Ginawang Sukatan ng Pagpalya sa Pangangalaga sa Kalikasan ang Baha sa Gitna ng Krisis sa Basura sa Pilipinas

Inilantad ng baha ang krisis na ilang taon nang namumuo

Nang humupa ang baha sa ilang bahagi ng Metro Manila noong nakaraang linggo, bumungad ang malawak na sapin ng mga bote, lalagyan ng pagkain, plastik na supot, banlik at iba pang basura. Nagulat ang maraming residente sa tagpong inilarawan bilang "dagat ng basura," ngunit ipinakita nito ang problemang ilang taon nang namumuo sa mga kalsada, kanal at ilog.

Ayon kay Dr. Alicor Panao, isang data scientist at associate professor sa University of the Philippines, nahihirapang makasabay sa dami ng basurang nalilikha sa kabisera ang mga sistema ng pangongolekta, paghihiwalay at pagtatapon ng basura. Lalong nagiging di-pormal na tapunan ang mga ilog at daluyan ng tubig, kaya naiipon doon ang basura hanggang tangayin ito ng malakas na ulan sa mga daluyan sa lungsod.

Inilarawan ni Pangulong Ferdinand Marcos Jr. na kritikal ang sitwasyon ng basura at nagbabala siyang bumabara sa mga imprastraktura para sa pagkontrol ng baha ang basurang napupunta sa mga daluyan ng tubig. Nagiging siklo ito kung saan nagsasanib ang ulan, mahinang drainage at basurang hindi napamamahalaan, kaya nagiging mas matindi at magastos na panganib sa publiko ang pagbaha.

Mas malawak ang krisis kaysa sa isang binahang kanal o isang bagyo. Itinuturo nito ang mga kahinaan sa pagpapatupad ng batas, mga lokal na serbisyo, nakagawiang pangangasiwa sa basura, sewerage at pananagutan ng publiko.

Ipinakikita ng mga ranggo sa kalikasan

Pang-162 ang Pilipinas sa 177 bansa sa Environmental Performance Index, na may markang 27.87. Mas mababa ito nang 8.97 puntos sa karaniwang marka ng Asia Pacific na 36.84, ayon sa datos na binanggit ni Panao.

Sa rehiyon ng Asia Pacific, pang-21 ang Pilipinas sa 24 na bansa. Mas mataas ang marka nito kaysa sa Indonesia, Vietnam at Laos, na nagtala ng 26.24, 23.82 at 21.78. Mas maganda naman ang naging resulta ng ilang kalapit-bansa, kabilang ang Singapore na may 46.06, Thailand na may 43.74, Malaysia na may 39.52, Cambodia na may 31.21 at Myanmar na may 28.87.

Sinusukat ng index ang iba’t ibang usaping pangkalikasan, kabilang ang mga panganib sa kalusugan ng tao, kalidad ng hangin, yamang-tubig, patakaran sa klima at pangangalaga sa ecosystem. Hindi nito inilalarawan ang bawat lokal na kalagayan, at maaaring maapektuhan ang mga ranggo ng pagbabago sa datos at metodolohiya. Gayunman, sinusuportahan ng marka ng Pilipinas ang nakikitang ebidensiya ng maruruming daluyan ng tubig at hindi maaasahang serbisyo sa basura.

Ayon kay Panao, bumaba nang 1.35 puntos ang marka ng Pilipinas sa EPI sa nakalipas na dekada. Sa kaparehong panahon, tumaas nang 8.47 puntos ang marka ng Malaysia, 7.31 puntos ang sa Thailand at 10.10 puntos ang sa China. Ipinahihiwatig ng paghahambing na posible ang pag-unlad sa rehiyon, samantalang nahirapan ang Pilipinas na gawing tuluy-tuloy na resulta ang mga batas pangkalikasan at kampanya para sa publiko.

Bakit pinalalala ng basura ang pagbaha

Direktang bumabara sa mga daluyan ng tubig ang basura. Naiipon ang mga plastik na pambalot at iba pang materyal sa mga rehas, bomba, culvert at makikitid na bahagi ng mga kanal. Pagkatapos, naiipon naman ang banlik sa paligid ng basura, kaya kumakaunti ang espasyong madaraanan ng tubig. Kapag malakas ang ulan, kahit pansamantalang bara ay maaaring magpaapaw ng tubig sa mga kalsada, bahay at komersiyal na lugar.

Iniulat na barado ng basura at banlik ang humigit-kumulang 70 porsiyento ng mga drainage system sa Metro Manila. Nakakatulong ang bilang na ito na ipaliwanag kung bakit nagkakaroon ng napakaraming basurang naiiwan kapag humupa ang baha matapos ang isang bagyo. Maaaring nagmula sa maraming komunidad ang nakikitang basura at tinangay ito sa magkakaugnay na kanal at linya ng drainage.

Iniulat ng Philippine News Agency na mahigit 200 trak ng basura ang nakolekta mula sa Redemptorist Water Channel sa Parañaque City matapos ang ilang araw na tuluy-tuloy na pag-ulan. Tinawag ni Public Works and Highways Secretary Vince Dizon na krisis sa basura ang sitwasyon, habang siniyasat ng pangulo ang lugar.

Pangunahing sanhi pa rin ng pagbaha ang ulan, lalo na sa mas malalakas na bugso ng habagat at sa panahong nagbabago ang mga padron ng panahon. Gayunman, kontribusyon ng tao ang basura at maaari itong mabawasan sa pamamagitan ng regular na pangongolekta, pagpapanatili ng mga pasilidad at pagpapatupad ng batas. Hindi gagana nang maayos ang mga proyekto sa drainage kung ituturing na tapunan ang mga kanal.

Mula Manila Bay hanggang sa mga kanal ng lungsod

Matagal nang sumasagisag ang Manila Bay sa mas malawak na pakikibaka ng bansa laban sa polusyon sa tubig. Tumatanggap ang look ng basura mula sa mataong lungsod sa pamamagitan ng mga ilog, estero at labasan ng drainage. Madaling makita ang plastik na polusyon, samantalang hindi gaanong nakikita ang kontaminasyon ng dumi mula sa imburnal na banta sa kalusugan at buhay-dagat.

Nauna nang iniulat ni environmental lawyer Antonio Oposa na dumami nang maraming ulit mula pa noong 1999 ang fecal coliform sa Manila Bay. Noong 2008, iniutos ng Korte Suprema sa 13 ahensiya ng pamahalaan na rehabilitahin ang look at panatilihin ang kalidad ng tubig sa ligtas na antas para sa paglangoy at iba pang pakikisalamuha rito. Makalipas ang ilang taon, nanatili ang mga alalahanin tungkol sa polusyon, sanitasyon at pagpapatupad ng batas.

Hindi lamang plastik na basura ang dapat sisihin sa kalagayan ng look. Walang maaasahang sewerage at pasilidad para sa paglilinis ng wastewater ang ilang komunidad, samantalang maaaring limitado ang akses sa palikuran at serbisyo sa pangongolekta ng basura sa mga impormal na pamayanan. Lalong nagpapabigat sa problema ang mga industriyal na discharge, runoff at hindi maayos na pangangasiwa sa basura sa mga tahanan.

Maaaring alisin ng paulit-ulit na mga clean-up drive ang basura sa baybayin o ibabaw ng tubig, ngunit hindi nito napipigilan ang pagpasok ng bagong polusyon sa look. Kailangan ng pangmatagalang tugon ang sanitasyon, pangongolekta, paglilinis, pagsubaybay at mga parusang ipinatutupad araw-araw, hindi lamang kapag dumarating ang mga kamera matapos ang sakuna.

Bakit lagpas sa Metro Manila ang problema

Nararanasan din ang kaparehong mga suliranin sa iba pang lumalaking lungsod. Sa Davao City, nagbabala ang grupong pangkalikasan na Interfacing Development Interventions for Sustainability tungkol sa malubhang krisis sa pamamahala ng basura matapos matabunan ng pagguho sa tambakan ng basura ang mga bahay at mamatay ang ilang residente; iniulat ding nawawala ang isa pang tao.

Sinuspinde ng Department of Environment and Natural Resources ang operasyon ng tambakan sa Barangay New Carmen matapos ang insidente. Iniulat na tumatanggap ang pasilidad ng humigit-kumulang 750 tonelada ng basura araw-araw. Dahil walang magagamit na lugar para sa panghuling pagtatapon, hiniling ng mga lokal na pamahalaan sa mga residente na pansamantalang itago sa bahay ang basura. Hindi ito nagawa ng maraming sambahayan, kaya nagsimulang maipon ang mga supot ng basura sa mga kanto ng kalye.

Ipinakita ng pagkaantala kung gaano kabilis mawalan ng batayang serbisyo sa basura ang isang lungsod kapag nagsara ang isang pasilidad para sa pagtatapon. Maaaring pagmulan ng masamang amoy ang hindi nakokolektang basura, makaakit ng mga peste at maglantad sa mga residente sa mapanganib na materyal. Maaari itong tangayin ng malakas na ulan papunta sa mga kanal at daluyan ng tubig, na lalo pang magpapataas sa panganib ng pagbaha tuwing habagat.

Ipinakikita rin ng karanasan ng Davao ang panganib ng pag-asa sa iisang tambakan nang walang sapat na alternatibong kapasidad, mga programa sa pagbabawas ng basura o lokal na pasilidad sa pagproseso. Kailangan ng lungsod na may humigit-kumulang 1.8 milyong residente ang magkakaugnay na serbisyo sa pangongolekta, pagsasala, pagre-recycle, pagko-compost at ligtas na pagtatapon na magpapatuloy kahit pumalya ang isang pasilidad.

Ano ang iniaatas na ng batas ng Pilipinas

Nakapaloob na sa Republic Act No. 9003, ang Ecological Solid Waste Management Act, ang marami sa mga hakbang na kailangan upang matugunan ang krisis. Inaatas ng batas ang paghihiwalay ng basura sa pinagmumulan nito, wastong pangongolekta at pagtatapon, at mga pasilidad sa pagbawi ng materyales sa antas ng barangay.

Sa aktuwal na pagpapatupad, malaki ang pagkakaiba-iba ng mga lugar. Naghihiwalay ng basura at nagpapatakbo ng mga programa sa pagre-recycle o pagko-compost ang ilang komunidad, samantalang pinagsasama-sama naman ng iba ang magkakahalong basura sa iisang sistema ng pangongolekta. Maaaring walang pasilidad sa pagbawi ng materyales, hindi ito nagagamit nang husto, o hindi nito kayang iproseso ang dami ng basurang nalilikha ng nakapaligid na populasyon.

Nangangahulugan ang paghihiwalay sa pinagmumulan na dapat paghiwa-hiwalayin ang mga tirang pagkain, materyal na maaaring i-recycle, natitirang basura at mapanganib na bagay sa lugar kung saan itinatapon ang mga ito. Nababawasan nito ang daming ipinadadala sa mga tambakan at napapadali ang pagre-recycle o pagko-compost. Nakatutulong din ito upang maiwasan ng mga manggagawa ang paghawak sa matatalim o mapanganib na materyal.

Hindi sapat ang pambansang patakaran lamang upang magtagumpay ang batas. Pinangangasiwaan ng mga lungsod at munisipalidad ang maraming pang-araw-araw na serbisyo, samantalang pinakamalapit sa mga tahanan at lokal na negosyo ang mga barangay. Kailangang magbigay ang mga pambansang ahensiya ng mga pamantayan, pondo at pangangasiwa, habang dapat maglathala ang mga lokal na awtoridad ng mga iskedyul, magpanatili ng mga pasilidad at kumilos laban sa ilegal na pagtatapon.

Plastik, mga prodyuser at halaga ng kaginhawahan

Malaking bahagi ng basurang matatagpuan sa mga kanal at daluyan ng tubig-baha ang plastik na iisang gamit lamang. Magaan, karaniwan at madaling tangayin ng hangin o tubig ang mga sachet, bote, pambalot at lalagyan ng pagkain. Mababa rin ang halaga ng mga ito kaya kakaunti ang pinansiyal na dahilan para pulutin at bawiin ang mga ito ng maraming namumulot ng basura.

Layunin ng mga programang extended producer responsibility na panagutin ang mga kumpanya sa pamamahala sa mga pambalot na inilalagay nila sa merkado. Maaaring mahikayat ng mas mahigpit na pagpapatupad ang paggamit ng mas kaunting pambalot, mga sistemang maaaring gamitin muli at mas mahusay na pagbawi sa mga materyal na kakaunti o walang halaga sa muling pagbebenta sa kasalukuyan.

Nakaaapekto rin ang mga mamimili sa daloy ng basura, bagaman hindi dapat sa mga sambahayan lamang mapunta ang pananagutan. Kailangan ng mga tao ng madaling mapuntahang lugar ng pagtatapunan, tiyak na iskedyul ng pangongolekta at malinaw na impormasyon. Maaaring makadismaya at mauwi sa paghahalo-halo ng basura ang paghiling sa mga pamilya na maghiwalay nito nang walang hiwalay na pangongolekta.

Maaaring makatulong ang mga negosyo, paaralan at tanggapan ng pamahalaan sa pamamagitan ng pagbabawas ng di-kinakailangang pambalot, paghihiwalay ng tirang pagkain at pagsubaybay sa dami ng basurang nalilikha nila. Natuklasan sa isang pag-aaral sa mga manggagawa sa serbisyo ng pagkain sa isang umuunlad na bansa na may kaugnayan ang pagsasanay sa kapaligiran sa mas mahusay na pag-uugali sa pamamahala ng basura; nakatulong ang kamalayan sa kalikasan upang maisalin ang kaalaman sa pang-araw-araw na pagkilos. Isinagawa ang pag-aaral sa Pakistan kaya hindi direktang maiaangkop ang mga resulta nito sa bawat lugar ng trabaho sa Pilipinas. Gayunman, mahalaga ang batayang aral: mas epektibo ang mga patakaran kapag nauunawaan ng mga manggagawa ang mga ito at mayroon silang mga kagamitang kailangan upang sundin ang mga ito.

Mas mura ang pagpigil kaysa paulit-ulit na paglilinis

Kailangan ang mga operasyon matapos ang baha, ngunit magastos itong pamalit sa pagpigil sa problema. Kailangang alisin ng mga manggagawa ang basura sa mga daluyan ng tubig, dalhin ito sa ibang lugar at humanap ng mapag-iimbakan o mapagtatapunan. Napipinsala naman ang mga kalsada, naaantala ang kalakalan, nagsasara ang mga paaralan at nagkakaroon ng gastos sa paglikas ang mga komunidad, na nalalantad din sa mas malaking panganib ng sakit.

Nagsisimula ang pag-iwas sa problema sa maaasahang pangongolekta. Mas maliit ang posibilidad na magtapon ng basura ang mga sambahayan at negosyo kapag abot-kaya, madalas at madaling gamitin ang mga serbisyo. Kailangan din ng mga lokal na pamahalaan ng sapat na trak, sinanay na kawani, transfer station at kapasidad para sa ligtas na pagtatapon upang maiwasan ang pagsisiksikan ng basura.

Mababawasan ng pagsalo sa basura sa mga pumping station at daluyan ng tubig ang dami ng basurang nakararating sa malalaking kanal. Makakatulong din ang regular na paglilinis bago ang tag-ulan, bagaman kailangang magpatuloy ang pagpapanatili sa mga pasilidad sa buong taon. Nangangailangan ng tuluy-tuloy na inspeksiyon at pagpaparusa ang ilegal na pagtatapon, hindi paminsan-minsang operasyon na natatapos kapag kumupas na ang atensiyon ng publiko.

Mapapadali ang pagtukoy sa mga pagkukulang kung mabubuksan sa publiko ang datos tungkol sa basura at baha. Maaaring ilathala ng mga awtoridad ang saklaw ng pangongolekta, kapasidad ng mga pasilidad, mga lugar na barado ang drainage, gastos sa paglilinis at resulta ng pagpapatupad ng batas. Sa gayon, mas malinaw na masusuri ng mga residente kung nagbubunga ang mga pangako ng mas malilinis na kalsada at maayos na drainage.

Subok sa pamamahala ang pangangalaga sa kapaligiran

Inilalantad ng krisis sa basura ang agwat ng mga patakaran at aktuwal na kalagayan. May mga batas pangkalikasan, ahensiya ng pamahalaan, grupong pangkomunidad at teknikal na kadalubhasaan ang Pilipinas. Ang pangunahing kahinaan ay ang hindi pantay-pantay na kakayahang ipatupad ang mga ito sa mataong lungsod at mabilis lumalaking komunidad.

Magkakaugnay rin ang pamamahala ng basura at ilang larangan ng patakaran na madalas magkakahiwalay na pinangangasiwaan. Nakadepende ang pagkontrol sa baha sa pagpapanatili ng drainage at paglilinis ng mga daluyan ng tubig. Nakadepende ang kalusugan ng publiko sa sanitasyon at ligtas na pagtatapon. Nakadepende ang katatagan sa klima sa pagbabawas ng mga panganib sa mga komunidad na lantad na sa malalakas na ulan. Nakaaapekto ang mga negosyo at pamilihan ng pagkain sa dami ng organikong basura at pambalot na pumapasok sa sistema ng pangongolekta.

Natuklasan sa isang pag-aaral sa sistema ng pagkain sa Pilipinas na mababa ang mga marka para sa katatagan, kalusugan ng ecosystem, kaligtasan ng pagkain at sapat na nutrisyon, samantalang mas mahusay ang naging resulta ng pagbabawas ng basura at pagkalugi kumpara sa ilang iba pang panukat. Ipinakikita ng mga natuklasan na kailangang mag-ugnayan ang mga ahensiya, negosyo at lokal na komunidad sa halip na magkakahiwalay na kumilos sa kani-kanilang sektor.

Makakatulong ang edukasyon sa gawaing ito. Maaaring ituro ng mga paaralan, lugar ng trabaho at barangay ang mga praktikal na gawi gaya ng paghihiwalay ng mga tirang pagkain, maayos na pagtatago ng basura at pag-uulat ng ilegal na pagtatapon. Pinakamabisa ang pagsasanay kapag may kaakibat itong mga serbisyo sa pangongolekta, malinaw na pamumuno at puna tungkol sa mga resulta. Hindi makalilinis ng mga kanal ang kamalayan kung hindi gumagana ang mga sistema, samantalang mabilis namang mababarahan muli ang imprastraktura kung walang pakikiisa ng publiko.

Mahahalagang Punto

• Inilantad ng baha sa Metro Manila ang napakaraming basura sa mga kanal at lugar na dinadaluyan ng tubig.
• Pang-162 ang Pilipinas sa 177 bansa sa binanggit na Environmental Performance Index, na may markang 27.87.
• Iniulat na barado ng basura at banlik ang humigit-kumulang 70 porsiyento ng mga drainage system sa Metro Manila.
• Mahigit 200 trak ng basura ang nakolekta mula sa isang daluyan ng tubig sa Parañaque matapos ang malakas na ulan.
• Ipinakita ng pagkaantala sa operasyon ng tambakan ng basura sa Davao City ang mga panganib ng limitadong kapasidad para sa pagtatapon.
• Inaatas ng Republic Act No. 9003 ang paghihiwalay ng basura, wastong pangongolekta at mga pasilidad sa pagbawi ng materyales sa mga barangay.
• Nangangailangan ang pagpigil sa problema ng maaasahang serbisyo, mas mahigpit na pagpapatupad ng batas, mas mahusay na sistema ng wastewater at akses ng publiko sa datos.