Itinatakda ng Pilipinas ang 75% na Target sa Pagbawas ng Emisyon Hanggang 2035, Karamihan ng mga Pagbawas ay Nakasalalay sa Suportang Pandaigdig

Mas malaking pangakong tutustusan ng bansa, ngunit nananatiling mapagpasya ang pondo

Muling pinagtibay ng Pilipinas ang pangakong bawasan o iwasan ang 75% ng inaasahang pinagsama-samang greenhouse gas emissions mula 2025 hanggang 2035, at itinaas sa 7 percentage point ang bahaging tutustusan nito mula sa mga yamang lokal. Nakasalalay sa pandaigdigang pananalapi para sa klima, paglilipat ng teknolohiya at pagpapalakas ng kapasidad ang natitirang 68 percentage point.

Tinataya rin sa pangako ng bansa sa klima para sa 2026 na kung maipatutupad ang lahat ng natukoy na polisiya at hakbang, maaari itong sumipsip ng mas maraming greenhouse gas kaysa sa inilalabas nito sa kabuuan ng panahon. Sentral sa pagtatayang ito ang kagubatan at iba pang gamit ng lupa, kaya malaking bahagi ng pangako ang pangangalaga sa mga ekosistema, kasabay ng mga pagbabago sa enerhiya, transportasyon, agrikultura, industriya at basura.

Kapareho ng dating pangako ang 75% na pangunahing target, ngunit nagbago ang panahon ng pagtutuos, ambag ng bansa at paraan ng pagtrato sa paggamit ng lupa. Saklaw ng naunang pangako ang 2020 hanggang 2030 at nakasalalay sa pandaigdigang suporta ang 72.29 percentage point. Naiwan dito ang walang-kondisyong ambag na 2.71 percentage point, kumpara sa 7 ngayon.

Ayon kay Kalihim ng Environment and Natural Resources Juan Miguel T. Cuna, inaprubahan ni Pangulong Ferdinand R. Marcos Jr. ang na-update na Nationally Determined Contribution o NDC. Sa pagsasalita sa Philippine Net Zero Conference sa Pasay City noong Setyembre 15, 2026, inilarawan ito ni Cuna bilang programang pang-ekonomiya na nag-uugnay sa pagkilos sa klima sa seguridad sa enerhiya, katatagang piskal at panlipunang proteksyon.

Mahalaga ang pagkakaiba ng pangako at pagtataya. Sinusukat ang pormal na 75% na target batay sa senaryo ng mga emisyong inaasahan sa hinaharap, hindi sa kasalukuyang emisyon. Higit pa sa target na ito ang inaasahang resulta na magiging net sink ang bansa, at nakasalalay ito sa pagpapatupad ng mas malawak na pakete ng mga hakbang.

Ano talaga ang sinusukat ng 75% na target

Tinutukoy ng teknikal na apendise sa pagtutuos ng pamahalaan ang 2015 bilang batayang taon at 2025 hanggang 2035 bilang panahon ng pagtukoy. Kinakalkula ang target batay sa pinagsama-samang emisyon at pagsipsip sa ilalim ng business as usual, o kabuuang inaasahan sa mga taong iyon sa ilalim ng batayang senaryo.

Nililinaw ng pagkakaibang ito ang isang karaniwang maling pagkaunawa: hindi nangangako ang Pilipinas na magiging eksaktong 75% na mas mababa ang emisyon sa 2035 kumpara sa emisyon noong 2015. Sa halip, nangangako itong bawasan o iwasan ang tatlong-kapat ng inaasahang pinagsama-samang kabuuan, kabilang ang epekto ng kagubatan at iba pang gamit ng lupa.

Ayon sa apendise, 1,309.53 milyong tonelada ng carbon dioxide equivalent (MtCO2e) ang kabuuang batayang halaga, kasama ang kagubatan at iba pang gamit ng lupa. Kung hindi isasama ang sektor na ito, 3,605.09 MtCO2e ang kabuuan. Ginagawang iisang sukatan ng carbon dioxide equivalent ang iba’t ibang greenhouse gas batay sa epekto ng mga ito sa pag-init ng mundo.

Kung direktang ilalapat sa nakasaad na netong batayang kabuuan, mag-iiwan ng humigit-kumulang 327.38 MtCO2e sa buong panahon ang 75% na pagbawas. Positibo pa rin ang halagang ito. Kaya inilalarawan ng hiwalay na pagtatayang magiging mas mababa sa sero ang emisyon ang posibleng resulta ng buong pakete ng mga natukoy na hakbang, hindi ang pinakamababang numerikal na resultang ipinahihiwatig ng pangunahing target. Ayon sa apendise, itinakda ang target na mas mababa sa antas ng modelo upang maging makakamit ito.

Saklaw ng pagtutuos ang carbon dioxide, methane, nitrous oxide, hydrofluorocarbons at sulfur hexafluoride. Iniulat sa isang ulat ng kumperensiya na mananatili ang 2030 bilang deadline ng panibagong pangako, ngunit kapwa 2025 hanggang 2035 ang tinutukoy ng dalawang opisyal na dokumento. Ang opisyal na panahon ng pagtukoy ang batayan sa pag-unawa sa bagong pangako.

Gaano kalaki ang itinaas ng lokal na ambag?

Tumaas nang 4.29 percentage point ang walang-kondisyong ambag, mula 2.71 tungong 7. Mga 2.6 na ulit na ito ng dati nitong laki. Bilang bahagi ng kabuuang 75 percentage point na pangako, tumaas ang lokal na bahagi mula mga 3.6% tungong 9.3%.

Sinusuportahan pa rin ng pandaigdigang tulong ang humigit-kumulang 90.7% ng ipinangakong pagbawas at pag-iwas sa emisyon. Tinutukoy ng mga porsiyentong ito ang bahagi ng target sa emisyon, hindi ang bahagi ng gastusin. Hindi nangangahulugang nangako ang pamahalaan na babayaran nito ang 7% ng badyet ng programa dahil walang-kondisyon ang 7 percentage point na pangako.

Ipinakikita ng sunod-sunod na pangako at hakbang sa pagpapatupad kung paano nabuo ang bagong pangako:

• 2021: Isinumite ng Pilipinas ang naunang NDC nito, na naglalayong bawasan at iwasan ang 75% ng emisyon mula 2020 hanggang 2030.
• Pebrero 2025: Takdang petsa ng pinakabagong yugto ng pagsusumite ng na-update na pambansang pangako sa klima; hindi nakapagsumite ang Pilipinas bago ang deadline na ito.
• Abril 2026: Lumagda ang Pilipinas sa kasunduan sa pagpapatupad ng Artikulo 6 kasama ang Singapore.
• Setyembre 8, 2026: Inilathala ang na-update na NDC ng Pilipinas at iniulat na isinumite sa United Nations.
• Setyembre 15, 2026: Tinalakay ni Cuna ang inaprubahang pangako sa Philippine Net Zero Conference sa Pasay City.

Pambansang mga pangako ang NDC sa ilalim ng Paris Agreement, at ina-update ang mga ito kada limang taon. Ayon sa pamahalaan ng Pilipinas, isinusulong ng bersiyong ito ang naunang pangako sa pamamagitan ng mas malaking walang-kondisyong ambag, mas malawak na saklaw at mas mahusay na pagsusuri, kahit hindi nagbago ang pangunahing porsiyento.

Pinakamalaking epekto sa netong balanse ang mga kagubatan

May inaasahang pinagsama-samang pagsipsip na 2,295.56 MtCO2e ang kagubatan at iba pang gamit ng lupa sa batayang senaryo. Katumbas ito ng humigit-kumulang 64% ng inaasahang 3,605.09 MtCO2e mula sa iba pang sektor. Dahil dito, malaki ang pagbabago sa balanse ng emisyon ng bansa kapag isinasama ang paggamit ng lupa.

Ayon sa apendise, taunang net sink na ang sektor mula pa noong 2020. Inilalarawan din nito ang kagubatan at iba pang gamit ng lupa bilang pinagsama-samang netong pinagmumulan ng emisyon sa makasaysayang serye mula 2010 hanggang 2020. Magkaibang sukatan ang tinutukoy ng mga pahayag na ito: maaaring lumipat ang isang sektor sa taunang pagsipsip, samantalang mas marami pa rin ang emisyon nito kaysa sa nasipsip sa kabuuan ng naunang panahon.

Pangunahing iniuugnay ng pamahalaan sa mga pagbabago sa paggamit ng lupa ang matinding pagbaba ng taunang netong emisyon noong 2020, kabilang ang pagliit ng lupang sakahan at patuloy na paglaki ng kagubatan. Ayon dito, nakatulong sa pagbabagong ito ang nabawasang presyur ng agrikultura sa mga kagubatan at lumalawak na kakayahan ng kagubatan na sumipsip ng carbon.

Inilalarawan din ng apendise ang mga hakbang sa kagubatan bilang nakapagbabawas ng humigit-kumulang 2,296 MtCO2e sa pinagsama-samang emisyon sa ilalim ng business as usual, at ang mga hakbang sa iba pang sektor naman ang magdadala sa kabuuang emisyon ng bansa sa mas mababa sa sero sa modelo. Kailangang maingat na ipaliwanag sa mga ulat ng pagpapatupad ang ugnayan ng bilang na ito sa pagbawas at sa kahalintulad na halaga ng pagsipsip sa batayang senaryo. Hindi dapat basta pag-addahin ng mga mambabasa ang dalawa.

Kasama sa pambansang imbentaryo ang emisyong dulot ng sunog, at walang inilaan sa na-update na target para sa mga natural na kaguluhan sa mga pinamamahalaang lupa. Samakatuwid, mahalaga sa kredibilidad ng inaasahang pagsipsip ang proteksyon sa kagubatan at tumpak na pagsukat, at hindi lamang opsyonal na dagdag sa transisyon sa enerhiya.

Nangunguna ang enerhiya sa emisyon, habang nagpapabagal sa mga proyekto ang mga limitasyon ng grid

Itinatakda ng batayang senaryo ang 1,639.8 MtCO2e na pinagsama-samang emisyon para sa enerhiya, 658.81 para sa transportasyon, 693.9 para sa agrikultura, 422.67 para sa basura, at 189.89 para sa mga prosesong industriyal at paggamit ng produkto. Tinatayang 64% ng inaasahang emisyon, hindi kasama ang kagubatan at iba pang gamit ng lupa, ang pinagsamang bahagi ng enerhiya at transportasyon.

Itinatakda ng Philippine Energy Plan 2023 hanggang 2050 ang mga renewable energy source na bumuo sa 35% ng nalilikhang kuryente pagsapit ng 2030 at 50% pagsapit ng 2040. Tinataya sa naunang plano ng pagpapatupad ng pangako sa klima na makababawas ng humigit-kumulang 990 MtCO2e sa pinagsama-samang emisyon ang paggamit ng renewable energy at kahusayan sa enerhiya mula 2020 hanggang 2030. Para iyon sa naunang panahon at hindi dapat ituring na nasukat nang ambag sa bagong target.

Sa kumperensiya noong Setyembre, sinabi ni Jerome Cainglet, pangulo at punong opisyal ng operasyon ng Energy Development Corporation, na hinaharangan ng mga limitasyon sa transmisyon ang mga potensiyal na wind project na may kapasidad na humigit-kumulang 600 megawatt sa Ilocos Norte at karagdagang 150 megawatt sa Guimaras. Katumbas ng mga 750 megawatt na potensiyal na kapasidad ang pinagsama-samang halaga nito.

Sinabi rin ni Cainglet na may mga pagkakataong hindi makatakbo sa buong kapasidad ang mga planta ng geothermal sa Leyte dahil hindi kayang tanggapin ng grid ang kanilang inilalabas na kuryente. Hindi mapapalitan ng kuryenteng hindi makarating sa mga mamimili ang nalilikhang kuryente mula sa fossil fuel, kahit naroon na ang likas na yamang renewable at mga kagamitang lilikha nito.

Target ng National Grid Corporation of the Philippines na matapos sa 2026 ang anim na proyektong transmisyon na nagkakahalaga ng P23.5 bilyon, kabilang ang Panay to Guimaras interconnection na nagkakahalaga ng P3.6 bilyon. Inaprubahan ng Energy Regulatory Commission noong Mayo ang proyektong Laoag power quality na nagkakahalaga ng P2.79 bilyon upang pamahalaan ang pagbabago-bago ng boltahe habang dumarami ang koneksiyon ng mga solar at wind power source. Mga planado o inaprubahang pamumuhunan ang mga ito, hindi kumpirmasyon na nalutas na ang lahat ng limitasyon.

Pondo nang hindi nadaragdagan ang pambansang utang

Sinabi sa NDC na kukuha ang Pilipinas ng pondo mula sa pampubliko at pribadong sektor, kasabay ng pagpapaunlad at paglilipat ng teknolohiya at pagpapalakas ng kapasidad. Nanawagan ito ng pandaigdigang suportang may napakagandang kondisyon, hindi lilikha ng utang, at makukuha sa pamamagitan ng mas simple at direktang mga kasunduan.

Kaayon ito ng paninindigan ng bansa na dapat magbigay ng suporta ang mayayamang industriyalisadong bansa alinsunod sa mas malaki nilang makasaysayang ambag sa pag-init ng mundo at mas malakas na kakayahang pinansiyal. Nanawagan ang mga lider ng papaunlad na bansa at kinatawan ng civil society ng mga grant sa halip na pautang upang hindi madagdagan ng pagkilos sa klima ang kasalukuyang pasanin sa utang.

Hinimok ni Cuna ang mga mamumuhunan at institusyong pinansiyal na tumulong sa pagbuo ng mga proyektong makaaakit ng pondo. Inilahad niya ang prayoridad sa pagpopondo sa Philippine Net Zero Conference:

"Kailangan natin ng kapital na lumilikha. Tigilan natin ang pagtrato sa mga proyektong pangklima bilang mga pambihirang proyektong mataas ang panganib; gawing madaling makuha at mapalawak ang berdeng pananalapi, nang hindi lumilikha ng utang," sabi ni Cuna.

Naglahad si Michael Williamson, hepe ng seksiyon sa enerhiya ng United Nations Economic and Social Commission for Asia and the Pacific, ng ibang opsyon sa pagpopondo sa kumperensiya: mga pautang na mas mababa o walang interes para sa mga partikular na gawain. Maaaring pababain ng mga pautang na ito ang halaga ng pamumuhunan, ngunit iba pa rin ang mga ito sa mga grant at sa kahilingan ng NDC para sa suportang hindi lumilikha ng utang.

Tinukoy ni Cuna ang mas malawak na balangkas ng pagpapatupad na sumasaklaw sa pambansang pangmatagalang estratehiya, NDC Implementation Plan, Just Transition Framework, Carbon Market Policy Framework at Financial and Investment Plan. Itinatalaga ng NDC sa plano ng pagpapatupad ang responsibilidad na gumabay sa mga estratehiya sa pagpopondo, ngunit hindi nito inilalahad ang kabuuang pangangailangan sa pondo o iskedyul para makuha ang suportang may kondisyon.

Maaaring magdala ng pamumuhunan ang carbon trading, kung may mga pananggalang sa pagtutuos

Planong gamitin ng Pilipinas ang pakikipagtulungan sa ilalim ng Artikulo 6 ng Paris Agreement upang makahikayat ng pamumuhunan at teknolohiya. Maaaring makipagtulungan ang mga bansa sa pamamagitan ng mga kasunduang ito upang magbawas ng emisyon, kabilang ang paglilipat ng kinikilalang resulta ng mga hakbang sa pagpapagaan ng epekto sa klima, habang hindi naman nagsasangkot ng kalakalan ang iba pang uri ng pakikipagtulungan.

Iniulat ng pamahalaan na lumagda ito sa kasunduan sa pagpapatupad kasama ang Singapore noong Abril 2026. Kabilang sa Joint Crediting Mechanism nito kasama ang Japan ang limang inaprubahang pamamaraan at 31 proyektong aktibong binubuo. Itinatakda ng mga pamamaraan kung paano dapat kalkulahin ang pagbawas ng emisyon ng isang uri ng proyekto; hindi katumbas ng nakumpleto nang proyekto at beripikadong pagbawas ang mga proyektong ginagawa pa lamang.

Pinag-aaralan din ang mga potensiyal na bilateral na kasunduan sa New Zealand, Hungary at South Korea. Sinisimulan nang ilipat ang pitong aktibidad sa ilalim ng naunang Clean Development Mechanism, at naisumite na para sa paunang pagsasaalang-alang ang 14 na aktibidad sa pagpapagaan ng epekto sa klima.

Nangangailangan ang NDC ng mga pananggalang sa pamamahala, transparency at pagtutuos upang hindi mabilang nang dalawang beses ng Pilipinas at ng bansang bibili ang iisang pagbawas sa emisyon. Mga pagbabago sa pagtutuos ang corresponding adjustments na ginagamit upang maiwasan ang dobleng pagbibilang. Binubuo ng pamahalaan ang estratehiya para sa Artikulo 6, mga sistema sa lokal na pagsubaybay at talaan ng carbon.

Isinasaalang-alang ng Kongreso ang mga panukalang batas para sa compliance market, ngunit walang tinutukoy ang apendise na naipatupad nang sistema o petsa ng pagpapasya. Samakatuwid, bahagi pa lamang ng planong balangkas ng pagpopondo ang mga carbon market, at hindi patunay na nakuha na ang mga yamang kailangan para sa target na nakasalalay sa suporta.

Dapat umayon sa pangako ang adaptasyon at mga pampublikong badyet

Tinutukoy ng NDC ang National Adaptation Plan 2023 hanggang 2050 bilang saligan ng adaptasyon. Inilalarawan nito ang adaptasyon bilang tuloy-tuloy na prayoridad dahil nagbabanta na sa imprastraktura, kabuhayan, agrikultura, pangingisda, yamang-tubig at kalusugan ng publiko ang mga panganib na kaugnay ng klima.

Habang inaasahang aabot sa 123.96 milyon ang populasyon pagsapit ng 2035, iniuugnay ng pamahalaan ang polisiya sa emisyon sa seguridad sa pagkain, pagbawas ng kahirapan at katatagan ng ekonomiya. Kabilang sa pamamaraan nito ang pangangalaga sa mga ekosistema, katutubong kaalaman, pagkakapantay-pantay ng kasarian, pagsasama sa mga taong may kapansanan at suporta sa mga bulnerableng komunidad.

Ayon kay John Leo Algo, pambansang tagapag-ugnay ng Aksyon Klima Pilipinas, dapat isalamin ng mga lokal na badyet ang mga prayoridad na ito. Sa kanyang pagtaya, 28 ulit na mas mababa noong 2026 ang pondo para sa mga solusyong nakabatay sa kalikasan kaysa sa pondo para sa mga kalsada, tulay at iba pang karaniwang imprastrakturang may markang pangklima, at limang ulit na mas mababa sa pamantayan ng paggasta ng ASEAN. Pagtaya niya ang mga ratio na ito, hindi mga bilang na itinatag ng NDC.

Sinabi rin ni Algo na pinahihina ng pagluluwag sa mga paghihigpit sa moratoryum sa karbon at hindi pagsali sa pandaigdigang koalisyon para lumayo sa mga fossil fuel ang direksiyon ng pamahalaan. Itinatampok ng kanyang puna ang praktikal na tensiyon: kailangan pa rin ng mas malaking lokal na pangako ang mga patakaran sa paggasta at enerhiyang kayang tumupad dito.

Hindi lamang kuryente ang saklaw ng transisyon. Tinukoy ni Oliver Chan, executive vice president at chief sustainability officer ng Arthaland Corporation, ang semento at bakal bilang malalaking pinagmumulan ng emisyong nakapaloob sa mga materyales sa konstruksyon. Hindi inaalis ng mas malinis na kuryente para sa pagpapatakbo ng mga gusali ang emisyong nalilikha sa paggawa ng mga materyales na ito.

Lumawak ang konsultasyon, ngunit kailangan pang beripikahin ang pagpapatupad

Inilalarawan sa pahayag ng Climate Change Commission tungkol sa konsultasyon sa mga stakeholder ang isang hybrid na sesyon sa Quezon City na dinaluhan ng mahigit 200 katao. Kabilang sa mga kinatawan ang 14 na ahensiya ng pambansang pamahalaan, 22 katuwang sa pag-unlad, 35 organisasyon ng civil society at nonprofit, limang institusyong akademiko, tatlong grupong nasa laylayan at 26 na entidad mula sa pribadong sektor.

Magkasamang nangunguna ang Climate Change Commission at Department of Environment and Natural Resources sa pagbuo ng na-update na NDC. Sinabi ni Commissioner Rachel Anne S. Herrera na susuriin ang mga mungkahi sa konsultasyon at isasama sa pinal na teksto. Kinilala ni Algo ang pag-unlad sa pakikilahok ngunit nanawagan ng mas napapanahong komunikasyon at mas malinaw na puna tungkol sa kung paano isinama ang mga kontribusyon.

Itinalaga ng Executive Order 174 ng 2014 ang komisyon bilang nangungunang ahensiya para sa pambansang imbentaryo ng greenhouse gas at pagsubaybay, pag-uulat at beripikasyon ng NDC. Nakabatay ang na-update na pangako sa mga sistema ng bawat sektor, pambansang imbentaryo at mga kinakailangan sa transparency ng Paris Agreement.

Hindi pa malinaw sa publiko ang mahahalagang detalye ng pagpapatupad: ang kabuuang gastos, kung gaano kalaki na ang naipatupad sa naunang pangako, kung kailan darating ang pandaigdigang suporta at ang iskedyul ng na-update na plano ng pagpapatupad. Hindi rin nakatakdang pangako ng bansa na maabot at mapanatili ang net zero sa isang partikular na taon ang inaasahang pinagsama-samang net sink.

Sinabi ni Francis Giles B. Puno, pangulo ng First Gen Holdings Corporation, na dapat sukatin ang pag-unlad batay sa mga nabuong pakikipagtulungan at naihatid na proyekto, hindi sa mga pangako lamang. Ito ang praktikal na pagsubok sa bagong pangako: beripikadong mga pagbawas at pagsipsip, gumaganang imprastraktura, nakuhang pondo at proteksyon para sa mga taong apektado ng transisyon.

Mahahalagang Punto

• Target ng Pilipinas na bawasan at iwasan ang 75% ng inaasahang pinagsama-samang emisyon mula 2025 hanggang 2035.
• Tumataas mula 2.71 tungong 7 percentage point ang walang-kondisyong ambag; nakasalalay sa pandaigdigang suporta ang 68 percentage point.
• May inaasahang pinagsama-samang pagsipsip na 2,295.56 MtCO2e ang kagubatan at iba pang gamit ng lupa sa batayang senaryo.
• Resultang batay sa modelo at sa buong pakete ng polisiya ang pinagsama-samang net sink, at iba ito sa pinakamababang 75% na target.
• Nakaaapekto ang mga limitasyon sa transmisyon sa mga potensiyal na wind project na may kapasidad na humigit-kumulang 750 megawatt sa Ilocos Norte at Guimaras.
• Kailangan pang magbigay ng mas kumpletong detalye sa publiko tungkol sa gastos sa pagpapatupad, mga pangakong pinansiyal at iskedyul ng paghahatid.