Nag-uunahan ang China at Estados Unidos sa Pinakamahalagang Bahagi ng Buwan

Paligsahan sa paggalugad sa timog na polo ng Buwan

Naghahanda ang China at Estados Unidos para sa bagong yugto ng paggalugad sa Buwan, at kapwa itinuturing na posibleng pagtatayuan ng mga susunod na base ang timog na polo nito. Nasa rehiyong ito ang malalalim na bunganga na hindi naaabot ng sikat ng araw, kaya may mga lugar na napakalamig kung saan maaaring nanatili ang yelong tubig sa loob ng bilyun-bilyong taon.

Maaaring maging pinakamahalagang yaman sa kalawakan ang yelong iyon. Sa pagpapainit ng lupa sa Buwan, posibleng makakuha ang mga astronaut ng tubig na maiinom, paghiwalayin ito upang makalikha ng oksiheno na malalanghap, at gumawa ng hydrogen at oxygen na panggatong sa mga sasakyang pangkalawakan. Mababawasan ng magagamit na suplay ang pangangailangang maglunsad mula sa Daigdig ng bawat kilo ng tubig at panggatong.

Lalong nagiging apurahan ang paligsahan dahil layon ng China na magpadala ng mga astronaut nito sa Buwan pagsapit ng 2030, at ilang taon na nitong binubuo ang isang koordinadong programang lunar. Layunin din ng programang Artemis ng NASA na ibalik ang mga astronaut sa ibabaw ng Buwan, at sa kasalukuyang mga plano, nakatuon ito sa timog na polo. Nagdulot ng pangamba sa Washington ang paulit-ulit na pagbabago sa iskedyul ng Amerika at ang mga teknikal na problemang kinakaharap ng mga pribadong lunar lander, kung makararating nga ba ang Estados Unidos doon nang una.

Higit pa sa isang paglapag ang nakataya. Maaaring magkaroon ng impluwensiya sa pag-oorganisa ng mga aktibidad sa Buwan sa loob ng ilang dekada ang bansang makakalap ng pinakamahuhusay na datos, makabubuo ng maaasahang sistema ng transportasyon at makapagtatatag ng pangmatagalang presensiya roon.

Bakit mahalaga ang Chang’e-7

Inaasahang magiging susunod na malaking pagsubok sa mga ambisyon ng China sa Buwan ang misyon nitong Chang’e-7. Idinisenyo ang misyon upang magpadala ng orbiter, lander, rover at maliit na sasakyang tumatalon-talon sa rehiyong timog polo. Malapit sa Shackleton Crater ang planong puntahan nito, isang pormasyong 21 kilometro ang lapad na ang mataas na gilid ay umaabot malapit sa timog na polo ng Buwan.

Wala pang sasakyang pangkalawakan na direktang nakalapag sa timog na polo ng Buwan. Dahil dito, papasok ang Chang’e-7 sa halos hindi pa nagagalugad na lugar kung saan nagpapahirap sa pag-navigate ang matatarik na dalisdis, malalalim na anino at limitadong liwanag. Inaasahang mananatili muna sa orbit ng Buwan ang misyon bago subukang lumapag, saka magpapakawala ng mga sasakyang susuri sa lupa at maghahanap ng yelo.

Gagamit ang rover ng mga kamera, radar at instrumentong pang-agham upang suriin ang ibabaw at ilalim ng lupa. Dinisenyo naman ang sasakyang tumatalon-talon upang maglakbay sa pagitan ng mga lugar gamit ang tulak ng rocket, at posibleng makarating sa mga bungangang permanenteng nasa anino. Maaari itong bumiyahe nang hanggang 15 kilometro sa magkakahiwalay na talon at magdala ng pambutas upang subukan ang lupang hindi pa nasisikatan ng araw.

Inilarawan ni Norbert Schorghofer, senior scientist sa Planetary Science Institute, ang misyon bilang kauna-unahan sa paggalugad sa Buwan dahil wala pang naipadalang sasakyang lumapag roon na partikular na maghahanap ng tubig. Kung magtatagumpay ang misyon, maaaring makuha ng China ang pinakamalawak na hanay ng datos tungkol sa dami, lalim at pagkakabahagi ng yelo sa mga polo ng Buwan.

Maaaring mapakinabangan ang tubig, pero mahirap itong abutin

Nakatuklas ang mga siyentipiko ng mga palatandaan ng hydrogen at posibleng deposito ng tubig sa mga polo ng Buwan, ngunit hindi pa tiyak ang laki at anyo ng mga depositong ito. Maaaring nasa mga suson na madaling maabot ang yelo, bagaman naniniwala rin ang mga mananaliksik na maaaring nakahalo ito sa lupa ng Buwan sa mabababang konsentrasyon. Mangangailangan ang pagkuha rito ng mga makinang kayang gumana sa dilim at sa temperaturang ilang dosenang digri lamang ang taas sa absolutong sero.

Mahirap ang pagtatrabaho sa mga lugar na permanenteng nasa anino. Hindi makalilikha ng kuryente ang mga solar panel sa madidilim na bunganga, maaaring harangan ng mga pader ng bunganga ang komunikasyon, at kailangang kayanin ng mga kagamitan ang matinding lamig. Malamang na kailangang gumana ang isang base mula sa kalapit na gulod o lugar na nasisikatan ng araw habang nagpapadala ito ng mga robotikong kagamitan sa mga bitag ng lamig.

Mahalaga rin ang agham na maidudulot nito, bukod sa mga planong manirahan sa Buwan. Maaaring mag-ingat ang sinaunang yelo ng impormasyon tungkol sa kung paano nakarating ang tubig sa Buwan, mula man sa mga kometa, asteroid o partikulong dala ng hanging solar. Makakatulong ang mga sampol sa mga mananaliksik na pag-aralan ang kasaysayan ng tubig sa mas malawak na sistema ng Daigdig at Buwan.

Magdadala ang misyon ng China ng mga instrumento mula sa ilang bansang katuwang nito, kabilang ang Thailand, Egypt, Switzerland, Bahrain at Italy. Nakatakda ring kunan ng larawan ang Milky Way mula sa lugar na malapit sa Shackleton Crater gamit ang isang maliit na teleskopyong ginawa ng mga institusyong kaugnay ng University of Hong Kong at isang grupong nagpapatakbo ng obserbatoryo sa Hawaii. Ipinakikita ng mga kagamitang mula sa iba’t ibang bansa na nakaaakit ng mga katuwang ang programang lunar ng China, kahit limitado pa rin ang kooperasyon ng Beijing at Washington.

Dalawang magkaibang paraan ng pagpunta sa Buwan

Ginagamit ng Estados Unidos ang NASA, mga komersiyal na kumpanya at sunod-sunod na misyon ng Artemis na pahirap nang pahirap. Dinala ng Artemis II ang apat na astronaut paikot sa Buwan noong Abril 2026, ang unang paglalakbay ng mga tripulanteng sakay ng sasakyang pangkalawakan hanggang sa distansiya ng Buwan sa mahigit kalahating siglo. Sinubukan sa paglipad ang Orion spacecraft at mahahalagang sistema para sa mga susunod na misyon sa ibabaw nito.

Wala pa ring lander para sa mga tripulante ang NASA na nakapagdala ng mga astronaut sa ibabaw ng Buwan. Kinuha ng ahensiya ang SpaceX at Blue Origin upang bumuo ng mga lander na Starship at Blue Moon. Kapwa nangangailangan ng mahahalagang gawaing pang-inhinyeriya ang mga disenyo, kabilang ang pangangailangang maglipat ng maraming cryogenic fuel sa pagitan ng mga sasakyang pangkalawakan habang nasa orbit ng Daigdig bago lumapag sa Buwan. Hindi pa kailanman naisagawa sa kalawakan ang prosesong ito.

Umaasa rin ang NASA sa mga komersiyal na kumpanya para sa mga robotikong misyon. Nakatakdang isagawa sa huling bahagi ng 2026 ang misyon ng Griffin lander ng Astrobotic Technology sa timog na polo, matapos makaranas ng problema ang mga naunang lander ng Amerika sa paglapag sa Buwan. Plano rin ng NASA ang rover na VIPER upang maghanap ng mga yaman sa mga polo, bagaman nakasalalay ang iskedyul nito sa isang lander at mga sistema ng paglulunsad na kailangan pang subukan.

Mas sentralisadong disenyo naman ang isinusulong ng China. Gumagamit ang planong sistema nito para sa paglapag ng tao sa Buwan ng dalawang paglulunsad: isa para sa sasakyang pangkalawakan ng mga tripulante at isa para sa lander na Lanyue. Magtatagpo ang dalawang sasakyan sa orbit ng Buwan, nang hindi nangangailangan ng pagpapakarga ng gasolina sa kalawakan gaya ng kasalukuyang pamamaraan ng NASA. Hindi pa naililipad ng China ang lahat ng bahagi ng sistemang ito, bagaman naisagawa na ang mga pagsubok sa mga sistema ng nabigasyon, propulsion at sensing.

Ayon kay Patrick Besha, dating tagapayo sa estratehiya ng NASA na nag-aaral sa programang pangkalawakan ng China, tila kayang lutasin ang mga natitirang teknikal na problema ng bansa. Tuluy-tuloy na nakatuon ang China sa paggalugad sa Buwan mula nang magsimula ang programang Chang’e noong 2004, samantalang nagbago-bago ang mga prayoridad at badyet ng NASA sa iba’t ibang administrasyon ng mga pangulo.

Prestihiyo, seguridad at pambansang pagkakakilanlan

Magkakaroon ng halagang pang-agham ang paglapag ng tao, ngunit magsisilbi rin itong malaking pagpapakita ng kakayahan ng isang bansa. Ginamit ng Estados Unidos ang programang Apollo upang ipamalas ang lakas nito sa teknolohiya noong Cold War. Iniuugnay naman ngayon ng China ang programang pangkalawakan nito sa mas malawak na pambansang layuning maging nangungunang kapangyarihan sa agham at teknolohiya.

Tinawag ni Pangulong Xi Jinping ng China na walang hanggang pangarap ang pagtatatag ng isang makapangyarihang bansang nangunguna sa kalawakan. Sinabi rin ng mga opisyal ng China na layon nilang maisagawa ang unang paglapag ng mga astronaut nito pagsapit ng 2030. Ipinangalan ang programang lunar ng bansa kay Chang’e, isang diyosa ng Buwan sa isang kuwentong bahagi na ng kulturang Tsino sa loob ng libu-libong taon.

Binigyang-diin ni dating NASA Administrator Jim Bridenstine ang kakulangan ng transparency sa programang pangkalawakan ng China, ngunit sinabi rin niyang karaniwang naaabot ng mga ahensiyang Tsino ang mga yugtong ipinahahayag nila. Tinawag naman ni NASA Administrator Jared Isaacman ang China na malaking katunggali sa kalawakan at iba pang larangan. Nagpahayag siya ng kumpiyansang maaabot ng Estados Unidos ang kasalukuyang layunin nito sa Buwan, habang nagbabala ring kayang maunang makarating dito ng China.

Inilarawan ni Clayton Swope ng Aerospace Security Project sa Center for Strategic and International Studies ang mas malalim na layunin bilang kinabukasang may mga taong ipinanganganak, nagtatrabaho at namamatay sa labas ng Daigdig. Dahil dito, higit na magiging tulad ng isang maliit na lungsod ang pamayanan sa Buwan kaysa sa isang maikling ekspedisyong pang-agham.

Aabutin ng mga henerasyon ang pagsasakatuparan ng pangmatagalang bisyon," sabi ni Swope. "May mga taong ipinanganganak at namamatay roon, may mga pamilya at mga batang lumalaki sa isang lugar na hindi ang Daigdig.

Ipinapaliwanag ng bisyong iyon kung bakit tinitingnan ng mga mambabatas at opisyal sa depensa ang mga aktibidad sa Buwan mula sa pananaw ng seguridad. Mangangailangan ang isang base ng kuryente, komunikasyon, mga lugar na mapaglulunsaran at mga rutang pangtransportasyon. Kahit pasilidad na itinayo para sa agham ay maaaring maging bahagi ng mas malawak na pambansang imprastruktura.

Hindi pa napagkakasunduan ang mga tuntunin sa yaman ng Buwan

Ipinagbabawal ng Outer Space Treaty ng 1967 sa mga bansa na angkinin bilang pambansang teritoryo ang Buwan. Itinatakda nito na hindi maaaring ariin ang kalawakan at mga bagay na makalangit sa pamamagitan ng soberanya, okupasyon o iba pang paraan. Hindi nito itinatakda nang kasinglinaw ang mga sagot tungkol sa pagmimina, mga planta ng kuryente o mga protektadong lugar ng operasyon.

Itinataguyod ng Estados Unidos ang Artemis Accords, isang hanay ng mga prinsipyong nilagdaan ng 70 bansa. Sinusuportahan ng kasunduan ang paggamit ng mga yaman sa kalawakan at pinahihintulutan ang pansamantalang mga sonang pangkaligtasan sa paligid ng mga operasyon, basta inilalarawan ang mga sonang ito bilang mga hakbang upang maiwasan ang mapaminsalang panghihimasok, hindi bilang pag-angkin sa teritoryo. Hindi lumagda sa kasunduan ang China, Russia at ilang malalapit na katuwang ng mga ito.

Maaaring mahirap panatilihin ang pagkakaibang iyon kung ilang misyon ang maghangad sa iisang bunganga, lugar na mapaglulunsaran o deposito ng yelo. Maaaring mapinsala ng isang sasakyang pangkalawakan ang ibang misyon sa pamamagitan ng ibinubugang gas ng makina, alikabok o banggaan habang bumababa. Sinabi ng abogado sa kalawakan na si Michelle Hanlon na inaatasan ng kasunduan ang mga bansa na magpakita ng nararapat na paggalang sa mga aktibidad ng iba. Inirerekomenda ng NASA na lumapag nang hindi bababa sa dalawang kilometro ang pagitan ng mga sasakyang pangkalawakan, bagaman hindi katumbas ng pandaigdigang patakarang may bisa ang rekomendasyon.

Maaaring pagmulan ng mas matinding alitan ang pagmimina. Maaaring makatulong ang yelong tubig sa pagsuporta sa buhay at paggawa ng panggatong, samantalang may mga materyal tulad ng silicon, aluminum at titanium ang lupa sa Buwan. Binabanggit din ang helium-3 bilang posibleng yaman para sa mga teknolohiya ng enerhiya o kompyuter sa hinaharap, bagaman napakalayo pa ng komersiyal na paggamit nito sa kasalukuyang kakayahan.

"Kung hindi mo ito maaaring angkinin, paano mo ito magiging pag-aari?" sabi ni Swope, na naglalarawan sa tensiyon sa pagitan ng pagbabawal ng kasunduan sa pag-angkin ng teritoryo at ng praktikal na pangangailangang protektahan ang gumaganang pasilidad.

Pangunahing sinasabi ng China na mapayapang layunin ang paglilingkuran ng mga aktibidad nito sa Buwan at susunod ito sa internasyonal na batas. Nagsalita rin ang mga mananaliksik na Tsino tungkol sa paggamit ng mga mineral sa Buwan. Maaaring nakasalalay sa kilos ng mga bansa sa lugar ang pagkakaiba ng legal na paggamit ng mga yaman at hindi opisyal na pag-angkin ng kontrol, lalo na kung unang makarating ang isang bansa sa mahalagang lugar.

Maaaring makahikayat ng mas maraming bansa ang paligsahan

Hindi lamang Washington at Beijing ang kasali sa paligsahan sa Buwan. Inaasahang dadalhin ng nakaplanong misyon ng China na Chang’e-8 ang rover na Jinnah-1 ng Pakistan sa rehiyong timog polo ng Buwan bandang 2029. Layunin ng rover na tumitimbang nang humigit-kumulang 35 kilo na pag-aralan ang lupa sa Buwan, radyasyon, plasma at kalupaan. Inaasahang kokontrolin ito ng mga espesyalista ng Pakistan matapos itong lumapag.

Inaasahang susubukan din ng Chang’e-8 ang paggamit ng lupa sa Buwan sa pagtatayo, kabilang ang mga teknik na may kaugnayan sa three-dimensional printing. Inaasahang lalahok din ang Russia, Türkiye, South Africa, Italy at iba pang katuwang. Inilarawan ng China ang isang hinaharap na International Lunar Research Station bilang pasilidad pang-agham na maaaring magsimula sa mga robotikong operasyon at kalauna’y sumuporta sa mga tao.

Tinalakay ng Russia ang posibleng papel nito sa pagbibigay ng enerhiyang nuklear para sa istasyong iyon. Makapagbibigay ng tuluy-tuloy na enerhiya ang mga sistemang nuklear sa mga lugar na limitado ang sikat ng araw, bagaman malaki ang mga hamong teknikal, pampolitika at pangtransportasyon. Tinalakay rin ng China ang paglapag ng tao sa Buwan sa 2030, na susundan ng mas may kakayahang robotiko at may-tripulanteng mga misyon.

May sarili ring network ng mga komersiyal at internasyonal na katuwang ang Estados Unidos. Mas malaking papel ang ibinibigay ng pamamaraan ng NASA sa mga pribadong kumpanya sa paggawa ng mga lander, paghahatid ng kargamento at kalauna’y pagsuporta sa ekonomiya ng Buwan. Mabilis ang pag-usad ng modelong ito kapag nagtagumpay ang isang kumpanya, ngunit maaari rin itong magdulot ng mga pagkaantala kapag pumalya ang sasakyan o nagbago ang pondo.

Nagbabala ang mga eksperto sa patakaran sa kalawakan na hindi magpapasiya ang unang paglapag kung sino ang magkukontrol sa paggalugad sa Buwan sa mga susunod na henerasyon. Mangangailangan ng paulit-ulit na misyon at matatag na badyet ang pagtatayo ng maaasahang mga sistema ng kuryente, transportasyon, tirahan at mga pasilidad pang-agham. Maaaring pabilisin ng paligsahan ang mga pagsisikap na ito, samantalang makababawas naman sa panganib ng mga aksidente ang komunikasyon sa pagitan ng magkatunggaling programa.

Ano ang ipapakita ng mga susunod na hakbang

Magiging pinakamalinaw na pagsubok sa kakayahan ng China na magpatakbo ng ilang robotikong sasakyan sa isa sa pinakamahirap na kapaligiran sa Buwan ang Chang’e-7 sa malapit na hinaharap. Maaaring gumabay ang mga natuklasan nito sa pagpili ng mga lugar na mapaglulunsaran para sa mga susunod na misyon at magbunyag kung nakapokus ang yelo sa mga polo sa mga depositong mapapakinabangan o nakakalat ito sa mahirap araling lupa.

Para sa NASA, kabilang sa mahahalagang pagsubok ang kakayahan ng mga komersiyal na lander, kahandaan ng Starship at Blue Moon, at kakayahan ng ahensiya na mapanatili ang iskedyul ng Artemis. Malaking tagumpay ang matagumpay na paglipad ng may-tripulanteng sasakyang pangkalawakan paikot sa Buwan, ngunit mangangailangan ang pag-abot sa ibabaw nito ng ligtas na paglapag, maaasahang mga spacesuit, suplay ng kuryente sa ibabaw at planong makapagbalik nang ligtas sa mga astronaut.

Maaaring magpatakbo kalaunan ang dalawang bansa sa magkakahiwalay na lugar, dahil sapat ang laki ng timog na polo upang mapagkasya ang ilang misyon. Mangangailangan pa rin ang ganitong kaayusan ng magkakasundong pamamaraan para sa agwat ng mga paglulunsaran, panghihimasok sa radyo, tulong sa emerhensiya at pangangalaga sa mga lugar na pang-agham.

Nagtapos ang unang karera sa kalawakan sa pagtindig ng watawat at pagbabalik sa Daigdig. Layunin ng kasalukuyang paligsahan na magtayo ng imprastrukturang mananatiling gumagana kahit nakaalis na ang mga unang astronaut. Higit na mahalaga ang tubig, kuryente at pag-access sa ligtas na kalupaan kaysa sa iisang larawan ng mga tripulanteng nakatayo sa ibabaw ng Buwan.

Mahahalagang Punto

• Idinisenyo ang misyon ng China na Chang’e-7 upang maghanap ng yelong tubig malapit sa timog na polo ng Buwan.
• Gagamit ang misyon ng orbiter, lander, rover at sasakyang tumatalon-talon upang pag-aralan ang mahirap na kalupaan sa mga polo.
• Target din ng programang Artemis ng NASA ang timog na polo, bagaman may mga teknikal na panganib sa iskedyul ng paglapag ng mga astronaut.
• Maaaring magbigay ang yelo sa Buwan ng maiinom na tubig, oksihenong malalanghap at rocket fuel.
• Ipinagbabawal ng Outer Space Treaty ang pagmamay-ari ng Buwan ng isang bansa, ngunit pinagtatalunan pa rin ang mga tuntunin sa pagmimina at mga sonang pangkaligtasan.
• Sumasali ang Pakistan at iba pang bansa sa mas malawak na programang lunar ng China sa pamamagitan ng mga susunod na misyon.
• Hindi lamang unang paglapag ng tao ang magpapasiya sa paligsahan; mahalaga rin ang pangmatagalang imprastruktura at kooperasyon.