Bumababa ang Panlabas na Utang ng Myanmar, Ngunit Lalong Tumitindi ang Kakulangan sa Dolyar at Pasanin ng mga Sambahayan

Bumababa ang utang habang tumitindi ang pangangailangang magbayad

Nagbabayad ang Myanmar ng $5.201 bilyon sa prinsipal at $650 milyon sa interes ng panlabas na utang na mas mahahaba ang taning noong 2024, ayon sa International Debt Report 2025 ng World Bank. Umabot sa kabuuang $5.851 bilyon ang mga bayad na ito habang lalo pang nahihirapan ang mga negosyo at sambahayan dahil sa labanan, mga paghihigpit sa pag-angkat at kakulangan ng dayuhang salapi.

Bumaba ang kabuuang panlabas na utang ng bansa mula $19.712 bilyon noong 2021 tungong $12.854 bilyon noong 2024, ayon sa talaan ng mga bansa sa ulat, o humigit-kumulang 35 porsiyentong pagbaba. Gayunman, kabaligtaran ang naging galaw ng panlabas na utang ng pamahalaan at ng utang na ginagarantiyahan nito sa publiko: tumaas ito mula $6.047 bilyon tungong $7.253 bilyon. Malaking bahagi ng pagbaba ay nagmula sa utang ng mga pribadong nanghihiram na walang garantiya ng pamahalaan.

Inilalagay ng mga bilang na iniugnay sa pahayag ng World Bank noong Nobyembre 5 ang utang panlabas sa humigit-kumulang $10.8 bilyon noong 2025, mula $13.5 bilyon noong 2021, at inilalarawan ang $10.3 bilyon, o 95 porsiyento, bilang utang ng pamahalaan o ginagarantiyahan nito. Naiiba ang mga bilang na ito sa kabuuan at komposisyon ng utang sa taunang ulat; hindi ipinaliwanag ang ugnayan ng dalawang hanay ng datos.

Para sa mga nagsisikap bumili ng pagkain, panggatong o gamot, ang agarang problema ay ang pagkakaroon ng pera at mga bilihin. Nauubos sa pagbabayad sa mga nagpapautang sa ibang bansa ang dayuhang salaping kailangan din ng mga negosyo para sa pag-angkat. Samantala, lumalaki ang kakulangan sa badyet ng pamahalaan ng Myanmar at limitado ang kakayahan nitong makakuha ng bagong pondo mula sa ibang bansa.

Nagtala ang pagtatasa sa ekonomiya ng World Bank noong Hunyo 2025 ng 34.1 porsiyentong implasyon sa 12 buwan hanggang Abril. Kasabay ng mabilis na pagtaas ng gastusin sa pamumuhay ang pagbaba ng kabuuang utang panlabas, sa halip na pagluwag ng paghihirap ng mga sambahayan.

Sino ba talaga ang nagbabayad ng utang?

Inihihiwalay ng International Debt Report 2025 ng World Bank ang mga obligasyon ng pamahalaan sa pangungutang ng mga pribadong negosyo. Ang panlabas na utang ay perang dapat bayaran sa mga nagpapautang sa labas ng bansa. Kabilang sa utang na ginagarantiyahan ng pamahalaan ang mga pautang na ipinangakong babayaran ng pamahalaan kapag hindi nakabayad ang nanghiram.

Ang mga pribadong nanghihiram na walang garantiya ng pamahalaan ang nagbayad ng $4.826 bilyon sa $5.201 bilyong prinsipal na binayaran ng Myanmar noong 2024, o humigit-kumulang 93 porsiyento. Nagbayad ang sektor ng pamahalaan at ng utang na ginagarantiyahan nito ng $375 milyon na prinsipal at $248 milyon na interes, kaya umabot sa $623 milyon ang kabuuang bayad nito.

Bumaba ang pribadong utang na walang garantiya ng pamahalaan mula $9.858 bilyon noong 2021 tungong $4.226 bilyon noong 2024. Ipinaliliwanag ng $5.632 bilyong pagbaba nito ang malaking bahagi ng pagliit ng utang panlabas ng bansa, samantalang tumaas nang humigit-kumulang 20 porsiyento ang utang ng pamahalaan at ang ginagarantiyahan nito.

Nakatanggap ang Myanmar ng $2.571 bilyon na bagong pautang na mas mahahaba ang taning noong 2024, habang umabot sa $5.851 bilyon ang bayad sa prinsipal at interes. Batay lamang sa mga kategoryang iyon, lumampas nang $3.280 bilyon ang mga bayad sa bagong pagpapautang. Gayunman, para sa sektor ng pamahalaan at ng utang na ginagarantiyahan nito, mas malaki sa $623 milyon nitong mga bayad ang $745 milyon na bagong pondong natanggap. Kaya pinakamalaki ang naitalang pag-agos palabas ng salapi mula sa mga pribadong nanghihiram.

Sa isang pampublikong pahayag tungkol sa pagbabayad ng Myanmar, inilarawan ang humigit-kumulang $650 milyon bilang pinagsamang taunang bayad sa prinsipal at interes, o mga $1.9 milyon kada araw. Itinatala naman ng taunang ulat ang $650 milyon bilang interes lamang, at hiwalay na inililista ang prinsipal. Isinasagawa ang mga bayad sa mga takdang petsa sa kontrata, kaya inilalarawan ng pang-araw-araw na karaniwang halaga ang laki ng mga ito, hindi ang iskedyul ng araw-araw na pagbabayad.

Nananatiling mahahalagang nagpapautang ang Japan at China

Nananatiling pangunahing nagpapautang ang Japan matapos kanselahin ang mahigit 300 bilyong yen, o humigit-kumulang $3 bilyon, na utang ng Myanmar noong 2013. Nakatulong ang pagkanselang ito para muling mabuksan ang akses sa internasyonal na pagpopondo. Sinuportahan pagkaraan ng Japan ang mga sonang pang-ekonomiya, riles at imprastraktura ng kuryente, bago nito itinigil ang mga bagong pautang matapos ang kudeta ng militar noong 2021.

Inilalagay ng detalyadong paghahati-hati ayon sa nagpapautang na kasama sa mga bilang noong Nobyembre sa $3.858 bilyon ang utang sa pamahalaan ng Japan. Tinataya naman nito sa humigit-kumulang $1.579 bilyon ang obligasyon sa mga nagpapautang na Tsino: $397.7 milyon sa mga institusyon ng pamahalaan at $1.182 bilyon sa mga pribadong institusyon. Iba ang mga kategorya ng nagpapautang na inilalarawan ng mga bilang na ito sa kabuuan ng utang ng bansa sa taunang ulat.

Pinondohan ng mga pautang ng China ang mga pasilidad sa enerhiya, pipeline at iba pang imprastrakturang kaugnay ng Belt and Road Initiative. Ayon sa mga ulat, nagpababa ang mga bayad sa utang sa mga nagpapautang na Tsino mula humigit-kumulang $3 bilyon noong 2021 tungong mga $1.5 bilyon noong 2025.

Nagtatala ang taunang talahanayan ng World Bank ng $3.402 bilyon na utang sa ibang bansa, ibig sabihin ay pangungutang sa mga pamahalaan, at $3.291 bilyon na multilateral na utang, o pangungutang sa mga internasyonal na institusyon, noong 2024. Magkasama, bumubuo ang mga ito sa malaking bahagi ng $7.253 bilyong panlabas na utang ng pamahalaan at ng utang na ginagarantiyahan nito.

Nasa $3.8 bilyon naman ang pinagsamang obligasyon sa World Bank at International Monetary Fund ayon sa mga bilang noong Nobyembre. Sa talahanayan para sa 2024 ng taunang ulat, nakatala ang $584 milyon para sa World Bank at $762 milyon na kredito mula sa IMF, bukod pa sa $493 milyon na hiwalay na naitala bilang alokasyon ng Special Drawing Rights. Ang mga reserbang asset na ito ng IMF ay nagbibigay sa mga bansa ng akses sa dayuhang salapi at hiwalay ang pagtatala sa mga ito sa karaniwang pautang.

Bakit maaaring mangahulugan ng mas kaunting pera para sa inaangkat ang kakaunting pautang

Kailangan ng ekonomiya ng Myanmar ng dayuhang salapi para magbayad sa inaangkat na panggatong, gamot, makinarya at mga materyales sa produksyon. Kumukuha sa kaparehong kakaunting yaman ang pagbabayad ng utang sa ibang bansa. Maaaring mahirapang makakuha ng dolyar ang mga negosyo kahit sapat ang kanilang kyat para mabayaran ang lokal na presyo ng binibili.

Inilarawan ng isang lokal na ekonomista, na hindi nagpabanggit ng pangalan dahil sa mga pangamba sa kaligtasan, ang mga suliraning dulot ng pagbabayad ng utang sa gitna ng krisis sa ekonomiya at kakulangan ng dayuhang salapi.

Ang obligasyong magbayad ng utang sa gitna ng krisis sa ekonomiya at kakulangan ng dayuhang salapi ang nagtulak sa bansa sa kagipitan,

Sinabi rin ng ekonomista na umaasa ang Myanmar sa mga pautang na may paborableng kundisyon at mga grant para sa pagpapaunlad upang pondohan ang malalaking proyektong pang-imprastraktura. Karaniwang mas mababa ang interes o mas mahaba ang panahon ng pagbabayad sa mga pautang na may paborableng kundisyon kaysa sa komersiyal na pangungutang, samantalang hindi kailangang bayaran ang mga grant.

Lumiit ang akses ng Myanmar sa pagpopondo matapos ang kudeta, kasabay ng mga parusa, pag-alis ng mga dayuhang mamumuhunan at paglala ng labanan. Naantala ng armadong sagupaan sa paligid ng mga proyektong pang-ekonomiya ang pagpapaunlad, kaya nalimitahan ang mga benepisyong inaasahang maidudulot ng mga ito.

Dalawang direksiyon ang pinagmumulan ng presyon: kailangan pa ring magbayad ng mga dati nang nangutang, habang nagiging mas mahirap makakuha ng bagong pondo. Para sa isang importer, maaari itong mangahulugan ng pagpapaliban ng order, pagbili ng mas kaunting paninda o pagbabayad nang mas malaki para makakuha ng dayuhang salapi.

Kasabay ng mas matatag na kyat ang paghihigpit ng mga kontrol

Ayon sa Myanmar Economic Monitor ng World Bank, na inilathala noong Hunyo 2025, naging matatag ang kyat laban sa dolyar ng US sa mga parallel market mula Oktubre 2024. Iniugnay ng bangko ang katatagang ito sa mga paghihigpit sa pag-angkat at transaksiyon sa salapi, mga hakbang laban sa kalakalan ng salapi sa parallel market at pagbebenta ng dayuhang salapi ng Central Bank of Myanmar.

Gumamit din ang mga awtoridad ng patakarang unahin ang pagluwas at itinaguyod ang mga pagbabayad sa Thai baht at Chinese yuan upang mabawasan ang pag-asa sa dolyar. Nilimitahan ng mga hakbang na ito ang pangangailangan sa dayuhang salapi habang naglaan naman ng kaunting salapi sa merkado ang sentral na bangko.

Patuloy na nagdulot ng pagbaluktot sa mga presyo at pagpigil sa pamumuhunan ang maraming halaga ng palitan, ayon sa bangko. Kapag magkakaiba ang palitan depende sa paraan ng pagkuha ng dayuhang salapi ng mga negosyo, mas mahirap tantiyahin ang kanilang mga gastos. Maaaring manatiling medyo matatag ang halaga sa merkado habang nahihirapan pa ring makakuha ng pahintulot o salapi para bumili.

Nagbabala ang bangko na maaaring magpalala pa sa kakulangan ng mga pangunahing bilihin at inaangkat na hilaw na materyales, magpataas ng presyo ng mga bilihin at magpahina ng kumpiyansa ng mga negosyo ang higit pang paghihigpit sa kalakalan at palitan ng salapi. Kaya nakikita ang mga suliranin sa salapi ng Myanmar sa limitadong akses sa mga inaangkat, gayundin sa pagbabago ng halaga ng palitan.

Higit sa 34 porsiyento ang implasyong kinakaharap ng mga sambahayan

Tumaas nang 34.1 porsiyento ang presyo ng mga bilihin sa 12 buwan hanggang Abril 2025, kumpara sa 24.7 porsiyento noong nakaraang taon, ayon sa World Bank. Ipinakikita ng pagtaas na 9.4 na puntos porsiyento kung gaano kabilis lumalaki ang gastos sa pamumuhay.

Umabot sa 29.5 porsiyento ang implasyon sa pagkain. Tumaas naman nang 36.4 porsiyento ang mga presyong hindi kabilang sa pagkain, mula sa dating 21.6 porsiyento, habang nagtulak pataas sa mga gastos ang pagkaantala sa transportasyon at mahal na panggatong.

Nakapinsala sa mga ruta ng suplay ang labanan, naglimita sa akses sa mga bilihin ang mga paghihigpit sa pag-angkat, at nakaapekto sa mga lugar kabilang ang Mandalay at Sagaing ang kakulangan ng suplay na kaugnay ng lindol. Patuloy ring naipasa sa mga presyo ang naunang paghina ng kyat kahit naging mas matatag na ang salapi.

Malaki ang ibinaba ng kakayahang bumili ng isang sambahayang hindi nagbago ang kita kumpara noong nakaraang taon. Tumaas din ang gastos sa transportasyon at mga sangkap para sa mga tindahan at pagawaan, kaya napilitan ang mga ito na magtaas ng presyo o magbawas ng operasyon.

Dagdag sa kompetisyon para sa dayuhang salapi sa gitna ng mas malawak na krisis ang mga bayad sa utang. Tinutukoy ng pagtatasa ng World Bank ang pagkagambala sa suplay, paghihigpit sa kalakalan, pinsala ng lindol at naunang paghina ng salapi bilang mga kongkretong sanhi ng pagtaas ng presyo na nararanasan na ng mga tao.

Kalakalang may sobrang kita na bahagyang dulot ng mas kaunting inaangkat

Nagtala ang Myanmar ng tinatayang $1.3 bilyong sobrang kita sa kalakalan ng mga kalakal mula Oktubre 2024 hanggang Marso 2025. Halos walang diperensiya ang balanse sa kaparehong panahon noong nakaraang taon.

Tumaas nang 7 porsiyento ang pagluluwas, dahil sa benta ng mga produktong agrikultural, samantalang bumaba nang 12 porsiyento ang pag-angkat. Parehong nakatulong ang mga pagbabagong ito para magkaroon ng sobrang kita sa kalakalan: mas maraming kalakal ang naibenta sa ibang bansa at mas kaunti ang binili mula sa labas ng bansa.

Nagdudulot ng dayuhang salapi ang kita sa pagluluwas, na maaaring gamitin para sa pag-angkat at mga bayad sa ibang bansa. Binabawasan ng pagbaba ng inaangkat ang agarang pangangailangan sa salaping iyon, ngunit binabawasan din nito ang suplay ng mga produkto at materyales na pumapasok sa Myanmar.

Partikular na nagbabala ang World Bank tungkol sa kakulangan ng mga inaangkat na hilaw na materyales. Para sa mga negosyong umaasa sa mga sangkap na ito, maaaring mangahulugan ng mas kaunting panindang maibebenta o mas kaunting materyales sa produksyon ang mas maliit na bayarin sa pag-angkat. Ipinakikita ng mga bilang sa kalakalan ang isang bansang nagtitipid sa dayuhang salapi, sa isang bahagi, sa pamamagitan ng pagbabawas ng mga binibili mula sa ibang bansa.

Lalong nadarama sa loob ng bansa ang epekto ng kakulangan sa badyet

Itinaya ng World Bank sa 6.9 porsiyento ng kabuuang produkto ng bansa ang kakulangan sa badyet ng Myanmar para sa taong piskal na magtatapos sa Marso 2026, mula sa 5.1 porsiyento noong nakaraang taon piskal. Nangangahulugan ang kakulangan sa badyet na mas malaki ang ginagastos ng pamahalaan kaysa sa kinikita nito at kailangan nitong humanap ng pondo para punan ang diperensiya.

Inaasahang tataas ang gastos para sa muling pagtatayo at rehabilitasyon. Itinaya ng bangko na aabot sa humigit-kumulang 63 porsiyento ng GDP ang pampublikong utang, kabilang ang mga obligasyon sa loob at labas ng bansa, at inaasahang mananatiling pangunahing sandigan ng pagpopondo sa kakulangan ang sentral na bangko.

Itinaya rin ng pagtatasa noong Hunyo sa 1.0 porsiyento ng GDP ang panlabas na pagpopondo, kabilang ang bagong pangungutang mula sa China, para sa taong piskal na 2024/25. Tinataya nito sa humigit-kumulang 43.1 porsiyento ng GDP ang pampublikong utang sa loob ng bansa at sa 19.3 porsiyento naman ang pampublikong utang sa ibang bansa para sa taong iyon, na nagpapakita sa lumalaking bigat ng pangungutang sa loob ng bansa.

Sinabi kalaunan ni Deputy Finance Minister Kyaw Htin sa mga mambabatas na hindi natupad ang inaasahang pondo mula sa China, India at Russia dahil sa mga suliraning pangseguridad na kinaharap ng mga proyekto. Iniugnay ng Ministry of Finance and Revenue sa kakulangang ito ang paglaki ng agwat sa badyet.

Inaprubahan ng mga mambabatas noong Oktubre ang kredito sa pagluluwas mula Belarus, sa gitna ng mga puna na lalo pang magpapahirap sa publiko ang mamahaling pagbabayad nito. Pinopondohan ng kredito sa pagluluwas ang mga pagbili mula sa mga exporter ng bansang nagpapautang. Hindi ibinigay ang halaga, interes at iskedyul ng pagbabayad, kaya hindi malinaw ang magiging pasanin sa hinaharap.

Paano nabuo ang kakulangan sa pagpopondo

Resulta ng mga pagbabago sa akses sa bagong pondo at sa kayarian ng dati nang utang ang kasalukuyang kalagayan ng Myanmar. Iniuugnay ng magkakasunod na pangyayari ang naunang pagpapagaan sa utang, paghinto ng pagpopondo matapos ang kudeta at ang kamakailang presyon sa pag-angkat at paggasta ng pamahalaan.

• 2013: Kinansela ng Japan ang mahigit 300 bilyong yen na utang habang muling nagbukas ang akses ng Myanmar sa internasyonal na pagpopondo.
• 2021: Sinundan ang kudeta ng militar ng paghinto ng Japan sa mga bagong pautang at lalong paghihirap na makakuha ng internasyonal na pondo.
• 2021 hanggang 2024: Itinatala ng taunang talahanayan ng World Bank ang pagbaba ng kabuuang panlabas na utang mula $19.712 bilyon tungong $12.854 bilyon, habang tumaas ang utang ng pamahalaan at ang ginagarantiyahan nito.
• Oktubre 2024 hanggang Marso 2025: Nagtala ang Myanmar ng tinatayang $1.3 bilyong sobrang kita sa kalakalan ng mga kalakal habang tumaas ang pagluluwas at lumiit ang pag-angkat.
• Abril 2025: Umabot sa 34.1 porsiyento ang taunang implasyon.
• Oktubre 2025: Inaprubahan ng mga mambabatas ang kredito sa pagluluwas mula Belarus.
• Marso 2026: Itinaya ng World Bank na magtatapos ang taong piskal sa kakulangan sa badyet na katumbas ng 6.9 porsiyento ng GDP.

Ang pangunahing pagbabago: kasabay ng pagbaba ng panlabas na utang ang paglaki ng mga obligasyon ng pamahalaan, paghihigpit sa pag-angkat at higit na pag-asa sa pagpopondo sa loob ng bansa. Magkakaibang bahagi ng presyur ang ipinakikita ng kabuuang utang, daloy ng pagbabayad at presyo ng mga bilihin para sa mga sambahayan.

Mahahalagang Punto

• Itinatala ng taunang ulat ng World Bank ang panlabas na utang ng Myanmar sa $12.854 bilyon noong 2024, o humigit-kumulang 35 porsiyentong mas mababa kaysa noong 2021.
• Tumaas sa $7.253 bilyon sa kaparehong panahon ang panlabas na utang ng pamahalaan at ang ginagarantiyahan nito.
• Umabot sa $5.851 bilyon noong 2024 ang mga bayad sa utang na mas mahahaba ang taning, at mga pribadong nanghihiram ang nagbayad ng malaking bahagi ng prinsipal.
• Inilalagay ng mga bilang noong Nobyembre sa humigit-kumulang $10.8 bilyon ang utang noong 2025, gamit ang mga kabuuan at kategoryang naiiba sa taunang ulat.
• Umabot sa 34.1 porsiyento ang implasyon noong Abril 2025 sa kabila ng higit na katatagan ng halaga ng palitan sa ilalim ng mahihigpit na kontrol.
• Itinaya ng World Bank sa 6.9 porsiyento ng GDP ang kakulangan sa badyet para sa taong piskal na magtatapos sa Marso 2026.