kita, tubo o pakinabang sa publiko mula sa isang gumaganang minahan ang halaga ng metal sa ilalim ng lupa.

Mahalaga ang mga pagkakaibang ito dahil malalaki ang mga pagtataya sa ekonomiya, ngunit malawak din ang mga pagbabagong pisikal na iminungkahi. Inilarawan sa mga naunang plano ang paghuhukay nang daan-daang metro ang lalim, malawakang imbakan ng basura at relokasyon ng libo-libong tao. Hindi malulutas ng tumataas na demand sa tanso o ng pag-apruba ng pambansang pamahalaan kung sino ang sasalo sa mga gastos na ito.

Bakit mahalaga ang tanso sa Tampakan

Mahusay magdaloy ng kuryente ang tanso kaya kapaki-pakinabang ito sa mga paikot-ikot na kawad ng motor, koneksiyon ng baterya, kable at kagamitan sa pag-charge. Ayon kay Charles Cooper, pinuno ng pananaliksik sa tanso sa Wood Mackenzie, maaaring gumamit ang isang de-kuryenteng sasakyan ng hanggang apat na beses na mas maraming tanso kaysa sa karaniwang kotse. Maaaring maglaman ang isang de-kuryenteng bus o trak ng hanggang apat na beses na mas maraming tanso kaysa sa isang de-kuryenteng kotse.

Inaasahan ni Cooper na dodoble pagsapit ng 2040 ang demand na may kaugnayan sa transisyon sa enerhiya. Tinataya niyang umabot sa humigit-kumulang 6 porsiyento ang bahagi ng kabuuang konsumo ng tanso na nagmula sa mga de-kuryenteng sasakyan noong taong bago niya ginawa ang pahayag, at tataas ito sa 12 porsiyento pagsapit ng 2040. Pagdodoble ito ng bahagi, hindi simpleng pagtataya na dodoble ang bilang ng mga sasakyan.

Ipinahihiwatig ng pagsusuri ng Wood Mackenzie na kailangang magdagdag ng humigit-kumulang 900,000 tonelada ng bagong kapasidad sa produksyon ng tanso bawat taon para lamang mapabagal ang paglaki ng kakulangan. Katumbas ng humigit-kumulang 42 porsiyento ng bilang na iyon ang inaasahang taunang produksyon ng Tampakan na 375,000 tonelada. Ipinakikita ng paghahambing na ito ang laki ng proyekto, hindi na kayang lutasin ng isang iminungkahing minahan ang pandaigdigang kakulangan sa suplay.

Hindi lang transportasyon ang pinagmumulan ng demand; kabilang din dito ang mga grid ng kuryente, renewable energy, data center at digital infrastructure. Hindi nangangahulugang mapupunta sa mga de-kuryenteng sasakyan sa Pilipinas ang tanso mula sa Tampakan o sa mga produktong eksklusibong kaugnay ng pagbabawas ng emisyon. Hindi pa inilalahad sa publiko kung sino ang mga magiging mamimili nito o kung saan ito ipoproseso.

Nagbago ang pambansang patakaran, ngunit nanatili ang hadlang sa lalawigan

Ipinatupad ng Department of Environment and Natural Resources ang pambansang pagbabawal sa mga planong open-pit na proyekto para sa tanso, ginto, pilak at complex ores noong Abril 27, 2017. Inalis nito ang pagbabawal sa pamamagitan ng Administrative Order 2021-40 noong Disyembre 23, 2021. Tumagal ang pagbabawal nang humigit-kumulang apat na taon at walong buwan, hindi siyam na taon.

Ayon sa policy paper ng PIDS, tinukoy sa orihinal na kautusan ang asidikong tubig, mabibigat na metal, pagguho mula sa mga tambakan ng basura ng minahan, at pagiging lantad ng mga tailings dam sa mga panganib na heolohikal. Binanggit sa pagbaligtad ng patakaran ang pagbangon ng ekonomiya matapos ang pandemya at itinakda ang mas mahigpit na mga pamantayang teknikal, panlipunan at pangkapaligiran bilang kondisyon sa paggamit ng pamamaraang ito.

Nananatiling mahalaga ang hiwalay na pagbabawal ng South Cotabato. Iniuugnay ng mga ulat ang pagpapatupad nito sa 2010, samantalang sinasabi sa isang naunang pagtatasa sa kapaligiran na pinagtibay ang kodigo ng lalawigan noong Hulyo 2011. Magkaiba ang mga ulat sa petsa, ngunit nagkakasundo silang nauna ang lokal na paghihigpit sa pambansang pagbabawal at patuloy nitong hinadlangan ang Tampakan kahit nagbago ang patakaran sa Maynila.

Dumaan ang alitan sa ilang magkakahiwalay na pasya:

• 1994: Nakumpirma ang mga reserbang mineral, at ipinagkaloob ang mga karapatan sa pagmimina noong 1995.
• Enero 9, 2012: Tinanggihan ng DENR ang aplikasyon para sa environmental clearance habang hindi pa nareresolba ang alitan sa lalawigan.
• Mayo 6, 2019: Nagkabisa ang pasyang nagbalik sa environmental clearance ng proyekto, ayon sa impormasyong inilabas noong 2020.
• Agosto 10, 2020: Nagpasa ng resolusyon ang konseho ng Tampakan para kanselahin ang kasunduan nito sa munisipyo sa SMI.
• Oktubre 2020: Naglabas ang National Commission on Indigenous Peoples ng sertipikasyong paunang kondisyon para sa proyekto.
• Disyembre 23, 2021: Inalis ng DENR ang pambansang pagbabawal sa open-pit mining.
• Mayo 16 at Hunyo 3, 2022: Bumoto ang panlalawigang lupon ng South Cotabato para alisin ang pagbabawal nito, ngunit bineto ng gobernador ang pagbabago.

Inilarawan sa isang ulat noong Agosto 2020 na hindi pa nareresolba ang isang hamon sa korte laban sa pagbabawal ng lalawigan. Ayon naman sa hiwalay na ulat, pinagtibay ng korte sa Koronadal ang pagbabawal noong bandang huli ng 2020. Kaya hindi dapat ituring na paglalarawan ng kasalukuyang legal na kalagayan ang naunang ulat.

Ibang kasunduan ang nais ng mga lokal na opisyal

Magkahiwalay na usapin ang mga pahintulot ng pambansang pamahalaan at ang pagsang-ayon ng munisipyo. Kinansela ng konseho ng Tampakan ang pangunahing kasunduan nito sa munisipyo sa Sagittarius Mines, Inc. (SMI) sa pamamagitan ng resolusyong inilabas sa publiko noong Agosto 14, 2020, ngunit hindi isinara ang posibilidad na makipagnegosasyon para sa bagong kasunduan.

Ayon sa mga konsehal, hindi naisagawa ang kinakailangang pagsusuri sa kasunduan noong 2009 kada apat na taon at hindi isinama sa mga talakayan sa pagsusuri ang mga kinatawan ng munisipyo. Itinuring nilang malabo at dehado sa mga residente ang mga probisyon. Itinala sa audit ng pamahalaan noong 2013 ang hindi bababa sa 40 milyong pisong bayad sa munisipyo mula noong 1997.

Ayon kay Mayor Leonard Escobillo, dati niyang sinuportahan ang proyekto ngunit nais na niyang maipaliwanag ang mga pakinabang, detalye ng operasyon at mga planong pangkagipitan bago maglabas ng mga lokal na permit. Sinabi rin niyang hindi siya nagkaroon ng pagkakataong makausap ang SMI.

Inilarawan ni Escobillo ang kaniyang paninindigan bilang tungkuling timbangin ang mga interes ng isang maliit na munisipyo, hindi pagtanggi sa pagmimina mismo:

Kailangan nating protektahan ang ating sarili, maging laban sa ating sarili.

Pinalawig ang kasunduan sa pinansiyal o teknikal na tulong upang pahintulutan ang operasyon hanggang 2032, na maaaring i-renew hanggang 2057, ayon sa impormasyong inilabas noong 2020. Tagal ng kontrata ang tinutukoy ng mga petsang ito. Hindi kumpirmadong mga petsa ang mga ito para sa konstruksiyon o produksyon.

Hindi nangangahulugan ng pagkakaisa ang pahintulot ng mga Blaan

Apektado ng minahan ang lupaing ninuno na kaugnay ng limang konseho ng tribo. Inaatas ng Indigenous Peoples Rights Act of 1997 ang malaya, pauna at may sapat na kaalamang pahintulot para sa mga proyektong nakaaapekto sa teritoryo ng mga Katutubo. Sa praktika, kailangang makuha ang pahintulot bago magpatuloy ang proyekto, nang walang pamimilit at may sapat na impormasyong magpapaliwanag sa mga kahihinatnan nito.

Mahalagang pormal na hakbang ang sertipikasyong paunang kondisyon na inilabas ng National Commission on Indigenous Peoples noong Oktubre 2020, ngunit kinuwestiyon ng mga tumututol kung sapat ang konsultasyon. Hindi magkapareho ang pormal na sertipikasyon at pagsang-ayon ng bawat pamilyang maaapektuhan.

Magkakasalungat din ang mga salaysay tungkol sa lider ng Blaan na si Nora Puli Sukal. Ayon sa isa, tumanggi siyang ipaupa ang kaniyang lupa at tinutulan ang minahan. Sa isa pa, na naglalarawan sa isang pagbisita noong Pebrero kaugnay ng mga pangyayari noong 2022, iniulat ang pampublikong pagsuporta niya sa SMI matapos makita ang tulong ng kompanya at bayad sa upa na tinanggap ng mga kamag-anak niya.

Sa salaysay na nag-ulat ng suporta niya, ipinaliwanag ni Sukal na nakinabang ang mga kamag-anak niya sa tulong pinansiyal at mga iskolarship:

Ipinahahayag ko ngayon na pabor ako sa pagmimina. Susuportahan ko ang operasyon ng SMI.

Nagpahayag din siya ng pangamba na maaaring maapektuhan ang mga bayad na dapat pang matanggap ng mga kamag-anak niya kung ipagpapatuloy niya ang pagtutol. Iyon ang pangambang sinabi niya, hindi patunay na nagbanta ang SMI na ipagkakait ang pera. Hindi matukoy sa magkasalungat na salaysay kung kailan, o kung nagbago pa muli, ang paninindigan niya.

Tinataya ni Sukal na naipaupa na ang humigit-kumulang 90 porsiyento ng lupaing ninuno ng kaniyang komunidad. Sa kabilang banda, tinaya ng lider ng Blaan na si Daguil Capion na 10 porsiyento ng lupa sa Bong Mal ang naipaupa, at hindi bababa sa 200 ektarya ang pinag-uusapan pa. Magkakaibang komunidad ang saklaw ng mga bilang na ito kaya hindi maaaring pagsamahin ang mga ito bilang iisang tantiya para sa buong proyekto.

Magkano talaga ang mga ipinangakong pakinabang

Ang iniulat na bayad sa upa na 160,000 piso kada ektarya sa loob ng 25 taon ay katumbas ng 6,400 piso kada taon, o humigit-kumulang 533 piso kada buwan. Maaaring kaakit-akit sa isang maralitang komunidad ang malaking paunang bayad, ngunit ipinakikita ng kalkulasyon kung gaano ito kaliit kapag hinati sa loob ng 25 taon.

Kabilang din sa tulong ng kompanya ang mga iskolarship, serbisyong pangkalusugan at programang pangkabuhayan. Iniulat na naglaan ang SMI ng 3 milyong piso kada taon sa bawat isa sa limang konseho ng tribo para sa mga proyektong pangkomunidad. Itinuturing ng mga tagasuporta, kabilang si Domingo Collado, kinatawang pangkomunidad na itinalaga alinsunod sa batas para sa mga Katutubo, na pinagmumulan ng mga oportunidad ang proyekto at nais nilang magsimula na ang operasyon.

Ayon sa kinatawan ng SMI na si Roy Antonio noong Disyembre 2021, namuhunan ang kompanya ng 32 bilyong piso at nagbayad ng 2.6 bilyong piso na buwis. Tinataya niyang aabot sa 6.6 bilyong piso ang royalties para sa mga Katutubo sa unang dekada ng operasyon. Mga pahayag at pagtataya ito ng kompanya, hindi mga resibong tiyak na matatanggap sa hinaharap at napatunayan nang hiwalay.

Iba naman ang pagtataya sa royalties sa policy paper ng PIDS: 4.8 bilyong piso sa loob ng sampung taon, kasama ang 68 bilyong piso na buwis sa pambansang pamahalaan, 4 bilyong piso na lokal na buwis at 2.6 bilyong piso para sa Social Development and Management Program. Magkakaiba nang 1.8 bilyong piso ang dalawang tantiya sa royalties. Walang paliwanag kung magkaiba ang mga palagay o bersiyon ng proyekto na ginamit sa mga ito.

Tinutukoy rin ng PIDS ang mga kahinaan sa pagsubaybay kung paano nakararating sa mga benepisyaryo ang royalties ng mga Katutubo. Hindi ipinakikita ng kabuuang bayad kung patas na naipamahagi ang mga pakinabang sa mga sambahayan. Sa Tampakan, mahalaga sa pagsusuri sa panukalang kasunduan ang pagkakaiba ng ipinangakong kita para sa komunidad at ng mapatutunayang pakinabang para sa bawat indibidwal.

Lagpas sa hukay ang panganib sa watershed

Sa pagtatasa nito noong 2012 na pinamagatang Opening the Tampakan box, inilagay ng Environmental Science for Social Change ang deposito sa tagaytay sa pagitan ng Ilog Pula Bato at mga ilog ng Tukay Mal at Bong Mal. Tinukoy nito ang mataas na panganib sa tubig sa ilalim ng lupa at ang panganib na dulot ng lindol, kaya bahagi mismo ng pagtutol sa proyekto ang lokasyon nito.

Inilarawan sa pagtatasa ang planong hukay na sasaklaw sa 500 ektarya at aabot sa lalim na 800 metro, pasilidad na maglalaman ng 1.35 bilyong tonelada ng batong basura, at dam na maglalaman ng 1.1 bilyong tonelada ng tailings. Ang tailings ay materyal na naiiwan matapos ihiwalay ang mahahalagang mineral mula sa mineral na bato. Mga bilang ito mula sa mga naunang plano, hindi beripikadong kasalukuyang disenyo ng konstruksiyon.

Isa sa mga alalahanin ang asidikong tubig mula sa minahan. Kapag nalantad sa hangin at tubig ang ilang batong may sulfide, maaari itong lumikha ng asidikong tubig na nagdadala ng mga metal papunta sa mga sapa o tubig sa ilalim ng lupa. Maaaring kailanganin ang paggamot dito kahit matagal nang natapos ang pagmimina.

Ayon kay Cirilo Casicas, obispo ng Diocese of Marbel, maaaring mag-iwan ng pangmatagalang pasanin ang mga iminungkahing pasilidad para sa basura:

Mag-iiwan sila roon ng problema sa asidikong tubig mula sa minahan, sa bukas na hukay, sa pasilidad ng batong basura at sa mga imbakan ng tailings. Permanente ang bakas nito. Panghabambuhay ang bakas nito.

Nagbabala ang ESSC na maaaring maapektuhan ng pagkuha at kontaminasyon ng tubig ang kabuhayan ng mahigit 100,000 magsasaka. Inilarawan din nito ang pinakamasamang posibleng sitwasyon kung saan makakawala ang 2.5 bilyong tonelada o higit pang materyal kapag bumigay ang malalaking pasilidad ng imbakan. Mga pagtatasa ito sa posibleng pinsala, hindi mga pangyayaring naganap na sa isang gumaganang minahan sa Tampakan.

Nauna nang sinabi ng SMI na kayang kontrolin ng makabagong inhinyeriya at mga pananggalang ang mga panganib sa kapaligiran. Matapos tanggihan ang clearance noong 2012, iginiit ni Peter Forrestal, noo'y pangulo ng SMI, na hindi ibinatay sa mga merito ng pahayag tungkol sa epekto sa kapaligiran ng proyekto ang pasya. Tumanggi ang SMI na magpaunlak ng panayam para sa pinakabagong ulat tungkol sa alitan.

Magkakaibang lawak ng proyekto at kasaysayan ng karahasan

Magkakaiba ang mga ulat tungkol sa lawak ng proyekto at bilang ng mga taong mapalilikas. Inilarawan ng ESSC ang konsesyon na humigit-kumulang 23,600 ektarya sa South Cotabato, Sarangani, Sultan Kudarat at Davao del Sur. Sa mga sumunod na ulat, humigit-kumulang 10,000 ektarya naman ang sinasabing lawak ng planong panghuling lugar ng minahan. Magkaibang bagay ang sinusukat ng hangganan ng konsesyon at lawak ng mismong minahan, kaya hindi dapat awtomatikong ilarawan ang alinman bilang lawak na huhukayin.

Mas mahirap pagtugmain ang mga bilang tungkol sa kagubatan. Binanggit ng ESSC ang planong maglinis ng 3,935 ektarya ng kagubatan at magpalikas ng 4,000 Blaan. Inilarawan naman sa isa pang ulat ang pagkasira sa humigit-kumulang 4,000 ektarya, kabilang ang mga 1,300 ektarya ng kagubatan, at ang pangangailangang ilipat ang humigit-kumulang 5,000 katao. Hangga't walang na-update na plano na gumagamit ng magkakatulad na depinisyon, mananatili ang mga ito bilang magkakaibang iniulat na tantiya.

Binanggit din ng ESSC ang 2.4 bilyong tonelada ng mineral na bato na naglalaman ng 13.5 milyong tonelada ng tanso at 15.8 milyong onsa ng ginto, kumpara sa humigit-kumulang tatlong bilyong tonelada ng mineral na bato sa mga sumunod na ulat. Hindi dapat ituring na kumpirmadong pagdami ng yaman ng minahan ang pagkakaiba nang walang teknikal na pagtatasa na may petsa.

Nagbunga na ng pagkamatay ang alitan. Naitala sa mga makasaysayang ulat ang hindi bababa sa dalawang dosenang pagkamatay sa loob ng konsesyon sa pagmimina, kabilang ang mga tauhan ng seguridad at mga residenteng Katutubo. Pinatay noong Hulyo 2002 ang lider ng tribo na si Gurilmin Malid at ang kaniyang batang kasama. Namatay ang asawa at dalawang anak ni Daguil Capion sa isang operasyong militar noong 2012.

Naging bahagi ng kasaysayang ito ang mga puwersang militar, armadong paglaban ng mga Katutubo, seguridad ng kompanya at mga rebeldeng komunista. Naganap ang mga pagkamatay sa gitna ng masalimuot na alitan; hindi maaaring iatang ang lahat ng ito sa iisang aktor o sanhi.

Kailangan pa rin ng mamimili at pananagutan ang estratehiya sa mineral

Nais ng pamahalaan ng Pilipinas na makatulong ang pagmimina sa transisyon tungo sa mas malinis na enerhiya at makahikayat ng pamumuhunan sa pagproseso sa bansa. Maaaring paghambingan sa rehiyon ang Indonesia: umabot ito sa humigit-kumulang 4.5 porsiyento ng pandaigdigang produksyon ng minang tanso noong 2024 at nakahikayat ng malalaking pamumuhunan sa mga smelter. Nanatili ang Pilipinas bilang bansang pangunahing nagmimina at nagluluwas, sa halip na gumagawa ng mga tapos nang produkto.

Ayon kay Duo Fu, bise presidente ng pananaliksik sa merkado ng baterya sa Rystad Energy, walang permit sa pagmimina ang 92 porsiyento ng mga reserbang tanso sa Pilipinas. Tinataya niyang umaabot sa walo hanggang 15 taon ang pagpapaunlad ng minahan, panahong maaaring makasira sa mga proyekto ang usapin sa pagpopondo, implasyon, pagbabago ng patakaran at presyo ng mga kalakal.

Nagdudulot din ng hindi pa nareresolbang usapin ang kasaysayan ng pagmamay-ari ng Tampakan. Umalis ang Glencore noong 2015. Ayon sa mga ulat, kalaunan ay napunta ang kontrol sa mga interes na Pilipino, kabilang ang Alsons at Indophil Resources Philippines na kaugnay ng pamilyang Sy; iniulat ng Mines and Geosciences Bureau na pag-aari nang buo ng mga Pilipino ang SMI pagsapit ng Disyembre 2017. Iminungkahi sa mga ulat noong 2024 na pinag-iisipan ng Chinalco ng China ang pamumuhunan sa isang estruktura ng pagmamay-ari na tinatayang nagkakahalaga ng humigit-kumulang $2 bilyon. Wala pang kasunduang kinumpirma sa publiko.

Pangunahing destinasyon na ng mga mineral ng Pilipinas ang China. Ipinakikita ng datos sa kalakalan ng United Nations mula 2020 hanggang huling bahagi ng 2024 na humigit-kumulang 90 porsiyento ng iniluluwas na mineral ng nikel ng Pilipinas ay napunta sa mga daungan ng China. Hindi nito pinatutunayan kung saan mapupunta ang tanso mula sa Tampakan, bagaman malamang na kabilang sa mga posibleng mamimili ang mga smelter sa rehiyon, kabilang ang mga nasa China.

Ayon kay Ellen Moore, direktor ng programa sa pagmimina sa Earthworks, maaaring mabawasan ng pagre-recycle, muling paggamit at mas episyenteng paggamit ng materyales ang pangangailangan sa bagong pagmimina. Natuklasan din sa pagtatasa ng koalisyong Lead the Charge sa mga gumagawa ng sasakyan na hindi pantay ang pag-unlad sa pangangalaga sa kapaligiran, paggawa at mga karapatan ng mga Katutubo, at nahuhuli ang pagpapatupad sa ilang pangako ng mga kompanya.

Nagbabala si Emily Iona Stewart, pinuno ng patakaran at adbokasiya sa Global Witness, na lalong pinagmumulan ng demand sa mineral ang AI at depensa, bukod sa mas malinis na enerhiya. Nagdaragdag ng presyon kaugnay ng mga emisyon sa produksyon ang Carbon Border Adjustment Mechanism ng Europa, bagaman bakal, aluminyo at semento, hindi tanso, ang kabilang sa mga unang sektor nito. Hindi nito nireresolba ang mga alitan sa lupa o tubig sa Tampakan.

Wala pang tiyak na petsa ng pagsisimula ng produksyon, bagong petsa ng pagdinig o takdang panahon para sa kapalit na kasunduan sa munisipyo. Kabilang sa mga pasyang kailangan pang gawin ang tungkol sa mga lokal na kondisyong maipatutupad, pagbabawal ng lalawigan, pahintulot ng mga komunidad, kasalukuyang mga plano sa inhinyeriya at pananagutan sa pamamahala ng basura matapos isara ang minahan.

Mahahalagang Punto

• Tinatayang makalilikha ang Tampakan ng 375,000 tonelada ng tanso at 360,000 onsa ng ginto kada taon sa loob ng 17 taon.
• Nagwakas noong Disyembre 2021 ang pambansang pagbabawal sa open-pit mining, ngunit nanatiling hadlang ang hiwalay na paghihigpit ng South Cotabato.
• Kinansela ng Tampakan ang kasunduan nito sa SMI sa munisipyo noong Agosto 2020, ngunit nag-iwan ng puwang para sa bagong kasunduan.
• Magkakaiba ang paninindigan ng mga komunidad ng Blaan, at nagkakasalungat ang mga ulat tungkol sa posisyon ni Nora Sukal sa minahan.
• Magkakaiba ang mga iniulat na tantiya sa pagkalbo ng kagubatan, relokasyon at royalties at kailangan pang pagtugmain.
• Nananatiling pangunahing usaping hindi nareresolba ang pangangalaga sa tubig, imbakan ng basura at pananagutan matapos isara ang minahan.
• Wala pang kumpirmadong pamumuhunan ng Chinalco o tiyak na petsa ng pagsisimula ng produksyon na inilabas sa publiko.