Ginagawang Bagong Kabuhayan ng mga Babaeng Indonesian ang mga Pagkaing Gubat at Isinusulong ang Pangangalaga sa Kagubatan

Mula gubat tungo sa hapag, at mula sa lokal na kaalaman tungo sa mga bagong pamilihan

Nagdala sa hapag-kainan sa Jakarta ng mga kuwento mula sa mga nayon sa Indonesia ang isang ligaw na kabuteng tumutubo lamang tuwing tag-ulan, isang maasim na prutas na ginawang arnibal, at isang pinaalsang buto ng gubat na inihahain na parang bagoong. Hindi pamilyar sa maraming panauhin ang mga putahe, ngunit naipapasa na sa maraming salinlahi ang kaalamang pinagbabatayan ng mga ito.

Ipinakilala ng pitong babaeng tagapagtanggol ng kagubatan mula sa Timog Sumatra, Hilagang Kalimantan at Kanlurang Nusa Tenggara ang mga sangkap sa salu-salong Puan Rimba sa Timog Jakarta noong Setyembre 30, 2026. Tampok sa handaan ang mga ligaw na kabuteng splitgill, usbong ng yantok, mga halamang-gubat, lokal na isda at mga pagkaing gawa sa payang, na kilala rin bilang kluwek. Nagbigay rin ng halimbawa kung paano nakakahanap ang mga babae ng bagong gamit para sa mga sangkap na madalas hindi naaani o sa kani-kanilang rehiyon lamang kinakain ang inuming gawa sa lobi-lobi, o batoko plum.

Inorganisa ang pagtitipon ng The Asia Foundation, kasama ang JAVARA at Indonesian Food Artisan Association. Iniugnay ng mahahabang hapag ang bawat putahe sa mga tanawin at pamayanang pinagmumulan ng mga sangkap nito. Kabilang ang mga babae sa programang Women Forest Defenders, na sumusuporta sa kanilang gawain sa pamamahala at pagsubaybay sa kagubatan, gayundin sa mga negosyong nakabatay sa mga produkto ng kagubatan.

Nakasandig ang pagsisikap na ito sa isang praktikal na ideya: makatutulong ang kagubatan sa kabuhayan kung mapamamahalaan ito ng mga komunidad nang napapanatili at mapananatili nila ang mas malaking bahagi ng halagang nalilikha mula sa kanilang inaani. Isinasama rin nito ang kaalaman at pamumuno ng mga babae sa mga pasya tungkol sa kagubatan, kung saan madalas ay mas limitado ang kanilang paglahok sa mga pormal na tungkulin, mapagkukunan para sa negosyo at pamilihan.

Paano nagiging produkto ang mga hindi napapansing sangkap

Para kay Tessa Pranisti ng Semende, Muara Enim, Timog Sumatra, ang hilig niya sa pamimitas ng mga ligaw na pagkain ang nagtulak sa kanyang sumali noong 2023 sa KUPS Pandan Indah, isang grupong panlipunang panggugubat na pinamumunuan ng mga babae. Nagtatrabaho ang grupo sa isang kagubatan ng nayon at nangunguha ng ligaw na kabuteng splitgill, na lokal na kilala bilang jamur gerigit, gayundin ng kape at prutas na pinoproseso nito. Lumahok din si Tessa sa pagsubaybay sa kagubatan, kung saan tinutukoy ng mga miyembro ang mga halamang pagkain at gamot.

Pana-panahong masarap na pagkain ang kabute, mahirap hanapin at karaniwang makukuha lamang tuwing tag-ulan. Sa salu-salo, sinabi ni Tessa na umaabot sa 1 milyong rupiah kada kilo ang presyo nito. Nakadaragdag sa halaga nito ang pagiging pambihira, samantalang ipinapaalala ng pag-asa nito sa kalagayan ng kagubatan na nakasalalay sa malusog na ekosistema ang mga lokal na pagkain.

Naibebenta na rin ng mga miyembro ng Pandan Indah ang iba pang sangkap. Ginagawang jam ang ligaw na bayabas, habang ibinabalot na para sa mga mamimili ang robusta na dati'y ibinebenta bilang hilaw na butil na berde pa. Nakabuo rin ang grupo ng iba pang produktong gawa sa kape, kabilang ang giniling na kape, pabango, pampahid sa katawan at mga kandilang aromaterapiya. Nakatulong ang pagbebenta sa mga eksibisyon at kaganapan sa nayon upang makalikom ng pondo ang grupo para sa balot at iba pang pangangailangan ng negosyo.

Sa Hilagang Kalimantan, ginagawang produktong mas matagal mapanatili nina Noviana Liling at ng 19 na miyembro ng KUPS Femung Himet ang mga pamilyar na pagkaing-gubat. Pinapaalsa ang payang, o kluwek, upang maging mas mabangong palaman na ginagamit kapalit ng bagoong. Pinatutuyo at dinudurog bilang pampalasa ang dahon ng bekai, kabilang bilang alternatibo sa monosodium glutamate. Nagtrabaho rin ang grupo sa niyog, paghahabi at mga hinabing produkto, at natutuhan nitong gawing jam ang mga manggang kuini na dati'y hinahayaang mabulok.

Tumulong si Noviana na itatag ang Femung Himet noong 2025 bilang kauna-unahang grupong panlipunang panggugubat sa Hilagang Kalimantan na pawang babae ang miyembro. Kaunti lamang ang panimulang yaman ng mga miyembro, kabilang ang tig-lilimang niyog na iniambag nila. Ayon kay Noviana, natulungan sila ng pagsasanay na matutuhang gumawa ng mga produktong hindi nila alam noon kung paano iproseso. Ipinakikita ng gawain ng grupo na hindi lang paghahanap ng mamimili ang pagbuo ng produkto: mahalaga rin ang ligtas na paghahanda, pare-parehong kalidad, maayos na balot at kasanayan sa negosyo.

Dala ng mga tradisyonal na pagkain ang kaalaman tungkol sa lugar

Pagsasama-sama ng mga sangkap at tradisyon sa pagluluto mula sa tatlong rehiyon ang menu ng salu-salo. Maasim kapag sariwang kinakain ang lobi-lobi, ngunit tumatamis kapag pinalalambot sa kamay; ginagawa rin itong arnibal. Kabilang sa iba pang produktong gawa ng mga komunidad ang langka, pinya, ligaw na bayabas at jam na kuini, gayundin ang nakabalot na kape.

Kabilang sa mga lokal na putahe ang sabaw na may usbong ng yantok, ligaw na kabuteng inihahain kasama ng pinasingawang gadung, urap na may halamang-gubat at sambal na gawa sa payang. Nangangailangan ng pag-iingat ang ilang paghahanda. Kailangang iproseso nang wasto ang gadung, isang lamang-ugat na kinakain sa ilang bahagi ng Indonesia, kabilang ang pagbabad at pagpapatuyo, dahil maaaring magdulot ng matinding pagkalason ang hilaw o hindi sapat na paghahanda rito. Ipinakikita ng halimbawang ito na higit pa sa koleksiyon ng mga resipe ang tradisyonal na kaalaman sa pagkain: kasama rito ang praktikal na pag-unawa kung paano kilalanin, ihanda at ligtas na gamitin ang mga lokal na halaman.

Ayon kay Hardian Eko Nurseto, isang lektor sa antropolohiya sa Padjadjaran University at kapwa nagtatag ng Indonesian Food Artisan Association, may mga sangkap na natatangi sa mga ekosistema ng iba't ibang rehiyon ng kagubatan. Direktang ginagamit ang kluwek bilang pampalasa sa rawon sa Java, samantalang pinapaalsa ito sa Hilagang Kalimantan at ginagamit na parang bagoong. Sa Timog Sumatra naman, pinaaalsa ang durian upang gawing tempoyak.

Pinananatili rin ng mga tradisyon sa pagproseso ng pagkain ang ugnayan ng mga tao sa kanilang kapaligiran. Ipinakikita ng mga ito ang pana-panahong siklo, kaalaman sa mga halaman at lokal na panlasa na maaaring hindi mapansin kapag itinuturing lamang na kalakal ang mga sangkap. Kasabay nito, makalilikha ng pangangailangan para sa mga produktong nag-iiwan ng mas malaking kita sa mga nayong pinagmulan ng mga ito ang pagpapakilala ng mga pagkaing ito sa mga bagong mamimili.

Ayon kay Helianti Hilman, tagapagtatag ng JAVARA, nagsisimula ang gastronomy ng Indonesia sa mga tanawin nito, na humuhubog sa pagkakaiba-iba ng pagkain at kultura sa pagluluto. Para magtagumpay ang mga produkto sa labas ng mga komunidad na pinagmulan ng mga ito, kailangan aniyang mapagkakatiwalaan ang kalidad at kaakit-akit sa mga mamimili ang lasa. Dapat namang bumalik sa mga komunidad at nayon na pinagmulan ng mga produkto ang halagang nalilikha sa pamilihan.

Nagbibigay ang panlipunang panggugubat ng saligan para umunlad ang mga komunidad

Binibigyan ng programa ng Indonesia para sa panlipunang panggugubat ang mga komunidad ng legal na karapatang mamahala sa mga itinalagang bahagi ng kagubatan, kabilang sa pamamagitan ng mga iskema para sa kagubatan ng nayon na maaaring tumagal nang hanggang 35 taon. Layunin nitong mapamahalaan ng mga komunidad ang kagubatan habang sinusuportahan ang lokal na kabuhayan. Gayunman, hindi awtomatikong nagiging mabubuhay na negosyo ang pagkakaroon lamang ng akses. Kailangan din ng mga grupo ng suporta sa organisasyon, kasanayan sa negosyo, kagamitan, pondo at mga paraan para makarating sa pamilihan.

Pagsapit ng 2025, nagkaloob ang Ministri ng Kagubatan ng Indonesia sa mga komunidad ng akses sa humigit-kumulang 8.32 milyong ektarya ng panlipunang kagubatan, na kinasasangkutan ng halos 16,000 grupong panlipunang panggugubat sa buong bansa. Iniulat ng programang Women Forest Defenders ng The Asia Foundation na nakikilahok ang mga babae sa pamamahala ng 24,292 ektarya sa apat na lalawigan. Kabilang din sa mga bilang nito para sa 2026 ang 16 negosyong pangkagubatan na pinamumunuan ng mga babae at kumikita, 11 grupong sumusubaybay sa kagubatan na pinamumunuan ng mga babae, at 21 negosyong lumawak ang akses sa pamilihan.

Nakikipagtulungan ang programa sa mga lokal na katuwang sa pagpapaunlad ng mga organisasyon, pamumuno, pagsubaybay sa kagubatan at pagproseso ng mga produktong gubat na hindi kahoy. Sinusuportahan naman ng Indonesian Food Artisan Association ang pagbuo ng produkto at pagpasok sa pamilihan. Nagsanay din ang mga grupo sa mga prosesong pinansiyal at paggamit ng mga kasangkapang gaya ng aplikasyon para sa smart patrol, na makatutulong sa pagtatala ng pinsala sa kagubatan, pagguho ng lupa, ilegal na pagtotroso at mga halamang gamot.

Pinag-uugnay ng mga gawaing ito ang negosyo at pangangalaga sa kagubatan. Makatutulong ang pagsubaybay sa mga komunidad na idokumento ang mga pagbabago sa mga lugar na pinamamahalaan nila, samantalang nakadaragdag naman sa detalye ng mga pinangangalagaan ang kaalaman tungkol sa mga halamang pagkain at gamot. Maaari ring mapalaki ng lokal na pagproseso ng mga produkto ang bahaging napupunta sa komunidad, sa halip na ibenta ang lahat bilang hilaw na kalakal.

Kabilang sa mas malawak na ugnayan ng programa ang 171 babaeng aktibo sa pangangalaga ng kagubatan sa apat na lalawigan at sa pambansang antas, kung saan 42 ang nasa mga posisyon sa pagpapasya, ayon sa mga materyal ng programa. Nagkakaiba-iba ang tungkulin ng mga babae sa bawat nayon: may mga namumuno sa mga pangkat ng negosyo, nagpapatrolya sa kagubatan, humahawak ng mga posisyon sa mga institusyon ng katutubong pamamahala sa kagubatan o nakikilahok sa mga konseho ng nayon. Sa Semende, bahagi ng ugnayan ni Tessa sa pangangalaga ng kagubatan ang kaniyang katutubong tungkulin bilang Tunggu Tubang, ang panganay na anak na babae na may mga responsibilidad kaugnay ng lupain at tahanan ng pamilya.

Naghahangad ang mga babae ng boses sa pagpapasya, hindi dagdag na trabaho lamang

Hindi kusang nagtitiyak ng impluwensiya sa pamamahala ng kagubatan ang paglahok ng mga babae sa mga negosyong pangkagubatan. Maaaring malawak ang kaalaman ng mga miyembro ng komunidad sa lokal na mga yaman ngunit hindi sila isinasali sa mga pulong, pinagkakaitan ng impormasyon at hindi nabibigyan ng pondo. Hamon na maging makabuluhan ang papel ng mga babae, kasama ang kapangyarihan at pakinabang, sa halip na dagdagan lamang ang gawaing walang bayad bukod sa dati na nilang mga responsibilidad.

Ayon kay Dorta Pardede, opisyal ng programa para sa pamamahala sa kapaligiran sa The Asia Foundation, may natatanging kaalaman ang mga babae sa mga komunidad sa kagubatan ngunit hindi pantay ang kanilang akses sa impormasyon, mga lugar kung saan ginagawa ang mga pasya at mga yaman para sa negosyo. Sinabi niyang pinagsasama ng programa ang mga pagsisikap na palakasin ang katayuan ng mga babae sa mga institusyon, pagsubaybay sa kagubatan at patas na pamamahala ng mga negosyong pangkagubatan.

“May natatanging kaalaman sa kagubatan ang mga babae sa mga komunidad dito. Ang problema, hindi pa pantay ang akses sa impormasyon, mga lugar kung saan ginagawa ang mga pasya at mga yaman para magpatakbo ng negosyo,” ani Pardede.

Ipinakikita ng mga halimbawa mula sa mga kalahok na lalawigan kung paanong maaaring lumampas sa produksyon ang pamumuno. Sa Timog Sumatra, naging kalihim si Ani Tasriah ng isang institusyon para sa pamamahala ng katutubong kagubatan at tumulong siyang magtatag ng pangkat ng negosyong pinamumunuan ng mga babae. Sa Kanlurang Nusa Tenggara, nahalal noong 2026 sa konsehong tagapayo ng kaniyang nayon si Marwita, na namumuno sa isang grupong nagpoproseso ng kape at pagkain. Nagbibigay sa mga babae ang gayong mga tungkulin ng pormal na puwesto sa mga lokal na pagpapasya, bagaman hindi pantay ang kanilang representasyon.

May mga praktikal ding hangganan sa paglago. Umaasa pa rin sa mga kagamitang mano-mano ang ilang grupo, samantalang maaaring magpamahal sa pagdadala ng mga produkto ang gastos sa pagpapadala sa mga lungsod. Maaari ring hindi makadalo ang mga babae sa mga pulong tungkol sa pamamahala ng kagubatan. Sa buong bansa, 120 lamang sa 15,769 grupong panlipunang panggugubat ang napabilang sa pinakamataas na kategorya noong 2025, ayon sa mga bilang na binanggit sa mga materyal ng programa. Nangangailangan ng panahon at tuluy-tuloy na suporta ang pag-abot sa mas mataas na antas ng kahandaan sa negosyo.

Sinusubok ng pangangalaga sa kalikasan ang mga negosyong pagkain-gubat

Kaakibat ng pakinabang sa ekonomiya ng mga pagkaing-gubat ang pangamba tungkol sa pangangalaga sa kalikasan. Nawala sa Indonesia ang 433,751 ektarya ng likas na kagubatan noong 2025, 66 porsiyentong pagtaas mula sa nakaraang taon, ayon sa mga bilang na iniugnay sa organisasyong pangangalaga sa kalikasan na Auriga Nusantara. Kabilang sa mga binanggit na dahilan ang pagpapalit ng gamit ng kagubatan para sa mga plantasyon ng troso, pagmimina at langis ng palma. Kapag nililimas o nasisira ang kagubatan, maaaring mawalan ang mga komunidad ng pinagkukunan ng ligaw na pagkain at ng mga kondisyong nagpapanatili sa lokal na kaalaman.

Mahigit 77 uri ng pinagkukunan ng carbohydrate, 228 uri ng gulay at 389 na uri ng prutas ang mayroon sa Indonesia, ayon sa National Food Agency. Sumasalamin ang pagkakaiba-iba nito sa malawak na potensiyal para sa pagkain, ngunit nakasalalay ito sa mga ekosistema at sa mga komunidad na marunong gumamit ng mga ito. Malaki rin ang ambag ng mga pandaigdigang sistema ng pagkain sa mga emisyon ng greenhouse gas. Tinataya ng Food and Agriculture Organization na nagmumula sa mga sistema ng pagkain ang halos sangkatlo ng mga emisyon, at malaking bahagi nito ay kaugnay ng pagkakalbo ng kagubatan, sunog at pagkasira ng mga lupang pit para sa produksiyong agrikultural.

Hindi awtomatikong napapanatili ang mga negosyong nakabatay sa kagubatan dahil lamang ligaw o lokal na pinagmulan ang mga sangkap ng mga ito. Kailangang sabayan ng responsableng pag-aani, pagsasaalang-alang sa pana-panahong suplay at mga pananggalang laban sa pagkaubos ng yaman ang paglago ng pangangailangan. Para sa mga produktong gaya ng pambihirang kabute, maaaring kumilala sa lokal na halaga ang mas mataas na presyo, ngunit lalo rin nitong ginagawang mahalaga ang maingat na pamamahala. Makatutulong ang pagsubaybay sa kagubatan at mga tuntunin ng komunidad upang mapagsabay ang kita at pangmatagalang kalusugan ng likas na yaman.

Inilalarawan ng inisyatiba ang paraang ito bilang regeneratibong ekonomiya: pagkakakitaan ang mga kabuhayan habang pinananatili ang likas na yaman at pinatatatag ang mga sistema ng komunidad. Sa praktika, nangangahulugan ito na kailangan ng mga grupo ang maaasahang pamilihan nang walang presyur na umani nang higit sa kayang suportahan ng kagubatan. Nangangahulugan din ito na dapat makibahagi ang mga babae sa mga pagpapasya kung ano ang gagawin, gaano karami ang titipunin at saan mapupunta ang kita.

Mula Jakarta tungo sa Bangkok

Dinisenyo ang salu-salong Puan Rimba bilang higit pa sa pagpapakilala ng mga pagkain. Ipinakilala nito sa mga taga-lungsod ang mga sangkap mula sa mga komunidad sa kagubatan at iniugnay ang bawat putahe sa mga taong nangunguha, nagpoproseso at sumusubaybay sa mga ito. Ibinebenta ang ilang produkto sa mga lokal na pamilihan at sa social media, samantalang naitampok naman ang iba sa mga pista, kapihan, tindahang may de-kalidad na paninda at hotel. Iniugnay rin ang gastronomy ng kagubatan sa ekoturismo, kabilang ang mga paglalakbay sa ilog sa Hilagang Kalimantan at kainan sa mga nayon sa Kanlurang Nusa Tenggara.

Nakatakdang dalhin ng pitong babae ang kanilang mga karanasan at produkto sa Bangkok Climate Action Week sa Oktubre 3 at 4, 2026. Tampok sa kanilang programa, na pinamagatang “Pagmamasid sa Kagubatan, Pagpapalago sa Kinabukasan,” ang mga talakayan tungkol sa pamumuno ng mga babae, pagsubaybay sa kagubatan, adbokasiya at kabuhayang nakabatay sa mga produkto ng kagubatan, kasama ang mga sangkap ng Indonesia na ipakikilala sa Bangkok.

Bibigyan ng pagbisita sa ibang bansa ang mga babae ng pagkakataong magsalita tungkol sa pamamahala ng kagubatan gayundin sa pagkain. Maaaring makahikayat ng mga bagong mamimili ang kanilang mga produkto, habang maipakikita naman ng mga salaysay nila tungkol sa gawain sa mga nayon kung paano nauugnay ang pagkilos para sa klima sa lupa, kabuhayan at mga sistema ng pagkain. Masusukat ang tagumpay kung magbubunga ang pagkakakilala sa kanila ng pangmatagalang akses sa pamilihan at higit na impluwensiya sa mga pasyang humuhubog sa kanilang kagubatan.

Buod

• Ipinakilala ng pitong babae mula sa Timog Sumatra, Hilagang Kalimantan at Kanlurang Nusa Tenggara ang mga pagkaing-gubat at lokal na kaalaman sa isang salu-salo sa Jakarta noong Setyembre 30, 2026.
• Ginagawang mga produkto ng mga grupong pinamumunuan ng mga babae ang mga sangkap gaya ng payang, dahon ng bekai, ligaw na bayabas, langka at lobi-lobi, kabilang ang mga pampalasa, jam, arnibal at nakabalot na kape.
• Iniulat ng programang Women Forest Defenders na nakikilahok ang mga babae sa pamamahala ng 24,292 ektarya ng kagubatan, kasama ang 16 negosyong kumikita at 11 grupong sumusubaybay sa kagubatan na pinamumunuan ng mga babae sa apat na lalawigan.
• Nakasalalay ang paglago ng pamilihan sa kasanayan sa pagproseso, suporta sa negosyo at responsableng pag-aani, habang patuloy na naghahangad ang mga babae ng patas na akses sa mga yaman at paglahok sa pagpapasya.
• Nakatakdang ibahagi ng pitong kinatawan ang kanilang gawain sa Bangkok Climate Action Week sa Oktubre 3 at 4, 2026.