Mas Lalong Pinatatatag ng Rehimeng Militar ng Myanmar ang Kapangyarihan sa Pamamagitan ng mga Bagong Batas na Puntirya ang Paglaban Bago ang Kontrobersyal na Halalan

Pagsupil Bago ang Halalan sa Myanmar: Mga Bagong Batas, Mga Dating Taktika

Habang naghahanda ang rehimeng militar ng Myanmar para sa halalang nakatakdang idaos sa huling bahagi ng 2025, nagpatupad ito ng sunod-sunod na bagong batas at hakbang-panseguridad na tuwirang naglalayong patatagin ang kapangyarihan nito at supilin ang paglaban. Dahil sa mga hakbang na ito sa batas, kasabay ng pinaigting na panunupil at batas militar sa mga balwarte ng oposisyon, mariing kinondena ang rehimen ng mga grupong maka-demokrasya, mga internasyonal na tagamasid, at mga organisasyon para sa karapatang pantao. Nagtataas ng mahahalagang tanong ang mga pagkilos ng junta tungkol sa pagiging lehitimo ng nalalapit na halalan at sa kinabukasan ng demokrasya sa Myanmar.

Kaligiran: Mula Kudeta Tungo sa Digmaang Sibil

Nagsimula ang kasalukuyang krisis sa Myanmar noong Pebrero 1, 2021, nang agawin ng militar, sa pamumuno ni Senior General Min Aung Hlaing, ang kapangyarihan mula sa demokratikong inihalal na pamahalaan ni Aung San Suu Kyi at ng National League for Democracy (NLD). Ipinangatwiran ng militar ang kudeta sa paratang na nagkaroon ng malawakang pandaraya sa halalan noong 2020—mga pahayag na pinabulaanan ng mga lokal at internasyonal na tagamasid. Nagbunsod ang kudeta ng malawakang protesta at kilusang pagsuway sibil, na kalaunan ay nauwi sa armadong paglaban sa buong bansa at naglubog dito sa matagalang digmaang sibil.

Mula noon, nahirapan ang rehimeng militar na igiit ang kontrol nito sa malalawak na bahagi ng bansa. Nakontrol ng mga organisasyong etnikong armado at bagong tatag na mga grupong lumalaban ang malalaking teritoryo, lalo na sa mga kanayunan at lugar sa mga hangganan. Naging pampolitikang mukha ng paglaban ang anino o di-pormal na National Unity Government (NUG), na binuo ng mga pinatalsik na mambabatas at aktibista, habang milyon-milyong sibilyan ang napalikas dahil sa nagpapatuloy na labanan.

Mga Pagbabago sa Batas: Mga Bagong Batas para Supilin ang Pagtutol

Bago ang nakaplanong halalan, nagpatupad ang junta ng sunod-sunod na malawakang pagbabago sa batas na idinisenyo upang patahimikin ang oposisyon at tiyakin ang pamamayani nito:

• Mabibigat na Parusa sa Paghadlang sa Halalan: Nagpapataw ang bagong batas sa halalan na ipinasa noong Hulyo 2025 ng mabibigat na parusa—kabilang ang parusang kamatayan—sa sinumang mapatunayang humadlang o gumulo sa proseso ng halalan. Dahil malawak ang depinisyon sa batas, maaaring humantong sa pagkabilanggo nang tatlong taon hanggang habambuhay, o maging sa pagbitay kung may mamatay dahil sa mga pagkilos, ang pag-oorganisa ng mga protesta, pamamahagi ng mga polyeto, o maging ang pagsasalita laban sa halalan.
• Pagsuspinde sa mga Proteksiyon sa Pagkapribado: Muling ipinatupad ng rehimen ang pagsuspinde sa mahahalagang probisyon ng Batas sa Pagprotekta sa Pagkapribado at Seguridad ng mga Mamamayan, kaya maaaring magsagawa ang mga awtoridad ng pag-aresto nang walang warrant, pagsalakay sa mga tahanan, at pagbabantay. Malawakang itinuturing ang hakbang na ito bilang pagtatangkang supilin ang pagtutol at epektibo nitong inaalis ang mga legal na proteksiyon para sa mga mamamayan sa buong bansa.
• Batas Militar sa mga Lugar na Pinamumugaran ng Paglaban: Ipinataw ang batas militar sa 63 sa 330 bayan ng Myanmar, pangunahin sa mga rehiyong kontrolado ng mga puwersang lumalaban. Binigyan nito ang militar ng malawak na kapangyarihang umaresto, magkulong, at maglitis ng mga sibilyan sa mga hukumang militar, nang walang pangangasiwa ng mga sibilyang hukuman.
• Mga Pag-amyenda sa mga Batas sa Halalan: Binago ng junta ang Batas sa Komisyon ng Halalan ng Unyon upang makapangulo sa mga lupon ng halalan sa lahat ng antas ang mga kawani ng pamahalaan—na marami ay mga dating opisyal ng militar. Isinasentro nito sa mga tapat sa rehimen ang kontrol sa proseso ng halalan.
• Mga Mahihigpit na Batas para sa mga Partidong Pampolitika: Inaatasan ng mga bagong rekisito sa pagpaparehistro ng partido ang malaking bilang ng mga kasapi at malaking pondong pinansiyal, kaya epektibong naisantabi ang karamihan sa mga partido ng oposisyon. Binuwag ang NLD at dose-dosenang iba pang partido matapos tumangging magparehistro alinsunod sa mga patakarang ito.

Mga Tugon ng mga Eksperto at Oposisyon

Kinondena ng mga eksperto sa batas at mga lider ng oposisyon ang mga hakbang na ito bilang tahasang pag-atake sa mga pangunahing karapatan. Sinabi sa The Irrawaddy ng isang hukom na sumapi sa Kilusang Pagsuway Sibil matapos ang kudeta:

Nilabag na ng rehimen ang mga karapatang pantao at pagkamamamayan ayon sa kagustuhan nito, at ngayon ay opisyal na nitong sinuspinde ang tatlong probisyong iyon upang magmukhang lehitimo ang mga paglabag nito sa karapatan.

Hinimok ng kahalintulad na National Unity Government (NUG) ang mga mamamayan na huwag makipagtulungan sa mga hakbangin ng rehimen. Nagbabala ito na maaaring parusahan ng mga puwersang lumalaban ang mga tutulong sa militar.

Paghahanda sa Halalan: Sensus, mga Listahan ng Botante, at Kontrol

Sa kabila ng nagpapatuloy na labanan, ipinagpapatuloy ng militar ang paghahanda para sa halalan. Ginagamit ang sensus sa buong bansa, na isinasagawa sa ilalim ng armadong pagbabantay, upang buuin ang mga listahan ng botante. May kasamang mga sundalo at pulis ang mga tagabilang—na kadalasan ay mga guro at lokal na administrador—sa pag-iikot nila sa mga tahanan, kaya nangangamba ang mga mamamayan na maaaring gamitin ang datos para sa pagbabantay, sapilitang pagpapasundalo, o paghihiganti laban sa mga sangkot sa mga aktibidad ng paglaban.

Giit ng mga kritiko, madalas na pinipilit ang mga tao na makilahok sa sensus, at hindi maaasahan ang kalalabasan nitong datos. Itinigil ng United Nations Population Fund, na sumuporta sa huling sensus ng Myanmar noong 2014, ang suporta nito sa pagsasagawa noong 2024 dahil sa alitang pampolitika. Nangako naman ang Tsina ng tulong teknikal, na nagpapakita ng patuloy na pakikipag-ugnayang diplomatiko ng rehimen sa ilang kapangyarihan sa rehiyon.

Ayon sa rehimen, mahalaga ang sensus upang matiyak ang malaya at patas na halalan, ngunit itinuturing naman ito ng mga grupo ng oposisyon at maraming ordinaryong mamamayan na isa na namang kasangkapan upang patatagin ang kontrol ng militar. Ayon sa AP News, aktibong umiiwas sa sarbey ang ilang mamamayan dahil nangangamba silang gamitin ang impormasyon para sa sapilitang pagrerekrut o target na panunupil.

Batas Militar at Pagsupil sa Seguridad sa mga Lugar na Pinamumugaran ng Paglaban

Ipinataw ang batas militar sa dose-dosenang bayan, partikular sa mga rehiyong pinakamahina ang kontrol ng militar. Sa mga lugar na ito, malawak ang kapangyarihan ng rehimen na umaresto, magkulong, at maglitis ng mga sibilyan sa mga hukumang militar. Ayon sa The Irrawaddy, sa 63 bayang saklaw ng batas militar, 46 ang ganap na kontrolado ng mga puwersang laban sa rehimen, at mga bayan lamang ang kontrolado ng junta sa 16 na iba pa. Dahil sa nagpapatuloy na sagupaan, malabong maisagawa ang halalan sa mga lugar na ito maliban kung mabawi ng militar ang kontrol.

Nangako ang mga grupong lumalaban na guguluhin nila ang halalan, at sinalakay na ng ilan ang mga opisyal na sangkot sa sensus at paghahanda ng mga listahan ng botante. Pinaigting naman ng rehimen ang panunupil bilang tugon, kabilang ang mga pag-aresto nang walang warrant, pagsalakay sa mga tahanan, at walang pinipiling pagbabantay. Tinataya ng Assistance Association for Political Prisoners na humigit-kumulang 30,000 kalaban ng rehimen ang ikinulong nito at mahigit 7,000 sibilyan ang pinatay nito mula noong kudeta.

Mga Partidong Pampolitika: Mga Batas sa Pagpaparehistro at Pagkipot ng Espasyo para sa Oposisyon

Nagpapataw ng mahihigpit na rekisito ang bagong batas sa pagpaparehistro ng mga partidong pampolitika, na ipinatupad noong Enero 2024, na hindi kayang tuparin ng karamihan sa mga partido ng oposisyon. Sa 50 partidong nag-apply, 47 ang nairehistro—karamihan ay maliliit o mahihinang partidong hindi gaanong nagtatagumpay sa halalan. Tumangging magparehistro ang NLD at 40 iba pang partido, na marami ay may malakas na suporta ng publiko, kaya binuwag ang mga ito. Madalas ituring ang mga rehistradong partido na maka-militar o kumikilos dahil sa takot sa paghihiganti.

Sumasang-ayon ang mga lider ng partido at mga analista na idinisenyo ang mga bagong batas upang paboran ang kinatawan ng militar na Union Solidarity and Development Party (USDP), at isantabi ang tunay na oposisyon. Itinuturing ding hakbang upang pahinain ang impluwensiya ng oposisyon at patatagin ang pamamayani ng militar ang paglipat mula sa sistemang First-Past-The-Post tungo sa sistemang Proportional Representation.

Ayon sa ulat ng Stimson Center, hindi naniniwala ang karamihan sa mga partidong pampolitika na papayagan ng militar ang tunay na demokrasya o mapayapang paglutas sa labanan. Para sa marami, armadong paglaban lamang ang paraan upang mapresyur ang rehimen, at lubhang kumipot ang espasyong pampolitika para sa oposisyon. Inilipat na ng mga partido ang kanilang pokus sa tulong-pantao sa halip na pulitika sa halalan.

Tugon ng Internasyonal na Komunidad: Kuwestiyonable ang Pagiging Lehitimo

Itinuring na hindi lehitimo ng mga pamahalaang Kanluranin, kabilang ang Estados Unidos, ang halalang inorganisa ng junta at nanawagan silang gipitin ang rehimen upang itigil ang mga mapaniil nitong taktika. Ipinayo ng Association of Southeast Asian Nations (ASEAN) na unahin ang kapayapaan kaysa halalan, ngunit nakipag-ugnayang diplomatiko sa lupon ng halalan ng junta ang ilang aktor sa rehiyon, kabilang ang Tsina, Thailand, Cambodia, at India, na posibleng nagdaragdag ng kredibilidad sa proseso.

Giit ng mga eksperto sa halalan at mga organisasyon para sa karapatang pantao, palabas lamang ang nakaplanong halalan na nilayong gawing lehitimo ang pamumuno ng militar sa halip na ibalik ang demokrasya. Ayon sa Asian Network for Free Elections, bumagsak ang antas ng demokrasya sa Myanmar mula noong kudeta noong 2021, at naging sero ang mga marka nito sa karamihan ng mga panukat sa representasyon. Iniulat ng United Nations Human Rights Council na tumindi ang karahasan, kung saan mahigit 2,400 sibilyan ang namatay mula Abril 2023 hanggang Hunyo 2024 at mahigit tatlong milyon ang napalikas.

Paglaban at mga Posibilidad para sa Halalan

Sa kabila ng pagsisikap ng rehimen, nananatiling matatag ang paglaban. Nangako ang mga armadong grupo at ang NUG na guguluhin nila ang halalan, at itinuturing ng maraming mamamayan na hindi lehitimo ang nakaplanong botohan. Wala pang kalahati ng bansa ang kontrolado ng militar, at lubhang kaduda-duda kung kaya nitong magdaos ng mapagkakatiwalaang halalan. Mabilis na muling ipinatupad ang mga mapaniil na batas matapos alisin kamakailan ang state of emergency—isang rekisitong itinatakda ng konstitusyon upang makapagdaraos ng halalan—na nagpapakita ng determinasyon ng rehimen na hawakan ang kapangyarihan sa anumang paraan.

Sinabi ng mga grupo ng oposisyon na magpapatuloy ang mga pag-atake sa mga target na militar, ngunit hindi pupuntiryahin ang mga sibilyang lalahok sa halalan, bagaman maaaring parusahan ang mga nakikipagtulungan sa rehimen. Nanawagan ang NUG at iba pang lider ng paglaban para sa internasyonal na suporta at hinimok ang pandaigdigang komunidad na tanggihan ang halalan ng junta bilang isang huwad na proseso.

Mas Malawak na Implikasyon: Demokrasya, Karapatang Pantao, at Kinabukasan

Nagaganap ang pagsupil ng rehimen sa pamamagitan ng batas at paghahanda nito sa halalan habang lumalala ang krisis na makatao. Lubhang pinaghihigpitan ang mga kalayaang sibil, kasabay ng sensura sa midya, malawakang pag-aresto, at laganap na karahasan laban sa mga sibilyan. Nahaharap sa sistematikong diskriminasyon at pagkakait ng karapatang bumoto ang mga etniko at relihiyosong minorya, lalo na ang mga Rohingya. Lagana rin ang pagbagsak ng ekonomiya, sapilitang paggawa, at human trafficking, kaya't bumaba sa ilalim ng linya ng kahirapan ang kalahati ng populasyon at mahigit 18 milyon ang nangangailangan ng tulong-pantao.

Para sa marami sa Myanmar, nakasalalay na ngayon ang pag-asang maibalik ang demokrasya sa pagtatapos ng pamumuno ng militar at pagtatatag ng isang pederal na demokratikong unyon na walang pakikilahok ng militar. Ayon sa isang tagamasid sa pulitika:

Nabigo ang mga pagkilos ng junta na lumikha ng mga kundisyon para sa malaya at patas na halalan, at lalo lamang nitong inilalapit ang Myanmar sa pagiging bigong estado.

Habang determinadong ipagpatuloy ng militar ang mga plano nito para sa halalan, malamang na magpapatuloy sa mga susunod na buwan ang karahasan, panunupil, at kawalang-katatagan. Kaunti lamang ang maitutulong ng resulta ng halalan—kung matutuloy man ito—sa paglutas sa lumalalang krisis sa Myanmar.

Buod

• Nagpatupad ang rehimeng militar ng Myanmar ng mahihigpit na bagong batas na pumupuntirya sa mga puwersang lumalaban at nagpapatatag sa kontrol nito bago ang halalang planong idaos sa huling bahagi ng 2025.
• Kabilang sa mga pagbabago sa batas ang mabibigat na parusa sa paghadlang sa halalan, pagsuspinde sa mga proteksiyon sa pagkapribado, pagpataw ng batas militar sa mga lugar ng oposisyon, at mga pag-amyenda sa mga batas sa halalan na pumapabor sa mga tapat sa rehimen.
• Naisantabi ng proseso ng pagpaparehistro ng mga partidong pampolitika ang karamihan sa mga partido ng oposisyon, kabilang ang NLD, kaya kumipot ang espasyo para sa tunay na kompetisyong pampolitika.
• Pinaigting ng batas militar at mga pag-aresto nang walang warrant ang panunupil, lalo na sa mga rehiyong kontrolado ng mga puwersang lumalaban.
• Malawakang itinuturing ng mga internasyonal na tagamasid at grupong maka-demokrasya na hindi lehitimo ang nakaplanong halalan at idinisenyo ito upang patatagin ang pamumuno ng militar.
• Dahil sa nagpapatuloy na labanan, krisis na makatao, at malawakang paglaban, imposibleng magkaroon ng malaya at patas na halalan sa kasalukuyang kalagayan.
• Nananatiling walang katiyakan ang kinabukasan ng demokrasya sa Myanmar; nakasalalay ang pag-asa sa pagtatapos ng pamumuno ng militar at pagtatatag ng isang tunay na kinatawang pamahalaan.