Sinusuri ang nominasyon ni Janak Pandey sa Korte Suprema dahil sa nakabinbing kaso sa lupa ng kanyang asawa

Nakaharap ang pagkakatalaga sa hukuman sa hindi pa nareresolbang apela ng pamilya

Kathmandu, Nobyembre 1. Kung ma-nominate si Janak Pandey sa Korte Suprema ng Nepal, makakasama niya ang mga hukom na responsable sa pagdedesisyon sa mga apela sa katiwalian na kinasasangkutan ng kanyang asawa at ilan sa mga kamag-anak nito. Pinawalang-sala ng Special Court ang kanyang asawang si Maya Puri (Pandey), ngunit iniutos din ng hukuman ang kumpiskasyon ng pinagtatalunang lupang nakarehistro sa pangalan niya. Kinukuwestiyon na ngayon ang dalawang bahagi ng hatol na iyon.

Nais ng Commission for the Investigation of Abuse of Authority (CIAA) na mabaligtad ang mga pagpapawalang-sala. Nais naman ni Maya na maibalik sa kanya ang kanyang lupa. Magkakontrang apela ang mga ito tungkol sa pampublikong lupang malapit sa pagtatagpo ng mga ilog ng Ratuwa at Dipini sa Damak, Jhapa, isang lugar na kilala sa lokal na tawag na Baluwatar.

Si Pandey, isang hukom sa sangay ng Patan High Court sa Hetauda, ay isa sa apat na nominado na sasailalim sa pagsusuri ng parlyamento. Pagsapit ng nakaraang Biyernes, walong reklamo na ang inihain laban sa apat na nominado, at bukas ang pagsusumite hanggang Nobyembre 5. Hindi isiniwalat kung ilan ang reklamo laban sa bawat nominado o kung may tumutukoy sa alitan sa lupa.

Higit pa sa sariling paglahok ni Pandey ang agarang usaping etikal. Tinatanggap niyang hindi niya maaaring dinggin ang kaso ng kanyang asawa. Ayon sa mga dating hukom ng Korte Suprema, mangangahulugan din ang pagkakatalaga niya na mga kasamahan niya ang magdedesisyon sa kasong kinasasangkutan ng pamilya ng isang taong katabi nilang naglilingkod.

Iginigiit ni Pandey na walang magiging problema kung ibang mga hukom ang didinig sa mga apela. Kailangang isaalang-alang ngayon ng parlyamento kung angkop siya sa posisyon habang hiwalay namang pinagpapasyahan ng Korte Suprema ang mga legal na paghahabol na kinasasangkutan ng kanyang pamilya. Magkaiba ang tungkulin ng proseso ng pagkakatalaga at ng mga apela: sinusuri ng una ang isang kandidato sa pagiging hukom, samantalang tinutukoy naman ng ikalawa ang pananagutang kriminal at pagmamay-ari sa pinagtatalunang lupa.

Walong reklamo at pagtutol sa loob ng Judicial Council

Inirekomenda ng Judicial Council sina Ratna Bahadur Bagchand, Chandra Bahadur Saru, Janak Pandey at Gokarna Dangi noong Oktubre 6. Punong hukom ng Pokhara High Court si Bagchand. Naglilingkod si Saru sa Patan High Court, samantalang dating naglingkod si Dangi sa pansamantalang sangay ng Birgunj ng Janakpur High Court.

Tinutulan ang mga rekomendasyon sa loob mismo ng konseho. Nagsumite ng mga tala ng pagtutol sina Mahesh Kumar Nepal, miyembro ng konseho, at si Sapana Pradhan Malla, mahistrado ng Korte Suprema.

Tumutol si Pradhan Malla dahil hindi raw nabigyang-katwiran nang sapat ang pagbalewala sa seniority, hindi inklusibo ang pagpili, at walang kinatawan ang Nepal Bar Association. Sinabi rin niyang hindi siya lumahok ni sumang-ayon sa kabuuan ng proseso ng rekomendasyon. Partikular namang tinutulan ni Nepal ang pagrekomenda kina Pandey at Dangi.

Nag-anyaya ang Parliamentary Hearing Committee ng mga reklamo mula sa publiko noong Oktubre 26 at humingi ng malinaw na batayan at ebidensya. Maaaring isumite ang mga ito sa loob ng 10 araw sa kalihiman nito o sa isang District Administration Office. Hiniling sa mga nagrereklamo na ibigay ang kanilang pagkakakilanlan at mga detalye sa pakikipag-ugnayan, ngunit maaari silang humiling ng pagiging kompidensiyal kung ayaw nilang ibunyag ang kanilang pagkakakilanlan.

Susuriin ng komite ang mga reklamo at pakikinggan ang mga plano sa trabaho ng mga nominado bago magpasya kung aaprubahan sila. Inaasahang gaganapin sa susunod na linggo ang pagdinig kay Pandey. Tungkol sa proseso ng pagpili ang mga pagtutol sa loob ng konseho; hiwalay na tanong naman tungkol sa etika sa hudikatura ang idinadagdag ng mga nakabinbing apela ng pamilya.

Mga paratang sa dalawang kaso sa lupa

Naghain ang CIAA ng dalawang kaso ng katiwalian noong Pebrero 2024 kaugnay ng umano'y pagpaparehistro ng pampublikong lupa sa mga pribadong pangalan. Saklaw ng isa ang 397 ropani at ng isa pa ang 384 ropani. Sa kabuuan, 781 ropani ang mga ito, kaya inilalarawan ang alitan bilang kinasasangkutan ng humigit-kumulang 800 ropani. Tradisyonal na yunit ng sukat ng lupa na ginagamit sa Nepal ang ropani.

May 172 nasasakdal sa unang kaso: 28 kawani ng gobyerno, 36 na umano'y umangkin sa lupa at 108 sumunod na bumili nito. May 187 naman sa ikalawang kaso: siyam na kawani ng gobyerno, 65 na umano'y umangkin sa lupa at 113 mamimili. Marami ang lumitaw sa dalawang kaso, kaya kung pagsasamahin ang bilang ng mga nasasakdal ay may mga taong mabibilang nang dalawang beses.

Inakusahan ng komisyon ang mga opisyal ng pag-abuso sa kanilang kapangyarihan upang mairehistro ang pampublikong ari-arian, at inakusahan sina Revataraj, na kilala rin bilang Gagan Puri, at ang mga kamag-anak nito na nakinabang sa prosesong iyon. Lokal na lider ng Maoist si Gagan Puri at kapatid siya ni Maya. Kinasasangkutan din ng mga paglilitis na may kaugnayan sa mga transaksyon ang kanilang ina na si Devarupa Puri at ang asawa ni Gagan na si Keshawati Puri.

Inilalarawan ang hinihinging danyos ng CIAA na Rs 346.65 milyon, bagaman sinasabi sa ikalawang inilathalang bilang na Rs 34.67 milyon ito. Tugma ang mas malaking halaga sa detalyadong bilang sa Nepali na 34 crore, 66 lakh at 54 libong rupee.

Lupang inilaan para sa 88 pamilyang nawalan ng tirahan

Nagsimula ang alitan sa mga pagbaha noong 1981, nang magbago ng daloy ang Ilog Ratuwa at mapaalis ang isang pamayanan ng mga taong walang lupa. Binago ng mga sumunod na gawain sa pagtatayo ng pilapil ang daloy ng ilog, kaya naiwan ang lupang naging paksa ng imbestigasyon ang pagpaparehistro.

Ayon sa mga detalyeng iniuugnay sa mga rekord ng desisyon ng CIAA, hinati-hati sa isang sarbey noong 1982 ang lupa sa mga ward 13 at 14 ng Damak, sa hilaga ng pagtatagpo ng mga ilog, upang ipamahagi sa 88 pamilyang napaalis. Buwag na ang Landless Commission bago naipamahagi ang mga sertipiko ng pagmamay-ari, at nanatiling walang nakatira sa lupa.

Nakatanggap ang CIAA ng reklamo noong Shrawan 2074 BS, na katumbas ng Hulyo at Agosto 2017, na nag-aakusa ng paulit-ulit na mga sarbey at ilegal na pagpaparehistro sa pribadong pagmamay-ari. Halos pitong taon ang itinagal ng imbestigasyon nito.

Ipinaratang ng komisyon na nairehistro ang pampublikong lupa bilang swabasi land, na nangangahulugang lupang kinikilalang inookupahan ng mga indibidwal. Kinuwestiyon din nito ang mga pamamaraang ginamit upang itugma ang mas lumang mga rekord ng lupa sa mas bagong mga sarbey. Sa praktika, ang paratang ay ginawang pribadong pag-aari ang pampublikong lupa sa pamamagitan ng mga pasyang administratibo.

Inakusahan ng mga imbestigador na nagsimula ang pagpaparehistro noong 2066 BS, humigit-kumulang 2009 at 2010, at kontrolado na ng grupo ni Puri ang mga 200 ropani pagsapit ng simula ng sumunod na dekada sa kalendaryong Nepali. Nakatala sa mga rekord ang mahigit 100 sumunod na paglilipat ng lupa ni Puri at ng mga miyembro ng kanyang pamilya.

Depensa ni Maya at pasya ng Special Court

Iginigiit ni Maya na nakuha niya ang kanyang lupa sa pamamagitan ng pagbili mula sa mga lokal na residente at isang regalong nagmula sa panig ng kanyang ina. Sa kanyang pahayag, inilarawan niya ang pagmamay-ari niya bilang isang bigha at 19 kattha, mga yunit ng sukat ng lupa na karaniwang ginagamit sa timog na kapatagan ng Nepal.

Sinabi ni Maya na legal ang mga transaksyon at itinanggi niyang may pampublikong lupa sa kanyang pag-aari:

Hindi ako nangurakot sa pamamagitan ng pagsama ng anumang lupa ng gobyerno o pampublikong lupa sa sarbey. Nakuha namin ang lupa sa pamamagitan ng mga wastong tanggapan ng gobyerno, at wala kaming sabwatan o pansariling interes.

Pinawalang-sala ng Special Court si Maya at ang iba pang may-ari ng lupa dahil hindi napatunayan ang masamang hangarin. Gayunman, iniutos nito ang kumpiskasyon ng pinagtatalunang lupang nakarehistro sa kanilang mga pangalan sa ilalim ng Section 47 ng Prevention of Corruption Act, 2002.

Dalawa ang konkretong naging bunga ng hatol: napawalang-sala si Maya sa kasong katiwalian sa yugtong iyon, ngunit nawala sa kanya ang pinagtatalunang lupa dahil sa utos ng kumpiskasyon. Layunin ng kanyang apela na mabaligtad ang pagkakait na iyon.

Bakit umapela sa Korte Suprema ang magkabilang panig

Kinukuwestiyon ng CIAA ang pagtrato ng Special Court sa mga nasasakdal na itinuturing nitong aktibong lumahok sa pagkuha, paggamit at paglilipat ng ari-arian. Iginigiit nitong hindi lamang sila tumanggap ng pakinabang at hinihiling nito sa Korte Suprema na baligtarin ang kanilang mga pagpapawalang-sala.

Paninindigan ng komisyon na nawala ang pampublikong pondo at ari-arian nang mairehistro nang pribado ang lupa ng gobyerno at pagkatapos ay mailipat sa iba. Paninindigan naman ni Maya na legal ang pagkakakuha niya rito at dapat baligtarin ang kumpiskasyon. Kailangang pagpasiyahan ng Korte Suprema ang mga paghahabol na ito batay sa ebidensya at sa naaangkop na batas.

Nakatalang kaso bilang 082-CR-1433 ang apela ng CIAA. Kabilang ito sa 74 na magkakaugnay na usapin sa katiwalian sa lupa na magkakasamang nakalista. Sumasalamin ang bilang na iyon sa mas malawak na pangkat ng mga paglilitis na kaugnay ng alitan.

May mga kahihinatnan din mula sa magkakahiwalay na hatol si Gagan Puri. Hinatulan siya ng Special Court ng isang taong pagkakakulong at multang Rs 3,152,000 sa isang kaso ng katiwalian sa lupa. Sa hiwalay na kasong money laundering na pinagpasiyahan noong Pebrero 2024, iniutos ng hukuman ang pagbawi ng Rs 40.3 milyon. Nakabinbin din sa Korte Suprema ang kasong money laundering.

Magkaiba ang pananaw ni Pandey at ng mga dating hukom sa panganib sa etika

Kinikilala ni Pandey na kinasuhan ang kanyang asawa at itinuturo niyang napawalang-sala ito. Ayon sa kanya, hindi hahadlangan ng nakabinbing apela ang iba pang bahagi ng Korte Suprema sa pagtupad sa kanilang tungkulin.

Ipinaliwanag ni Pandey kung bakit naiiba, sa tingin niya, ang sarili niyang posisyon sa posisyon ng ibang mga hukom:

Hindi ko maaaring dinggin ang kasong kinasasangkutan ng sarili kong asawa, pero bakit ito magiging problema para sa iba?

Recusal ang tawag sa pag-urong ng isang hukom sa pagdinig ng kaso dahil sa personal na ugnayan. Dito, tinatanggap ni Pandey na kailangan niyang umiwas sa kaso ng kanyang asawa. Tungkol naman sa posibleng panggigipit, o sa impresyon ng panggigipit, na maaaring maranasan ng kanyang mga kasamahan ang hindi pagkakasundo.

Sinabi ni Top Bahadur Singh, dating mahistrado ng Korte Suprema, na maaaring makaapekto sa pananaw ng publiko sa pagiging malaya ng mga hukom ang pagdedesisyon sa apelang kinasasangkutan ng asawa ng isang kasamahan, kahit patas ang intensyon nilang kumilos. Naalala niyang umiwas siya sa mga kasong kinasasangkutan ng mga kapitbahay na kilala niya.

Sinabi ni Ekaraj Acharya, dating mahistrado, na magkakaiba ang personal na pamantayang sinusunod ng mga hukom. Binanggit niya ang pag-iwas ni dating mahistrado Trilok Pratap Rana sa mga kasong kinasasangkutan ng mga miyembro ng pamilyang Rana, at ang pag-iingat ni Singh sa mga kasong may kinalaman sa mga kapitbahay.

Inilarawan ni Acharya ang hirap ng pagpapasya kung gaano kalawak dapat ilapat ang pag-urong sa kaso:

Ang pangunahing tanong ay kung hanggang saan dapat umabot ang pagpapanatili ng etikal na disiplina.

Nasasalat ang mga kahihinatnan para sa mga taong sangkot. Nais ni Maya na maibalik sa kanya ang lupa; nais naman ng CIAA ng mga hatol ng pagkakasala at pagbawi ng pampublikong ari-arian; at maaaring kailanganing pagpasiyahan ng mga hukom ang mga paghahabol na ito habang katrabaho nila ang asawa ni Maya. Nagbibigay ng pagkakataon sa mga mambabatas ang pagdinig sa parlyamento na suriin ang sitwasyon bago ang pagkakatalaga.

Paano umabot sa puntong ito ang alitan

Magkakaiba ang panahong saklaw ng mga paglilitis sa lupa at ng nominasyon. Ipinakikita ng mahahalagang pangyayari kung bakit naging agarang usapin sa pagkakatalaga ang alitang nag-ugat ilang dekada na ang nakalipas:

• 1981: Dahil sa pagbaha at pagbabago ng daloy ng Ilog Ratuwa, napaalis ang isang pamayanan ng mga taong walang lupa.
• 1982: Hinati-hati ang lupa para sa 88 pamilyang napaalis, ngunit hindi naipamahagi ang mga sertipiko ng pagmamay-ari bago buwagin ang Landless Commission.
• 2017: Nakatanggap ang CIAA ng reklamong nag-aakusa ng ilegal na mga sarbey at pagpaparehistro.
• Pebrero 2024: Nagpasya ang Special Court laban kay Gagan Puri sa kasong money laundering, at inihain ng CIAA ang dalawang kaso ng katiwalian sa lupa.
• Oktubre 6: Nagrekomenda ang Judicial Council ng apat na nominado sa Korte Suprema, kabilang si Pandey.
• Oktubre 26: Nag-anyaya ng mga reklamo mula sa publiko ang Parliamentary Hearing Committee.
• Nobyembre 1: Naitala na ang walong reklamo laban sa apat na nominado pagsapit ng nakaraang Biyernes.
• Nobyembre 5: Magsasara ang panahon ng pagsusumite ng mga reklamo.

Susunod na susuriin ng komite ang mga pagtutol at didinggin ang mga nominado. Kapag naaprubahan, maipagpapatuloy ang proseso ng pagkakatalaga, samantalang mananatiling nangangailangan ng mga pasyang hudisyal ang mga apela sa Korte Suprema.

Mas malawak na debate tungkol sa kalayaan ng hudikatura

Sinabi ni Gagan Thapa, pangulo ng Nepali Congress, noong Nobyembre 1 na handa ang kanyang partido na talakayin kung paano mapangangalagaan ang kalayaan at integridad ng hudikatura. Nanawagan siya ng mga talakayang walang kinikilingan, na isinasaalang-alang ang pagkakabuo ng mga institusyon at ang mga epekto ng mga kaayusang ito.

Tumukoy ang kanyang mga pahayag sa mas malawak na debateng institusyonal, hindi sa merito ng apela ni Maya. Mas makitid ang mga konkretong tanong kaugnay ng nominasyon ni Pandey: paano isisiwalat ang mga interes ng kanyang pamilya, paano siya hindi makikilahok sa mga kaugnay na paglilitis, at paano haharapin ng kanyang mga kasamahan ang mga kasong kinasasangkutan ng kanyang mga kamag-anak.

Kailangang suriin ng komite ang nominado habang iginagalang ang hiwalay na tungkulin ng mga hukuman. Nasa apela ang pagpapawalang-sala kay Maya, nananatiling pinagtatalunan ang utos ng kumpiskasyon sa kanyang lupa, at patuloy na naghahangad ang CIAA ng ibang kalalabasan. Dahil hindi pa nareresolba ang mga paglilitis na ito, mahalaga sa debateng etikal ang tiyempo ng nominasyon.

Mahahalagang Punto

• Isa si Janak Pandey sa apat na hukom na inirekomenda para sa Korte Suprema ng Nepal.
• Pinawalang-sala sa katiwalian ang kanyang asawang si Maya Puri, ngunit iniutos ng Special Court ang kumpiskasyon ng pinagtatalunang lupang nakapangalan sa kanya.
• Kinukuwestiyon ng CIAA ang mga pagpapawalang-sala, samantalang hinihiling ni Maya na maibalik sa kanya ang lupa.
• Saklaw ng dalawang kaso ng katiwalian ang 397 at 384 ropani sa Damak, o 781 ropani kapag pinagsama.
• Pagsapit ng nakaraang Biyernes, walong reklamo na ang inihain laban sa apat na nominado; magsasara ang pagsusumite sa Nobyembre 5.
• Tumanggi sa mga rekomendasyon ang dalawang miyembro ng Judicial Council; partikular na tinutulan ni Mahesh Kumar Nepal sina Pandey at Gokarna Dangi.
• Tinatanggap ni Pandey na hindi niya maaaring dinggin ang kaso ng kanyang asawa. Nagpahayag din ng pagkabahala ang mga dating mahistrado tungkol sa pagdedesisyon dito ng kanyang mga kasamahan.