Nagbitiw si Mahistradong Mohsin Akhtar Kayani, Binanggit ang Kontrol ng Ehekutibo at mga Banta sa Kalayaan ng Hudikatura

Umalis ang isang hukom ilang taon bago magretiro

Nagbitiw si Mahistradong Mohsin Akhtar Kayani sa Lahore High Court ng Pakistan noong Oktubre 28, 2026. Sa liham niya kay Pangulong Asif Ali Zardari, sinabi niyang pinahina ng mga pagbabago sa Konstitusyon ang kalayaan ng hudikatura at hindi na siya pinahihintulutan ng kanyang konsensiya na manatili sa hukuman. Binanggit din niya ang mga personal na dahilan at alalahanin sa kalusugan matapos ang kamakailang operasyon.

Sinabi ni Kayani na nakapagpasya na siya sa mahigit 23,000 kaso. Nakatakda sana siyang magretiro sa Pebrero 10, 2032. Umalis siya nang humigit-kumulang limang taon at tatlong buwan bago ang petsang iyon, kasunod ng pinagtatalunang paglipat niya mula sa Islamabad High Court at matagal na ligal na tunggalian tungkol sa mga paghirang sa hudikatura, seniority at pamamahala sa gawain ng mga hukuman.

Sa kanyang liham ng pagbibitiw, tuwirang iniugnay ng hukom ng Lahore High Court ang kanyang pasya sa ika-26 at ika-27 Susog sa Konstitusyon:

Sa aking maingat na pagtatasa, nakompromiso ng mga pagbabagong ipinatupad sa pamamagitan ng ika-26 at ika-27 Susog sa Konstitusyon ang kalayaan at integridad ng mga high court bilang mga institusyon.

Ikaapat na mahistrado ng nakatataas na hukuman si Kayani na iniulat na nagbitiw kasunod ng mga susog. Nagbitiw noong 2025 sina Mahistrado Syed Mansoor Ali Shah at Athar Minallah ng Korte Suprema, at Mahistradong Shams Mehmood Mirza ng Lahore High Court, na binanggit din ang mga alalahanin tungkol sa mga pagbabago.

Muling pinagsama-sama ng pagbibitiw niya ang ilang sigalot na nagsimula noong 2024: mga paratang ng pakikialam ng mga ahensiya ng intelihensiya, pagbabago sa pagpili ng matataas na hukom, pagtatatag ng Federal Constitutional Court at mga bagong kapangyarihang maglipat ng mga hukom sa pagitan ng mga high court. Para sa mga taong naghahain ng kaso, pangunahing alalahanin ni Kayani kung makapagpapasya pa rin nang malaya ang mga hukuman sa kanilang mga paghahabol.

Ang mga sinabi ni Kayani tungkol sa pag-alis

Inilarawan ni Kayani bilang pribilehiyo ang paglilingkod sa Islamabad at Lahore High Court. Sinabi niyang inialay niya ang kanyang karera sa hudikatura sa pagtataguyod ng Konstitusyon, pagprotekta sa mga pangunahing karapatan at pagpapatupad ng katarungan nang walang takot o kinikilingan.

Gayunman, iginiit ng hukom na lumihis sa direksiyong nakapipinsala sa mga hukuman ang kapangyarihan sa paghirang at paglilipat ng mga hukom. Ipinaliwanag niya ang kanyang pagtatasa sa liham kay pangulo:

Nasaksihan ko ang itinuturing kong lumalawak na kontrol ng ehekutibo sa mga institusyong panghudikatura, kabilang ang paghirang at paglilipat ng mga hukom. Sa aking pagtatasa, lubhang pinahina ng gayong pakikialam ang tiwala ng publiko sa kalayaan ng hudikatura at pagiging patas ng proseso ng paglilitis.

Ang ehekutibo ang sangay ng pamahalaang nagpapatupad ng mga batas at nagpapatakbo ng pampublikong administrasyon. Nangangahulugan ang kalayaan ng hudikatura na nakapagpapasya ang mga hukom sa mga kaso batay sa batas, nang walang panggigipit mula sa pamahalaan o iba pang makapangyarihang institusyon. Mahalaga ang paghirang at paglilipat dahil nakaaapekto ang mga ito sa kung sino ang dumidinig ng mga kaso at namumuno sa isang hukuman.

Tinawag ni Kayani na masakit ang pasya at sinabi niyang dapat manatiling nakatali ang katungkulan sa hudikatura sa kalayaan, katapatan sa Konstitusyon at pangangalaga sa dignidad ng tao. Nagpasalamat din siya sa kanyang mga guro, kapwa hukom at pamilya sa pagsuporta sa kanya habang pinag-iisipan niya ang pag-alis.

Paano binago ng mga susog ang kapangyarihan ng hudikatura

Binago ng ika-26 Susog sa Konstitusyon, na pinagtibay noong Oktubre 2024, ang pagpili sa punong mahistrado ng Pakistan. Pinayagan nitong pumili ng sinumang nasa tatlong pinakamatataas na mahistrado ng Korte Suprema, para sa tatlong taong termino. Binago rin nito ang balangkas ng paghirang sa pamamagitan ng Judicial Commission of Pakistan, kaya lumawak ang pakikilahok ng mga politiko sa proseso.

Naging bahagi ng mas malawak na tunggalian tungkol sa pamumuno sa hudikatura ang seniority. Sa sistemang pumipili mula sa ilang matataas na hukom, may pagpipilian ang mga awtoridad na naghirang kung sino ang mamumuno sa hukuman, sa halip na haba lamang ng panunungkulan ang magtakda ng resulta.

Nagtatag ang ika-27 Susog sa Konstitusyon, na nilagdaan bilang batas noong 2025, ng Federal Constitutional Court at inilipat ang ilang kapangyarihang konstitusyonal mula sa Korte Suprema. Nangatuwiran ang pamahalaan na makababawas sa naipong mga kaso at magpapabilis ng mga pasya ang bagong kaayusan. Ayon naman sa mga kritiko, pahihinain nito ang Korte Suprema.

Binago rin ng susog ang Artikulo 200, na namamahala sa paglilipat sa pagitan ng mga high court. Sa binagong mga patakaran, maaari nang isagawa ang paglilipat batay sa rekomendasyon ng Judicial Commission kahit walang pahintulot ng apektadong hukom. Para sa nakaupong hukom, nangangahulugan ang pagbabagong ito na maaari siyang ilipat nang hindi sumasang-ayon.

Kapwa nakatuon ang mga pagtutol ni Kayani sa awtoridad ng mga institusyon at sa mga kondisyon sa trabaho: sino ang pumipili ng mga hukom, sino ang maaaring maglipat sa kanila at gaano kalaya ang mga hukuman na pamahalaan ang kanilang mga gawain. Hiwalay namang inakusahan ng oposisyong Pakistan Tehreek-i-Insaf ang pamahalaan ni Punong Ministro Shehbaz Sharif, na sinusuportahan ni Field Marshal Asim Munir, Punong-heneral ng Hukbong Sandatahan, na nagkonsentra ng kapangyarihan sa pamunuan ng ehekutibo at militar.

Ang paglilipat na nagpabago sa kanyang katayuan

Inaprubahan ng Judicial Commission sa botong mayorya noong Abril 28, 2026, ang paglipat kay Kayani mula Islamabad patungong Lahore. Pinangunahan ni Punong Mahistrado ng Pakistan Yahya Afridi ang pulong. Si Punong Mahistrado ng Islamabad High Court Sardar Muhammad Sarfraz Dogar ang nagpasimula ng panukala.

Sa parehong pasya, ipinadala si Mahistradong Babar Sattar sa Peshawar High Court at si Mahistradong Saman Rafat Imtiaz sa Sindh High Court. Kasunod nito, ipinabatid ng Ministry of Law and Justice ang mga paglilipat. Inilarawan ang mga ito bilang unang direktang paggamit sa mga probisyon ng ika-27 Susog tungkol sa paglilipat sa mga high court.

May petsang Abril 29, 2026 ang paglipat kay Kayani, bagaman iniulat din na naganap ito noong Mayo. Bago umalis sa Islamabad, siya ang pinakamatandang puisne judge doon, o pinakamatandang hukom kasunod ng punong mahistrado, at inaasahan niyang magiging punong mahistrado.

Sa Lahore, inilagay siya sa ika-12 puwesto sa talaan ng seniority, bagaman iniulat din ang ika-10 puwesto. Alinman sa dalawang ranggo ay mas mababa sa puwestong hinawakan niya sa Islamabad. Mahalaga ang seniority dahil nakaaapekto ito sa katayuan ng hukom sa loob ng hukuman at sa pagkakataong mamuno rito.

Una siyang itinalaga sa pangunahing sangay ng Lahore, ngunit hindi siya itinalaga sa isang division bench, kung saan magkasamang dumidinig ng kaso ang dalawa o higit pang hukom. Ilang sandali bago magbitiw, bumalik siya sa lugar ng Islamabad at Rawalpindi sa ilalim ng bagong talaan ng tungkulin upang mag-isang duminig ng mga kaso sa tanggapan ng Lahore High Court sa Rawalpindi.

Bakit nagpasiklab ng ligal na tunggalian ang pagdating ni Dogar

Nagdulot na ng pagtatalo tungkol sa paglilipat at seniority ang sariling paglipat ni Dogar mula Lahore patungong Islamabad noong Pebrero 2025. Nasa ika-15 puwesto siya sa Lahore High Court, ngunit nang mailipat sa Islamabad ay nauna siya sa mga hukom na naroon na, kaya nabuksan ang daan niya tungo sa pamumuno sa hukuman.

Dalawa pang hukom ang dumating mula sa Sindh at Balochistan High Court. Hinamon ni Kayani at ng apat niyang kasamahan sa Islamabad ang mga paglilipat. Naghain din ng mga hamon ang Karachi Bar Association at Islamabad High Court Bar Association.

Nakasentro ang pagtatalo sa kung maaari ring baguhin ng paglilipat ng hukom sa pagitan ng mga hukuman ang pagkakasunod-sunod sa pamumuno. Para sa mga hukom na nagtagal sa Islamabad, maaaring mabago ng pagdating ng matataas na kasamahang mula sa ibang lugar kung sino ang susunod na magiging punong mahistrado.

Noong Pebrero 2025, kinuwestiyon ng limang hukom ang seniority at pagkakatalaga kay Dogar at hindi sila dumalo sa seremonya ng panunumpa niya. Hindi lamang pagtutol sa paghirang ng isang indibidwal ang ligal na hamon: tinanong din nito kung paano nagkakatugma ang mga tuntuning konstitusyonal sa paglilipat at sa mga bagong paghirang sa hudikatura.

Hinamon din nina Kayani at ng iba pang matataas na hukom sa Islamabad ang mga kapangyarihang administratibo ni Dogar. Inakusahan nila ang tanggapan ng punong mahistrado na naging isang "monokrasya", o kapangyarihang nakasentro sa iisang tao, at sinabing maaaring hindi isama ang mga hukom sa talaan ng tungkulin anumang oras. Inaatasan ng talaan ng tungkulin ang mga hukom sa mga kaso at panel, kaya pinagmumulan ito ng aktuwal na kapangyarihan sa loob ng hukuman.

Hating pasya ng Korte Suprema

Noong Hunyo 19, 2025, pinagtibay ng Constitutional Bench ng Korte Suprema ang mga paglilipat sa botong tatlo kontra dalawa. Ipinasiya ng mayorya na pinahihintulutan ng Konstitusyon ang paglilipat sa ilalim ng Artikulo 200, permanente man o pansamantala, at iba ito sa bagong paghirang.

Inilapat ng pasya ang balangkas sa paglilipat na umiiral bago ang ika-27 Susog. Inilarawan nito ang mga pananggalang na nangangailangan ng pahintulot ng hukom at konsultasyon ng pangulo sa punong mahistrado ng Pakistan at sa mga punong mahistrado ng dalawang apektadong high court.

Hindi binawi ng mayorya ang mga abiso ng paglilipat ngunit ibinalik nito sa pangulo ang bahagi ng usapin. Inatasan siya nitong suriin ang mga rekord ng serbisyo, tukuyin ang seniority at pagpasyahan kung permanente o pansamantala ang mga pagkakalagay. Pinayagang magpatuloy si Dogar bilang pansamantalang punong mahistrado habang nilulutas ang mga usaping ito.

Kabaligtaran ang naging paninindigan ni Mahistradong Naeem Akhtar Afghan, na sinamahan sa pagtutol ni Mahistradong Shakeel Ahmed. Itinuring ni Afghan na walang bisa sa batas ang abiso ng paglilipat dahil nilampasan umano ng proseso ang balangkas sa paghirang sa ilalim ng Artikulo 175A at walang makabuluhang konsultasyon. Binanggit din sa kanyang pagtutol ang mga pananggalang sa Konstitusyon sa ilalim ng Artikulo 2A, 4 at 25.

Dahil dito, pinagtibay sa makitid na mayorya ng pasya ang agarang bisa ng mga paglilipat ngunit iniwan sa pangulo ang mahahalagang pasyang administratibo. Bahagi ng naunang balangkas ng batas ang kahingian ng pahintulot; binago ito ng sumunod na susog bago ang sariling paglipat kay Kayani noong 2026.

Nagpatuloy ang hamon matapos ang hatol

Naghain kalaunan ng apela sa loob ng Korte Suprema sina Kayani at mga Mahistradong Tariq Mehmood Jahangiri, Babar Sattar, Sardar Ijaz Ishaq Khan at Saman Rafat Imtiaz laban sa pasya noong Hunyo 19. Magkasamang naghain ng apela ang nakatataas na abogado na si Muneer A. Malik at si Barrister Salahuddin Ahmed.

Nangatuwiran ang mga hukom na pinapayagan ng Artikulo 200 ang pansamantalang paglilipat para sa takdang panahon, hindi permanenteng paglilipat na pinagtibay ng mayorya. Sinabi rin nilang nagtatakda ang Islamabad High Court Act 2010 ng paghirang mula sa ibang lalawigan, ngunit walang katulad na paraan sa pamamagitan ng paglilipat.

Hiniling ng apela na huwag ituring na mga hukom ng Islamabad High Court ang mga inilipat na hukom hangga't hindi sila muling nanunumpa sa ilalim ng Artikulo 194. Hinamon din nito ang balanse sa pagitan ng kapangyarihan ng pangulo sa paglilipat at ng kapangyarihan ng Judicial Commission sa paghirang sa ilalim ng Artikulo 175A.

Kinumpirma ni Pangulong Zardari ang tatlong paglilipat noong Hunyo 29, 2025. Hindi tinukoy ang kinalabasan ng sumunod na apela at ng hiwalay na hamon sa mga kapangyarihang administratibo ni Dogar nang magbitiw si Kayani.

Mula sa mga paratang ng pakikialam hanggang sa pagbibitiw

Nagsimula ang alitan ni Kayani sa makapangyarihang mga institusyon bago pa siya lumipat sa Lahore. Noong Marso 2024, isa siya sa anim na hukom ng Islamabad High Court na sumulat sa mga miyembro ng Supreme Judicial Council upang humingi ng gabay tungkol sa umano'y pakikialam ng mga ahensiya ng intelihensiya sa mga usaping panghudikatura.

Inakusahan ng mga hukom na sinubukan silang gipitin sa pamamagitan ng pagdukot at pagpapahirap sa kanilang mga kamag-anak, at lihim na pagsubaybay sa loob ng kanilang mga tahanan. Kabilang din sa anim na hukom sina Sattar at Imtiaz, na inilipat kasama ni Kayani noong 2026.

Mahigit dalawang taon ang itinagal ng mga pangunahing pangyayari:

• Marso 2024: Inilahad ng anim na hukom ng Islamabad ang mga paratang ng pakikialam ng mga ahensiya ng intelihensiya sa Supreme Judicial Council.
• Oktubre 2024: Binago ng ika-26 Susog sa Konstitusyon ang mga kaayusan sa pagpili ng mga hukom.
• Pebrero 2025: Inilipat si Dogar at dalawa pang hukom sa Islamabad High Court, na nagpasiklab ng mga hamon.
• Hunyo 19, 2025: Pinagtibay ng Korte Suprema ang mga paglilipat sa botong tatlo kontra dalawa.
• Hunyo 29, 2025: Kinumpirma ni Pangulong Zardari ang mga paglilipat matapos kuwestiyunin ng mga hukom ang pasya.
• 2025: Itinatag ng ika-27 Susog sa Konstitusyon ang Federal Constitutional Court at binago ang mga tuntunin sa paglilipat.
• Abril 28 at 29, 2026: Inaprubahan ng Judicial Commission ang paglilipat kay Kayani, na sinundan ng paglipat niya sa Lahore High Court.
• Oktubre 28, 2026: Naghain ng pagbibitiw si Kayani.

Karerang nakasentro sa mga kasong may kinalaman sa karapatan

Sumali si Kayani sa hanay ng mga hukom ng Islamabad High Court noong Disyembre 23, 2015, matapos ang karerang pang-abogasya na nagsimula nang magpatala siya bilang abogado sa district court noong 1995. Kwalipikado siyang humarap sa high court noong 1997 at sa Korte Suprema noong 2009.

Nagsimula ang kanyang pag-aaral sa F.G. Boys High School sa Islamabad at nagpatuloy sa F.G. College for Men, kung saan siya nagtapos noong 1989. Nagtapos siya ng abogasya sa University of Punjab noong 1994, kumuha ng master's degree sa agham pampolitika noong 1996, LLM sa Karachi University noong 2003 at master's degree sa pag-aaral sa Pakistan noong 2005.

Nagtapos din siya ng postgraduate diploma sa karapatang pantao sa pamamagitan ng Peshawar University, katuwang ang Norwegian Institute of Human Rights at Oslo University. Kabilang sa kanyang mga tungkuling propesyonal ang pagiging pangkalahatang kalihim ng Islamabad District Bar Association noong 1998 hanggang 1999 at noong 2002 hanggang 2003, at pangulo naman ng Islamabad High Court Bar Association noong 2013 hanggang 2014.

Duminig si Kayani ng mahahalagang kaso tungkol sa mga sapilitang pagkawala, kung saan dinadala ang mga tao at itinatago ang kinaroroonan nila. Ayon sa talambuhay niya bilang hukom, sinuportahan niya ang batas na nagpapataw ng mabibigat na parusa sa mga ganitong pagkawala.

Nananatiling pangunahing alalahanin sa liham ng pagbibitiw niya ang mga ordinaryong taong naghahanap ng katarungan. Sinabi ni Kayani na madalas napapabayaan ang kanilang mga pangangailangan habang nakikinabang naman ang iba sa sistema. Ipinaliwanag niya ang planong pagbabalik sa abogasya:

Kaya naman, itinuturing kong dumating na ang panahon upang hubarin ko ang aking toga at bumalik sa pagsasagawa ng batas. Sa ganitong paraan, nais kong patuloy na maglingkod sa mamamayan, protektahan ang kanilang mga karapatan at palaganapin ang kaalaman sa batas.

Sa pag-alis niya, nabakante sa hukuman ang isang hukom na may karanasan sa paglilitis tungkol sa mga karapatan. Sinabi niyang susunod niyang hakbang ang kumatawan at tumulong sa mga tao bilang abogado, at ipagpatuloy ang kanyang gawain sa ibang tungkulin.

Mahahalagang Punto

• Nagbitiw si Mahistradong Mohsin Akhtar Kayani sa Lahore High Court noong Oktubre 28, 2026, dahil sa kanyang konsensiya, mga personal na dahilan at alalahanin sa kalusugan.
• Sinabi niyang pinahina ng ika-26 at ika-27 Susog sa Konstitusyon ang kalayaan ng mga high court at pinalawak ang kontrol ng ehekutibo.
• Sumunod ang pag-alis niya sa pinagtatalunang paglipat mula Islamabad patungong Lahore noong Abril 2026.
• Pinagtibay ng mayorya ng Korte Suprema noong Hunyo 2025 ang mga naunang paglilipat ng mga hukom sa Islamabad High Court, na sinundan ng paghahain ng apela.
• Sinabi ni Kayani na nakapagpasya na siya sa mahigit 23,000 kaso at balak niyang bumalik sa abogasya.
• Nakatakda sana siyang magretiro sa Pebrero 10, 2032.