Pinalalakas ng Kampanya sa Sapilitang Pagpapasundalo sa Myanmar ang Pangamba sa Pagdukot at mga Paratang ng Bentahan ng mga Rekruta

Nawawalang asawa at umano'y paglilipat kapalit ng 4 na milyong kyat

Nang tawagan ni Phyo Wai ang kanyang asawa mula sa isang sentro ng pagrerekrut sa militar, dalawang araw matapos umalis sa kanilang tahanan sa Yangon noong 8 Mayo 2025, nalaman niyang umano'y nauwi sa sapilitang pagpapasundalo ang paghingi niya ng tulong sa isang kamag-anak. Ayon kay Ma Moe San Pan, ipinasa-pasa ang 33-anyos na lalaki sa mga administrasyon ng mga ward kapalit ng 4 na milyong kyat, humigit-kumulang $900, upang matugunan ang quota sa pagrerekrut. Inamin ng administrador na tumulong na ipadala siya sa mga awtoridad ng militar ang pagkakasangkot nito, ngunit itinanggi niyang may nagbayad.

Nasa sentro ng mas malawak na mga paratang ang salaysay niya na lumikha ng pamilihan ng mga tao ang sistema ng sapilitang paglilingkod-militar sa Myanmar. Inakusahan ang mga lokal na opisyal, tauhan ng seguridad at grupong kriminal ng pagsamsam sa mga kabataang lalaki at paghahatid sa kanila sa mga lugar o yunit ng militar na nahihirapang maabot ang mga target sa pagrerekrut. Isinalaysay ng mga pamilya ang pagkawala ng mga mahal sa buhay, mga hinihinging pera at kawalang-katiyakan kung saan dinala ang kanilang mga kamag-anak.

Ayon sa mga ulat, inaatasan ng mga tumagas na dokumentong administratibo ang mga awtoridad na mahigpit na tuparin ang mga quota sa pagrerekrut sa militar. Tinatayang 100,000 kabataan na ang sapilitang pinasundalo, bagaman magkakaiba ang mga ulat sa panahong saklaw ng bilang: tinataya ng isa ang bilang mula pa noong simula ng 2024, samantalang inilalarawan naman ng iba ang naunang dalawa't kalahating taon. Tantiya ang bilang na ito, hindi opisyal na bilang na inilathala ng pamahalaan.

Tumangging magbigay ng komento ang Central Body for Summoning People's Military Servants ng militar nang tanungin tungkol sa mga paratang ng sapilitang pagrerekrut at mga kamakailang pagdukot. Samantala, ipinahihiwatig ng mga nawawalang tao na abiso, indibidwal na reklamo at umano'y operasyon ng pagdukot sa Yangon ang pagkakaibang mahalaga para sa mga pamilya: hindi ipinapaliwanag ng pagiging kuwalipikado sa paglilingkod-militar kung paano sinamsam ang isang tao, ipinasa sa iba o pinapirma sa mga dokumento.

Sa Hpa-An, may panganib ang paghahanapbuhay

Sa Hpa-An, kabisera ng Karen State, na kilala rin bilang Kayin State, sinasabi ng mga residente na dumadakip ang mga sibilyang kasapi o tagasuporta ng junta na nakasuot ng pangkaraniwang damit sa mga tinedyer at kalalakihang nasa edad 20 at 30. Dahil sa pangambang madakip, nag-iingat ang maraming kabataan na makauwi bago dumilim.

Ayon kay Zaw Min, isang 26-anyos na drayber ng tuk tuk na gumagamit ng alyas para sa kanyang kaligtasan, hindi opsyon ang manatili sa loob ng bahay dahil kailangan niyang kumita. Paulit-ulit siyang tinatawagan ng kanyang pamilya para balaan tungkol sa mga pasahero at biyahe na maglalayo sa kanya sa tahanan. Ganito niya inilarawan ang hirap ng pagtatrabaho sa ilalim ng banta:

Nag-aalala ako, pero kailangan kong lumabas para magtrabaho.

Ayon sa kanya, may ilang kakilala siyang dinakip. Ang iba naman na kaedad niya ay umalis patungong Thailand o lumipat para makituloy sa mga kamag-anak sa ibang bahagi ng Myanmar. Siya lamang sa magkakapatid ang pasok sa edad na maaaring tawagin sa serbisyo, kaya ikinababahala ng pamilya ang bawat biyahe niya papasok sa trabaho.

Ipinakikita ng mga salaysay na ito na hindi lamang ang mga nadakip na ang apektado ng takot sa pagrerekrut. Kailangang pag-isipan ng drayber kung tatanggap siya ng pasahero, magpasya ang magulang kung kailan tatawagan ang anak para umuwi, at timbangin ng batang manggagawa ang kita laban sa panganib na madakip. Tungkol ang mga paratang sa karaniwang pagbiyahe at pagtatrabaho, hindi lamang sa pagrerekrut sa mga nakatakdang pagpunta sa mga tanggapang administratibo.

Mga tuntunin sa sapilitang paglilingkod

Ipinatupad ng militar ang sapilitang paglilingkod noong 2024, tatlong taon matapos ang kudeta noong Pebrero 2021 na nagpabagsak sa halal na pamahalaang pinamunuan ni Aung San Suu Kyi. Sinundan ang kampanya sa pagrerekrut ng mga pagkatalo ng militar, paghina ng moral at mga pagtalikod sa hanay nito sa gitna ng labanan laban sa mga grupong etnikong armado at mga kilusang lumalaban sa pamamahala ng militar.

Saklaw ng mga inilarawang rekisito sa paglilingkod ang mga lalaking edad 18 hanggang 35 at kababaihang edad 18 hanggang 27, na sasailalim sa pamumuno ng militar nang hindi bababa sa dalawang taon. Maaaring makulong nang hanggang limang taon ang tatanggi. Bagaman pasok sa nakasaad na mga tuntunin sa pagiging kuwalipikado ang kababaihan, pangunahing mga lalaki at batang lalaki ang tinutukoy ng mga ulat ng pagkawala at mga kasong umano'y bentahan ng mga rekruta na inilalarawan dito.

Iniuugnay ng sunod-sunod na pangyayari ang pambansang kampanya sa pagrerekrut sa mga indibidwal na kaso at sa mga sumunod na natuklasan ng pananaliksik:

• Pebrero 2021: Sinakop ng militar ang kapangyarihan, na nagpasimula ng panahon ng tunggalian laban sa pamumuno nito.
• 2024: Ipinatupad ng militar ang sapilitang paglilingkod sa gitna ng mga pagkatalo sa larangan ng digmaan at kakulangan sa tauhan.
• 8 Mayo 2025: Umalis si Phyo Wai sa kanilang tahanan sa Yangon. Ayon sa kanyang asawa, tumawag siya makalipas ang dalawang araw mula sa isang sentro ng pagrerekrut.
• Hulyo 2025: Iniulat ng Myanmar Witness ang mga natuklasan nito mula sa mga nawawalang tao na abisong nakalap sa Facebook mula 2021 hanggang 2025.
• 25 Agosto: Sinalakay ng pulisya ang isang ari-arian sa Yangon sa hiwalay na kaso ng umano'y pagdukot sa apat na kabataang lalaki.

Ayon kay Maj Naung Yoe, dating opisyal ng militar na sumapi sa Civil Disobedience Movement at ngayo'y nagtatrabaho sa usaping militar sa Myanmar Defense and Security Institute, lumampas na nang malaki sa pormal na pagpili ang pagpapatupad ng kampanya. Ipinahayag niyang sinusubaybayan ng mga puwersang panseguridad ang galaw ng mga kabataan, nagbabanta ng detensiyon para makahingi ng pera at dumadakip habang sinusuri ang mga listahan ng sambahayan o bisita.

Matalas na pagtaas sa mga abiso ng nawawalang tao

Sinuri ng Myanmar Witness ang daan-daang anunsiyo tungkol sa mga nawawalang tao na ipinaskil sa Facebook mula 2021 hanggang 2025. Sa mga natuklasan nito noong Hulyo, ipinakitang tumaas mula apat noong Enero 2021, bago ang kudeta, tungo sa 82 noong 2025, matapos simulan ang sapilitang pagrerekrut, ang bilang ng mga abiso. Karamihan sa mga iniulat na nawawala ay mga lalaki at batang lalaki.

Samakatuwid, 20.5 ulit ang bilang noong Enero kumpara sa naunang antas, na katumbas ng dagdag na 78 abiso. Malaki ang pagbabagong ito sa mga nakalap na post, ngunit hindi ito dapat ituring na pambansang antas ng pagkawala o bilang ng mga kumpirmadong pagdukot kaugnay ng sapilitang pagpapasundalo. Nagtatala ang mga abiso sa Facebook ng paghahanap ng impormasyon ng mga pamilya; hindi nito mapatutunayan, sa ganang sarili, kung saan napunta ang bawat nawawalang tao o kung bakit.

Napagpasyahan ng Myanmar Witness na madalas umanong may detensiyon, pamimilit at pagkawala nang hindi inaabisuhan ang mga pamilya sa proseso ng pagrerekrut, sa halip na pormal na pagpapatawag. Inakusahan din ng Amnesty International, Human Rights Watch at Fortify Rights ang militar ng pagdukot sa mga sibilyan at sapilitang pagpapasundalo sa kanila.

Mahalaga ang mga abiso dahil maaaring hindi malaman ng pamilyang nawalan ng isang tao kung nakakulong ang kanilang kamag-anak sa kustodiya ng pulisya, nasa sentro ng pagrerekrut o nasa isang yunit ng militar. Nagbigay ng isang pahiwatig tungkol sa kinaroroonan ni Phyo Wai ang maikli niyang tawag. Ayon sa kanyang asawa, hindi pa rin niya alam kung nasaan siya ngayon.

Paano napunta si Phyo Wai sa isang sentro ng pagrerekrut

Ayon kay Ma Moe San Pan, umalis ng bahay ang asawa niya matapos silang magtalo noong 8 Mayo 2025. Sinabihan niya ang pinsan niyang nagtatrabaho sa lokal na tanggapan ng administrasyon ng ward at hiniling dito na ibalik si Phyo Wai. Sa halip, ayon sa paratang niya, dinala siya ng pinsan sa tanggapan ng ward, na naglipat sa kanya sa ibang ward kapalit ng 4 na milyong kyat upang mapunan ang quota sa pagrerekrut ng lugar na iyon.

Hindi makontak ang pinsan para sa komento. Inamin ni U Maung Maung Lwin, administrador ng tumanggap na ward, na tumulong siyang ipadala si Phyo Wai sa mga awtoridad sa pagrerekrut ng militar. Sinabi rin niyang inililipat ang mga rekruta mula sa ibang bayan kapag hindi naaabot ang mga lokal na quota, ngunit itinanggi niyang may nagpapalitan ng pera sa ganitong paglilipat o may bayad sa kasong ito.

Nagkakatugma ang mga salaysay tungkol sa papel ng administrador sa pagpapadala kay Phyo Wai sa mga awtoridad sa pagrerekrut, ngunit nagkakasalungatan tungkol sa umano'y pagbebenta. Kaya dapat ihiwalay ang paratang ng asawa sa inamin ng administrador. Hindi sapat ang iniulat na paglilipat para mapatunayang naganap ang pinagtatalunang pagbabayad.

Ayon kay Ma Moe San Pan, sinabi sa kanya ng asawa niyang nangakong tutulungan siya ng ilang tao, ngunit pinapirma siya ng mga ito sa mga dokumento. Ganito niya ipinaliwanag kung bakit hindi niya katanggap-tanggap ang paraan ng pagkuha sa asawa niya:

Kung legal na pinili ang asawa ko para sa pagpapasundalo sa karaniwang proseso, matatanggap ko sana iyon. Ang hindi ko matanggap ay ang umano'y pagbebenta sa kanya ng sarili naming tanggapan ng administrasyon ng ward sa ibang ward.

Ang proseso ng pagrerekrut sa kanya, hindi lamang ang edad niya, ang binibigyang-diin ng salaysay ni Ma Moe San Pan. Pasok si Phyo Wai sa nakasaad na saklaw ng edad para sa mga lalaki, ngunit hindi nito sinasagot ang paratang na isinaayos kapalit ng pera ang paglilipat sa kanya.

Panibagong pagkalugi habang naghahanap ng paraan para mapalaya siya

Ayon kay Ma Moe San Pan, matapos kunin ang asawa niya, may mga estrangherong nagkunwaring tutulong na mapalaya ito at niloko siya sa halagang 4.5 milyong kyat. Mas mataas nang 500,000 kyat ang umano'y nawalang pera kaysa sa pinagtatalunang halagang sinasabi niyang ibinayad para ilipat ang asawa niya. Magkaibang transaksiyon ang dalawang halaga: ang una ay umano'y ibinayad sa pagitan ng mga taong nag-ayos ng pagrerekrut, samantalang ang ikalawa ay perang sinasabi niyang siya mismo ang nawala.

Nagsampa siya ng mga reklamo sa pulisya tungkol kapwa sa umano'y pagbebenta sa asawa niya at sa panloloko kaugnay ng pangakong pagpapalaya rito. Ayon sa salaysay niya, tinanggap ng pulisya ang mga reklamo ngunit tumangging magsama ng kasong trafficking ng tao. Sinabi umano sa kanya na maaari lamang magparehistro ng gayong kaso kung naibenta sa ibang bansa ang isang tao.

Iyan ang paliwanag ng pulisya ayon sa salaysay niya, hindi isang napatunayang pahayag tungkol sa batas laban sa trafficking sa Myanmar. Walang iniulat na desisyon ng hukuman na lumulutas sa paratang tungkol sa pagrerekrut o sa reklamo ng panloloko. Hindi rin alam kung nasaan na ngayon ang asawa niya.

Ipinakikita ng kaso ang isa pang panganib sa mga kamag-anak: maaaring samantalahin ng mga nagbebenta ng pangakong pagpapalaya ang kawalang-katiyakan tungkol sa kinaroroonan ng isang taong pinasundalo. Inilarawan ni Ma Moe San Pan ang pagkawala ng pera habang hindi pa rin niya naiuuwi ang asawa niya.

Paano nagiging kalakal ang mga rekruta dahil sa presyur ng quota

Inaatasan ng mga kautusan sa pagrerekrut ang mga nayon, ward at bayan na magbigay ng bilang ng mga rekruta na naaayon sa laki ng populasyon ng mga ito. Target na administratibo ang quota: kailangang magbigay ang bawat lugar ng itinakdang bilang ng tao. Ipinahihiwatig ng mga paratang na nagtulak ang presyur na maabot ang mga target na kumuha ang ilang opisyal at tagapamagitan ng mga rekruta mula sa ibang lugar sa halip na umasa sa regular na proseso ng lokal na pagpili.

Ipinahayag ni Naung Yoe na dinadakip ang mga kabataan sa mga checkpoint, sinasabat habang bumibiyahe papunta sa trabaho, inaakit sa pamamagitan ng pekeng mga anunsiyo sa trabaho o kinukuha sa kanilang mga tahanan. Ayon sa kanya, nagsusuplay ng mga tao ang mga lokal na administrador, tauhan ng militar at grupong kriminal sa mga yunit ng militar at panrehiyong kumand na kulang sa tauhan.

Ipinaratang din niya na may pamilihan ng mga kapalit na rekruta, kung saan nagbabayad ang mas mayayamang tao para makaiwas sa serbisyo at ipinadadala naman ang isang taong kapos sa pera. Ganito ipinaliwanag ni Naung Yoe kung bakit lumalaganap ang mga gawaing ito:

"lumalala ang mga gawaing ito dahil sa tumitinding hirap sa pagtugon sa buwanang quota sa pagrerekrut at sa malaking kita mula sa bentahan ng mga rekruta sa lokal na antas".

Kung nabibili ng ilan ang kalayaan nila habang sinasamsam naman ang iba bilang kapalit, hindi na lamang nakabatay sa edad o populasyon ng isang lugar ang bigat ng pasanin. Nakasalalay na rin ito sa kita at kakayahang makakuha ng proteksiyon. Ito ang mekanismong nasa likod ng iniulat na di-pantay na presyur sa mahihirap na pamilya, bagaman walang ibinigay na numerikal na paghahati-hati ng mga rekruta batay sa kita ng sambahayan.

Sinusuri ang mga alok na trabaho matapos ang pag-aresto sa Yangon

May kinalaman ang hiwalay na kaso sa Yangon sa isang kumander ng isang yunit ng reserbang brigadang pamatay-sunog na inakusahan ng pag-akit sa apat na kabataang lalaki sa bahay niya sa pamamagitan ng mga pangako ng trabaho. Umano'y ikinulong ng kumander, na kasapi ng Fire Services Department sa ilalim ng ministeryo ng mga panloob na gawain, ang mga lalaki sa mga silid-piitang sadyang itinayo upang ipagbili sila para sa sapilitang pagpapasundalo.

Sinalakay ng pulisya ang tirahan noong 25 Agosto at inaresto ang kumander. Iniulat din ang pag-aresto sa isang lalaking kamag-anak niya, ngunit magkakaiba ang mga ulat tungkol sa ugnayan nila: sa karamihan, manugang na lalaki ng kumander ang tinutukoy, samantalang sa isa naman ay bayaw.

Ayon sa mga ulat, kinasuhan ang kumander ng pagdukot o pag-agaw sa isang tao para ikulong ito nang labag sa batas, krimeng may parusang hanggang pitong taong pagkabilanggo. Mga paratang at kasong isinampa ang inilalarawan ng mga ulat, hindi hatol na nagkasala; wala ring binanggit na naging resulta ng paglilitis.

Naiiba ang kasong ito sa umano'y paglilipat kay Phyo Wai sa pagitan ng mga administratibong lugar. Dito, iniulat na gumamit ang mga suspek ng pekeng alok sa trabaho at ikinulong ang mga lalaki sa isang pribadong ari-arian. Ipinakikita nito kung bakit naging sentro ng pangamba sa pagrerekrut ang paghahanap ng trabaho, gayundin ang pagbibiyahe at pakikiharap sa mga opisyal.

May kapalit na pinsala sa mga sibilyan ang mga dagdag-puwersa ng militar

Tinutugunan ng kampanya sa pagrerekrut ang pangangailangan ng militar sa tauhan sa isang matagal nang digmaan. Iniulat na nakatulong ang mga dagdag-puwersa sa junta na makabawi ng teritoryo at nagpalagay sa mga puwersa ng paglaban sa alanganin sa ilang bahagi ng Myanmar. Hindi nito pinatutunayan kung ilang sapilitang pinasundalo ang ipinadala sa mga partikular na operasyon o kung gaano kalaking pagbabago sa teritoryo ang maiuugnay sa kanila.

Para kay Dr Sandeep Singh, isang research fellow na nagtuturo ng araling militar sa National University of Singapore, palatandaan ng gipit na kalagayan ng junta ang pagpapasundalo sa mga kabataang ayaw maglingkod. Ganito niya inilarawan ang kampanya:

"tila isa na namang hakbang ito sa pagsisikap ng junta na magpalista ng mga kabataang ayaw lumahok sa isang tunggaliang nagtatampok sa gipit nitong kalagayan sa digmaang sibil".

Iniulat ding nagtutulak ang takot sa sapilitang paglilingkod sa paglikas sa loob ng bansa, pag-alis patungo sa mga karatig-bansa at kakulangan sa manggagawa. Konkretong halimbawa ng mga paglipat na ito ang salaysay ni Zaw Min: umalis patungong Thailand o sa tahanan ng mga kamag-anak ang ilan niyang kaedad, samantalang nililimitahan naman ng mga nananatili ang kanilang pagbiyahe. Walang ibinigay na bilang na naghihiwalay sa mga paglikas dahil sa takot sa sapilitang pagpapasundalo at sa mga dulot ng labanan.

Sinabi ng Myanmar Defense and Security Institute noong Hunyo na ginagamit ang batas militar para pag-awayin ang mga mamamayan. Sumasalamin ang pagtatasa nito sa pananaw ng isang institusyong ang pinangalanang opisyal sa usaping militar ay tumalikod sa militar at sumapi sa kilusang kumakalaban sa kudeta.

May ilang usaping hindi pa nareresolba: kung nasaan si Phyo Wai, kung may ibinayad para ilipat siya, kung ano ang naging resulta ng mga reklamo ng asawa niya at kung ano ang naging kasunod ng pag-uusig matapos ang pagsalakay sa Yangon. Walang iniulat na mga petsa ng susunod na pagdinig o desisyon sa mga kasong iyon. Dahil tumanggi ang lupon ng pagrerekrut sa militar na magkomento, wala itong makabuluhang tugon sa mga partikular na paratang.

Mahahalagang Punto

• Ayon sa mga ulat, inatasan ang mga lokal na awtoridad na mahigpit na tuparin ang mga quota sa pagrerekrut sa militar.
• Tinatayang 100,000 kabataan na ang sapilitang pinasundalo, ngunit magkakaiba ang mga ulat sa panahong saklaw ng bilang.
• Nagtala ang Myanmar Witness ng 82 abiso tungkol sa nawawalang tao noong Enero 2025, kumpara sa apat noong 2021.
• Ipinaratang ni Ma Moe San Pan na inilipat ang asawa niya kapalit ng 4 na milyong kyat. Inamin ng isang administrador ng ward ang papel niya sa pagrerekrut, ngunit itinanggi ang pagbabayad.
• Ayon sa kanya, hiwalay siyang nawalan ng 4.5 milyong kyat dahil sa mga taong maling nangakong palalayain ang asawa niya.
• Kinasuhan ng pagdukot ang isang kumander ng brigadang pamatay-sunog sa Yangon kaugnay ng apat na lalaking umano'y tinarget para sa sapilitang pagpapasundalo. Walang iniulat na hatol na nagkasala.
• Isinalaysay ng mga pamilya ang paghihigpit sa paggalaw, pag-alis sa ibang bansa at patuloy na kawalang-katiyakan tungkol sa mga nawawalang kamag-anak.