Muling iginiit ng Taiwan ang soberanya habang kinondena ng Beijing ang talumpati ni Lai sa Pambansang Araw

Sinabi ng Taipei na dapat magpasya ang 23 milyong mamamayan nito sa kanilang kinabukasan

Muling iginiit ng ministeryo ng ugnayang panlabas ng Taiwan na hindi nakapailalim ang Taiwan at China sa isa’t isa matapos akusahan ng Beijing si Pangulong Lai Ching-te na itinataguyod ang kasarinlan at pinahihina ang kapayapaan sa talumpati nito noong Oktubre 10, para sa Pambansang Araw. Sinabi ng ministeryo na sama-samang pagpapasyahan ng 23 milyong mamamayan ng Taiwan ang kinabukasan ng bansa at walang karapatang makialam ang China.

Lalong tumindi ang pagtatalo tungkol sa kahulugan ng pagpapanatili ng kapayapaan sa Taiwan Strait. Nagsalita si Lai sa labas ng Tanggapan ng Pangulo sa Taipei at sinabing layunin ng mas malalakas na depensa na pigilan ang digmaan at suportahan ang diyalogo. Tinanggihan ng Tanggapan ng mga Usapin sa Taiwan ng China ang paliwanag na iyon, iginiit na bahagi ng China ang Taiwan at tinawag na tunay na status quo ang paninindigang iyon.

Hinimok ng ministeryo ng Taiwan ang Beijing na kilalanin ang pagkakaiba ng mga demokratiko at awtoritaryong sistemang pampolitika sa magkabilang panig ng kipot. Hiniling din nito sa China na itigil ang mga pag-atakeng maaaring magpalala ng tensiyon at talikuran ang paggamit ng puwersa para baguhin ang status quo.

Hindi lamang sa dalawang administrasyong sibilyan umabot ang palitan ng pahayag. Ipinagtanggol ni Chen Xi, tagapagsalita ng ministeryo ng depensa ng China, ang mga pagsasanay ng People's Liberation Army sa paligid ng Taiwan bilang panlaban sa separatismo at pakikialam mula sa labas. Malugod na tinanggap ng Estados Unidos ang pangako ni Lai sa kapayapaan, habang nagbabala ang isang matataas na opisyal ng Amerika laban sa paggamit ng isang karaniwang talumpati para bigyang-katwiran ang pamimilit.

Ang sinabi ni Lai tungkol sa kapayapaan at kalayaan

Inilahad ni Lai, pangulo ng Taiwan, na magkasabay na itataguyod ng Taiwan ang kalayaan at kapayapaan. Pinagsama sa kanyang talumpati ang paanyaya sa palitan ng ugnayan at pagtanggi sa pampolitikang pagpapailalim.

"Pinahahalagahan ng Taiwan ang kapayapaan, ngunit hindi namin isusuko ang aming kalayaan. Bukas kami sa palitan ng ugnayan, ngunit hindi namin tatanggapin ang pagpapailalim," pahayag niya.

Ipinangatwiran niya na hindi maaasahan ang kapayapaan sa mga hangarin lamang, at binanggit ang lumalaking pangmilitar at pampolitikang presyur mula sa China. Aniya, magbibigay-daan ang mas malalakas na kakayahan sa depensa upang makipag-usap ang Taiwan nang may "pagkakapantay-pantay at dignidad," sa halip na isara ang mga pagkakataon para sa diyalogo.

Sinabi rin ni Lai na dapat igalang ang karapatan ng mga mamamayan ng Taiwan na umiral. Iniugnay niya ang seguridad ng Taiwan sa mas malawak na tanong kung kakayanin ng mga pandaigdigang tuntunin ang paggamit ng puwersa at kung maaaring ipagkait ng makapangyarihang mga bansa sa mga tao ang karapatang magtakda ng kanilang kinabukasan.

Iba ang ginamit niyang pananalita sa karaniwang pormulasyong madalas niyang gamitin: hindi nakapailalim sa isa’t isa ang magkabilang panig ng Taiwan Strait. Hindi niya inulit nang buo ang pahayag na iyon sa talumpating ito, bagaman sinabi niyang hindi tatanggapin ng Taiwan ang pagpapailalim. Kasunod nito, tahasang ipinahayag ng ministeryo ng ugnayang panlabas ang paninindigang hindi nakapailalim ang magkabilang panig sa isa’t isa.

Dalawang magkasalungat na pakahulugan sa status quo

Inilarawan ng ministeryo ng ugnayang panlabas ang kawalan ng pagpapailalim ng Taiwan sa China, at ng China sa Taiwan, bilang obhetibong realidad na kinikilala ng pandaigdigang komunidad at pinagkakasunduan ng mga Taiwanese. Opisyal na paninindigan ito ng Taiwan, hindi patunay na kinikilala ng bawat pamahalaan ang Taiwan bilang isang soberanong estado.

Ibang pakahulugan ang inihain ng Tanggapan ng mga Usapin sa Taiwan ng Beijing. Iginiit nitong iisa lamang ang China, bahagi nito ang Taiwan at ito ang tunay na status quo sa kipot. Inakusahan nito si Lai na hindi pinapansin ang mga katotohanan, inililigaw ang publiko at pinalalaki ang banta militar mula sa China.

Tungkol din ang hindi pagkakasundo sa kung sino ang may kapangyarihang magpasya sa kinabukasan ng Taiwan. Ipinauubaya ng Taipei ang pasyang iyon sa 23 milyong mamamayan ng Taiwan. Sinasabi naman ng Beijing na sama-samang pagpapasyahan ito ng lahat ng mamamayang Tsino, kabilang ang mga nasa Taiwan. Magkakatunggaling pag-aangkin ito tungkol sa kapangyarihang pampolitika, hindi lamang magkaibang paglalarawan sa mga aktibidad militar.

Nangako ang ministeryo ng ugnayang panlabas ng Taiwan na patuloy itong makikipagtulungan sa mga demokratikong katuwang para pangalagaan ang pambansang soberanya at napapanatiling pag-unlad. Samantala, itinuturing ng Beijing na pakikialam sa isang usaping panloob ang suporta sa Taiwan mula sa labas. Ipinapaliwanag ng pagkakahating ito kung bakit maaaring ilarawan ng isang panig bilang proteksiyon ang isang diplomatikong hakbang o inisyatiba sa depensa, samantalang banta naman ito para sa kabila.

Gumagastos sa depensa bilang pangunahing pinagtatalunan

Nangako si Lai na ipagpapatuloy ang mga reporma sa militar, palalakasin ang mga kakayahan sa asymmetric warfare at daragdagan ang paggasta sa depensa. Ang asymmetric warfare ay paggamit ng mga kakayahang angkop sa paglaban sa mas makapangyarihang kalaban, sa halip na subukang tapatan ang mga puwersa nito sandata-sa-sandata. Mas malaking militar ng China ang kinakaharap ng Taiwan, na may mga makabagong fighter aircraft, aircraft carrier at malawak na puwersang misayl.

Tinuligsa rin ng Beijing ang Komite ng Taiwan para sa Katatagan ng Depensa ng Buong Lipunan, mga pagsasanay militar, mga drill na kinasasangkutan ng mga sibilyan at organisasyong militar, mga pasilidad sibilyan na itinalagang mga sentro ng pagtugon sa panahon ng digmaan, at mga pagbili ng armas mula sa ibang bansa. Kaya hindi lamang sandatahang lakas ang saklaw ng pagtatalo; kabilang din dito ang paghahanda ng mga institusyong sibilyan.

Ipinangatwiran ni Liu Xiangping, eksperto sa pag-aaral ng Taiwan sa Nanjing University, na nagsisilbing katwiran ang patakaran ni Lai sa katatagan para sa mas mataas na paggasta militar kapalit ng kapakanan ng publiko. Aniya, nakapipinsala sa mga residente ang paggastang iyon sa halip na nagbibigay-proteksiyon.

"Sa huli, babalik sa kanila ang pag-aaksaya sa pinaghirapang pera ng mamamayan para palawakin ang militar kapalit ng kanilang kabuhayan," sabi ni Liu.

Inakusahan din ni Liu si Lai na naghahangad na makuha ang pabor ng Estados Unidos at mga Kanluraning bansa. Interpretasyon niya sa mga motibo ni Lai ang mga komentong ito; hindi nito pinatutunayan ang epekto sa badyet ng mga hakbang sa depensa. Walang ibinigay na detalyadong paghahati-hati ng paggasta kasabay ng batikos.

Ipinagtanggol ng China ang mga pagsasanay militar sa paligid ng Taiwan

Tinuligsa ni Chen Xi, tagapagsalita ng Ministeryo ng Pambansang Depensa ng China, ang talumpati ni Lai noong Linggo. Inakusahan niya ang pangulo na naghahangad ng kasarinlan ng Taiwan sa pamamagitan ng pagpapalawak ng militar at suporta mula sa labas, at inilarawan ang naghaharing Democratic Progressive Party bilang nagtataguyod ng pansariling interes ng partido kapalit ng katatagan.

Sinabi ni Chen na layunin ng regular na mga pagsasanay at pagsasanay-militar ng People's Liberation Army sa paligid ng Taiwan na pigilan ang mga hakbang para sa kasarinlan at ang pakikialam mula sa labas, at pangalagaan ang mga residente ng Taiwan. Inilarawan niya ang mga operasyong militar ng China bilang tugon sa separatismo, na tuwirang salungat sa paglalarawan ng Taipei sa mga aktibidad na iyon bilang pamimilit.

Hinimok ni Chen ang mga mamamayan ng Taiwan na suportahan ang paninindigan ng Beijing:

"Umaasa kaming makikiisa ang mga kababayan naming Taiwanese sa mainland sa paglaban sa mga puwersang separatista, pagtutol sa pakikialam mula sa labas, pangangalaga sa kapayapaan at pakikibahagi sa mga bunga ng pambansang pagsigla," dagdag ni Chen.

Ipinaliwanag ng tugon ang layunin ng mga pagsasanay militar ngunit hindi ito nag-anunsiyo ng bagong operasyon, iskedyul ng deployment o lugar ng pagsasanay. Hindi isinasantabi ng China ang paggamit ng puwersa para mapasailalim ang Taiwan sa kontrol nito, kaya may praktikal na bigat ang pagtatalo tungkol sa mga layuning militar, lampas pa sa palitan ng mga pahayag.

Binatikos ang mga motibong pampolitika at kasaysayan ng digmaan

Inakusahan ni Chen Guiqing, research fellow sa Institute of Taiwan Studies ng Chinese Academy of Social Sciences, si Lai na naghihikayat ng komprontasyon habang nagpapahayag ng suporta sa kapayapaan at palitan ng ugnayan. Ipinangatwiran din niyang hindi tinalakay sa talumpati ang mga hamong pang-ekonomiya at panlipunan ng Taiwan at nagsilbi ito sa mga interes elektoral ng Democratic Progressive Party.

Iniugnay ni Chen ang paratang na iyon sa mga nalalapit na lokal na halalan, bagaman walang petsa ng halalan na tinukoy sa kanyang mga pahayag.

Iniwasan sa talumpati ni Lai ang mga hamong pang-ekonomiya at panlipunang kinakaharap ng Taiwan," sabi ni Chen. "Maliwanag na idinisenyo ang mga pahayag para pagsilbihan ang mga interes ng DPP sa nalalapit na lokal na halalan.

Isa pang batikos ang tumutukoy sa pagtalakay ni Lai sa Ikalawang Digmaang Pandaigdig. Tumutol si Wang Yingjin, direktor ng sentro ng pananaliksik sa ugnayan ng magkabilang panig ng kipot sa Renmin University of China, sa paggamit ni Lai ng pariralang "pagtatapos ng digmaan." Aniya, dapat ay tinukoy niya ang tagumpay laban sa Japan at ang pagsasauli ng Taiwan sa China.

Sinabi ni Lai na "hinding-hindi niya hahayaang baluktutin ang kasaysayan ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig." Inakusahan naman siya ni Wang na iyon mismo ang ginagawa. Iniugnay ng pagtatalo ang makasaysayang pananalita sa talumpati sa magkatunggaling pag-aangkin tungkol sa katayuan ng Taiwan, sa halip na ituring ito bilang usaping pang-alaala lamang.

May hindi pagkakatugma sa mga petsang binanggit sa mga ulat: tumutukoy ang batikos ni Wang sa ika-80 anibersaryo ng pagsasauli ng Taiwan sa China, na nagpapahiwatig ng 2025, samantalang tahasang itinakda ng isa pang ulat sa Oktubre 11, 2026 ang tugon ni Chen Xi. Hindi dapat ituring ang mga sangguniang iyon bilang iisang kumpirmadong kronolohiya.

Sinusuportahan ng Washington ang kapayapaan habang nakabinbin ang pasya sa armas

Malugod na tinanggap ng Estados Unidos ang pangako ni Lai na panatilihin ang kapayapaan at katatagan sa Taiwan Strait. Nagbabala ang isang hindi pinangalanang matataas na opisyal ng administrasyon ng US laban sa pagturing sa talumpati bilang batayan para sa agresibong tugon.

"Hindi katwiran ang isang karaniwang talumpati para sa mga agresibo o mapamilit na hakbang".

Nananatiling pinakamahalagang pandaigdigang tagasuporta ng Taiwan ang Washington, sa kabila ng kawalan ng pormal na ugnayang diplomatiko. Kabilang sa papel nito ang pampolitikang suporta at pagbebenta ng armas, na kapwa tinututulan ng Beijing bilang pakikialam ng ibang bansa.

Iniulat na naghihintay ng pag-apruba ni Pangulong Donald Trump ang panukalang pakete ng armas ng Amerika para sa Taiwan na nagkakahalaga ng US$14 bilyon. Nauna nang inanunsiyo ang isang rekord na kasunduan, na nagkakahalaga ng US$11 bilyon. Mas malaki nang US$3 bilyon ang iminungkahing pakete, o humigit-kumulang 27% na mas mataas kaysa sa naunang halaga, ngunit hindi pa ito aprubadong bentahan.

Malugod ding tinanggap ni Lai ang mga pagsisikap ng Washington at Beijing na pamahalaan ang kanilang tunggalian sa pamamagitan ng diyalogo at bawasan ang panganib ng komprontasyong militar. Sinabi ng isang opisyal ng Taiwan na tumutukoy ang mga pahayag na iyon sa summit ng US at China na ginanap sa Washington noong nakaraang buwan. Kasabay ng suporta ni Lai sa ganitong mga pag-uusap ang panawagan niyang magtulungan ang mga demokratikong bansa sa Indo-Pacific upang mapanatili ang kapayapaan sa rehiyon.

Pagkakasunod-sunod ng mga talumpati at tugon militar

Kasunod ang pinakahuling pagtatalo ng mga naunang talumpati para sa Pambansang Araw na nagbunsod ng magkakaibang tugon militar ng China. Mahalaga ang iniulat na pagkakasunod-sunod dahil hindi nangangahulugan, sa ganang sarili, na nagsimula na ang panibagong serye ng mga pagsasanay dahil lamang kinondena ng Beijing ang isang talumpati.

• Noong 2024, nagsagawa ang China ng mga pagsasanay militar sa paligid ng Taiwan di-nagtagal matapos ang unang talumpati ni Lai bilang pangulo para sa Pambansang Araw.
• Sa panahon ng talumpati niya para sa Pambansang Araw noong 2025, hindi nagsagawa ang China ng kahalintulad na serye ng mga pagsasanay.
• Noong huling bahagi ng Disyembre 2025, sinundan ng mga pagsasanay ng China malapit sa Taiwan ang balita tungkol sa kasunduang armas ng Amerika na nagkakahalaga ng US$11 bilyon.
• Noong Sabado, Oktubre 10, binigkas ni Lai sa labas ng Tanggapan ng Pangulo sa Taipei ang talumpating pinagmulan ng pinakahuling pagtatalo.
• Itinatakda ng isang ulat na may petsang Oktubre 11, 2026, ang Linggo bilang araw ng tugon ni Chen Xi mula sa ministeryo ng depensa.

Tumutugma ang mga pagtukoy sa Sabado at Linggo sa Oktubre 10 at 11, 2026. Gayunman, tumutukoy sa nakaraang taon ang hiwalay na pagbanggit sa ika-80 anibersaryo. Kaya inilalahad ang pangunahing pagkakasunod-sunod nang hindi inaalis ang pagkakaibang ito, sa halip na iugnay ang bawat siniping batikos sa petsang hindi pinagtatalunan.

Inilalarawan ang mga pagsasanay noong huling bahagi ng Disyembre 2025 bilang pinakahuli sa mga ulat tungkol sa palitang ito. Walang kasamang anunsiyo ng bagong pagsasanay o kasunod na detalye ng operasyon ang pinakahuling mga pahayag ng ministeryo ng depensa.

Mga bagay na hindi pa napagpapasyahan

May ilang kongkretong bagay na nananatiling hindi nalulutas sa mga pahayag. Naghihintay pa ng pag-apruba ang panukalang pakete ng armas na nagkakahalaga ng US$14 bilyon, at walang tinukoy na takdang petsa ng pasya. Walang iskedyul ng bagong aksiyong militar sa pinakahuling batikos ng Beijing, samantalang walang inianunsiyong pulong o proseso ng negosasyon sa panawagan ng Taipei para sa diyalogo.

Nananatiling sentro ng hindi pagkakasundo ang saklaw ng pampolitikang pagpapasya ng Taiwan. Sinasabi ng Taipei na ang mga mamamayan nito lamang ang dapat magpasya sa kanilang kinabukasan at ipinangangatuwirang pinangangalagaan ng mas malalakas na depensa ang karapatang iyon. Sinasabi naman ng Beijing na pag-aari ng China ang Taiwan at inilalarawan ang pagtutol sa pagkakaisa, kasama ng suporta mula sa ibang bansa, bilang banta sa kapayapaan.

Kapwa binabanggit ng dalawang pamahalaan ang katatagan, ngunit magkaiba ang mga layuning ipinahahayag nila. Nagsisikap ang ministeryo ng Taiwan na pangalagaan ang soberanya at tanggihan ang sapilitang pagbabago. Iginigiit naman ng Beijing ang pag-aangkin nito sa Taiwan at ipinagtatanggol ang pamimilit militar bilang panlaban sa separatismo. Sinusuportahan ng tugon ng US ang mapayapang pagkilos ngunit hindi nito nilulutas ang ugat ng tunggalian.

Mahahalagang Punto

• Sinabi ng ministeryo ng ugnayang panlabas ng Taiwan na hindi nakapailalim sa isa’t isa ang Taiwan at China at ang 23 milyong mamamayan ng Taiwan ang dapat magpasya sa kinabukasan nito.
• Sinabi ni Lai na poprotektahan ng Taiwan ang kalayaan nito habang nananatiling bukas sa palitan ng ugnayan at diyalogo.
• Tinanggihan ng Beijing ang talumpati at inilarawan ang pagiging bahagi ng iisang China ng Taiwan bilang tunay na status quo.
• Ipinagtanggol ni Chen Xi, tagapagsalita ng depensa ng China, ang mga pagsasanay militar bilang panlaban sa separatismo at pakikialam mula sa labas.
• Malugod na tinanggap ng Estados Unidos ang pangako ni Lai sa kapayapaan; hindi pa aprubado ang panukalang pakete ng armas na nagkakahalaga ng US$14 bilyon.
• May hindi pagkakatugma sa mga petsa ng mga ulat: may tugong itinakda sa Oktubre 2026, samantalang tumutukoy sa 2025 ang binanggit na anibersaryo.
• Walang tinukoy na iskedyul ng bagong pagsasanay militar, pulong para sa diyalogo o takdang petsa ng pag-apruba ng armas.