Ipinakikita ng Krisis sa Tigdas sa Bangladesh Kung Gaano Kabilis Maaaring Mabura ang mga Nakamit sa Pagbabakuna

Bumabalik ang sakit na maiiwasan sana, at nakamamatay ang epekto

Pinakamalalang paglaganap ng tigdas sa loob ng maraming taon ang kinakaharap ng Bangladesh, kung saan mahigit 120,000 hinihinala at kumpirmadong kaso ang naitala mula nang magsimula ang biglaang pagdami ng mga kaso noong kalagitnaan ng Marso 2026. Kabilang sa mga bilang ng gobyerno na binanggit sa mga kamakailang ulat ang halos 750 hinihinala o kumpirmadong pagkamatay, karamihan ay mga bata. Mas mababang bilang naman ang naitala sa iba pang mga update ng mga awtoridad pangkalusugan noong mas maagang yugto ng paglaganap, na nagpapakita kung gaano kahirap magsuri at magbilang ng mga kaso sa gitna ng mabilis na paglala ng isang pambansang emergency.

Kumalat ang paglaganap sa halos lahat ng distrito ng bansa at nagdulot ng matinding bigat sa mga ospital. Sa Medical College Hospital sa Mymensingh, ginagamot ang halos 130 pasyente ng tigdas sa 32 silid, mahigit doble ng kapasidad na itinakda para sa ward. Napilitang matulog ang mga pamilya sa mga kumot sa mga pasilyo at sahig habang inaalagaan ng mga doktor ang mga batang may pulmonya, pagpalya ng puso at malulubhang problema sa paghinga.

“Hindi pa ako nakakita ng ganito kalaking paglaganap,” sabi ng pediatrician na si Dr Mohammed Golam Mawla habang inilalarawan ang sitwasyon sa Mymensingh. Kapansin-pansin ang laki ng krisis dahil malaki na dati ang naging pag-unlad ng Bangladesh laban sa tigdas. Nanatili sa mahigit 90 porsiyento sa loob ng maraming taon ang saklaw ng pagbabakuna, at papalapit na ang bansa sa layuning puksain ang sakit.

Kumakalat ang tigdas sa hangin kapag umubo, bumahing o huminga ang isang taong may impeksiyon. Isa ito sa mga pinakanakakahawang sakit sa tao. Maaaring mahawa ang batang hindi nabakunahan matapos ang maikling pakikisalamuha sa isang taong may virus, lalo na sa masisikip na tahanan, paaralan, klinika at pampublikong transportasyon.

Paano lumawak ang mga puwang sa pagbabakuna?

Nakasalalay ang proteksiyon laban sa tigdas sa patuloy na mataas na saklaw ng pagbabakuna, hindi sa iisang kampanya sa panahon ng emergency. Karaniwang binibigyan ng Bangladesh ng bakuna laban sa tigdas at rubella ang mga bata sa edad na siyam at 15 buwan. Naglulunsad din ito ng mas malawak na mga kampanya kada ilang taon upang mabakunahan ang mga batang hindi nakatanggap ng karaniwang bakuna.

Ipinakita ng datos mula sa 2023 Coverage Evaluation Survey ng Bangladesh na bumaba ang saklaw ng unang dosis mula 88.6 porsiyento noong 2019 tungo sa 86 porsiyento. Bumaba naman ang saklaw ng ikalawang dosis mula 89 porsiyento tungo sa 80.7 porsiyento. Dahil dito, milyon-milyong bata ang hindi ganap na naprotektahan. Nanatili ang bansa sa ibaba ng tinatayang 95 porsiyentong saklaw ng dalawang dosis na kailangan upang mapigil ang tuluy-tuloy na pagkalat.

Naantala ng pandemya ng COVID ang karaniwang pagbabakuna sa buong mundo. Sa Bangladesh, bumaba nang humigit-kumulang 51 porsiyento ang saklaw ng pagbabakuna laban sa tigdas noong Abril at Mayo 2020. Hindi rin naisagawa o naantala ang mga follow-up na kampanya na maaaring nakapagbakuna sa mga batang hindi naprotektahan. Naantala rin ang isang karagdagang kampanyang inaasahan noong 2024 o 2025 dahil nagambala ng kaguluhang pampolitika ang mga serbisyo ng gobyerno.

Sa aktuwal, nagdagdag ng panibagong grupo ng mga batang madaling mahawa ang bawat kampanyang hindi naisagawa. Tahimik na dumami ang mga batang walang proteksiyon hanggang sa makahanap ang virus ng sapat na dami ng taong mahahawaan upang mabilis itong kumalat. Mga batang wala pang limang taong gulang ang bumubuo sa humigit-kumulang apat sa bawat limang kaso sa kasalukuyang paglaganap. Lalo nang nanganganib ang mga sanggol na wala pang siyam na buwan dahil marami sa kanila ang napakabata pa para sa unang karaniwang dosis.

Nakaapekto rin sa tindi ng paglaganap ang nutrisyon. Maaaring pahinain ng tigdas ang immune system at gawing mas bulnerable ang mga bata sa pulmonya, pagtatae at iba pang impeksiyon. Maaari namang magpalala sa mga komplikasyong ito ang malnutrisyon at kakulangan sa bitamina A. Iniulat ng mga mananaliksik pangkalusugan na laganap ang bansot na paglaki at pangangayayat sa mga batang musmos sa Bangladesh, kaya mas nanganganib na ikamatay ang isang impeksiyon.

Bakit naging usaping pampolitika ang pagbili ng mga bakuna?

Naugnay ang kakulangan ng bakuna sa pagkasira ng proseso ng pagbili matapos ang kaguluhang pampolitika noong 2024 na nagpatalsik sa dating Punong Ministro na si Sheikh Hasina. Sa ilalim ng pansamantalang administrasyong pinamunuan ni Muhammad Yunus, pinag-isipan ng mga opisyal na baguhin ang paraan ng pagbili ng mga bakuna. Lumipat ang gobyerno tungo sa sistemang may kompetitibong bidding habang isinasaalang-alang din ang mga bagong supplier at ibang kaayusan sa pagpopondo.

Tradisyonal na tumutulong ang UNICEF sa pagkuha ng mga bakuna sa pamamagitan ng direktang sistema ng pagbili na sinusuportahan ng mga internasyonal na katuwang, kabilang ang Gavi, the Vaccine Alliance. Nagbabala ang UNICEF na maaaring magdulot ng mga pagkaantala at kakulangan sa suplay ang pagbabago sa kaayusan. Naipit sa mga pagkaantala sa administrasyon ang proseso ng bidding, at kalaunan ay iniulat na naubusan ng ilang uri ng bakuna ang sentral na imbakan sa Dhaka, kabilang ang bakuna laban sa tigdas at rubella.

Itinanggi ng mga opisyal ng dating pansamantalang administrasyon ang mga pahayag na sila ang naging sanhi ng kakulangan ng bakuna. Sinabi ni Syedur Rahman, na may mataas na posisyon sa kalusugan noong panahong iyon, na patuloy na nakipagtulungan ang gobyerno sa UNICEF at walang tiyak na babala tungkol sa napipintong paglaganap ng tigdas sa mga komunikasyon hinggil sa pagbili. Aniya, layunin ng kompetitibong pagbili na pagbutihin ang pagiging bukas ng proseso at makontrol ang mga gastusin.

Sinabi ng bagong gobyerno sa ilalim ni Punong Ministro Tarique Rahman na nakakita ito ng kakulangan at malulubhang puwang nang maupo ito sa puwesto noong Pebrero. Inamin ni Health Minister Sardar Sakhawat Hossain na nakaapekto sa mga gawain sa pagbabakuna ang kaguluhang pampolitika. Sinabi ng gobyerno na susuriin ang mga desisyon sa pagbili.

Naging usapin ng pananagutan ang pagtatalo, ngunit mas malawak ang aral para sa kalusugan ng publiko. Nakasalalay ang mga sistema ng bakuna sa maaasahang pagbili, napapanahong pagpopondo, malamig na imbakan, sinanay na kawani, tumpak na mga rekord at regular na pakikipag-ugnayan sa mga pamilya. Kapag pumalya ang isang bahagi, maaaring maiwang walang proteksiyon ang mga bata kahit libre ang mga bakuna at may mga klinika.

Ano ang nangyayari sa mga ospital?

Nahirapan ang mga ospital sa buong Bangladesh na tugunan ang dami ng mga batang may sakit. Sa Dhaka, iniulat na okupado ang lahat ng 120 kama na inilaan para sa mga pasyente ng tigdas sa Bangladesh Shishu Hospital noong kasagsagan ng paglaganap. Naglakbay nang maraming oras ang mga pamilyang taga-kanayunan upang marating ang mga pasilidad na may oxygen, masinsinang pangangalaga at mga espesyalistang doktor.

Dinala si Arafat, apat na buwang gulang, sa Mymensingh matapos maglakbay nang halos 10 oras ang kanyang mga magulang. Nasuri siyang may pulmonya at pagpalya ng puso, na kapwa kinikilalang komplikasyon ng tigdas. Masyadong malaki para sa maliit niyang ilong ang mga tubong nagbibigay ng oxygen, kaya ikinabit ito ng mga kawani gamit ang tape at benda. Nangutang sa mga kapitbahay ang kanyang amang si Mohammad Alam Mia upang pambayad sa pagpapagamot. Kalaunan ay namatay si Arafat.

Sa isa pang kaso, dinala nina Mosammat Nila Akhter at ng kanyang asawa ang kanilang 10 buwang gulang na anak na si Maliha sa isang klinika noong Pebrero, kung saan sinabi sa kanila na walang bakunang makukuha. Kalaunan ay naospital si Maliha dahil sa pulmonya. Nang lumitaw ang pantal, nahirapan ang kanyang mga magulang na makahanap ng kama sa ospital. Naghintay sila sa isang pasilidad, saka nag-ambulansiya patungo sa isa pa habang lalong nahihirapang huminga ang kanilang anak. Sinabi ng mga doktor na kailangan niya ng masinsinang pangangalaga, ngunit walang bakanteng kama sa unang ospital. Namatay si Maliha makalipas ang tatlong araw.

“Sino ang sisisihin?” tanong ni Akhter matapos mawala ang kanyang anak. “Dapat ko bang sisihin ang gobyerno dahil hindi nabakunahan ang anak ko?”

Ipinakikita ng mga kasong ito kung bakit hindi sapat ang paggamot sa ospital lamang upang mapigil ang pagkamatay dahil sa tigdas. Pagsapit ng isang batang malubha na ang sakit sa malaking ospital sa lungsod, maaaring malubha na ang pulmonya, dehydration o mababang antas ng oxygen sa dugo. Makakatulong ang pangangalaga sa mga klinika sa komunidad, lokal na ospital at pasilidad sa distrito upang mas maagang matukoy ang mga babalang palatandaan at mabawasan ang bilang ng mga batang dumarating na kritikal na ang lagay.

Gaano kalawak ang paglaganap?

Mabilis na nagbago ang mga iniulat na bilang habang nagsimulang mag-ulat ang mas maraming distrito at idinadagdag ang mga hinihinalang kaso sa mga impeksiyong kumpirmado sa laboratoryo. Mula 15 Marso hanggang 14 Abril, nakapagtala ang mga pambansang awtoridad pangkalusugan ng 19,161 hinihinalang kaso at 2,897 kumpirmadong kaso sa laboratoryo sa 91 porsiyento ng mga distrito, gayundin ng 166 hinihinalang pagkamatay. Pagsapit ng unang bahagi ng Mayo, umabot sa humigit-kumulang 55,000 ang mga hinihinalang kaso at mahigit 400 na ang namatay.

Sa mga sumunod na ulat, mahigit 59,000 ang hinihinalang kaso at 401 ang hinihinalang pagkamatay, habang lumampas sa 8,000 ang kumpirmadong impeksiyon. Kalaunan ay iniulat ng mga awtoridad pangkalusugan ng Bangladesh na umabot sa mahigit 116,000 ang mga hinihinalang kaso at 780 ang pinagsamang bilang ng kumpirmado at hinihinalang pagkamatay sa isang yugto. Mahigit 120,000 naman ang kabuuang hinihinala at kumpirmadong kaso, at halos 750 ang nasawi, ayon sa orihinal na mga bilang ng gobyernong binanggit sa kasalukuyang ulat.

Hindi maaaring direktang paghambingin ang mga bilang na ito. Maaaring hindi makumpirma sa laboratoryo ang isang hinihinalang kaso, habang may mga batang namamatay bago sila masuri. Nagbabala ang UNICEF na maaaring mas mataas ang tunay na bilang ng mga nasawi dahil sobra na ang bigat sa mga pasilidad pangkalusugan at hindi pantay ang pag-uulat. Iisa ang ipinahihiwatig ng magkakaibang bilang: malawak ang pagkalat at patuloy na namamatay ang mga bata dahil sa sakit na maiiwasan sa pamamagitan ng bakuna.

Iniulat na kumalat ang sakit sa 58 sa 64 na distrito ng bansa noong mas maagang yugto. Natuklasan sa pagsusuring henetiko ang patuloy na pagkalat, na nagpapahiwatig na kumakalat ang virus sa mga komunidad sa halip na magkaroon lamang ng panandaliang kumpol ng mga kaso. Nagpahayag din ang mga awtoridad ng pangamba sa pagkalat malapit sa hangganan ng Myanmar, kung saan nakagambala sa mga serbisyong pangkalusugan ang labanan.

Nakapagpabagal ba ng pagkalat ang kampanya para sa emergency?

Nagsimula noong Abril ang isang emergency na kampanya laban sa tigdas at rubella na inilunsad ng gobyerno, UNICEF at iba pang katuwang sa kalusugan. Unang tinarget nito ang mga lugar na may mataas na panganib at mga batang anim na buwan hanggang limang taong gulang, bago ito pinalawak sa buong bansa mula 20 Abril. Nag-alok ang kampanya ng proteksiyon sa ilang sanggol na mas bata kaysa sa karaniwang edad para sa pagbabakuna dahil sa pambihirang panganib na dulot ng paglaganap.

Nagtakda ang mga awtoridad ng target na humigit-kumulang 18 milyon hanggang 20 milyong bata. Pagsapit ng unang bahagi ng Mayo, mahigit 18 milyon na ang nakatanggap ng kahit isang dosis. Kalaunan ay iniulat ng mga lokal na awtoridad pangkalusugan na nabakunahan ang humigit-kumulang 18.5 milyong bata, na lumampas sa itinakdang target. Itinuring ng World Health Organization na Grade 2 emergency ang paglaganap, katawagang ginagamit para sa isang katamtamang laki ng kaganapan na nangangailangan ng koordinadong suporta mula sa ilang ahensiya.

Nagsimula nang bumagal ang mga naiulat na kaso at pagkamatay sa mga lugar na mas mataas ang saklaw ng pagbabakuna. Ayon sa mga opisyal pangkalusugan, nakatulong ang emergency na tugon, bagaman patuloy pa ring naitatala ng bansa ang daan-daang hinihinalang kaso kada araw at paulit-ulit na pagkamatay. Maaaring pabagalin ng kampanya ang pagkalat, ngunit hindi nito kaagad maibabalik ang proteksiyon ng bawat batang hindi nakatanggap ng mga naunang dosis.

Sinabi ng eksperto sa kalusugan ng publiko na si Mohammad Mushtuq Husain na kailangang bakunahan ng bansa ang mga batang hindi nakatanggap ng isa o dalawang dosis, kabilang ang mga lampas limang taong gulang. Nanawagan din siyang palakasin ang paggamot sa mga klinika sa komunidad, ospital sa subdistrito at pasilidad sa distrito sa halip na umasa sa malalaking ospital sa Dhaka at iba pang pangunahing lungsod.

Makakatulong ang digital na pagsubaybay upang mahanap ang mga batang wala pang natatanggap na bakuna, na kadalasang tinatawag na mga batang zero dose. Makakatulong ang mas mahusay na paggamit sa platapormang VaxEPI ng Bangladesh para sa pagbabakuna, pagdalaw sa bawat bahay at direktang pakikipag-ugnayan sa mga magulang upang mahanap ang mga pamilyang hindi pumupunta sa mga nakatakdang lugar ng pagbabakuna.

Dagdag na pabigat ang ikalawang paglaganap

Kinakaharap din ng sistemang pangkalusugan ng Bangladesh ang lumalalang paglaganap ng dengue. Mula 714 noong Enero hanggang katapusan ng Mayo, umakyat sa mahigit 7,100 pagsapit ng unang bahagi ng Hulyo ang mga kaso ng dengue, at 19 na pagkamatay ang iniulat. Lumilikha ang tag-ulan ng mga lugar na pinamumugaran ng lamok na Aedes, na nagkakalat ng dengue, habang nakatutulong naman ang masisikip na lugar sa loob ng bahay sa pagkalat ng tigdas sa hangin.

Maaaring magdulot ng lagnat at pantal ang dalawang sakit, kaya may panganib na mapagkamalan ang mga ito. Magkaiba ang pangangalagang kailangan para sa dengue at tigdas, kaya mahalaga ang tumpak na pagsusuri at pagtatasa ng kalagayan ng pasyente. Kinailangang maglaan ng mga kama at kawani ang mga ospital na gumagamot sa mga pasyente ng tigdas habang dumarami ang mga naospital dahil sa dengue. Inaalagaan din ng mga doktor ang mga batang may malnutrisyon, pulmonya at iba pang impeksiyon na nagpahina sa kanilang immune system.

Ipinakikita ng magkakapatong na paglaganap na kailangan ang matatag na pagsubaybay sa sakit at sapat na kapasidad ng mga ospital bago pa magsimula ang krisis. Dahil sa kakulangan ng pagsusuri, mas mahirap matukoy ang pagkakaiba ng mga sakit, sukatin ang pagkalat at ituon ang mga manggagawang pangkalusugan sa mga komunidad na pinakananganganib.

Ano ang dapat mangyari matapos ang emergency?

Mahaba ang kasaysayan ng matagumpay na pagbabakuna sa Bangladesh. Nakatulong ang Expanded Programme on Immunisation nito, na inilunsad noong 1979, upang itaas ang saklaw ng pagbabakuna sa mga bata mula humigit-kumulang 2 porsiyento noong dekada 1980 tungo sa halos 90 porsiyento nitong mga nakaraang taon. Ipinakita rin ng bansa na kayang abutin ng malalaking kampanya laban sa tigdas at rubella ang milyun-milyong bata.

Ipinakikita ng kasalukuyang krisis na kailangan ng tuluy-tuloy na pamamahala upang mapanatili ang mga nakamit na ito. Kailangang ibalik ng mga awtoridad ang karaniwang suplay ng bakuna, kumpletuhin ang mga hindi naibigay na dosis, muling maglunsad ng regular na mga karagdagang kampanya at protektahan ang pondo laban sa kaguluhang pampolitika. Kailangan din nila ng maaasahang impormasyon tungkol sa mga batang nabakunahan, dahil maaaring hindi tumugma ang iniulat na saklaw sa aktuwal na antas ng proteksiyon sa bawat komunidad.

Nararapat bigyan ng partikular na pansin ang mga urbanong lugar. Tinatayang nasa 75 porsiyento lamang noong 2023 ang saklaw ng ikalawang dosis sa mga urbanong lugar ng Bangladesh, mas mababa sa iniulat na antas sa kanayunan. Maaaring humarap ang mga pamilyang nakatira sa mga impormal na pamayanan sa masisikip na klinika, hindi regular na trabaho, gastos sa transportasyon at limitadong akses sa impormasyon pangkalusugan. Kailangang maihatid ang mga serbisyo sa pagbabakuna sa mga komunidad na ito sa pamamagitan ng mga paaralan, mobile team at lokal na outreach.

Mahalaga rin ang tiwala sa pagtugon. May mga pamilyang nag-aalinlangan pa rin sa mga bakuna dahil sa maling impormasyon, mga alalahaning pangkultura o pangamba tungkol sa mga usaping panrelihiyon. Mas mabisa ang mga manggagawang pangkalusugan na nakasasagot ng mga tanong sa wikang pamilyar sa mga tao kaysa sa mga pangkalahatang anunsiyo lamang. Dapat malinaw na ipaliwanag ng impormasyong inilalabas sa publiko kung kailan dapat tumanggap ng mga karaniwang dosis ang mga bata, kung saan may bakuna at kung anong mga sintomas ang nangangailangan ng agarang pangangalagang medikal.

Inilarawan ni UNICEF spokesperson Miguel Mateos Muñoz ang sitwasyon bilang isang “perpektong bagyo” na kinasasangkutan ng mga pagkaantala sa pagbili, epekto ng pandemya, kawalan ng regular na malawakang kampanya, siksikan at paglalakbay tuwing Eid. Nagbabala rin siya na dapat mag-ingat sa pagtingin sa mga iniulat na bilang dahil maaaring hindi maisama sa makukuhang datos ang bawat kaso.

“Ipinakikita nito sa atin na hindi pa tapos ang gawain,” sabi ni Muñoz.

Para sa mga pamilyang gaya ng kina Arafat at Maliha, nasusukat ang krisis sa mga pasilyo ng ospital, perang inutang at mga batang hindi na nakauwi. Babala ang paglaganap ng tigdas sa Bangladesh na maaaring unti-unting humina ang mga nakamit laban sa mga nakahahawang sakit kapag naaantala ang mga karaniwang serbisyo. Nagsimula nang pabagalin ng emergency na pagbabakuna ang biglaang pagdami ng mga kaso, ngunit nakasalalay ang pangmatagalang proteksiyon sa pagpapanumbalik ng mga pang-araw-araw na sistemang nagtitiyak na nababakunahan ang mga bata bago pa magsimula ang susunod na paglaganap.

Ang Mahahalagang Punto

• Mahigit 120,000 hinihinala at kumpirmadong kaso ng tigdas ang iniulat sa Bangladesh mula noong kalagitnaan ng Marso 2026.
• Nagkakaiba ang mga iniulat na bilang ng namatay sa mga opisyal na update; halos 750 hinihinala o kumpirmadong pagkamatay ang binanggit sa pinakahuling ulat.
• Bumaba ang saklaw ng pagbabakuna matapos ang mga pagkaantalang dulot ng pandemya, pagkaantala sa pagbili at mga kampanyang malawakang hindi naisagawa.
• Karamihan sa mga kaso ay mga batang wala pang limang taong gulang, habang matindi ang panganib sa mga sanggol mula sa pulmonya at iba pang komplikasyon.
• Mahigit 18 milyong bata sa buong bansa ang nabakunahan sa pamamagitan ng emergency na kampanya.
• Kailangan ang karaniwang pagbabakuna, pangangalaga sa komunidad, tumpak na mga rekord at tiwala ng publiko upang maiwasan ang panibagong biglaang pagdami ng mga kaso.