Itinakda ng Korte Suprema ng Nepal ang Hangganan ng Kapangyarihang Pederal sa mga Alitan sa Lokal na Buwis, Kagubatan at Tauhan

Sino ang may kontrol sa buwis sa upa, kagubatan at mga kawani ng munisipalidad?

Nagpasya ang Korte Suprema ng Nepal na mga lokal na pamahalaan lamang ang maaaring maningil ng buwis sa paupahang bahay at lupa, at tinanggihan ang pasya ng pederal na pamahalaan na paghati-hatian ng Kathmandu at mga munisipalidad ang paniningil. Sa isa pang alitan, ipinasiya ng Constitutional Bench nito na saklaw ng mga estruktura ng pamahalaang panlalawigan sa lahat ng pitong lalawigan ang mga kapangyarihan sa pamamahala ng kagubatan at awtoridad sa ilang kasong may kaugnayan dito.

Tinutugunan ng mga pasya ang isang praktikal na tanong na sentro ng sistemang pederal ng Nepal: kapag binigyan ng Konstitusyon ang isang halal na pamahalaan ng isang tungkulin, sino ang may kontrol sa pondong, mga opisyal at pasyang kailangan upang maisagawa iyon?

Ipinasiya ang hatol sa buwis sa upa noong 20 Jestha 2082 sa kalendaryong Bikram Sambat ng Nepal, matapos hamunin ito ng Biratnagar Metropolitan City. Nagsimula naman ang alitan sa kagubatan matapos ilipat ng pederal na pamahalaan ang Sagarnath Forest Development Project sa Nepal Forest Corporation Limited.

May isa pang petisyon si Dhangadhi Mayor Gopal Hamal tungkol sa batas panlalawigan na nag-aatas ng pahintulot ng ministro bago makapag-hire ng mga lokal na pamahalaan ng mga kontraktuwal na kawani para sa bakanteng teknikal, pangkalusugan at iba pang posisyon. Hindi pa napagpapasyahan ang kasong ito.

Ipinakikita ng mga alitang ito na maaaring manggaling kapwa sa pederal at panlalawigang pamahalaan ang panggigipit sa awtonomiya ng mga lokal na pamahalaan. Para sa mga residente, hindi lang mga salita sa Konstitusyon ang nakataya: pinopondohan ng mga buwis sa upa ang gawain ng mga munisipalidad, nakaaapekto sa mga serbisyong pangkalusugan at teknikal ang mga pasya sa pagkuha ng kawani, at itinatakda ng pamamahala sa kagubatan kung aling pamahalaan ang mamamahala sa mga pampublikong yaman.

Pinagtibay ng Nepal ang Konstitusyon nito noong September 20, 2015, na nangakong ilalapit sa mga komunidad ang mga kapangyarihang nakasentro sa pambansang kabisera. Itinatakda ngayon ng mga kaso sa korte kung paano isasakatuparan ang pangakong ito kapag hindi magkasundo ang mga pamahalaan sa mga hangganan ng kanilang kapangyarihan.

Nasa mga lokal na pamahalaan ang buwis sa upa

Tahasang nakatala sa Schedule 8 ng Konstitusyon ang buwis sa paupahang bahay bilang eksklusibong kapangyarihan ng mga lokal na pamahalaan. Itinatakda rin ng Section 3 ng Intergovernmental Fiscal Arrangement Act, 2074, na saklaw ng hurisdiksiyon ng mga lokal na pamahalaan ang buwis sa upa.

Gayunman, nagpasya ang pederal na Gabinete noong 12 Chaitra 2074 na hatiin ang paniningil batay sa kung indibidwal o institusyon ang sangkot sa pagpapaupa. Sa paraang ito, mga lokal na pamahalaan ang naningil ng buwis sa upa sa mga kasunduan sa pagitan ng mga indibidwal, habang inaangkin naman ng pederal na pamahalaan ang buwis sa mga paupahang may kinalaman sa mga institusyon.

Hinamon ni Indira Karki, noo'y deputy mayor ng Biratnagar, ang pasya noong 28 Ashwin 2076 sa ngalan ng pamahalaang metropolitan. Kabilang sa mga respondent na pinangalanan sa petisyon ang pederal na pamahalaan, ang Office of the Prime Minister and Council of Ministers, at ang Finance Ministry.

Pinawalang-bisa ng Korte Suprema ang paghahati ng Gabinete. Ayon sa interpretasyon nito, saklaw ng hurisdiksiyon ng mga lokal na pamahalaan ang buwis sa upa, indibidwal man o institusyon ang nagpapaupa ng ari-arian, kabilang ang kompanya, negosyo, bangko o tanggapan.

Pinoprotektahan ng hatol ang pinagkukunan ng kita na kayang kolektahin mismo ng mga munisipalidad. Mahalaga ito sa sistemang hawak ng pederal na pamahalaan ang malalaking buwis, kabilang ang buwis sa kita ng mga indibidwal at korporasyon at value added tax, samantalang mas limitado ang mga pinagkukunan ng kita ng mga lokal na pamahalaan.

Sinuri ng isang subkomite sa pag-aaral ng ugnayang pambatas sa ilalim ng Legislation Management Committee ng National Assembly ang hatol bilang halimbawa ng proteksiyong panghukuman sa awtonomiyang pinansiyal ng mga lokal na pamahalaan. Iniugnay ng pagtatasa nito ang kontrol sa buwis sa upa sa kakayahan ng mga munisipalidad na pamahalaan ang sarili nilang panloob na yaman.

Saklaw ng hatol sa kagubatan ang lahat ng pitong lalawigan

Nagsimula ang alitan sa Madhesh Province nang ipasiya ng pederal na pamahalaan noong 23 Jestha 2076 na ilipat sa Nepal Forest Corporation Limited ang Sagarnath Forest Development Project. Naghain si Bechen Kumar Mahato ng petisyon noong Shrawan sa ngalan ng Ministry of Forests, Environment and Tourism ng lalawigan.

Ipinangatwiran ng petisyon na pinakialaman ng pederal na pamahalaan ang isang larangang saklaw ng konstitusyonal na responsibilidad ng lalawigan at ng magkasanib na pamahalaan. Ipinasiya ng Constitutional Bench, na kinabibilangan noon ni Chief Justice Prakash Man Singh Raut, na labag sa Konstitusyon ang pakikialam ng pederal na pamahalaan at pinawalang-bisa ang ilang bahagi ng Forest Act, 2076.

Tinalakay rin ng korte kung sino ang dapat gumamit ng awtoridad sa pamamagitan ng mga tanggapang panrehiyon ng kagubatan. Sa kaugnay na depinisyon ng divisional forest officer, pinalitan nito ang pagtukoy sa Government of Nepal at ginawang pagtukoy sa pamahalaang panlalawigan.

Sa isa pang probisyon, nanatili sa mga opisyal ng pederal na pamahalaan ang awtoridad sa mga kasong may kaugnayan sa kagubatan na may parusang pagkakakulong na hanggang isang taon. Inilipat ng hatol ang awtoridad na ito sa mga pamahalaang panlalawigan at sa kanilang mga divisional forest officer.

Hindi lang isang proyekto sa Madhesh ang saklaw ng naging pasya. Tinukoy ng pag-aaral ng parlamento na itinatag ng hatol ang awtoridad ng mga lalawigan sa lahat ng pitong lalawigan sa pamamahala ng mga pambansang kagubatan at pag-uusig sa mga kasong may kaugnayan sa kagubatan, alinsunod sa balangkas ng Konstitusyon.

Itinatakda ng Article 232 ang gabay na tuntunin sa ugnayan ng mga pamahalaan ng Nepal: pagtutulungan, mapayapang pagsasama at koordinasyon. Sa praktika, kailangang magtulungan ang mga pamahalaan habang iginagalang ang mga responsibilidad na itinatakda ng Konstitusyon para sa bawat isa.

Sinusubok ng bagong hamon ang isang naunang batayan

Naghain si Dhangadhi Mayor Gopal Hamal ng petisyon noong 8 Shrawan 2082 laban sa Sudurpashchim Province Local Service Formation and Operation Act, 2081. Inaatasan ng batas ang mga lokal na pamahalaan na kumuha muna ng pahintulot mula sa kinauukulang ministeryo ng lalawigan bago magtalaga ng mga kontraktuwal na kawani sa mga bakanteng teknikal, pangkalusugan o iba pang posisyon.

Ipinangangatuwiran sa petisyon ni Hamal na nililimitahan ng kontrol ng lalawigan sa pagtatalaga, paglilipat, promosyon at pangangasiwa ang awtonomiya ng mga munisipalidad. Ayon dito, naaapektuhan ng kaayusan ang araw-araw na gawain at paghahatid ng serbisyo sa 88 lokal na pamahalaan ng Sudurpashchim.

Mahalagang batayan ang isang naunang pasya ng Constitutional Bench. Sa kasong kinasasangkutan ni Arvind Kumar Yadav, na noo'y kawani ng Birgunj Metropolitan City, kasama ang iba pang kawani at kinatawan ng mga lokal na pamahalaan, ipinasiya ng korte noong 20 Poush 2079 na eksklusibong kapangyarihan ng mga lokal na pamahalaan ang pamamahala sa mga lokal na serbisyo sa ilalim ng item 6 ng Schedule 8.

Iniatas ng hatol sa mga lokal na pamahalaan ang mga pasya tungkol sa mga uri at bilang ng kawani na kailangan, paglikha ng mga posisyon at pamamahala sa mga serbisyo. Maaaring magsagawa ng mga pagsusulit sa pangangalap ng kawani ang mga komisyon ng serbisyong pampubliko sa antas panlalawigan o pederal kapag hiniling, ngunit nanatili sa mga lokal na pamahalaan ang awtoridad sa kanilang pangangailangan sa kawani at pagpapatakbo ng mga serbisyo.

Inilalapat ng kaso sa Dhangadhi ang prinsipyong ito sa isang kongkretong alitan sa pagkuha ng kawani. Kailangan ng munisipalidad na naghahanap ng health worker o teknikal na kawani ng prosesong magagamit sa pagtatalaga, gayundin ng konstitusyonal na responsibilidad sa serbisyong iyon. Ang probisyon tungkol sa pahintulot ng lalawigan ang hiniling ni Hamal na suriin ng korte.

Paano hinahati ng Konstitusyon ang kapangyarihan

Hinahati ng Konstitusyon ng Nepal ang mga responsibilidad sa pamamagitan ng limang schedule. Itinatakda ng Article 57 kung paano namamahala ang mga listahang ito sa paggamit ng kapangyarihan ng estado, kabilang ang mga larangang maaaring gawan ng batas ng mahigit sa isang antas ng pamahalaan.

Inilalahad sa ulat sa pamamahala noong 2018 ng Democracy Resource Center Nepal ang lawak ng paghahating ito:

• Nagtatalaga ang Schedule 5 ng 35 eksklusibong kapangyarihan sa pederal na pamahalaan.
• Nagtatalaga ang Schedule 6 ng 21 eksklusibong larangan sa mga pamahalaang panlalawigan.
• Nakatala sa Schedule 7 ang 25 larangang pinaghahatian ng pederal at panlalawigang pamahalaan.
• Nagtatalaga ang Schedule 8 ng 22 eksklusibong larangan sa mga lokal na pamahalaan.
• Nakatala sa Schedule 9 ang 15 larangang pinaghahatian ng tatlong antas ng pamahalaan.

Binibigyan ng eksklusibong kapangyarihan ang isang pamahalaan ng sarili nitong larangan ng responsibilidad sa ilalim ng Konstitusyon. Pinahihintulutan naman ng pinaghahatiang kapangyarihan ang mahigit sa isang antas ng pamahalaan na gumawa ng batas tungkol sa isang paksa, alinsunod sa mga tuntunin ng Konstitusyon ukol sa magkakasalungat na batas.

Dapat umayon sa Konstitusyon at pederal na batas ang mga batas panlalawigan sa mga pinaghahatiang larangan. Dapat ding igalang ng mga lokal na batas ang naaangkop na pederal at panlalawigang batas. Nawawalan ng bisa ang mga probisyong nagkakasalungat, hanggang sa bahaging may salungatan.

Kabilang sa mga responsibilidad ng mga lokal na pamahalaan ang pamamahala sa mga lokal na serbisyo, batayan at sekondaryang edukasyon, batayang kalusugan at kalinisan, at lokal na kaunlaran. Iniaatas sa pederal na pamahalaan ang mga kapangyarihang hindi kabilang sa mga listahan ng Konstitusyon.

Lumilitaw ang suliranin kapag naiatang na ang responsibilidad ngunit huli, hindi kumpleto o pinagtatalunan ang mga batas na namamahala sa pagsasagawa nito. Maaaring mag-atubiling kumilos ang mga lalawigan at munisipalidad dahil inaasahan nilang maglalabas ng batas ang ibang pamahalaan na magbabago sa mga tuntunin.

Nagsimula ang puwang sa batas kasabay ng transisyon

Idinokumento ng pag-aaral sa lokal na pamamahala ng The Asia Foundation ang suliraning ito sa mga unang yugto ng transisyon. Pumasok sa mga institusyong may konstitusyonal na tungkuling pambatas, ehekutibo at panghukuman ang mga lokal na kinatawang inihalal noong 2017, matapos ang 15 taong pagitan, ngunit hindi pa kumpleto ang balangkas para sa pagpapatakbo ng mga ito.

Binanggit sa pag-aaral ang isang pagtatasa noong 2016 ng Ministry of Law, Justice and Parliamentary Affairs na tumukoy sa pangangailangan ng 110 pederal na batas, 22 panlalawigang batas at anim na lokal na batas sa pagsisimula ng bisa ng Konstitusyon. Iniulat nitong naipasa na ang 86 na batas nang isagawa ang pag-aaral.

Pinagtibay ang Local Government Operation Act noong October 15, 2017, ilang buwan matapos ang halalan sa lokal na pamahalaan. Habang wala pa ito, nakatulong ang mga kautusan at direktiba ng ehekutibo ng pederal na pamahalaan upang magpatuloy ang pangangasiwa, ngunit nanatili sa mga sentral na institusyon ang malaking kontrol sa gawain ng mga bagong halal na lokal na pamahalaan.

Ipinaliwanag din sa pag-aaral na tuwirang nagmumula sa Schedules 8 at 9 ang kapangyarihang gumawa ng batas ng mga lokal na pamahalaan. Maaari silang magsimulang gumawa ng batas sa loob ng kanilang mga kapangyarihan sa ilalim ng Konstitusyon nang hindi hinihintay na mabuo ang lahat ng balangkas ng pederal o panlalawigang pamahalaan. May ilan nang nakapagpasa ng mga batas tungkol sa mga proseso ng kapulungan, kita, badyet, edukasyon at kalusugan.

Ipinakikita ng ilang mahahalagang pangyayari kung paano umusad ang transisyon:

• September 20, 2015: Pinagtibay ng Nepal ang Konstitusyon na nagtatatag sa pederal na balangkas.
• 2017: Inihalal ng mga botante ang mga lokal na kinatawan matapos ang 15 taong pagitan.
• October 15, 2017: Pinagtibay ang Local Government Operation Act.
• January hanggang July 2018: Sinubaybayan ng Democracy Resource Center Nepal ang mga unang yugto ng pagpapatakbo ng mga lokal at panlalawigang pamahalaan.
• 20 Poush 2079, Bikram Sambat: Pinagtibay ng Constitutional Bench ang eksklusibong awtoridad ng mga lokal na pamahalaan sa pamamahala ng mga lokal na serbisyo.
• 20 Jestha 2082, Bikram Sambat: Nagpasya ang Korte Suprema tungkol sa awtoridad ng mga lokal na pamahalaan sa buwis sa upa.
• 8 Shrawan 2082, Bikram Sambat: Hinamon ng alkalde ng Dhangadhi ang batas sa lokal na serbisyo ng Sudurpashchim.

Mga napakinabangan ng mga residente at mga pumigil sa serbisyo

Sinubaybayan ng Democracy Resource Center Nepal ang 145 lokal na yunit sa 54 na distrito at nakapanayam ng mahigit 2,000 respondente. Saklaw ng mga natuklasan nito ang January hanggang June 2018, at nagpatuloy ang pagmamasid sa mga lugar hanggang July.

Iniulat ng mga residente na mas madali na nilang naaabot ang mga halal na kinatawan at nakukuha ang mga batayang serbisyo, kabilang ang pagpaparehistro ng mahahalagang pangyayari sa buhay at pamamahagi ng mga benepisyo sa social security. Nagagawa na sa lokalidad ang mga simpleng gawain sa halip na maglakbay pa papunta sa punong-tanggapan ng distrito.

Naglilimita sa mga pakinabang na ito ang kakulangan ng kawani, lalo na sa malalayong lugar na mahirap marating. Kulang din ang mga lokal na pamahalaan sa mga gusaling opisina, maaasahang suplay ng kuryente, kompyuter, gamit sa opisina at serbisyo ng mga bangko. Kung minsan ay nag-aatubiling magtrabaho sa malalayong lugar ang mga kasalukuyang kawani ng serbisyong sibil, samantalang may ilang halal na kinatawan na mas pinipili ang mga kawani na may personal o pampulitikang ugnayan sa kanila.

Nakakatulong ang mga natuklasang ito upang maunawaan kung bakit naging pinagtatalunang usapin ang awtoridad sa pagkuha ng kawani. Kailangan ng mga lokal na pamahalaan ng sapat na kawani na may angkop na kasanayan upang magampanan ang kanilang mga tungkulin, kasama ang mga kaayusan sa pangangalap na nangangalaga sa mga pamantayan ng serbisyong pampubliko.

Natuklasan din sa pananaliksik na nakaapekto sa paggastos ang kawalan ng katiyakan sa batas. Karamihan sa badyet ng unang taon ay inilaan sa imprastraktura, lalo na sa mga kalsada, habang hindi sapat ang pondong napunta sa mahahalagang sektor panlipunan, ayon sa mga stakeholder na nakapanayam. Maraming residente ang nagreklamo na ang pinakamalinaw na pagbabagong naranasan nila ay ang pagtaas ng buwis.

May tuwirang pagsubok sa publiko ang awtonomiya ng mga munisipalidad: kung magbubunga ba ng madaling makuhang serbisyo ang kontrol sa pera, mga batas at kawani. Makikita sa mga unang resulta kapwa ang mas madaling pagkuha ng serbisyo at ang malalaking kakulangan sa paghahatid nito.

Pinupunan ng mga korte ang mga puwang na iniwan ng koordinasyon

Ayon kay Suresh Kumar Ale Magar, tagapag-ugnay ng subkomite sa pag-aaral ng National Assembly, pinakamalakas ang tendensiya ng pederal na pamahalaan na panatilihin ang kapangyarihan. Itinuturo rin niya ang mga pagkukulang sa antas panlalawigan at lokal, kabilang ang pagkaantala sa paggawa ng mga batas at paminsan-minsang pagpasa ng mga batas sa labas ng kanilang hurisdiksiyon.

Tinutukoy sa pag-aaral ng parlamento ang mga lupong pangkoordinasyon na nilayong lumutas sa mga hindi pagkakasundo, kabilang ang National Coordination Council, Inter Province Council, mga provincial coordination council at mga komiteng namamahala sa partikular na mga paksa. Napagpasyahan nitong hindi sapat ang aktibidad ng mga mekanismong ito kaya umaabot sa mga korte ang mga alitan.

Ipinakikita ng kita mula sa likas na yaman kung paano maaaring magtuon ng awtoridad sa iisang antas ng pamahalaan ang pagkakabuo ng batas. Tinukoy sa pag-aaral ng The Asia Foundation noong 2018 ang salungatan sa pagitan ng Schedule 9, na nagtatakda na pinaghahatian ang responsibilidad sa mga royalty mula sa likas na yaman, at ng Intergovernmental Fiscal Arrangement Act, na naglalaan sa pederal na pamahalaan ng karapatang magpataw at maningil ng mga royalty na ito.

Nananawagan din si Khamba Lal Devkota, isang dalubhasa sa federalismo at dating vice chair ng Policy and Planning Commission ng Bagmati Province, na manguna pa ang mga lalawigan sa paggawa ng batas sa mga larangang eksklusibong saklaw ng kanilang kapangyarihan. Naalala niyang sinikap ng mga lider pampulitika na sumulong ngunit nakaranas sila ng pagtutol mula sa burukrasya.

Nananatiling pangunahing ikinadidismaya ng mga lalawigan ang pagsasaayos sa pulisya at pampublikong pangangasiwa. Tinutukoy rin sa pagtatasa ng parlamento ang mga hindi pa nalulutas na tanong tungkol sa kita mula sa likas na yaman, mga buwis at multa sa trapiko. Iisa ang praktikal na usapin sa bawat isa: aling pamahalaan ang maaaring magpasya, magpatupad nito at managot sa paggamit ng nalikom?

Nagbibigay ng kongkretong gabay sa mga pamahalaan sa pagbalangkas at pagsusuri ng mga batas ang mga hatol tungkol sa buwis sa upa, kagubatan at kawani. Iisa ang diwa ng mga ito: kaakibat ng mga kapangyarihang itinakda ng Konstitusyon ang awtoridad na ipatupad ang mga ito, kabilang ang kontrol sa tiyak na kita, mga estrukturang administratibo at pangangailangan ng mga lokal na serbisyo.

Mahahalagang Punto

• Itinakda ng Korte Suprema na eksklusibong saklaw ng hurisdiksiyon ng mga lokal na pamahalaan ang buwis sa paupahang bahay at lupa, kabilang ang mga paupahang may kinalaman sa mga institusyon.
• Nagbunga ang alitan sa kagubatan ng Sagarnath ng mga hatol na nagpoprotekta sa awtoridad ng mga lalawigan sa lahat ng pitong lalawigan.
• Pinagtibay ng naunang hatol ng Constitutional Bench ang kontrol ng mga lokal na pamahalaan sa kanilang pangangailangan sa kawani at pamamahala ng mga lokal na serbisyo.
• Hinamon ng alkalde ng Dhangadhi ang kahingian ng lalawigan na kumuha muna ng pahintulot bago mag-hire ng kontraktuwal na kawani; hindi pa napagpapasyahan ang kaso.
• Idinokumento sa pananaliksik noong 2018 kapwa ang mas madaling pagkuha ng mga lokal na serbisyo at ang patuloy na kakulangan sa kawani, imprastraktura at katiyakan sa batas.
• Tinutukoy sa pagsusuri ng parlamento ang pagkaantala sa paggawa ng mga batas, sentralisadong kontrol at mahinang koordinasyon bilang patuloy na mga hadlang sa paggamit ng mga kapangyarihang itinakda ng Konstitusyon.