Dahil sa Krisis ng Rabies sa Sindh, Nananatiling Nanganganib ang mga Bata sa Kabila ng Lumalawak na Network ng Paggamot

Inilantad ng pagkamatay ng dalawang bata ang mga kakulangan sa pag-iwas at pangangalaga

Dalawang bata ang namatay sa rabies sa Indus Hospital sa Karachi matapos silang makagat ng aso nang hindi naturukan ng bakuna laban sa rabies, kaya muling nabahala ang publiko sa isang maiiwasang emerhensiyang pangkalusugan sa lalawigan ng Sindh sa Pakistan. Kabilang ang 6 na taong gulang na si Abia, mula sa Hyderabad, at 4 na taong gulang na si Waqar, mula sa Dadu, sa mga pinakahuling naiulat na biktima. Sinabi ng mga opisyal ng ospital na hindi naturukan ng bakuna ang alinman sa mga bata matapos makagat.

Dahil sa mga pagkamatay, umabot na sa hindi bababa sa 37 ang iniulat na nasawi sa rabies sa Sindh ngayong taon, ayon sa mga bilang na binanggit ng mga awtoridad sa kalusugan at mga medikal na sanggunian sa mga ulat tungkol sa mga kasong ito. Mas mababa ang kabuuang bilang sa ibang ulat na tumutukoy sa mas maagang bahagi ng taon o sa mga namatay sa partikular na mga ospital. Mga tala ito sa magkakaibang petsa at sistema ng pag-uulat, at maaaring hindi kabilang dito ang mga namamatay bago makarating sa ospital.

Sa likod ng mga bilang ay dalawang magkahiwalay na panganib: pagkakalantad sa hayop na may rabies, at pagkaantala o hindi pagkumpleto ng buong gamutan matapos makagat. Ayon sa mga doktor, maiiwasan ang rabies matapos makagat, ngunit halos palaging nakamamatay kapag lumitaw na ang mga sintomas. Lalo nang nanganganib ang mga bata, residente sa kanayunan at pamilyang limitado ang access sa transportasyon at serbisyong pangkalusugan.

Malawak din ang saklaw ng pagkakalantad. Binanggit ng Pakistan Medical Association ang 285,000 kaso ng kagat ng aso sa Sindh noong 2025, at mahigit 83,000 ang naiulat sa unang quarter ng 2026. Sa ibang ulat, 85,891 ang kabuuan sa unang apat na buwan ng taong ito. Maaaring magkaiba ang mga bilang dahil sa magkakaibang panahon ng pag-uulat o pinagmumulan ng datos, ngunit kapwa ipinakikita ng mga ito ang mabigat at patuloy na pasaning dinaranas ng mga komunidad at ospital.

Bakit mahalaga ang agarang paggamot

Ang rabies ay isang viral na sakit na umaapekto sa sistemang nerbiyos. Karaniwan itong naipapasa kapag nakapasok sa katawan sa pamamagitan ng kagat o kalmot ang laway ng hayop na may impeksiyon. Maaaring abutin ng ilang linggo o buwan bago magdulot ng sintomas ang virus, ngunit pambihira ang makaligtas kapag lumitaw na ang mga klinikal na palatandaan gaya ng hirap lumunok, takot sa tubig o pagkalito.

Dahil sa pagkaantalang ito, may mahalagang panahong maaaring gamitin upang maiwasan ang sakit. Dapat hugasan nang mabuti ng sabon at umaagos na tubig ang kagat o kalmot na maaaring mapanganib sa loob ng hindi bababa sa 15 minuto, at agad na magpasuri sa doktor. Maaaring kabilang sa paggamot ang sunod-sunod na dosis ng bakuna laban sa rabies. Maaaring kailangan din ng rabies immunoglobulin, o RIG, ang mga taong may malulubhang pagkakalantad, kabilang ang malalim o maraming sugat. Nagbibigay ito ng mga antibody sa sugat habang nabubuo ang tugon ng katawan sa bakuna.

Maaaring hindi sapat ang bakuna lamang para sa sugat na mataas ang panganib kung kailangan ang RIG. Kailangan ding kumpletuhin ang gamutan ayon sa iskedyul. Inilarawan sa isang ulat tungkol sa 8 taong gulang na batang babae mula sa Sanghar na namatay noong unang bahagi ng taong ito ang hindi kumpletong pagbabakuna at naantala o hindi naibigay na immunoglobulin matapos siyang dalhin sa ilang ospital. Ayon sa mga doktor, dumating siya sa Indus Hospital nang malala na ang mga sintomas at hindi na mapipigilan ng paggamot ang sakit.

Isa pang naiulat na pagkamatay ang kinasangkutan ng 8 taong gulang na batang lalaki na hindi nakarating sa itinakdang sentro ng paggamot sa tamang oras. Ipinakikita ng mga kasong ito kung bakit hindi sapat na basta available lamang sa papel ang serbisyo para matiyak ang proteksiyon: kailangan ng mga pasyente ng malinaw na tagubilin, sapat na suplay ng gamot, wastong pagsusuri sa sugat at maaasahang pagsangguni sa ibang pasilidad nang walang maiiwasang pagkaantala.

Dumaraming kaso at mga tanong tungkol sa datos

Ipinakikita ng mga ulat mula sa Hyderabad kung gaano kabilis lumalaki ang pangangailangan. Sinabi ng district health officer na ginamot ng siyam na sentro laban sa rabies ang 2,944 na pasyenteng nakagat ng aso mula Enero hanggang Setyembre 2026, kumpara sa 1,805 sa kaparehong mga buwan ng 2025, o pagtaas na humigit-kumulang 63 porsiyento. Ayon sa mga opisyal, mas marami ang kaso sa bawat buwang iniulat noong 2026, at tumaas ang bilang sa panahon ng pagpaparami ng mga aso mula Hulyo hanggang Setyembre.

Sa Karachi, iniulat ng Indus Hospital ang mahigit 14,000 kaso ng kagat ng aso mula Enero hanggang Setyembre, gayundin ang 28 kaso ng rabies sa ospital sa panahong iyon. Iniulat din ng ospital na nakapanggamot ito ng mahigit 150,000 kaso ng kagat ng aso mula nang buksan ang espesyalisadong sentro nito para sa pag-iwas sa rabies noong 2008. Inilalarawan ng mga bilang na ito ang dami ng serbisyong ibinibigay ng isang network ng kalusugan, hindi ang kabuuang bilang sa buong lalawigan.

Maaaring sumasalamin ang mga rekord ng kagat ng aso kapwa sa aktuwal na pagkakalantad at sa bisa ng pag-uulat at pagsangguni sa mga kaso. Sinabi ng punong kalihim ng Sindh na maaaring bahagi ng pagtaas ng mga naiuulat na kaso ang higit na kamalayan ng publiko. Gayunman, dahil sa dumaraming pasyente at paulit-ulit na pagkamatay, mahirap ituring ang krisis bilang bunga lamang ng paraan ng pagtatala ng datos. Kailangan ng mga pampublikong awtoridad ang magkakatugmang depinisyon, napapanahong paglalathala at koordinasyon sa pagitan ng mga ospital at distrito upang matukoy kung saan nakapokus ang panganib at kung saan pumapalya ang paggamot.

Lumawak ang kapasidad sa paggamot, ngunit may mga kakulangan pa rin

Ayon sa pamahalaang panlalawigan, nagtayo o nag-upgrade ito ng 278 yunit laban sa rabies, nagpaandar ng mga sentro ng pagsangguni sa ibang pasilidad at nagpasimula ng suporta sa telemedicine kasama ang Indus Hospital. Iniulat din ng mga opisyal na naibigay na ang 138,000 dosis ng bakuna at 5,000 dosis ng RIG, habang sinasabi naman sa isang ulat na nagamot ang humigit-kumulang 45,000 pasyenteng nakagat ng aso sa loob ng walong buwan. Layunin ng isang digital dashboard na subaybayan ang mga kaso, suplay ng bakuna at iskedyul ng paggamot.

Nagsagawa rin ng aksiyong pandisiplina ang mga awtoridad sa kalusugan matapos suriin ang limang kamakailang pagkamatay dahil sa rabies. Sinuspinde ang pitong kawani at pinadalhan ng mga abiso para magpaliwanag ang pitong pinuno ng ospital. Natukoy sa pagsusuri ang malulubhang pagkukulang, kabilang ang hindi wastong pagsusuri sa mga sugat, pagbibigay ng bakuna nang walang kinakailangang immunoglobulin, at hindi pagsunod sa mga protocol sa paggamot. Isang kaso ang kinasangkutan ng batang hindi umano nasuri ang sugat sa ulo sa Liaquat University Hospital sa Hyderabad.

Ayon sa mga opisyal, sumusunod na ngayon sa mga pamantayan ng World Health Organization ang 278 pasilidad, kumpara sa 371 sentrong dating inilarawang hindi sumusunod. Sumasalamin sa nagbabagong kalagayan at klasipikasyon ng mga pasilidad ang magkaibang bilang, ngunit ipinakikita rin ng mga ito ang pangangailangan para sa regular na pagsusuri. Dapat may sinanay na kawani at tamang gamot ang isang sentro kapag dumating ang pasyente, hindi lamang nakatala sa isang listahan.

Ayon sa pangkat ng Rabies Prevention Services ng Indus Hospital, sinanay nito ang daan-daang propesyonal sa kalusugan, kabilang ang 160 tagapagbigay ng serbisyong pangkalusugan mula sa mahigit 90 sentro ng pagsangguni sa ibang pasilidad bilang mga master trainer. Sa kampanya nitong pangkomunidad sa Karachi at Badin, naabot ang halos 10,000 estudyante at mahigit 300 guro upang magbigay ng impormasyon tungkol sa pangangalaga ng sugat at pag-iwas sa kagat. Makakatulong ang ganitong gawain upang mabilis na kumilos ang mga pamilya, ngunit hindi mapapalitan ng edukasyon sa publiko ang kawalan ng paggamot o mahabang biyahe papunta sa serbisyong pangkalusugan.

Dapat kabilang sa pag-iwas ang mga aso at serbisyong panlungsod

Ayon sa mga doktor at tagapagtaguyod ng kalusugang pampubliko, hindi mapipigil ang pagkalat ng sakit sa pagpapalawak lamang ng paggamot. Sinabi ng Rabies Control Programme ng Sindh na kinapon nito ang mahigit 25,500 aso at binakunahan ang mahigit 36,900 sa 20 distrito. Inirerekomenda ng World Health Organization ang pagbabakuna sa hindi bababa sa 70 porsiyento ng populasyon ng aso sa mga apektadong lugar upang maputol ang pagkalat ng sakit. Hindi ipinakikita ng mga available na bilang na malapit na ang Sindh sa ganitong antas ng saklaw, at wala ring mapagkakatiwalaang tantiya ang mga opisyal sa populasyon ng mga asong gala.

Nababawasan ng malawakang pagbabakuna sa mga aso ang posibilidad na kumalat ang virus sa pagitan ng mga hayop at makahawa sa mga tao. Makakatulong ang pagkakapon sa pagkontrol sa paglaki ng populasyon paglipas ng panahon, habang nakatutulong naman ang pagsubaybay upang matukoy ang mga kaso ng rabies at mga lugar na mas mataas ang panganib. Nangangailangan ang mga hakbang na ito ng tuloy-tuloy na pagtatrabaho sa lahat ng distrito. Maaaring pansamantalang mabawasan ang nakikitang bilang ng mga aso sa pamamagitan ng pana-panahong pagpatay sa mga ito, ngunit maaaring makabawi ang populasyon kung mananatili ang mapagkukunan ng pagkain at pagkakataong magparami.

Bahagi rin ng hamong pangkalusugan ng publiko ang pamamahala ng basura. Nagbibigay ng maaasahang mapagkukunan ng pagkain sa mga asong gala ang mga basurang nakatiwangwang at pagkain na itinatapon. Magkakaugnay kung gayon ang mga tungkulin ng serbisyong munisipal, pangkat ng beterinaryo at kagawaran ng kalusugan: pamamahala ng basura, pagsubaybay sa populasyon ng hayop, pagbabakuna sa mga aso at pagtiyak na mabilis na makararating sa paggamot ang mga nakagat.

Nanawagan ang ilang doktor na piliing patayin ang mga mapanganib na hayop, samantalang binibigyang-diin naman ng iba ang makataong pamamahala sa malulusog na aso sa pamamagitan ng pagbabakuna at pagkakapon. Sa isang magkakaugnay na programa, maaaring pag-ibahin ang hayop na pinaghihinalaang may rabies o agarang nagdudulot ng panganib at ang malusog na hayop na maaaring bakunahan at subaybayan. Magkatugma ang pagprotekta sa mga tao at makataong pagtrato sa mga hayop kapag nakabatay sa ebidensiya sa kalusugan ng publiko at pare-parehong lokal na pamamahala ang mga pasiya.

Pananagutan at access sa labas ng malalaking lungsod

Nakaaapekto ang lokasyon at kita ng sambahayan sa posibilidad na maging emerhensiyang medikal ang isang kagat. Maaaring mawalan ng sahod ang isang manggagawang arawan dahil sa pagbibiyahe papunta sa klinika; maaaring hindi alam ng pamilyang nasa kanayunan kung saang pasilidad may suplay ng bakuna o RIG. Ipinakikita ng mga ulat tungkol sa mga biktima mula sa Dadu, Badin at Sanghar ang agwat sa pagitan ng pagkakalantad at pag-abot sa espesyalisadong pangangalaga. Ayon sa punong kalihim, maaaring tumawag ang mga tao sa Rescue 1122 para alamin ang pinakamalapit na sentro ng rabies, at layunin naman ng mga serbisyong telemedicine na tumulong sa pamamahala ng mga kaso.

Inatasan ng mga awtoridad ang mga administrasyong pandistrito na subaybayan ang mga sentro ng paggamot at regular na suriin ang kanilang gawain. Iniutos ng mga opisyal sa Hyderabad ang pagsusuri sa lahat ng siyam na sentro laban sa rabies at mga pulong tuwing dalawang linggo upang talakayin ang progreso. Ayon sa kanilang mga tagubilin, dapat agad hugasan ang sugat at isangguni ang mga pasyente sa isang sentro, at dapat makumpleto sa tamang iskedyul ang iniresetang pagbabakuna. Kailangang sabayan ang mga hakbang na ito ng maaasahang suplay, malinaw na pagsasaayos ng pagsangguni sa ibang pasilidad at impormasyong nakararating sa mga komunidad na pinakamahirap puntahan.

Nagmungkahi rin ang mga doktor ng pinansiyal na kompensasyon para sa mga pamilyang namatayan at sa mga biktima ng kagat, na mag-iiba ang halaga ayon sa tindi ng pinsala. Maaaring magbigay ng suporta ang kompensasyon matapos ang isang mapangwasak na pangyayari, ngunit hindi nito mapapalitan ang pag-iwas o wastong paggamot. Ang pangunahing sukatan ng patakarang pampubliko ay kung makakahanap agad ng pasilidad ang taong makagat ngayon, kung saan masusuri ang sugat at maibibigay ang lahat ng kinakailangang bahagi ng pangangalaga.

Mahahalagang Dapat Malaman

• Namatay sa rabies sa Indus Hospital ang dalawang bata, sina Abia, 6, at Waqar, 4, matapos silang makagat nang hindi naturukan ng bakuna.
• Nagkakaiba ang iniulat na bilang ng mga namatay sa lalawigan batay sa petsa at pinagmulan; ayon sa mga bilang na binanggit kaugnay ng pinakahuling mga kaso, hindi bababa sa 37 na ang nasawi noong 2026.
• Halos palaging nakamamatay ang rabies kapag lumitaw na ang mga sintomas, ngunit maiiwasan ang sakit sa pamamagitan ng agarang paghuhugas ng sugat, pagbabakuna at pagbibigay ng RIG kapag kailangan.
• Nagtala ang Hyderabad ng 2,944 na pasyenteng nakagat ng aso mula Enero hanggang Setyembre 2026, humigit-kumulang 63 porsiyentong mas marami kaysa sa kaparehong panahon noong 2025.
• Iniulat ng Sindh na nagtatag o nag-upgrade ito ng 278 yunit laban sa rabies, habang natukoy sa mga pagsusuri sa paggamot ang mga pagkukulang sa pagsusuri ng sugat at pagsunod sa protocol.
• Nananawagan ang mga eksperto sa kalusugan para sa tuloy-tuloy na pagbabakuna at pagkakapon ng mga aso, pagsubaybay sa sakit, pamamahala ng basura at madaling maabot na pangangalaga matapos makagat.