Nanawagan si Lai ng Pagkakapantay-pantay sa Taiwan Pride Habang Itinutulak ng Pagsalakay sa Gay Bar ang Pananagutan ng Pulisya

Pagdiriwang ng kalayaan, kasabay ng panawagan para sa kaligtasan

Nanawagan si Pangulong Lai Ching-te para sa dignidad, pagkapribado at pantay na pagtrato habang ipinagdiwang ng Taiwan ang ika-24 nitong Pride parade sa Taipei noong Oktubre 31, 2026, ilang linggo matapos dalhin ng pulisya sa himpilan ang 51 katao mula sa isang gay bar. Dahil sa pagsalakay sa Commander D, naging pangunahing usapin ang asal ng mga opisyal ng pamahalaan sa isa sa pinakamalalaking pagtitipon ng LGBTQ+ sa Asya.

Tinataya ng Taiwan Rainbow Civil Action Association na mahigit 170,000 ang dumalo, samantalang nasa 150,000 naman ang tantiya ng iba. Mahigit 180 grupo ang nagparehistro para sa kaganapan, na dumaan sa dalawang ruta mula sa Taipei City Hall bago bumalik sa parehong lugar.

Napuno ng mga watawat ng bahaghari, kasuotang pang-Halloween at mga dayuhang bisita ang mga lansangan sa ilalim ng temang Our Voices, Our Journey. Sa likod ng pagdiriwang ay isang kongkretong panawagan: dapat samahan ng magalang na pagtrato sa mga bar, tahanan ng pamilya at pakikisalamuha sa pulisya ang kalayaang magpakasal na nakamit noong 2019.

Sa isang post sa Facebook bago ang parada, sinabi ni Lai na dapat pangalagaan ng pamahalaan ang dignidad ng lahat, anuman ang kasarian, seksuwal na oryentasyon o identidad pangkasarian. Iniugnay niya ang tungkuling ito sa pagpapatupad ng batas, at sinabing dapat sumunod sa batas ang mga opisyal, igalang ang pagkapribado at tiyaking walang matatakot o makakaramdam na pinupuntirya dahil sa kung sino sila.

Pakikinig ang sentro ng pagkakapantay-pantay para kay Lai

Inilarawan ni Lai ang kalayaan bilang pagbibigay ng pagkakataong magsalita at kahandaang pakinggan ang mga karanasan ng iba. Kinilala niya ang pagtatangi at panggigipit na nararanasan ng maraming LGBTQ+ habang lumalaki, at ipinahayag ang pangambang maaaring mapinsala ng kamakailang kontrobersiya sa pagpupulis ang pag-unawang nabuo sa mga taon ng adbokasiya.

Gunitain ng pangulo ang kampanyang nagkamit ng pagkakapantay-pantay sa pag-aasawa at sinabing dapat magpatuloy ang gawain sa pang-araw-araw na buhay.

Pitong taon na ang nakalipas, naging unang bansa sa Asya ang Taiwan na nag-legalisa sa same-sex marriage, bunga ito ng mga taong adbokasiya na nagkamit para sa mga magkasintahang nagmamahalan ng karapatang magpakasal at bumuo ng pamilya.

Sinabi ni Lai na tungkulin ng pamahalaan na pangalagaan ang pantay na oportunidad at kalayaan ng mga tao na hangarin ang kaligayahan. Itinabi ng kanyang mensahe ang pagtrato ng mga opisyal sa mga indibidwal sa legal na pagkilala sa kanilang mga relasyon.

Ipinaliwanag ni Charlie Wu, tagapagsalita ng Taiwan Rainbow Civil Action Association, na paanyaya ang tema ng parada na matuto sa pamamagitan ng pakikinig sa mga taong may magkakaibang karanasan sa buhay. Iniugnay rin ng mga tagapag-organisa ang mensaheng ito sa polarisasyong pampulitika at pandaigdigang pagtutol sa mga patakaran para sa diversity, equity and inclusion, na naglalayong gawing mas madaling mapakinabangan at patas ang mga institusyon.

Ano ang nangyari sa Commander D?

Hinalughog ng pulisya ang Commander D, isang gay BDSM bar sa distrito ng Ximending sa Taipei, noong Oktubre 3. Tumutukoy ang BDSM sa mga gawaing may pahintulot na kinabibilangan ng pagbibigkis, disiplina, pangingibabaw, pagpapasakop o pagkontrol sa pananakit. Dinala ng mga pulis sa himpilan ang 51 katao para magbigay ng pahayag; binanggit din sa isang ulat sa wikang Tsino ang bilang na 58.

Pinalaya rin ang mga parokyano. Isinangguni sa mga tagausig ang taong namamahala sa lugar dahil sa hinalang paglabag sa pampublikong asal. Sinabi ni Police Commissioner Lin Yen-tien na kumilos ang mga pulis alinsunod sa batas at sa warrant na inilabas ng hukuman kasunod ng mga reklamong may kinalaman sa hinihinalang paglabag sa moralidad ng publiko.

Kinuwestiyon ng 10 organisasyon para sa LGBTQIA+ at pagkakapantay-pantay ng kasarian ang paraan ng pagsasagawa ng paghahalughog. Sa magkasanib na pahayag, sinabi nilang ayon sa mga saksi, inutusan ng mga pulis ang mga parokyano na mag-squat, pinagbawalan silang mag-usap o gumamit ng telepono, at tumangging ipakita sa mga hinahalughog ang warrant.

Inakusahan din ng mga organisasyon ang mga pulis ng mapanghamak na pagtrato sa mga taong may kapansanan. Sa isang bidyong kumalat online, makikita ang isang pulis na nagtatanong nang mapanghimasok sa isang parokyanong gumagamit ng wheelchair kung paano nakikipagtalik ang mga taong may kapansanan. Ayon sa mga saksi, gumamit din ng labis na puwersa ang mga pulis at may iba pang nilabag na pamamaraan.

Nakasentro ang mga reklamo sa nangyari sa mga tao habang isinasagawa ang operasyon: kung paano sila kinausap ng mga pulis, nilimitahan ang kanilang pagkilos at pinakialaman ang kanilang pagkapribado. Para sa mga parokyanong hindi nagsabi sa mga kamag-anak o employer tungkol sa kanilang seksuwalidad, maaari ring magkaroon ng personal na epekto kung mabunyag na naroon sila sa isang gay venue.

Disiplina, paghingi ng tawad at panawagan para sa mga tuntuning may bisa

Pinatawan ng disiplina ng pulisya ng Taipei ang anim na opisyal matapos suriin ang kanilang asal. Pagsaway ang natanggap ng apat dahil sa hindi angkop na pananalita. Pinatawan din ng disiplina ang namunong imbestigador at hepe ng himpilan dahil sa hindi nila pagpigil o pangangasiwa sa nangyari.

Humingi ng paumanhin si Mayor Chiang Wan-an sa mga naapektuhan. Nangako ang lungsod na maglalabas ito ng mga bagong alituntunin at magsasagawa ng karagdagang pagsasanay tungkol sa pagkakaiba-iba at kamalayan sa kultura, at sinabing bubuuin ang mga tuntunin sa tulong ng komunidad. Ayon sa pamahalaang lungsod, iniimbestigahan ng mga tagausig ang insidente; wala pang inihayag na petsa ng pagtatapos o pinal na desisyon ng mga tagausig.

May mga sumigaw ng "huwag salakayin ang mga gay bar" nang dumating si Chiang malapit sa pagtatapos ng Pride parade. Nang tugunan ang kontrobersiya, nangako ang alkalde ng imbestigasyon at pagdidisiplina.

Sinabi ko na ito kanina: Humihingi ako ng paumanhin sa epekto nito sa mga naapektuhan," sabi ni Chiang. "Kaya magsasagawa tayo ng masusing imbestigasyon sa usaping ito at agad na magpapataw ng disiplina.

Nananawagan si Tai Yu-hsun, na kilala rin bilang Simon Tai at tagapangulo ng Taiwan Rainbow Civil Action Association, ng malinaw na imbestigasyon at mga tuntunin sa pagpupulis na may bisa. Mahalaga ang pagkakaibang ito sa aktuwal na pagpapatupad: itinuturo ng pagsasanay sa mga pulis kung paano umasal, samantalang nagtatakda ang mga tuntuning may bisa ng mga pamantayang magagamit sa pagtatasa ng kanilang mga kilos.

Hiniling ng koalisyon ng 10 organisasyon ang isang hiwalay na imbestigasyon, pangangalaga sa mga rekord ng pulisya at pagsisiwalat ng mga ito kung pinahihintulutan ng batas. Nanawagan din ito ng mga tiyak na tuntunin sa pagpasok ng pulisya sa mga espasyo ng LGBTQ+, mas matibay na pananggalang para sa mga nasa laylayan sa mga proseso ng pananagutan ng pulisya, at pagtigil sa mapanlait na paglalarawan sa mga queer venue at seksuwalidad.

Bakit muling nagbalik ang mga dating pangamba dahil sa pagsalakay

Ayon kay Tai, nagbalik sa alaala ng mga tao ang pang-aapi ng estado sa mga espasyo ng LGBTQ+ dahil sa paghahalughog noong Oktubre 3. Lumakas na rin ang pangamba matapos magsara noong Abril ang isang gay bathhouse kasunod ng mga pagsalakay at inspeksiyon ng pulisya.

Umabot din ang usapan sa pagsalakay ng pulisya noong 2004 sa isang pribadong pagtitipon sa Nong'an Street sa Taipei, kung saan dinala ang humigit-kumulang 92 gay na lalaki. Ayon sa mga salaysay tungkol sa insidenteng iyon, sumailalim sa pagsusuri ng dugo ang mga dumalo at isinangguni ang 28 taong may HIV dahil sa hinalang sinadya nilang makahawa. Kalaunan ay ibinasura ang mga kasong iyon dahil sa kakulangan ng ebidensiya.

Nakasentro ang kasalukuyang mga kritisismo sa ilang magkakaibang kapangyarihang legal: Artikulo 231 ng Criminal Code, tungkol sa pagkita sa pag-aayos o pagbibigay ng lugar para sa seksuwal na gawain; Artikulo 83 ng Social Order Maintenance Act, tungkol sa ilang asal sa mga lugar na bukas sa publiko; at mga tuntunin sa pangangalaga sa bata na nagbabawal sa mga menor de edad na pumasok sa mga lugar para sa seksuwal na gawain. Tungkol ang usapin sa kung aling kapangyarihan ang naaangkop sa namamahala, alin ang naaangkop sa mga parokyano at kung paano ito ipinatupad ng pulisya.

Inilugar ng mga pangyayaring naganap bago ang Pride ang mga tanong na ito sa gitna ng isang malaking pampublikong pagdiriwang:

• Abril 2026: Nagsara ang isang gay bathhouse matapos ang mga pagsalakay at inspeksiyon ng pulisya.
• Oktubre 3: Hinalughog ng pulisya ang Commander D at dinala sa himpilan ang mga parokyano.
• Matapos ang pagsalakay: Nagkaroon ng mga protesta, pinatawan ng disiplina ang anim na pulis at humingi ng paumanhin ang lungsod.
• Oktubre 30: Tinatayang 3,800 katao ang dumalo sa ikawalong Taiwan Trans March.
• Oktubre 31: Dinagsa ng maraming tao ang Taiwan Pride sa sentro ng Taipei.
• Nobyembre 28: Nakatakdang magsagawa ng lokal na halalan ang Taiwan.

Nagpabago ng buhay ang pagkakapantay-pantay sa pag-aasawa, pero iba-iba ang pagtanggap

Nag-legalisa ang Taiwan sa pag-aasawa ng mga taong magkakapareho ang kasarian noong 2019 matapos ang mga taong kampanya at pampublikong debate, gayundin ang isang pasya ng konstitusyonal na hukuman noong 2017 na nag-aatas ng legal na proteksiyon sa karapatan nilang magpakasal. Sumunod ang Nepal at Thailand, na kumilala sa kasal noong 2023 at 2025.

Ayon sa isang sarbey na binanggit sa mga ulat tungkol sa Pride, 54% ang sumusuporta sa pagkakapantay-pantay sa pag-aasawa, kumpara sa 42% noong panahong naging batas ito. Pagtaas ito nang 12 puntos-porsiyento. Ipinakikita ng mga bilang na lumalawak ang pagtanggap, samantalang ipinakikita ng mga karanasan ng mga dumalo kung gaano ito nagkakaiba sa bawat pamilya.

Sinabi ni Billie Chang, isang estudyanteng dumalo sa parada, na naglantad siya ng kanyang seksuwalidad pitong taon na ang nakalipas ngunit hindi pa rin siya sinusuportahan ng kanyang mga magulang.

Hindi pa rin ako sinusuportahan ng mga magulang ko. Ayaw nilang pag-usapan ito.

Ayon kay Chang, natutuhan ng kanyang mga magulang na huwag makialam sa kanyang personal na buhay, pero iniiwasan niyang maglagay ng watawat ng bahaghari sa bahay. Sa Pride, isinuot niya ito sa balikat.

Ikinuwento naman ng isang kalahok na may apelyidong Jian, 29, ang ibang mahalagang sandali para sa kanyang pamilya. Matapos dumalo sa parada nang 10 sunod na taon, sa unang pagkakataon ay sumama siya sa kanyang ina. Sinabi niyang gusto niyang ipakita rito ang pinagdaanan niya at ang mga taong sumuporta sa kanya.

Ayon kay Tai, tagapangulo ng samahan ng mga tagapag-organisa, hindi winakasan ng pagkakapantay-pantay sa pag-aasawa ang pagtatangi sa pang-araw-araw na buhay. Hinimok niya ang mga tao na makinig sa mga may naiibang pananaw sa halip na ikahon ang iba sa mga etiketa, at iniugnay ang tema ng parada sa mga karanasan nina Chang at Jian.

Nanawagan ang mga kalahok sa trans march ng pagkilala lampas sa dalawang kategorya

Ginanap noong Biyernes ng gabi, Oktubre 30, ang ikawalong Taiwan Trans March, at tinatayang 3,800 katao ang dumalo. Inorganisa ito ng Taiwan Tongzhi Hotline Association sa ilalim ng temang Crossing Boundaries, Standing Together.

Nanawagan ang martsa sa mga tao na talikuran ang mahihigpit na inaasahang dapat umakma ang lahat sa papel na panlalaki o pambabae. Layunin din nitong higit na mapalalim ang pag-unawaan ng mga transgender at ng mas malawak na komunidad. Ang identidad pangkasarian ay ang sariling pakiramdam ng isang tao tungkol sa kanyang kasarian, na maaaring iba sa kasariang itinala sa kanya noong ipinanganak siya.

Sinabi ng isang kalahok sa Pride na gumagamit ng palayaw na Jeff na nakararanas pa rin ng pagtatakang tingin ang mga taong naiiba ang pagpapahayag ng kanilang kasarian, lalo na ang mga transgender at ang mga nagsusuot ng damit na iniuugnay sa ibang kasarian. Ayon kay Jeff, lugar ang parada para malayang maipahayag ang identidad na iyon.

Nagbigay ang sunod na dalawang martsa sa mga transgender ng kapwa hiwalay na pagtitipon at puwesto sa mas malaking kaganapan ng Pride. Tungkol ang kanilang mga panawagan sa araw-araw na pagkakakita at pagtrato, kasabay ng mas malawak na mga panawagan para sa pagkakapantay-pantay at magalang na pagpupulis.

Dinadala ng pagiging bukas ng Taipei ang mga tao mula sa iba't ibang panig

Dumalo si Jonel Malinao, isang Pilipinong nagtatrabaho sa Taiwan, sa kanyang unang Pride march sa Taipei. Ipinakita ng kanyang karanasan ang papel ng kaganapan bilang pagtitipon para sa mga naninirahan sa Taiwan at mga bisita mula sa iba pang bahagi ng Asya at sa iba pang panig ng mundo.

Masaya akong makasali sa ganitong parada, lalo na rito sa Taiwan, sa Taipei," sabi ni Malinao. "Ito ang kauna-unahan kong pride march at pagdiriwang sa kung sino at ano tayo.

Naglakbay mula Netherlands si Romee, isang biseksuwal na kalahok, kasama ang kanyang tiya. Nagpahayag siya ng pangamba sa lumalakas na konserbatismo sa kanilang bansa at sinabing umaasa siyang may matutuhan siya mula sa Pride sa Asya.

Inilarawan ng bisitang Australian na si Daniel Witthaus ang emosyonal na karanasan ng pagmartsa sa isang malaking internasyonal na lungsod. Naalala rin niyang nakita niya sa ilang pagbisita sa loob ng humigit-kumulang isang dekada ang mga lokal na queer na magkahawak-kamay sa publiko. Ayon sa kaibigan niyang si Andrew Stewart, na nakatira sa Taipei, dahilan ang pagiging lantad ng mga queer sa lungsod kaya naglalakbay doon ang mga tao mula sa rehiyon.

Sinabi ni Witthaus na nakipagtulungan ang pulisya habang nagaganap ang parada. Para kay Stewart, hindi pangkaraniwan ang pagsalakay sa Commander D, bagaman inilarawan din niya ang panggigipit sa mga queer venue habang lumilipat sa kanilang mga komunidad ang mas mayayamang residente. Inilagay ng mga obserbasyong ito ang kontrobersiya sa konteksto ng isang lungsod kung saan magkatabi ang pampublikong pagpapakita ng identidad at mga alitan tungkol sa mga espasyo ng komunidad.

Halos 100 puwesto sa palengke ang itinayo sa plaza ng City Hall, at mahigit sangkatlo sa mga ito ang kumakatawan sa mga organisasyong hindi pangnegosyo mula Taiwan at Asya. Nakiisa sa prusisyon ang mga samahan ng estudyante, kawanggawa, kumpanya at delegasyong pampulitika, kaya nagkaroon ng pagkakataon ang mga dumalo na makilala ang mga organisasyong kumikilos para sa mga usaping tampok sa mga lansangan.

Konkretong pagsubok sa mga pangakong pampulitika

Pinangunahan ni Bise Presidente Hsiao Bi-khim ang delegasyon ng Democratic Progressive Party, bilang patunay ng suporta ng pamahalaan sa mga karapatan ng LGBTQ+. Dumalo rin sa ibang bahagi ng pagtitipon si Puma Shen, mambabatas ng DPP at kandidato sa pagka-alkalde ng Taipei.

Lumahok ang mga kinatawan ng hindi bababa sa pitong partidong pampulitika. Kabilang dito ang kabataang sangay ng Chinese Nationalist Party, Taiwan People's Party, Social Democratic Party, New Power Party at Taiwan Statebuilding Party. Kabilang si Chiang, ang alkalde ng Taipei, sa Chinese Nationalist Party.

Nagkasabay ang parada at isang debate ng mga kandidato sa pagka-alkalde ng Taipei, at nakatakda ang lokal na halalan sa Nobyembre 28. Para sa mga kalahok na nag-aalala tungkol sa pagpupulis, pagkakataon ang kampanya upang sukatin ang mga pulitiko batay sa tiyak na mga pangako: malinaw na imbestigasyon, mga tuntuning maipatutupad at magalang na pagtrato sa mga lugar ng komunidad.

Iniugnay ng drag performer na si Hana Booboo ang tungkuling ito sa pakikilahok sa demokrasya. Tungkol sa pagboto, pagpili at pagdalo sa Pride, sinabi ng performer na dapat ipabatid ng mga pagkilos na iyon sa mga lingkod-bayan "kung anong uri ng buhay ang gusto nating ipamuhay."

Nagtatagpo sa iisang praktikal na usapin ang mensahe ni Lai at mga panawagan ng mga nagmartsa. Nagbibigay ang legal na pagkakapantay-pantay sa mga magkasintahan ng karapatang magpakasal at bumuo ng pamilya. Nakadepende rin ang seguridad sa araw-araw kung makapupunta ang isang tao sa espasyo ng komunidad, maipahahayag ang kanyang identidad o makikitungo sa isang pulis nang hindi dumaranas ng kahihiyan o takot.

Mahahalagang Punto

• Nanawagan si Pangulong Lai ng dignidad, pagkapribado at pantay na pagtrato sa ika-24 na pagdiriwang ng Pride sa Taiwan noong Oktubre 31, 2026.
• Iniulat ng mga tagapag-organisa na mahigit 170,000 ang dumalo, samantalang nasa 150,000 naman ang tantiya ng iba.
• Nauwi sa pagdadala sa 51 parokyano sa himpilan ang paghahalughog sa Commander D noong Oktubre 3, at nagdulot ito ng mga protesta dahil sa asal ng pulisya.
• Pinatawan ng disiplina ang anim na pulis, humingi ng paumanhin si Mayor Chiang at nangako ang lungsod ng mga alituntunin at pagsasanay.
• Nais ng mga organisasyon para sa karapatan ang hiwalay na imbestigasyon, pag-access sa mga rekord ng pulisya kung pinahihintulutan ng batas, at mga pananggalang na may bisa para sa mga espasyo ng LGBTQ+.
• Tinatayang 3,800 katao ang dumalo sa Taiwan Trans March noong nakaraang gabi.
• Nakatakda ang lokal na halalan sa Nobyembre 28, at kabilang sa mga ikinababahala at binigyang-boses sa Pride ang pananagutan ng pulisya.