Tumatama ang mga Sunog sa mga Pambansang Parke ng Indonesia, Lumalala ang Pagkawala ng mga Hayop at Lumalakas ang Panawagan para sa Pananagutan

Paulit-ulit na bumabalik ang mga sunog na nilalabanan ng mga tauhan sa Way Kambas

Inatasan ang humigit-kumulang 350 tauhan na labanan ang mga sunog sa Way Kambas National Park ng Indonesia, kung saan patuloy na umuusok ang pit kahit ilang linggo nang nagsasagawa ng operasyon ang mga bombero. Noong Oktubre 26, 2026, nakatuon pa rin ang mga operasyon sa dalawang lugar, at hindi pa naglalabas ang mga awtoridad ng kabuuang lawak ng nasunog na lugar.

Kabilang ang Way Kambas sa 14 na pambansang parke na binanggit sa mga ulat tungkol sa mga sunog sa buong Indonesia ngayong taon. Kabilang sa naiulat na pinsala ang 8,708 ektarya sa Wasur mula Enero hanggang Agosto, 6,532 ektarya sa Lorentz pagsapit ng Agosto, at 3,531 ektarya sa Bromo Tengger Semeru sa pagtatapos ng Setyembre.

Naitala sa mas malawak na pagtatasa ng MapBiomas Fire Indonesia na 82,400 ektarya ang nasunog sa 210 conservation area hanggang Agosto, kabilang ang 46 na pambansang parke. Hindi ipinaliwanag ang ugnayan ng datos na ito sa mas limitadong listahan ng 14 na parke. Dahil magkaiba ang saklaw ng mga ito, walang iisang napagkasunduang bilang ng mga apektadong pambansang parke.

Inilarawan ni Uli Artha Siagian, nangangampanya para sa kagubatan at mga plantasyon sa Indonesian Forum for the Environment na kilala bilang Walhi, na mas malawak ngayong taon ang mga sunog sa mga pambansang parke kaysa noong malalaking sunog ng 2019 at 2023. Nanawagan siya ng mga imbestigasyon at pananagutan mula sa mga namamahala sa mga protektadong lugar.

Hindi lamang mga hangganan ng parke ang naaapektuhan ng pinsala. Iniulat ng Health Ministry ng Indonesia na umabot sa 314,124 ang mga kaso ng acute respiratory infection sa pitong probinsiya noong Oktubre 21, habang inanunsiyo ng pulisya na itinuring na suspek ang 11 kumpanya kaugnay ng mga sunog sa kagubatan at pitland. Ipinakikita ng mga bilang na ito ang isang krisis na nakaaapekto sa konserbasyon, kalusugan ng publiko at pagpapatupad ng batas pangkapaligiran.

Bakit mahirap apulahin ang sunog sa Way Kambas

Sumiklab ang mga sunog sa ilang lugar sa Way Kambas mula Agosto. Sa hilagang bahagi ng Cabang, hindi pa lubusang naapula makalipas ang mahigit isang buwan ang sunog na natukoy bandang Setyembre 19 dahil kumakalat ito sa pitland.

Binubuo ang pit ng naipong materyal mula sa mga halamang bahagyang nabulok. Kapag natuyo ito, maaaring kumalat ang apoy sa ilalim ng lupa, kung saan maaaring hindi maabot ng tubig na ibinubuga mula sa ibabaw ang lahat ng maiinit na bahagi. Sa Way Kambas, kung minsan ay bumabalik ang usok ilang oras lamang matapos basain ng mga tauhan ang isang lugar.

May mga bagong sunog na lumitaw noong Oktubre 22 sa paligid ng Resort Susukan Baru at Resort Rawa Bunder, malapit sa hangganan ng parke at PT Great Giant Pineapple. Ayon sa mga residente, umabot sa humigit-kumulang apat na metro ang apoy sa pinakamalaking sunog at kumalat ito sa kabila ng isang ilog na natuyo dahil sa matagal na tagtuyot.

Ayon sa mga awtoridad ng parke, naapula na ang sunog malapit sa hangganan ng kumpanya, at nakatulong ang ulan sa operasyon. Patuloy na binabasa ng mga tauhan ang lupa at minomonitor ito upang hindi muling magliyab ang natitirang mga baga. Iniulat ng mga awtoridad na walang elepanteng naapektuhan sa Way Kambas.

Ipinakikita ng pagkakasunod-sunod ng mga pangyayari kung bakit maaari pang magpatuloy nang ilang araw ang trabaho kahit ideklarang naapula na ang nakikitang apoy:

• Agosto: Nagsimulang sumiklab ang mga sunog sa ilang lugar sa Way Kambas.
• Bandang Setyembre 19: Natukoy ang sunog sa hilagang bahagi ng Cabang, kung saan pinatagal ng nagliliyab na pit ang operasyon.
• Oktubre 22: May mga bagong sunog na lumitaw malapit sa Resort Susukan Baru at Resort Rawa Bunder.
• Oktubre 26: Nakasentro pa rin sa dalawang lugar ang paglaban sa sunog at pagmamanman.

Nalulugi ang mga protektadong lugar sa buong kapuluan

Saklaw ng listahan ng 14 na apektadong pambansang parke ang mga lugar mula Sumatra hanggang Papua. Kabilang dito ang Bromo Tengger Semeru, Kerinci Seblat, Gunung Ciremai, Tambora, Manusela, Bukit Baka Bukit Raya, Gunung Gede Pangrango, Rawa Aopa Watumohai, Manupeu Tanah Daru at Laiwangi Wanggameti, Way Kambas, Bantimurung Bulusaraung, Tanjung Puting, Wasur at Lorentz.

Mula ilang ektarya hanggang ilang libo ang naiulat na lawak ng mga nasunog na lugar. Bukod sa mga nasunog sa Wasur, Lorentz at Bromo Tengger Semeru, umabot sa 1,956 ektarya ang nasunog sa Tambora pagsapit ng Oktubre, habang humigit-kumulang 1,234 ektarya naman ang naitala sa Tanjung Puting pagsapit ng Oktubre 20.

Umaabot sa 21,961 ektarya ang kabuuan ng mga bilang para sa limang parke. Pinagsamang 15,240 ektarya ang nasunog sa Wasur at Lorentz, o humigit-kumulang 69 porsiyento ng bahagyang kabuuang bilang na iyon. Magkakaiba ang mga petsa ng pag-uulat, kaya inilalarawan ng mga bilang ang lawak na naitala na sa bawat parke, sa halip na isang sabayang pambansang pagtatasa.

Binibigyang-diin ng pagkamatay ng mga taong lumaban sa sunog sa Bromo Tengger Semeru ang panganib ng mga operasyong ito. Ayon sa ulat tungkol sa 14 na parke, hindi bababa sa anim na boluntaryo ang nasawi; sa isa pang ulat, apat na tao ang namatay habang nilalabanan ang sunog sa kagubatan doon. Hindi tinukoy ang mga dahilan ng magkaibang bilang.

Nawawalan ng pagkain, masisilungan at tirahan ang mga hayop

Naitala ng MapBiomas Fire Indonesia na hindi bababa sa 20,360 ektarya ang nasunog sa mga tirahan ng tigre, orangutan, rhino at elepanteng Sumatran. Katumbas ito ng halos isang-kapat ng 82,400 ektaryang nasunog sa mga conservation area na naitala nito hanggang Agosto.

Maaaring direktang mapinsala ang mga hayop ng sunog dahil sa paso at usok. Nagpapatuloy din ang epekto nito kahit wala na ang apoy. Kapag nasira ang mga halaman, kumakaunti ang pagkain at masisilungan, at dahil sa pinsala sa kagubatan ay maaaring lumiit ang lugar na mapagagalawan at mapagpaparami ng mga hayop.

Maaaring pumasok sa mga plantasyon o pamayanan ang mga hayop na naghahanap ng pagkain, kaya tumataas ang posibilidad na makasalamuha nila ang mga tao. Para sa mga species na kakaunti ang populasyon o limitado ang saklaw, maaaring tumaas ang panganib ng pagkalipol kapag paulit-ulit na nawawala ang kanilang tirahan.

Ayon sa Forestry Ministry, 290 ligaw na hayop na ang ginamot pagsapit ng Oktubre 8. Iniulat ng mga rescue center para sa orangutan sa Borneo na mas marami silang tinanggap, kabilang ang mga hayop na natagpuang napaso, naipit o nahihirapang huminga. Ipinakikita ng mga kasong iyon ang pangangailangan sa pagsagip na dulot ng mga sunog sa labas ng alinmang iisang pambansang parke.

Ang pahayag ng mga awtoridad ng Way Kambas na wala silang naiulat na apektadong elepante ay tumutukoy sa agarang pagtugon ng parke. Kasama sa mas malawak na gawain para sa konserbasyon ang pagsusuri sa pinsala sa tirahan at kung makakahanap pa ng sapat na pagkain at angkop na espasyo ang mga nakaligtas na hayop.

Kuwestiyon ng Walhi ang task force para sa pagpopondo ng mga pambansang parke

Partikular na pinuna ng Walhi ang Task Force for Innovation in National Park Financing and Management na pinamumunuan ni Hashim Djojohadikusumo. Itinatag ang lupon upang humanap ng alternatibong pagpopondo para sa pamamahala ng mga pambansang parke.

Ayon kay Siagian, inilantad ng lawak ng mga sunog ang mga pagkukulang sa proteksiyon at kinuwestiyon niya kung napupunta sa gawaing pangkonserbasyon ang perang nalilikom sa pamamagitan ng task force. Nanawagan siyang buwagin ang lupon. Hindi sumagot si Raja Juli Antoni, ang pangalawang tagapangulo nito, nang tangkaing kunin ang kanyang tugon.

Tinukoy ng Walhi ang mga praktikal na kahinaang nasa likod ng pinsala: kulang ang mga tagapangasiwa ng kagubatan kumpara sa lawak na kanilang binabantayan, limitado ang paggamit ng teknolohiya upang matukoy at malabanan ang mga sunog, at hindi sapat ang pagkilala at pakikilahok ng mga komunidad na nakatira malapit sa mga pambansang parke.

Bawat usapin ay may kinalaman sa magkakaibang yugto ng pag-iwas. Kailangang matukoy ng mga tauhan ang sunog, marating ito at magkaroon ng sapat na tao at kagamitan upang mapigil ang pagkalat nito. Maaari ring magbigay ng lokal na kaalaman at maagang babala ang mga residente malapit sa parke kung may makabuluhan silang papel sa pagprotekta sa lugar.

Nais ng Walhi na imbestigahan ng pulisya ang mga sunog sa loob ng mga pambansang parke at papanagutin ang mga namamahala sa mga ito. Dahil sa puna nito, nahaharap ang task force sa isang kongkretong tanong: gaano kalaking proteksiyon ang naipatutupad sa mismong lugar habang naghahanap ng mga bagong mapagkukunan ng pondo?

Lumalawak ang mga imbestigasyon sa mga kumpanya lampas sa mga hangganan ng parke

Inanunsiyo ni National Police Chief General Suyudi Ario Seto noong Oktubre 21 na itinuring na suspek ang 11 kumpanya matapos imbestigahan ang 98 ulat ng hinihinalang pagkakasangkot ng mga kumpanya sa mga sunog. Tatlo sa mga kumpanya ang may dayuhang pamumuhunan, aniya, ngunit hindi niya pinangalanan ang mga ito.

Inilarawan ni Suyudi ang kalagayan ng imbestigasyon sa palasyo ng pangulo sa Jakarta:

"Itinuring na naming suspek ang 11 kumpanya. Tatlo sa mga ito ay may dayuhang pamumuhunan at nagpapatuloy ang proseso," aniya.

Ayon sa pulisya, sinusuri nila ang pagmamay-ari ng mga kumpanya at nangangalap ng ebidensiya upang matukoy ang mga may-ari at shareholder na maaaring papanagutin. Nag-anunsiyo rin ang Indonesia ng mga administratibong parusa laban sa dose-dosenang kumpanya at mga kasong kriminal laban sa 125 indibidwal at korporasyon.

Binigyang-pansin ng Walhi ang mga sunog sa loob at paligid ng mga konsesyon ng PT Arara Abadi at PT Sekato Pratama Makmur sa Riau. Tinatayang 616 ektarya ang nasunog sa paligid ng konsesyon ng Arara Abadi at 115 ektarya naman sa paligid ng Sekato noong Marso. Kaanib ng Asia Pulp & Paper at Sinar Mas Group ang dalawang kumpanya.

Ang konsesyon ay lugar kung saan may pahintulot ang isang kumpanya na magnegosyo, gaya ng pagtatanim ng mga punongkahoy o oil palm. Ayon sa Walhi, ipinakita ng pagmamapa nito gamit ang datos ng sunog mula sa NASA na nasa loob ng mga konsesyon ang humigit-kumulang kalahati ng mga hotspot sa Indonesia na may mataas na antas ng kumpiyansa sa pagkakatukoy. Niranggo sa pagtatasa nito ang 40 konsesyon para sa troso at palm oil batay sa bilang ng mga natukoy na hotspot.

Kailangan pang tukuyin ng mga imbestigador kung paano nagsimula ang mga partikular na sunog at kung sino ang may legal na pananagutan. Sinabi ni David Gaveau, tagapagtatag ng Nusantara Atlas, na kung minsan ay naipakikita ng mga satellite image kung nagsimula ang sunog sa loob ng isang konsesyon o kumalat ito roon mula sa ibang lugar. Kailangan pa ng karagdagang imbestigasyon upang matukoy kung sinadya o hindi ang pagsiklab ng apoy.

Tagtuyot, pamamahala ng lupa at mga tungkuling umiwas sa sunog

Tinataya ng Nusantara Atlas na halos dalawang milyong ektarya na ang nasunog sa buong Indonesia ngayong taon, at iniugnay nito ang tindi ng mga sunog sa malakas na El Niño at tagtuyot. Ang El Niño ay isang padron ng klima na kinasasangkutan ng mas mainit na tubig sa tropikal na Pasipiko at maaaring magdulot ng mas tuyong mga kondisyon sa Indonesia.

Dahil sa pagkalbo ng kagubatan at pagpapatuyo ng pitland para sa pagtatanim, mas nagiging bulnerable sa sunog ang mga lugar. Pinadadali naman ng tuyong panahon ang pagkalat ng apoy kapag may nagsimula na nito. Iniugnay ni Umi Ma'rufah, nangangampanya para sa kagubatan at mga plantasyon sa Walhi, ang mga paulit-ulit na sunog sa mga gawain ng mga kumpanya at iginiit sa pamahalaan na ipatupad ang mga parusa.

Kinuwestiyon ng ilang kumpanya ang mga paratang tungkol sa pananagutan nila. Sinabi ng First Resources, isang kumpanyang palm oil na nakalista sa Singapore, na kumalat sa lupang pinamamahalaan nito ang mga sunog na nagsimula sa labas ng hangganan nito. Kinuwestiyon din ng Asia Pulp & Paper ang palagay na nangangahulugang sinadya ng may-ari ng konsesyon na pasimulan ang sunog kapag naganap ito sa loob ng konsesyon ng isang supplier.

Ipinaliwanag ni Azam Hawari, abogado ng ClientEarth, na maaari pa ring magkaroon ng mga pananagutang sibil ang mga kumpanya kapag nagsimula ang sunog sa labas ng kanilang lupa o sa panahon ng matitinding lagay ng panahon. Tumutukoy ang pananagutang sibil sa mga legal na obligasyon gaya ng pagbabayad-pinsala o pagpapanumbalik. Sinabi niyang kailangang maglaan ang mga kumpanya ng sapat na tauhan at kagamitan para sa paglaban sa sunog at maaari silang managot kung nagdudulot ng malubhang banta sa kapaligiran ang kanilang mga aktibidad, kabilang ang pagpapatuyo ng pitland.

Pinadalhan ng Singapore ang 10 kumpanya ng mga abiso para sa mga hakbang na pang-iwas alinsunod sa Transboundary Haze Pollution Act nito. Inaatasan sila ng mga abiso na labanan ang mga sunog sa kanilang mga lupain, pigilan ang pagsusunog at magsumite ng mga plano ng pagkilos. Maaari silang humarap sa legal na aksiyon, kabilang ang mga multa, kung hindi sila susunod.

Dagdag sa bigat ng pinsala sa mga tao ang usok at sapilitang paglikas

Mga batang wala pang limang taong gulang ang bumubuo sa 70,890 sa 314,124 na kaso ng acute respiratory infection na iniulat ng Health Ministry ng Indonesia noong Oktubre 21. Humigit-kumulang 23 porsiyento ito ng kabuuang bilang sa pitong probinsiya. Nakaaapekto ang acute respiratory infection sa sistemang paghinga at maaaring tumama sa ilong, lalamunan o baga.

Ayon sa ministeryo, nagbukas ito ng 477 pasilidad para sa oxygen at nagtalaga ng mahigit 2,600 manggagawang pangkalusugan. Ipinakikita ng mga hakbang na ito ang bigat ng pasanin sa mga serbisyong pangkalusugan habang kumakalat ang usok sa mga apektadong rehiyon.

Sa South Bangka, umabot ang apoy sa isang residential area noong Oktubre, at nawasak ang 305 bahay. Naapektuhan ang humigit-kumulang 1,800 katao at napilitang lumikas ang mga 500. Bukod sa pagkasira ng kanilang mga tahanan, nalantad din sa usok ang mga pamilya roon.

Nakiisa ang mga organisasyong panrelihiyon at pang-estudyante sa panawagan para sa mga imbestigasyon. Hinimok ni Yohanes Tola, tagapangulo ng Indonesian Catholic Students Association, na repasuhin ang mga permit, pagpaplano ng paggamit ng lupa, proteksiyon sa pitland at pangangasiwa sa mga konsesyon.

Iginiit ni Tola na dapat sabayan ng pagkilos laban sa mga responsable ang paglaban sa sunog:

"Dapat apulahin ang mga sunog, pero dapat ding ilantad ang pinagmumulan ng krimeng pang-ekolohiya. Hindi natin dapat apulahin ang parehong mga sunog taon-taon nang hindi kailanman inaalam kung sino ang nagsimula ng mga ito," aniya.

Nanawagan din ang Synod of the Javanese Christian Churches sa pambansa at lokal na pamahalaan na magsagawa ng obhetibo at malinaw na imbestigasyon at ipatupad ang batas anuman ang katayuan o kapangyarihang pang-ekonomiya ng mga sangkot. Pinalawak ng panawagan nito noong Oktubre 19 ang pananagutang iyon upang isama ang pagpapanumbalik ng mga lugar matapos ang mga sunog.

Para sa mga tauhan ng Way Kambas, patuloy ang agarang gawain ng pagbabasa sa pit at pagbabantay sa pagbabalik ng usok. Sa buong Indonesia, mas pangmatagalan ang gawaing ayusin ang nasirang mga tirahan ng hayop, suportahan ang mga apektadong komunidad at isulong ang mga imbestigasyon hanggang sa mga desisyong maipatutupad.

Mahahalagang Punto

• Nagtalaga ang Way Kambas ng humigit-kumulang 350 tauhan, at nakatuon pa rin sa dalawang lugar ang mga operasyon noong Oktubre 26.
• May listahan ng 14 na apektadong pambansang parke, habang naitala naman sa mas malawak na pagtatasa ng MapBiomas ang mga sunog sa 46 na pambansang parke hanggang Agosto.
• May kabuuang 21,961 ektarya ang nasunog sa limang parke na may inilathalang bilang ng lawak, batay sa magkakaibang petsa ng pag-uulat.
• Naitala ng MapBiomas na hindi bababa sa 20,360 ektarya ang nasunog sa mga tirahan ng tigre, orangutan, rhino at elepanteng Sumatran.
• Itinuring ng pulisya na suspek ang 11 kumpanya matapos imbestigahan ang 98 ulat ng hinihinalang pagkakasangkot ng mga kumpanya.
• Iniulat ng Health Ministry ang 314,124 na kaso ng acute respiratory infection sa pitong probinsiya, kabilang ang 70,890 kaso sa mga batang wala pang limang taong gulang.
• Nanawagan ang Walhi ng mga imbestigasyon, mas matibay na proteksiyon sa mga pambansang parke at pagbuwag sa task force para sa pagpopondo ng mga pambansang parke.