Dapat Panindigan ng Bangladesh ang Sekular na Pamana Nito

Bakit Mahalaga Pa Rin ang Sekularismo sa Bangladesh Ngayon

Dumaranas ang Bangladesh ng matinding tunggalian tungkol sa identidad, kapangyarihan, at layunin ng estado. Sinusubok ng pag-angat ng mga retorikang dulong kanan ang pangakong nagbigay-buhay sa pagkakatatag ng bansa noong 1971, nang piliin ng mga mamamayan ang pananaw na nakaugat sa pagmamalaki sa kultura, mga karapatang pangwika, at pantay na pagkamamamayan. Hindi abstrakto ang pakikibaka ngayon. Naaapektuhan nito ang kaligtasan ng mga minorya, tiwala ng mga tao sa kanilang mga institusyon, at kakayahan ng isang lipunang may pagkakaiba-iba na magbahagi ng kinabukasan nang walang takot. Sa iba’t ibang panig ng mundo, pinatutunayan ng mga komunidad na hindi itinakda ang magiging hantungan ng mga reaksiyong laban sa pagbabago. Gayundin, tunay at agarang usapin ang pagpiling kinakaharap ng Bangladesh.

Hindi kailanman nangangahulugan ang sekularismo sa konteksto ng Bangladesh ng pagkapoot sa pananampalataya. Nangangahulugan ito na ginagarantiyahan ng estado ang pantay na dignidad ng lahat ng komunidad at tumatangging paboran o usigin ang alinmang grupo. Dahil sa prinsipyong ito, naging posible ang isang pluralistang lipunan kung saan maaaring umunlad ang iba’t ibang tradisyon. Ipinamumuhay pa rin ng maraming taga-Bangladesh ang paninindigang ito, kabilang ang mga estudyanteng nagmartsa para sa katarungan at pananagutan nitong mga nakaraang taon. Hindi tumutugma sa kabuuang larawan ang salaysay na kumakampi sa dulong kanan ang isang buong henerasyon. Nahubog ang mga kabataan ng sirang kulturang pampolitika at mahihigpit na limitasyon sa edukasyong sibiko, ngunit nagsapanganib din sila upang maibalik ang inklusibong politika.

Malaki ang nakataya. Maaaring itulak ng mga inangkat na ideolohiyang matitigas ang paninindigan at ng lokal na hindi pagpaparaya ang bansa tungo sa pagkakahati-hati ng lipunan at paulit-ulit na karahasan. May ibang landas: unahin ang pantay na pagkamamamayan kaysa sektaryong paghihiganti. Hindi lamang pag-angat ng mga kilusang dulong kanan ang kuwento sa buong mundo. Umaangat din ang tapang sibiko. Nagpaalala ang isang kamakailang demonstrasyon sa Glasgow, kung saan sama-samang nagrali ang mga lokal at imigrante laban sa poot, na kayang manaig ng pagkakaisa laban sa pananakot. Nagbibigay-inspirasyon ang sariling sekular na pamana ng Bangladesh upang gawin din ito sa loob ng bansa.

Pandaigdigang Paglaganap ng mga Ideyang Dulong Kanan at ang Pagsalungat sa Glasgow

Pinaglalabanan ng maraming demokrasya ang politikang mapanliit sa iba, na pinasisigla ng pangamba sa migrasyon, bigat ng suliraning pang-ekonomiya, at disimpormasyon. Sa ganitong kalagayan, bumubuo ang mga aktibistang nagtatanggol sa pluralismo ng malalawak na koalisyon na nag-uugnay sa mga karapatan sa paggawa, proteksiyon sa mga minorya, at kaligtasan ng mga refugee. Ipinamalas ng rali sa Glasgow ang ganitong diwa. Iwinagayway ng mga tao ang mga watawat ng Scotland sa tabi ng mga bandilang Palestino, sama-samang nanindigan sa likod ng mga mensaheng gaya ng Kailangan ng Scotland ang mga migrante at Pula ang dugong dumadaloy sa ating lahat, at iginiit na dapat maging lugar ang kanilang lungsod para sa lahat. Hindi ito sagupaan. Isa itong pagkilos sibiko na nagpaliit sa espasyo para sa pamumukaw ng gulo.

Sulyap mula sa Scotland

Dinaluhan ang demonstrasyon ng iba’t ibang grupo: mga estudyante, manggagawang pangkalusugan, kasapi ng mga unyon ng manggagawa, at mga pamilya. Inilayo ng mga tagapag-organisa ang martsa sa komprontasyon. Pinahupa ng pulisya ang tensiyon nang tangkain itong guluhin ng isang maliit na grupo. Naging munting aral ang insidente kung paano ihiwalay ang pang-uudyok ng mga grupong nasa laylayan. Hindi itinanggi ng sinuman ang umiiral na galit sa lipunan. Pinili ng mga nagtipon na ituon ito sa panawagan para sa dignidad, hindi gawing dahilan upang puntiryahin ang mga bulnerable. Ito ang pananaw na maaaring gamitin ng Bangladesh sa mga lansangan at kampus nito.

Paano Lumabo ang Sekular na Pangako ng Bangladesh

Itinakda ng Saligang Batas ng 1972 ang nasyonalismo, sosyalismo, demokrasya, at sekularismo bilang mga saligang prinsipyo ng republika. Pinalabo ng mga sumunod na pagbabago ang linaw na ito. Pinalitan ng mga probisyong idinagdag noong panahon ng pamamahalang militar ang mga sekular na pormulasyon at, noong 1988, idineklara ang Islam bilang relihiyon ng estado. Noong dekada 2010, ibinalik ng sunod-sunod na pasya at susog ang sekularismo bilang pangunahing prinsipyo habang pinanatili ang Islam bilang relihiyon ng estado. Lumilikha ng kalituhan sa batas at pampublikong buhay ang magkasabay na probisyong ito. Dalawang magkaibang mensahe ang naririnig ng mga mamamayan, at sinasamantala ng mga kritiko ang kalabuan.

Binigyang-diin ng mga opisyal ng karapatang pantao sa buong mundo ang mga panganib. Nagbabala noong 2015 ang isang eksperto ng United Nations sa kalayaan sa relihiyon at paniniwala na pinahihina ng magkakasalungat na pahiwatig ang proteksiyon sa mga minorya at ang tiwala sa mga pangunahing karapatan. Hinimok din ng pagsusuri ang mga pinunong pampolitika na itigil ang paggamit sa relihiyon bilang kasangkapan sa tunggalian at iayon ang batas at mga gawain sa mga karapatan sa malayang paniniwala at malayang pagpapahayag. Simple ang punto. Hindi inaalis ng sekular na estado ang relihiyon sa lipunan; pinangangalagaan nito ang kalayaan ng bawat komunidad.

Lalong tumindi ang polarisasyon matapos ang paglilitis sa mga krimen sa digmaan noong 2013, na nagpalalim sa hidwaan ng mga puwersang sekular at mga partidong Islamista. Sumunod dito ang karahasan laban sa mga blogger, publisher, at progresibong aktibista. Nanghina ang mga partidong kaliwa, na dating puwersang moral sa pakikibaka para sa kalayaan at sa mga sumunod na pakikibaka, dahil sa alitan sa hanay, panunupil, at paglihis ng direksiyon ng mga organisasyon. Dahil dito, lumiit ang larangang pampolitika: mas mabilis kumalat ang konserbatibo at nasyonalistikong retorika kaysa mga inklusibong mensahe, at napakahina ng mga demokratikong mekanismong panimbang upang pamahalaan ang di-maiiwasang tensiyon.

Mga Inangkat na Ideolohiya at mga Transnasyonal na Ugnayan

Pana-panahong nakararanas ang Bangladesh ng paglaganap ng mga inangkat na ideyang matitigas ang paninindigan. Tumingin ang ilang grupo sa mga modelo mula Pakistan at Afghanistan, o sa mga kilusang kaugnay ng Golpo. Bumisita sa Kabul ang matataas na pinuno ng mga relihiyosong network sa Bangladesh upang obserbahan ang bagong rehimen doon. Nagdadala ang mga impluwensiyang ito ng mas mahigpit at mula sa itaas na pamamahala sa pampublikong buhay, na hindi madaling iayon sa mga sinkretikong tradisyon ng Bangladesh. Nakadarama ng panggigipit ang mga komunidad na hinubog ng mga kaugaliang Sufi at mga dantaon ng palitan ng iba’t ibang kultura mula sa mas makitid na pagbasa sa pananampalataya at politikang mapagbukod.

Hindi kusang naglalakbay ang mga ideya. Kumakalat ang mga ito sa social media, mga seminaryong panrelihiyon, mga network ng kawanggawa, donasyong pampolitika, at mga impluwensiyang nagmumula sa diaspora. Hindi ibig sabihin nito na naipaliliwanag ng impluwensiyang dayuhan ang lahat. Nagbubukas ng puwang para sa mga mensaheng matitigas ang paninindigan ang mga hinaing sa loob ng bansa, hindi pantay na pag-unlad, at galit sa korupsiyon. Pagkatapos, naglalaan ang mga panlabas na network ng iskrip at mga simbolong inaangkop para sa mga mambabasa sa internet at pagpapakilos sa lansangan. Maaaring humantong ito sa isang digmaang pangkultura na tila inangkat at salungat sa pagmamalaki sa wikang Bengali at sa sekular na pangako ng 1971.

Bakit Naiiba Ito sa India

Umunlad sa loob ng maraming dekada ang politikang mayorya ng India, bunga ng mga makasaysayang debateng naganap sa loob mismo ng bansa. Inaangkop ng mga pinuno ang kanilang pananalita sa kultura ng rehiyon. Bahagi ng politikang gumagamit ng mga lokal na sanggunian ang pagdiriwang ng isang punong ministro kay Tagore habang nangangampanya sa Bengal. Sa Bangladesh, madalas na hindi tumatagos sa masalimuot na katangian ng lokal na lipunan ang pagtatangkang kopyahin ang mga estratehiyang pampolitika mula sa ibang bansa. Isa ito sa mga dahilan kung bakit inilalarawan ng maraming mamamayan ang mga kamakailang pagbabago bilang proyektong inangkat, hindi pambansang usapan.

May kahalintulad na pagkakaiba sa China. Hinahangaan ng maraming kabataang taga-Bangladesh ang mga tagumpay ng China sa ekonomiya, ngunit hindi lumilitaw na nahihikayat ang mga kabataang Gen Z nito ng mga transnasyonal na puwersang dulong kanan gaya ng nangyayari sa ilang espasyo sa internet sa Timog Asya. Hinuhubog ang kanilang mga saloobing pampolitika ng mga salaysay sa loob ng bansa at ng kontroladong kapaligiran ng midya. Ipinakikita ng pagkakaibang ito kung paano nag-uugat ang mga panlabas na ideolohiya sa Timog Asya kapag nag-iiwan ng puwang ang lokal na politika at ginagantimpalaan ng mga digital na plataporma ang mapanghamong nilalaman.

Kabataan, Protesta, at Pinagtatalunang Sentro

Naging sentro ang mga estudyante ng malawakang protesta na sumidhi noong Hulyo 2024. Hindi tungkol sa pagpapataw ng iisang identidad ang kanilang mga kahilingan. Nanawagan sila ng pananagutan, tapat na mga institusyon, at bansang pinaglilingkuran ng kapangyarihan ang publiko. Nagbukas ng puwang sa politika ang mga sumunod na pangyayari at nagdala ng mga bagong aktor. Itinuring ng isang bagong partidong nagmula sa aktibismo ng mga estudyante ang sarili nito bilang nasa gitna at nanawagan ng panibagong kasunduang konstitusyonal. Umalingawngaw ito sa mga batang botanteng naghahangad ng malinis na simula. Nagdala rin ito sa taktikal na pakikipagtulungan ng partido sa mga konserbatibong grupong sumasalungat sa dating naghaharing panig. Dahil sa pagsasama ng wikang repormista at mga alyansa sa mga grupong matitigas ang paninindigan, hindi tiyak sa maraming mamamayan kung saan patutungo ang pagbabago.

Hinarap ng mga pansamantalang awtoridad ang panggigipit na magdaos agad ng halalan, luwagan ang mga pagbabawal sa mga partido, at patatagin ang pabagu-bagong ekonomiya. Pinalawak ng ilang hakbang ang puwang para sa mga karibal ng dating naghaharing partido, at inalis o pinaluwag ang ilang restriksiyon sa mga paksyon ng Islamista. Ipinagtatanggol ang mga hakbang na ito bilang pagsisikap na ibalik sa balangkas ng batas ang lahat ng aktor. Nag-aalala ang mga kritiko na binibigyan ng di-pantay na impluwensiya ang mga grupong tumatanggi sa pluralistang pamantayan dahil sa pagmamadaling tugunan ang presyur sa lansangan. Kung hindi mag-oorganisa ang mga puwersang nasa gitna at progresibo, maaaring ilihis ng mga nangangakong kadalisayan sa halip na pluralismo ang galit ng kabataan.

Kaliwa at ang Kawalan sa Gitna

Dati nang namuno ang kaliwa ng Bangladesh sa mga kampanya para sa mga manggagawa, estudyante, at maralitang tagalalawigan. Naubos ang kakayahan nito dahil sa mahabang panunupil, mga pagkakahati sa loob, at masamang imahe. Itinuturing ng maraming botante na elitista o malayo sa lipunang panrelihiyon ang mga partidong kaliwa. Napanatili silang nasa laylayan ng mahihinang ugnayan sa mga unyon at grupong sibiko, at ng kawalan ng pakikisalamuha sa digital na espasyo. Kapag mahina ang sentro at watak-watak ang kaliwa, kumikiling ang larangan sa mga konserbatibong populista at pamumunong nakasentro sa personalidad.

Inilalarawan ng mga iskolar ang isang huwaran kung saan ipinagpapalit ng mga pamahalaan ang panandaliang katahimikan sa mga konsesyon sa mga radikal na grupo. Umunlad ang huwarang ito noong nakaraang dekada, nang makipagkasundo ang isang makapangyarihang sangay ehekutibo sa mga konserbatibong network upang mapigil ang kaguluhan. Nagdulot ng katatagan ang paraang ito sa loob ng ilang panahon, ngunit pinaliit nito ang puwang para sa pagtutol at debate. Binigyan din nito ng lehitimasyon ang mga aktor na nangailangan pa ng higit kalaunan. Nakababahala ang aral. Kung hindi muling palalakasin ang gitna, titindi ang polarisasyon at magkakaroon ng higit na impluwensiya ang mga grupong kumakalaban sa sekular na pagkamamamayan.

Mga Komunidad na Nasa Ilalim ng Panggigipit at mga Pagsubok sa Pananaig ng Batas

Lalong pinalala ng kamakailang kaguluhan ang takot ng mga minoryang panrelihiyon at komunidad ng mga Sufi. Sa isang kaso, nagbunsod ng sagupaan, mga panawagan sa publiko na ipagbawal ang isang organisasyong panrelihiyon, at sunod-sunod na panggigipit na sektaryo ang pag-aresto sa isang Hindu na espirituwal na pinuno sa Chittagong. Ibinasura ng Korte Suprema ang petisyong humihiling na ipagbawal ang grupong iyon at pinagtibay ang mga prinsipyo ng mapayapang pagsasama-sama ng mga relihiyon. Sinabi ng mga pansamantalang awtoridad na nananatili silang nakatuon sa kalayaan sa relihiyon at pakikisalamuha. Nanawagan ang mga tagapagtaguyod ng mga minorya ng mas malinaw na paninindigan at nagbabala na liliit ang kanilang proteksiyon kung aalisin sa Saligang Batas ang sekularismo.

Ipinakita ng karahasan sa Rajbari noong Setyembre 5 kung gaano kalaki ang nakataya. Hinukay ng mga mandurumog ang isang bangkay, sinunog ito sa publiko, at sinalakay ang isang dambana. Sinira ang mga sasakyan ng pulisya at pinatay ang isang tagasunod ng yumao. Sinalakay din sa araw na iyon ang isa pang dambana sa ibang distrito. Kapag ang mga mandurumog ang nagdidikta kung ano ang maaaring itayo o kung sino ang maaaring ilibing, bumabagsak ang tiwala sa kakayahan ng estado na protektahan ang mga mamamayan. Pagkatapos, naghahanap ng proteksiyon ang mga pamilya sa mga pribadong network, na nagpapasigla ng higit pang pagpapatupad ng hustisya sa sariling kamay at nagpapalalim sa siklo ng takot.

Tumugon ang mga opisyal sa mga pahayag na nilalamon ng ekstremismo ang bansa. Sa pahayag nito bilang tugon sa isang kilalang internasyonal na ulat, tinanggihan ng Press Wing ng Punong Tagapayo ang salaysay at sinabing mali ang paglalarawan nito sa sitwasyon.

Nakapagliligaw at may kinikilingan ang ulat.

Sumasalamin ang pananaw na iyon sa makatwirang pagkadismaya sa mga mapanukso at sensasyonal na balita. Ngunit hindi nito inaalis ang pananagutang imbestigahan ang mga pag-atake, usigin ang mga maysala, at tiyakin ang walang kinikilingang pagpupulis. Hinihingi ng pagbasa sa sekularismo na nakabatay sa karapatan ang pantay na kaligtasan para sa lahat ng komunidad at mariing pagtugon sa karahasan ng mga mandurumog. Maaaring magpalamig ng ulo ang retorika sa loob ng isang siklo ng balita. Tanging tuluy-tuloy na pagpapatupad ng batas, mabilis na katarungan, at patakarang walang diskriminasyon ang makapagpapanumbalik ng tiwala.

Ano ang Makapagpapatibay sa Proteksiyon sa Sekular na Pamana Ngayon

Hindi nagsisimula sa wala ang Bangladesh. Maaaring maging saligan ng inklusyon ang mga paaralan, moske, templo, sentrong pangkomunidad, at midya nito. Nag-aalok ng payak na aral ang pangyayari sa Glasgow. Kayang manindigan nang sama-sama para sa pagiging patas ang mga taong mula sa iba’t ibang antas ng pamumuhay nang hindi binubura ang kani-kanilang identidad. Maisasalin ang diwang ito sa mga patakaran at gawain sa limang larangan.

Mga Paaralan at Pagkatutong Sibiko

Isapanahon ang mga kurikulum upang ituro sa paraang angkop sa edad ang mga pagpapahalagang konstitusyonal, kilusang pangwika, at pluralistang tradisyon ng Bengal. Palawakin ang pagsasanay ng mga guro sa pangangatwirang sibiko at magalang na debate. Suportahan ang mga samahan ng estudyante na nagsasagawa ng sama-samang paglutas ng suliranin sa kabila ng pagkakaiba sa paniniwala at uri. Mamuhunan sa pagtuturo ng kasaysayang tumututol sa mga teorya ng sabwatan at kumikilala sa mga nagtataguyod ng inklusibong mithiin ng republika.

Batas, Pagpupulis, at Katarungan

Magpatibay ng malinaw na mga protokol para pigilan at tugunan ang karahasang sektaryo. Sanayin ang mga pulis sa pagpapahupa ng tensiyon at gawing sapilitan ang paggamit ng mga kamera sa katawan sa mga sensitibong operasyon. Magtayo ng mga pinabilis na hukuman para sa mga kaso ng karahasan ng mga mandurumog at pag-atake sa mga lugar-sambahan. Ilathala ang mga kinalabasan ng mga kasong kriminal upang makita ng mga komunidad na batas, hindi panggigipit, ang nagpapasya sa mga kasong ito.

Politika at Pananalapi ng mga Partido

Palakasin ang transparency sa mga donasyon sa partido at pondo mula sa ibang bansa upang mabawasan ang impluwensiya ng mga panlabas na tagatangkilik ng ideolohiya. Hikayatin ang mga kasunduang nagtataguyod ng proteksiyon sa mga lugar-sambahan at espasyong sibiko habang nangangampanya. Hikayatin ang mga partido na ilathala ang kanilang paninindigan sa sekular na pagkamamamayan at mga karapatan ng minorya, at panagutin sila sa mga paninindigang ito sa mga debateng pantelebisyon.

Digital na Espasyo at Impluwensiyang Dayuhan

Palawakin ang mga programa sa digital literacy upang matulungan ang mga kabataan na matukoy ang binagong nilalaman, pang-uudyok na sektaryo, at mapanuyang pahayag. Makipagtulungan sa mga independiyenteng tagasuri ng katotohanan upang markahan ang mga pekeng network. Higpitan ang pagsubaybay sa pananalapi ng mga organisasyong pangkawanggawa at pang-edukasyon na naghahatid ng pondo para sa mga layuning pampolitika. Hikayatin ang mga plataporma na itampok ang mga kontra-pahayag na pinangungunahan ng mga iginagalang na lokal na personalidad.

Kultura, mga Moske, at mga Templo

Pondohan ang mga pagdiriwang pangkultura, perya ng libro, at diyalogong pangkomunidad na nagdiriwang sa pinagsasaluhang pamana ng Bengal. Suportahan ang mga lokal na lider panrelihiyon at layko na nagtataguyod ng inklusibong pangangaral. Protektahan ang mga dambana at templo sa pamamagitan ng mga programang pangkomunidad para sa pagbabantay na kinabibilangan ng mga kabataan, kababaihan, at nakatatanda. Hikayatin ang mga programa sa midya na nagtatampok ng mga proyektong naglilingkod sa iba’t ibang pananampalataya at sama-samang paglutas ng suliranin sa antas ng mga pamayanan.

Hindi ateismo ang sekularismo. Isa itong pananggalang na konstitusyonal para sa bansang may pagkakaiba-iba. Binibigyan nito ang bawat taga-Bangladesh ng bahagi sa pambansang buhay, anuman ang pananampalataya o etnisidad. Ang pagtataguyod dito ngayon ay nangangahulugan ng pagtutol sa mga dogmang inangkat, pagtanggi sa politikang naghahanap ng masisisi, at pagtatayo ng mga institusyong patas ang pakikitungo sa lahat ng mamamayan.

Mahahalagang Punto

• Kapwa nakasaad sa Saligang Batas ng Bangladesh ang sekularismo at Islam bilang relihiyon ng estado, isang tensiyong lumilikha ng kalabuan sa batas at politika.
• Lalong bumilis ang polarisasyon matapos ang paglilitis sa mga krimen sa digmaan noong 2013, habang pinaliit ng karahasan laban sa mga blogger at publisher ang puwang para sa pagtutol.
• Naimpluwensiyahan ng mga panlabas na agos ng ideolohiya mula Pakistan, Afghanistan, at ilang bahagi ng Gitnang Silangan ang ilang bahagi ng politikang panrelihiyon sa Bangladesh.
• Mas nakaugat sa loob ng bansa ang politikang mayorya ng India, samantalang sinubukan ng ilang aktor sa Bangladesh na umangkat ng mga modelo mula sa ibang bansa.
• Nagtulak ng demokratikong pagbubukas ang aktibismo ng mga estudyante noong 2024, ngunit nanganganib na mapalapit sa mga konserbatibong grupo ang mga bagong proyektong nasa gitna kung hindi muling palalakasin ang gitna.
• Gipit ang mga minorya sa gitna ng mga panawagang pahinain ang wikang sekular, habang nagpapahiwatig ang mga hukuman at pansamantalang awtoridad ng paninindigan para sa mapayapang pagsasama-sama ng mga relihiyon.
• Ipinakikita ng mga pag-atake ng mga mandurumog, kabilang ang paghukay sa isang bangkay at mga pagsalakay sa mga dambana, ang agarang pangangailangang tugunan ang mga kakulangan sa pananaig ng batas at proteksiyon sa mga mamamayan.
• Tinatanggihan ng mga opisyal ang mga pahayag na nalalamon ng ekstremismo ang bansa, ngunit nananatiling mahalaga ang pananagutan sa mga pag-atake at walang kinikilingang pagpupulis.
• Mapatitibay ang sekular na pagkamamamayan sa pamamagitan ng mga praktikal na hakbang: edukasyong sibiko, malinaw na pananalapi ng mga partido, mas mahusay na pagpupulis, digital literacy, at suporta sa inklusibong pamumunong panrelihiyon at pangkultura.
• Buhay na yaman ang sekular na pamana ng Bangladesh. Araw-araw itong ipinagtatanggol sa pamamagitan ng batas, edukasyon, at tapang sibiko.