Lumaganap ang karahasan bago ang tigil-operasyon sa Nobyembre 19
Nagpakalat ang Bangladesh ng daan-daang tauhan ng paramilitar sa buong bansa noong Nobyembre 18, 2026, matapos kumalat sa loob ng 10 araw ang mga sagupaan, pagsabog ng mga improbisadong bomba at pagsunog sa mga sasakyan sa hindi bababa sa 28 distrito. Nangyari ito habang may kampanyang sumusuporta sa planong pagbabalik mula India sa Disyembre ni dating Punong Ministro Sheikh Hasina.
Mga Nilalaman
- Lumaganap ang karahasan bago ang tigil-operasyon sa Nobyembre 19
- Mga nakamamatay na pag-atake at sunog sa ilang distrito
- Paano nalupig ang himpilan ng pulisya sa Tungipara
- Dumating ang mga dagdag na puwersa at bagong opisyal sa Gopalganj
- Sino ang sinisisi ng mga awtoridad at papel ng mga protesta ng manggagawa
- Mga pag-atake sa bangko at kampanya ng panggugulo
- Magkakaroon ng agarang legal na kahihinatnan ang pagbabalik
- Nasa India ang susi sa napagkasunduang paglilipat
- Patuloy ang diplomasya sa kabila ng krisis
- Mahahalagang Punto
Namatay ang isang konduktor ng bus nang sunugin ang dalawang bus sa Pirojpur noong Nobyembre 18, ayon sa mga awtoridad. Sa Gopalganj, ang distrito na kinalakhan ni Hasina, sinunog sa mga pag-atake ang isang himpilan ng pulisya at tirahan ng isang mambabatas. Sinabi ng Grameen Bank na hindi bababa sa 37 sangay at tanggapan nito ang pinuntirya ng panununog o tangkang panununog mula Nobyembre 10.
Lumalala ang sitwasyon bago ang pambansang tigil-operasyong ipinatawag ng Awami League sa Nobyembre 19. Nag-organisa ang partido, na ipinagbabawal ang mga gawaing pampulitika, ng mga protesta para hilinging payagang makabalik si Hasina. Tinanggihan ng pamahalaan ng Bangladesh ang kahilingan niya para sa mga dokumento sa paglalakbay at pagkakakilanlan at iginiit na dapat isagawa ang paglilipat sa pamamagitan ng kasunduan sa ekstradisyon nito sa India.
Nakatira si Hasina sa India mula Agosto 2024, nang wakasan ng pag-aalsa ng mga estudyante ang 15 taon niyang panunungkulan. Hinatulan siya ng kamatayan ng International Crimes Tribunal ng Bangladesh habang wala siya noong Nobyembre 17, 2025, dahil sa madugong pagsupil sa pag-aalsang iyon. Itinatanggi niya ang anumang maling gawain at tinatanggihan ang mga paglilitis.
Wala pang inanunsiyang tiyak na petsa ng pagbabalik o napagkasunduang paraan ng paglilipat. Kinilala ng India ang mga kahilingan ng Bangladesh para sa ekstradisyon ngunit wala itong inanunsiyang pasya. Samantala, direktang nararanasan ng mga residente, manggagawa sa transportasyon, negosyo at pulisya ang mga epekto ng kaguluhan.
Mga nakamamatay na pag-atake at sunog sa ilang distrito
Kinilala ng pulisya bilang si Raju Mollah ang aktibistang BNP na napatay sa Gopalganj. Inilarawan ng nakatataas na opisyal ng pulisya na si Md Shamsul Azam ang isang pag-atake gamit ang petrol bomb; ayon sa mga ulat, namatay ang biktima noong gabi ng Nobyembre 17 o noong Nobyembre 18. Hindi pa tinutukoy ng pulisya sa publiko ang mga umatake.
Sinabi ni Kamarum Munira, tagapagsalita ng Bangladesh Police, na pitong pulis ang nasugatan at walong sasakyan ang napinsala sa karahasan. Kabilang sa mga sinalakay na pampublikong ari-arian ang isang armored personnel carrier ng pulisya at isang kahon ng pulisya, habang napinsala ang July Memorial at isang plaka sa Hadi Chattar.
Sa Dhaka, sumabog ang isang improbisadong bomba sa labas ng tirahan ni Cultural Affairs Minister Nitai Roy Chowdhury noong gabi ng Nobyembre 17. Bago nito, sumabog ang dalawang improbisadong bomba malapit sa Hazrat Shahjalal International Airport noong Lunes ng gabi, na ikinasugat ng tatlong naglalakad. Sinabi ni Kamrul Islam Talukdar, hepe ng Airport Police Station, na inihagis ang mga pampasabog mula sa isang flyover; naganap ang mga pagsabog malapit sa panlabas na tarangkahan ng paliparan at sa lugar ng Jasimuddin.
Pinuntirya rin ng iba pang pag-atake ang mga tren, bus at bangko. Namatay ang isang drayber ng bus matapos siyang maipit sa nasusunog na bus sa Faridpur sa mas maagang bahagi ng kaguluhan. Noong Nobyembre 12, iniulat na sinalakay gamit ang firebomb ang tahanan ni Nusrat Tabassum, mambabatas ng National Citizen Party.
Sa Gazipur, sinunog ng mga nagpoprotesta ang sasakyan ng isang deputy police commissioner sa Dhaka–Mymensingh highway. Naantala rin ng mga barikada sa kalsada ang biyahe sa paligid ng Gopalganj at sa Dhaka–Bhanga Expressway, kung saan naipit ang daan-daang sasakyan sa isang harang malapit sa toll plaza ng Padma Bridge noong Nobyembre 10.
Paano nalupig ang himpilan ng pulisya sa Tungipara
Naging isa sa pinakamalulubhang sagupaan ang pag-atake noong Nobyembre 17 sa Tungipara Police Station. Ayon sa mga salaysay ng mga lokal, nagtipon ang mga tagasuporta matapos kumalat ang balita at mga usap-usapan na dinakip ang mga aktibista ng Awami League. Iniulat na mas marami pang tao ang nagtungo sa himpilan matapos ang mga anunsiyo sa mga loudspeaker ng mosque.
Inilarawan ni Mohammad Mostofa Kamal, isang lokal na aktibista ng BNP, ang ginawa ng mga tao:
Ilang daang tao ang kumubkob sa himpilan ng pulisya at sinunog ito,
Gumamit ang pulisya ng tear gas, bala na goma at mga sound grenade bago umatras, ayon sa mga salaysay ng sagupaan. Pagkatapos ay pumasok ang mga umatake sa himpilan at iniulat na pinalaya ang mga nakakulong. Sinunog din ang kalapit na tahanan ni SM Jilani, mambabatas ng BNP para sa Gopalganj-3.
Dahil sa pag-atake sa himpilan sa Tungipara, nangako si Home Minister Salahuddin Ahmed na tutukuyin ang mga responsable sa tulong ng video, audio recording at mga litrato. Sinabi niya sa parlamento na nasa loob ng himpilan ang humigit-kumulang 200 tauhan ng tagapagpatupad ng batas at inutusan ang mga puwersang panseguridad na iwasan ang labis na puwersa. Pinigilan din ng mga harang sa kalsada at panganib sa seguridad ang mga bumbero na makarating sa ilang apektadong lugar.
Dumating ang mga dagdag na puwersa at bagong opisyal sa Gopalganj
Pinalawak nang paunti-unti ang puwersang panseguridad sa Gopalganj. Dumating ang tatlong platoon ng Border Guard Bangladesh noong Nobyembre 10, nagpadala ng tatlo pa noong Linggo, at sumama ang apat pa noong Lunes, kaya umabot sa 10 ang kabuuan. Iniulat ding nagtalaga sa distrito ng humigit-kumulang 2,000 pulis at mga tauhan ng Special Response Battalion.
Sinabi ng punong tanggapan ng Border Guard Bangladesh na kumikilos ang mga tauhan nito bilang suporta sa pamahalaang sibilyan alinsunod sa mga tagubilin ng Home Ministry. Nilagyan ng mga kamerang isinusuot sa katawan ang mga opisyal, habang tumulong ang mga drone at live video feed sa punong tanggapan para subaybayan ang mga operasyon. Nakaantabay ang mga armored personnel carrier sakaling magkaroon pa ng karahasan.
Sinabi ni Sharif Rafiquzzaman, tagapagtipon ng BNP sa distrito, na umalis sa kanilang mga tahanan ang ilang miyembro ng partido sa bayan ng Gopalganj at Tungipara upang makituloy sa mga kamag-anak dahil nangangamba sila sa mga pag-atake. Nanatiling bukas ang mga paaralan, kolehiyo, tanggapan at hukuman noong Lunes, ngunit mas tahimik ang mga lansangan at sinabi ng mga mangangalakal na kumonti ang mga mamimili.
Pinalitan din ng pamahalaan ang matataas na lokal na opisyal. Pinalitan ni GM Sarfaraz ang administrador ng distrito na si Arif-uz-Zaman, habang pinalitan ni Pratyush Kumar Majumder si Md Habibullah bilang hepe ng pulisya. Inilipat sa Kishoreganj ang mga hepe ng himpilan ng pulisya sa Tungipara, Kotalipara at Kashiani.
Sinabi ng pulisya na nagsasagawa sila ng mga operasyon matapos ang mga pag-atake sa mga tahanan, negosyo at opisyal. Iniulat na nasugatan sa pag-atake gamit ang itak si Subinspector Moslem Ali, na nagsampa ng kaso kaugnay ng naunang pag-atake sa isang sasakyan ng pulisya sa Tungipara.
Sino ang sinisisi ng mga awtoridad at papel ng mga protesta ng manggagawa
Inakusahan ni Home Minister Salahuddin Ahmed ang mga pinuno ng Awami League sa ibang bansa na hinihikayat ang mga tagasuporta na magsunog ng ari-arian at maghasik ng kawalang-katatagan sa Bangladesh. Iniugnay rin ng pulisya ang mga pag-atake sa partido at mga kaanib na organisasyon nito. Nasa ibang bansa o nagtatago ang maraming nakatataas na pinuno ng Awami League, at wala silang naging tugon sa pinakabagong mga paratang.
Sinabi ni Niaz Mehedi, tagapagsalita ng Dhaka Metropolitan Police, na hindi bababa sa 71 miyembro ng mga ipinagbabawal na organisasyon ang inaresto sa nakaraang 24 oras. Iniulat na nagresulta naman sa 21 pag-aresto kaugnay ng mga pagsabog ng bomba at 898 pag-aresto sa mga taong may kaugnayan sa Awami League ang naunang mga operasyon ng pulisya mula Nobyembre 1 hanggang 7. Magkakaiba ang mga operasyong at panahong saklaw ng mga bilang na ito.
Nagpoprotesta rin sa Dhaka, Gazipur at Savar ang mga manggagawa sa garment, na hinihiling na itaas ang pinakamababang buwanang sahod mula Tk12,500 tungo sa Tk30,000. Dagdag itong Tk17,500, o 140 porsiyento. Sinuspinde ng daan-daang pabrika ang produksiyon dahil sa mga sagupaan at pinsala sa ari-arian.
Inakusahan ni Ahmed ang mga tagasuporta ng Awami League na sinasamantala ang mga protestang iyon. Sa pagsasalita sa parlamento noong Nobyembre 17, sinabi niya:
May mga mapagsamantalang nagpanggap na manggagawa na sumingit sa kaguluhan sa paggawa,
Nananatiling malaking dahilan ng mga demonstrasyon ang kahilingan ng mga manggagawa sa sahod. Kinilala ni Zahed Ur Rahman, tagapayo ng impormasyon ng Punong Ministro, ang pagkakasangkot ng Awami League sa karahasan sa mga protesta ngunit pinagtalunan niya ang pahayag na layunin ng karahasan na bigyang-daan ang pagbabalik ni Hasina. Kaya nagkakasundo ang mga opisyal ng pamahalaan na sangkot umano ang partido, ngunit magkakaiba ang paliwanag nila sa layunin nito.
Mga pag-atake sa bangko at kampanya ng panggugulo
Sinabi ng Grameen Bank na hindi bababa sa 37 sangay at tanggapan nito ang pinuntirya ng panununog o tangkang panununog mula Nobyembre 10, kabilang ang 14 na pag-atake mula hatinggabi ng Nobyembre 17. Itinatag ang bangko ng nagwagi ng Nobel Peace Prize na si Muhammad Yunus, na namuno sa pansamantalang pamahalaan matapos mapatalsik si Hasina at naging puntirya ng poot ng mga tagasuporta nito.
Kaugnay ng mga pag-atake sa mga bangko ang paulit-ulit na pagsisikap na gambalain ang transportasyon. Iniulat na sinunog ang 19 bus at naganap ang mga pagsabog sa 27 lugar mula Nobyembre 7 hanggang 9. Hindi bababa sa 22 insidente ng panununog o paggamit ng mga improbisadong bomba ang iniulat noong Nobyembre 9 at 10. Nagkakapatong ang mga panahong saklaw ng mga ulat kaya hindi basta-basta maaaring pagsamahin ang mga bilang.
Nag-anunsiyo online ang Awami League at ang ipinagbabawal nitong organisasyon ng mga estudyante, ang Bangladesh Chhatra League, ng mga welga, barikada at rali. Magtatapos sa tigil-operasyon sa Nobyembre 19 ang pinakabagong programa ng mga protesta. Nagpahayag din ng kawalang-katiyakan ang mga nagtatagong opisyal ng partido kung paano maisasagawa ang ipinahayag na pagbabalik ni Hasina, at nangambang maaaring humantong sa higit pang pag-aresto sa mga tagasuporta ang bigong pagpapakilos.
Ipinakikita ng mahahalagang petsa kung paano umunlad ang kampanya at tugon sa seguridad:
- Agosto 2024: Tumakas si Hasina patungong India matapos wakasan ng pag-aalsa ang kanyang pamahalaan.
- Nobyembre 17, 2025: Hinatulan siya ng kamatayan ng International Crimes Tribunal habang wala siya.
- Nobyembre 9, 2026: Naging publiko ang kahilingan niya para sa pasaporte at national identity card.
- Nobyembre 10: Nagdulot ng pagkaantala sa mga kalsada at sagupaan ang isang harang, kabilang sa Gopalganj.
- Nobyembre 17–18: Pinalala ng mga pag-atake sa himpilan ng pulisya, mga tahanan at bus ang krisis sa seguridad.
- Nobyembre 19: Nagpatawag ang Awami League ng pambansang tigil-operasyon.
- Disyembre: Balak ni Hasina na bumalik; nagpaplano ang pulisya ng dagdag na deployment sa buong buwan.
Magkakaroon ng agarang legal na kahihinatnan ang pagbabalik
Kung matutuloy ang planong pag-uwi ni Hasina, mahaharap siya sa hatol na kamatayan at iba pang kasong kriminal. Hinatulan siya sa hatol noong Nobyembre 2025 ng mga krimen laban sa sangkatauhan kaugnay ng pagsupil sa pag-aalsa noong 2024, kabilang ang pag-uudyok, pag-uutos ng pagpatay at hindi pagpigil sa mga kalupitan.
Inilathala ang buong hatol noong Enero 13, 2026. Sinabi ng mga opisyal ng tribunal na pinahihintulutan ng batas ang 30 araw para umapela at lumampas na sa takdang panahon si Hasina. Sinasabi ngayon ng mga awtoridad ng Bangladesh na wala na siyang maaaring pag-apelahan at haharap siya sa pagbitay kung ibabalik.
Nakabinbin sa tribunal ang anim pang kaso laban sa kanya. Iniulat ding nahaharap siya sa 673 kaso sa buong Bangladesh, kabilang ang 457 na may alegasyon ng pagpatay. Iniutos ng tribunal na kumpiskahin ang kanyang ari-arian sa Bangladesh kasabay ng hatol na kamatayan.
Inilarawan ng Amnesty International ang paglilitis bilang minadali at hindi makatarungan, at binanggit ang limitadong panahong ibinigay sa abogadong itinalaga ng korte para ihanda ang depensa at ang kawalan ng pagkakataong magtanong sa mga saksi o kuwestiyunin ang magkakasalungat na ebidensiya. Paulit-ulit na tinanggihan ni Hasina ang pagiging lehitimo ng tribunal.
Kasunod ang pinakabagong kampanya niya ng nauna niyang pangakong babalik at apela sa Estados Unidos para sa mga halalang bukas sa lahat at mga independiyenteng hukuman. Hindi pinasali ang Awami League sa halalan sa parlamento noong Pebrero 2026, na nagluklok sa BNP ni Punong Ministro Tarique Rahman sa kapangyarihan.
Nasa India ang susi sa napagkasunduang paglilipat
Humiling ang mga abogado ni Hasina ng bagong pasaporte at national identity card sa pamamagitan ng High Commission ng Bangladesh sa New Delhi. Sinabi ng mga diplomatikong sanggunian na walang kalakip na mga dokumentong nagpapatunay na pinahintulutan niya ang aplikasyon. Tinanggihan ng Bangladesh ang kahilingan, habang tinawag naman ni Khairul Kabir Khokon, joint secretary general ng BNP, na pampulitikang palabas ito na layong maghasik ng kawalang-katatagan.
Pormal na humiling ng ekstradisyon ang Dhaka sa pamamagitan ng diplomatikong mensahe noong Disyembre 2024 at nagpadala na rin ito ng mga kasunod na kahilingan. Ang ekstradisyon ay legal na proseso kung saan inililipat ng isang bansa ang isang tao sa ibang bansa upang litisin o parusahan. Nangangailangan ito ng mga pasya alinsunod sa kasunduan at mga lokal na batas ng mga bansa.
Sinabi ni Md Asaduzzaman, ministro ng batas, na nakumpleto na ng Bangladesh ang mga kinakailangang hakbang na legal. Hinimok naman ni Humayun Kabir, state minister for foreign affairs, si Hasina na hilingin sa India na ilipat siya alinsunod sa kasunduan sa halip na humingi ng mga bagong dokumento sa paglalakbay. Nanindigan si Randhir Jaiswal, tagapagsalita ng Indian Ministry of External Affairs, na legal na usapin ang kahilingan at dapat itong asikasuhin alinsunod sa batas.
Inilalarawan ng mga salaysay tungkol sa pribadong diplomasya ang interes ng India sa paglilipat na lalahukan ng militar ng Bangladesh, kalakip ang mga katiyakang maaaring umapela si Hasina at makatanggap ng panibagong paglilitis. Tinutulan ng mga diplomatikong sanggunian ng Bangladesh ang salaysay tungkol sa mga iminungkahing kondisyon. Wala sa dalawang pamahalaan ang nag-anunsiyo sa publiko ng gayong kasunduan.
Kabilang din sa pandaigdigang debate ang mga proteksiyon sa karapatang pantao. Hiniling ng anim na mambabatas ng Britanya sa kanilang pamahalaan na humingi ng mga garantiya laban sa pagbitay, sapilitang pagkawala, tortyur at karahasang pampulitika, gayundin ng access sa mga abogadong pipiliin ni Hasina, malayang pagsusuri at isang pampulitikang diyalogo na lalahukan ng mga biktima, partido at lipunang sibil.
Patuloy ang diplomasya sa kabila ng krisis
Nagaganap ang alitan sa ekstradisyon kasabay ng mas malawak na pagsisikap na pangasiwaan ang ugnayan ng India at Bangladesh. Ipinagpaliban ang ikalimang round ng bilateral Consular Dialogue, na nakatakdang ganapin sa Dhaka noong Nobyembre 17–18. Wala pang inanunsiyong bagong petsa; inaasahang tatalakayin ang binagong mga kaayusan sa paglalakbay kapag itinakdang muli ang pulong.
Sinabi ni Jaiswal na patuloy na nakikipag-ugnayan ang India sa Bangladesh sa pamamagitan ng mga nakatatag na mekanismong sumasaklaw sa kalakalan, riles, yamang-tubig at pamamahala sa hangganan. Sinabi ng New Delhi na nais nito ng positibo at konstruktibong ugnayan sa Dhaka.
Saklaw ng mga ugnayang ito ang mga praktikal na pangangailangan bukod sa kapalaran ni Hasina, mula sa pagtawid sa hangganan hanggang sa komersiyo at pamamahala sa pinagsasaluhang yamang-tubig. Nanatiling malaking pinagmumulan ng tensiyon ang presensiya niya sa India, habang nagdaragdag naman ng agarang suliranin sa seguridad ang karahasan sa loob ng Bangladesh sa mahirap nang legal na negosasyon.
Ang agarang pagsubok ay ang tigil-operasyon sa Nobyembre 19. Naghahanda ang pulisya ng dagdag na puwersa at pinaigting na pagmamanman sa paniktik hanggang Disyembre, habang patuloy na hinihiling ng Bangladesh ang paglilipat kay Hasina at pinag-iisipan ng India ang magiging tugon nito.
Mahahalagang Punto
- Nagpakalat ang Bangladesh ng daan-daang tauhan ng paramilitar noong Nobyembre 18 matapos kumalat ang karahasan sa hindi bababa sa 28 distrito.
- Nakaapekto sa mga manggagawa sa transportasyon, aktibistang pampulitika, pulisya at naglalakad ang mga nakamamatay na pag-atake, pagsunog sa mga sasakyan at pambobomba.
- Sinabi ng Grameen Bank na pinuntirya ang 37 sangay at tanggapan nito mula Nobyembre 10.
- Nagpatawag ang Awami League ng pambansang tigil-operasyon sa Nobyembre 19 bilang suporta sa pagbabalik ni Hasina.
- Balak ni Hasina na bumalik sa Disyembre, ngunit wala pang inanunsiyong petsa o kasunduan sa paglilipat.
- Nais ng Bangladesh na i-extradite siya upang harapin ang hatol na kamatayan; wala pang inanunsiyong pasya ang India.






