Inalis ng militar ng Myanmar ang state of emergency: Ano ang ibig sabihin nito para sa pinagtatalunang halalan ng bansa

Nagtapos ang State of Emergency sa Myanmar: Pagbabago ba ito o pampulitikang palabas?

Pormal nang winakasan ng pamahalaang militar ng Myanmar ang state of emergency sa buong bansa na ipinatupad mula noong kudeta noong 2021. Inanunsyo ang hakbang noong Hulyo 31, 2025, at ipinakikita ito ng junta bilang hakbang tungo sa pagbabalik ng multipartidong demokrasya sa pamamagitan ng mga halalang nakatakda sa Disyembre at Enero. Gayunman, nananatiling lubhang nagdududa ang mga grupo ng oposisyon, mga internasyonal na tagamasid at maraming mamamayan. Para sa kanila, isa itong kalkuladong hakbang upang patibayin ang pamamahala ng militar sa ilalim ni Senior General Min Aung Hlaing, sa halip na tunay na paglipat sa pamamahalang sibilyan.

Nagwakas ang emergency rule matapos ang apat na taon at kalahati ng kaguluhang pampulitika, laganap na karahasan at mapaminsalang digmaang sibil na ikinamatay ng libo-libo at nagpalikas sa milyon-milyon. Ayon sa militar, na umagaw sa kapangyarihan mula sa nahalal na pamahalaan ni Aung San Suu Kyi noong Pebrero 2021, kailangan ang hakbang upang bigyang-daan ang halalan. Ngunit iginiit ng mga kritiko na kosmetiko lamang ang mga pagbabagong ito at nananatiling mahigpit ang kontrol ng pamunuan ng militar sa pampulitikang kinabukasan ng bansa.

Paano Umabot sa Ganito ang Myanmar? Mula sa Kudeta Hanggang sa Digmaang Sibil

Upang maunawaan ang kahalagahan ng pagtatapos ng state of emergency, mahalagang balikan ang mga pangyayaring nagdala sa bansa sa kasalukuyang kalagayan. Noong Pebrero 2021, pinatalsik ng sandatahang lakas ng Myanmar, na kilala bilang Tatmadaw, ang pamahalaang sibilyan na pinamunuan ng Nobel laureate na si Aung San Suu Kyi at ng kanyang partidong National League for Democracy (NLD). Ipinangatwiran ng militar na malawakan ang pandaraya sa pangkalahatang halalan noong 2020—paratang na pinabulaanan ng mga independiyenteng tagamasid at internasyonal na tagasubaybay.

Nagdulot ang kudeta ng malawakang protesta sa buong bansa. Marahas na sinupil ito ng militar, inaresto ang libo-libo at gumamit ng nakamamatay na puwersa laban sa mga nagpoprotesta. Nang sagutin ng karahasan ang mapayapang paglaban, bumuo ang mga grupo ng oposisyon at mga organisasyong etnikong armado ng People’s Defense Forces (PDFs) at naglunsad ng armadong paghihimagsik. Bunga nito ang matagal at madugong digmaang sibil, kung saan nawalan ng kontrol ang militar sa malalawak na bahagi ng teritoryo, lalo na sa mga rehiyon sa hangganan.

Ayon sa mga grupo ng karapatang pantao, mahigit 7,000 katao ang napatay at halos 30,000 ang inaresto mula nang maganap ang kudeta. Mahigit 3.5 milyong katao ang napilitang lumikas sa loob ng bansa, at patuloy pang lumalala ang krisis na makatao. Hinamon ang kapangyarihan ng militar nang higit kailanman, ngunit hawak pa rin nito ang kabisera, Naypyidaw, at malaking bahagi ng gitnang Myanmar.

Ano Talaga ang Magbabago sa Pagtatapos ng State of Emergency?

Ayon sa konstitusyon ng Myanmar noong 2008, hindi maaaring magsagawa ng halalan habang may state of emergency. Sa pag-aalis ng kautusan, teknikal na tinutupad ng militar ang legal na rekisito upang maidaos ang botohan. Gayunman, iba ang ipinakikita ng aktuwal na kalagayan sa bansa.

Kanselado sa kautusang nilagdaan ni Min Aung Hlaing ang emergency rule na nagkaloob sa kanya ng malawak na kapangyarihan bilang pinuno ng sandatahang lakas, at ibinalik ang awtoridad sa pinuno ng estado. Gayunman, si Min Aung Hlaing mismo ang gumaganap ngayon bilang pangulo, kaya hawak pa rin niya ang pinakamataas na kapangyarihan sa pagpapasya. Gaya ng paliwanag ni David Mathieson, isang independiyenteng analyst ng Myanmar, sa Reuters,

Inaayos lang nila ang parehong mga piyesa at pinapalitan ang pangalan ng rehimen. Magpapatuloy sa pang-aabuso at panunupil ang mga namumuno.

Sa aktuwal, binuwag ng militar ang State Administration Council (SAC)—ang lupon na namahala noong panahon ng emergency—at pinalitan ito ng National Defense and Security Council, na dominado pa rin ng mga opisyal ng militar. Isang bagong komisyong may 11 miyembro, na pinamumunuan din ni Min Aung Hlaing, ang mangangasiwa sa nalalapit na halalan. Malawakang itinuturing na pakitang-tao ang tinatawag na pansamantalang administrasyon, habang ang parehong mga heneral pa rin ang may hawak ng tunay na kapangyarihan.

Lehitimo ba ang Nalalapit na Halalan?

Inanunsyo ng junta na gaganapin ang halalan sa Disyembre 2025 at Enero 2026, at binanggit ang mga alalahanin sa seguridad bilang dahilan ng paghahati nito sa dalawang petsa. Ipinatala na ang mga partidong pampulitika at nagsimula na ang mga pagsasanay sa paggamit ng mga makinang elektroniko sa pagboto. Gayunman, mahigpit na sinusuri ang pagiging lehitimo ng proseso.

Nangako ang karamihan sa mga grupo ng oposisyon, kabilang ang National Unity Government (NUG)—isang pamahalaang anino na binuo ng mga pinatalsik na mambabatas at aktibista—na iboboykot nila ang halalan. Binuwag ng militar ang NLD, na nagwagi nang malaki sa halalan noong 2020, at nananatiling nakakulong o nasa house arrest ang mga lider nito, kabilang si Aung San Suu Kyi. Ipinatigil ang operasyon ng mga independiyenteng media o pinilit silang magpatapon, at may bagong batas na nagbabanta ng hanggang 10 taong pagkabilanggo sa sinumang magprotesta o gumambala sa proseso ng halalan.

Ibinasura ng mga internasyonal na tagamasid, kabilang ang mga eksperto ng United Nations, ang planong botohan bilang isang huwad na halalang idinisenyo upang gawing lehitimo ang patuloy na pamamahala ng militar. Gaya ng sinabi ng isang eksperto ng UN,

Isa itong pandarayang idinisenyo upang gawing lehitimo ang patuloy na pamamahala ng militar.

Pinagdududahan din maging ang mga praktikal na paghahanda para sa halalan. Nabigong makakalap ng datos tungkol sa 19 milyon sa 51 milyong mamamayan ng Myanmar ang sensus na isinagawa noong nakaraang taon bilang paghahanda sa botohan, pangunahin dahil sa mga limitasyon sa seguridad. Inanunsyo ng militar na mananatiling umiiral ang batas militar at emergency rule sa mahigit 60 bayan sa siyam na rehiyon, lalo na sa mga lugar kung saan matindi ang paglaban ng mga grupong etnikong armado at ng PDFs. Dahil dito, maaaring hindi makaboto ang milyon-milyong mamamayan.

Bakit Isinusulong Ngayon ng Militar ang Halalan?

Malawakang nakikita ang pasya ng junta na wakasan ang state of emergency at ituloy ang halalan bilang pagtatangkang makakuha ng anyo ng pagiging lehitimo, sa loob man ng bansa o sa pandaigdigang komunidad. Sa pagdaraos ng botohan—kahit malawakan itong iboykot at isagawa sa ilalim ng batas militar—umaasa ang militar na maipakikita nito ang sarili bilang pamahalaang nakatuon sa pagbabalik sa pamamahalang sibilyan at multipartidong demokrasya.

Naniniwala ang ilang analyst na hinahangad din ng militar na gawing normal ang ugnayan nito sa mga dayuhang pamahalaan, lalo na sa rehiyon. Halimbawa, nagpahayag ang China ng suporta sa “tuloy-tuloy na pagsulong ng Myanmar sa panloob nitong adyendang pampulitika” at nanawagan na lutasin sa paraang pampulitika ang mga pagkakaiba. Gayunman, ibinasura ng mga pamahalaang Kanluranin ang halalan bilang huwad at patuloy na nagpapataw ng mga parusa sa junta.

Sa kabila ng mga pahayag tungkol sa “bagong kabanata,” inaasahan ng karamihan sa mga tagamasid na mananatili sa kapangyarihan si Min Aung Hlaing matapos ang halalan, bilang pangulo man o pinuno ng sandatahang lakas. Tila idinisenyo ang muling pagsasaayos ng mga ahensiya ng pamahalaan at pagbuo ng mga bagong komisyon upang patibayin ang kanyang kapangyarihan, sa halip na ilipat ito sa mga tunay na lider sibilyan.

Ano ang mga Panganib at Hamong Naghihintay?

Maraming balakid sa landas tungo sa planong halalan. Walang palatandaang hihina ang nagpapatuloy na digmaang sibil, at marupok lamang ang kontrol ng militar sa bansa. Nangako ang mga grupong lumalaban na gagambalain nila ang halalan. Para sa kanila, hindi lehitimo ang prosesong ito at hindi ito makapagdudulot ng tunay na demokrasya habang nakakulong ang mga lider ng oposisyon at sinisikil ang media.

Napakalubha ng mga alalahanin sa seguridad kaya inamin ng militar na hindi nito kayang magsagawa ng botohan sa buong bansa. Sa halip, sa mga lugar lamang na kontrolado ng junta idaraos ang halalan, lalo pang pinahihina ang kredibilidad ng proseso. Tinataya ng mga analyst na titindi ang mga opensiba ng mga rebelde sa panahon ng halalan bilang pagpapakita ng kanilang pagtutol.

Napakasama ng kalagayang makatao. Idinokumento ng United Nations at mga grupo ng karapatang pantao ang malawakang kalupitan, kabilang ang mga di-makatwirang pag-aresto, pagpapahirap at pag-atake sa mga sibilyan. Itinatanggi ng militar ang mga paratang at itinatakwil ang mga ito bilang disimpormasyon ng Kanluran, ngunit napakarami ng ebidensiya.

Samantala, nagsimula nang mag-alok ang junta ng mga gantimpalang salapi sa mga mandirigma ng paglaban na handang magbaba ng armas at “bumalik sa legal na hanay,” na nagpapakita ng desperasyon nitong supilin ang paghihimagsik bago ang botohan.

Mga Reaksiyon sa Pandaigdigang Komunidad: Maingat na Optimismo o Matinding Pagdududa?

Halo-halo ngunit higit na nagdududa ang mga reaksiyon ng pandaigdigang komunidad. Kinondena ng mga pamahalaang Kanluranin at mga organisasyon ng karapatang pantao ang plano para sa halalan. Ayon sa kanila, hindi maaaring maging malaya o patas ang halalan sa kasalukuyang mga kalagayan. Nagpataw ng mga parusa ang Estados Unidos, European Union at United Kingdom laban sa mga lider militar ng Myanmar at nanawagan na palayain ang mga bilanggong pampulitika.

Mas praktikal naman ang naging pagdulog ng mga kapangyarihang panrehiyon. Muli nang nagpahayag ang China ng suporta sa soberanya ng Myanmar at hinimok ang lahat ng panig na lutasin nang mapayapa ang kanilang mga pagkakaiba. Nahirapan ang Association of Southeast Asian Nations (ASEAN) na mamagitan sa krisis, at kaunti pa lamang ang naging tagumpay nito.

Nagbabala ang ilang analyst na kung magtagumpay ang militar na magsagawa kahit ng limitadong halalan, maaaring mahikayat nito ang ilang bansa na muling makipag-ugnayan sa diplomatikong paraan, na lalo pang maghihiwalay sa oposisyon at mga grupong lumalaban. Naniniwala naman ang iba na lalo lamang palalalain ng halalan ang krisis pampulitika ng bansa kung malawakan itong iboykot at mabahiran ng karahasan.

Ano ang Susunod para sa Myanmar?

Mahalagang pangyayari sa kasaysayan ng Myanmar matapos ang kudeta ang pagtatapos ng state of emergency, ngunit malabong magdulot ito ng tunay na pagbabago para sa karamihan ng mga mamamayan. Mahigpit pa ring hawak ng militar ang kapangyarihan, at inaasahang mahigpit nitong kokontrolin ang nalalapit na halalan upang matiyak ang kanais-nais na resulta para sa junta.

Para sa milyon-milyong taong apektado ng digmaan, sapilitang paglikas at panunupil, hungkag ang pangakong pagbabalik sa demokrasya. Nakatuon pa rin ang oposisyon sa paglaban sa pamamahala ng militar, at malamang na magpatuloy ang digmaang sibil anuman ang maging resulta ng halalan.

Habang nakamasid ang daigdig, nakasalalay sa balanse ang kinabukasan ng Myanmar. Magtatagumpay kaya ang estratehiya ng militar na patibayin ang kapangyarihan nito, o makakahanap ang paglaban ng mga bagong paraan upang hamunin ang rehimen? Magiging kritikal ang mga susunod na buwan sa pagtukoy sa kinabukasan ng bansa.

Sa Buod

• Winakasan ng junta ng militar ng Myanmar ang state of emergency na ipinataw matapos ang kudeta noong 2021, at binanggit ang pangangailangang magdaos ng halalan sa Disyembre at Enero.
• Malawakang itinuturing ang hakbang bilang estratehiya upang gawing lehitimo ang patuloy na pamamahala ng militar sa ilalim ni Senior General Min Aung Hlaing, na nananatiling de facto na pinuno ng bansa.
• Nangako ang mga grupo ng oposisyon, kabilang ang National Unity Government at mga organisasyong etnikong armado, na iboboykot nila ang halalan at tinawag itong huwad.
• Kinondena ng mga internasyonal na tagamasid at mga grupo ng karapatang pantao ang plano para sa halalan, at binanggit ang nagpapatuloy na labanan, panunupil at kawalan ng malayang media.
• Mas mababa sa kalahati ng bansa ang kontrolado ng militar, at sa mga lugar lamang na saklaw ng kapangyarihan nito idaraos ang halalan, kaya hindi makaboboto ang milyon-milyong mamamayan.
• Patuloy ang krisis na makatao: libo-libo na ang napatay, sampu-sampung libo ang inaresto at milyon-milyon ang napilitang lumikas mula nang maganap ang kudeta.
• Malamang na hindi malulutas ng resulta ng halalan ang malalim na krisis pampulitika ng Myanmar, at inaasahang magpapatuloy ang digmaang sibil.