Muling Lumilitaw ang Lubog na Barangay Somang Habang Natutuyo ang Karian Reservoir sa Indonesia

Muling Lumilitaw ang mga Lumang Bahay Mula sa Lumiit na Reservoir

Muling lumitaw mula sa Karian reservoir ng Indonesia ang mga labi ng Kampung Somang sa Lebak, Banten, habang inilalantad ng matagal na tagtuyot ang mga pader, pundasyon at lupang dating tirahan ng mga pamilya. Bumaba nang isa hanggang tatlong metro ang lebel ng tubig noong Hulyo 2026, kaya mas marami pang bahagi ng lumubog na pamayanan ang nakita. Pagsapit ng Oktubre, tuyo at bitak-bitak na ang lupain sa paligid ng nayon.

Kabilang ang Somang sa mga pamayanang inilikas para sa Karian Dam na nagkakahalaga ng Rp 2.2 trilyon. Pinasinayaan ito ni Joko Widodo, na pangulo noon, noong Enero 8, 2024. Sumasaklaw ang reservoir sa 1,773 ektarya at may kapasidad na mag-imbak ng 315 milyong metro kubiko ng tubig. Pakikinabangan sana ito ng buong Banten, kanlurang Jakarta at bahagi ng West Java.

Para sa mga dating residente, may inilantad ang pag-urong ng tubig na mas personal kaysa sa tindi ng tagtuyot: ang mga lugar kung saan nakatayo ang kanilang mga kusina, naglaro ang kanilang mga anak at nanirahan ang kanilang mga kapitbahay. May ilan na bumabalik sakay ng bangka upang makita ang mga labi. Nahihirapan naman ang iba na makahanap ng malinis na tubig sa mga pamayanang nilipatan nila.

Binago rin ng reservoir ang pang-araw-araw na paglalakbay. Kailangang tumawid sa tubig ng mga dating residente ng Somang na nakatira sa malapit upang mabilis na marating ang mga karatig-pamayanan, o dumaan sa mahaba at paliku-likong ruta sa mga sirang kalsada. Bagaman idinisenyo ang proyekto upang magbigay ng tubig sa malawak na rehiyon, may mga taong napaalis dahil dito na kapwa nahihirapan sa suplay ng tubig at transportasyon.

Bumabalik ang Isang Bangkero sa Dati Niyang Tahanan

Dalawang taon nang nagtatrabaho bilang bangkero si Hussein, dating residente ng Somang. Naniningil siya ng Rp 5,000 hanggang Rp 10,000 sa mga pasaherong tumatawid sa reservoir. Kabilang sa mga ito ang dating mga taga-nayon na bumabalik upang tingnan ang mga natira sa kanilang mga tahanan.

Sa isang salaysay ng Heinrich Böll Stiftung na inilathala noong Setyembre, inilarawan ni Hussein ang karanasan ng muling paglitaw ng kanyang nayon:

Para akong tumitingin sa sementeryo ng aming mga alaala.

Dahil sa pag-urong ng tubig, nakalakad si Hussein sa lantad na lupa at nabisita ang kinaroroonan ng dati niyang bahay. Inilarawan niya kung paano niya nakilala ang ayos ng tahanang nawala sa ilalim ng reservoir:

Nakikita ko pa rin kung saan mismo naroon ang dati kong kusina. Nadudurog ang puso ko, pero hindi ko napigilang bumalik para makita ito.

Magkaugnay na ngayon ang kabuhayan niya sa bangka at ang pagkawala ng kanyang pamayanan. Ang mismong tubig na tumabon sa Somang ang naging lugar ng kanyang trabaho, habang dahil sa pag-urong nito ay nakababalik ang mga dating residente sa pamilyar na mga lugar na hindi na maaaring magsilbing nayon.

Paano Naglaho ang mga Nayon

Dati, siksik ang mga bahay sa pamayanan ng Somang. Nagsimulang umalis ang mga residente noong 2023 habang inihahanda ang lugar para bahain. Mas maagang nagsimulang lumipat ang mga taga-Kampung Karian, noong 2021. Nilubog din ng proyekto ang Kampung Susukan at Kampung Cibolang.

Ayon sa salaysay na inilathala ng Heinrich Böll Stiftung noong Setyembre, binaha ng reservoir ang 11 nayon sa apat na distrito: Sajira, Cimarga, Maja at Rangkasbitung. Lumipat sa iba't ibang lugar ang mga dating residente ng Somang, bagaman marami ang nanatili sa mga pamayanang malapit sa reservoir.

Sinagip ng mga pamilya ang anumang kaya nilang dalhin bago dumating ang tubig. Binaklas ng mga residente ang ilang bahagi ng kanilang mga bahay at kinuha ang mga pinto, bintana, salamin, tisa sa bubong at kahoy ng estruktura upang muling gamitin o ibenta. Nakatulong ang bayad-pinsala para sa lupa at mga gusali upang makabili sila ng lupa sa mga nilipatang pamayanan.

Iba-iba ang kalagayan ng mga natirang guho. May ilang gusaling nakatayo pa nang bahain ang lugar; ang iba naman ay nahubaran na ng mga materyales na mapakikinabangan. Kabilang sa lantad na bahagi ng nayon ang mga pader na wala nang bubong, pundasyong ladrilyo at mga haligi. Ipinakikita ng mga labi kung bakit kahawig pa rin ng isang pamayanan ang sahig ng reservoir kapag bumababa ang tubig.

Inilipat ang mga Paaralan, Libingan at Serbisyong Pampubliko

Umabot sa 2,266.44 ektarya ang lupang binili para sa Karian, na mas malawak sa 1,773 ektaryang lawak ng reservoir. Ang diperensiya ay 493.44 ektarya, patunay na umabot lampas sa lugar na pag-iimbakan ng tubig ang lupang kinailangan ng proyekto.

Pagsapit ng 2023, saklaw na ng paglilipat ang 37 pasilidad-pampubliko, kabilang ang mga paaralan, moske, paaralang Islamiko, iba pang lugar ng pagsamba, tanggapan ng nayon, pasilidad para sa mga nanganganak at mga sentrong pangkalusugan ng komunidad. Nangangahulugan ang paglilipat ng nayon ng pagpapalit sa mga lugar na ginagamit ng mga residente para sa edukasyon, pangangasiwa, pagsamba at pangunahing pangangalaga, bukod pa sa kanilang mga tahanan.

Saklaw din ng paglilipat ang 54 pampublikong sementeryo at sagradong libingan na naglalaman ng 13,017 puntod. Naapektuhan din ang 29 lugar na kinaroroonan ng mga tore ng kuryente, pati ang lupang pag-aari ng pamahalaan o mga kompanya ng estado.

Ipinaliliwanag ng mga bilang na ito kung bakit mabigat sa damdamin ang muling paglitaw ng Somang. Hindi lamang mga gusali ang nawala sa mga pamayanan. Iniugnay ng mga tahanan, libingan at institusyong pinagsasaluhan ang maraming salinlahi sa iisang lugar. Nang mailipat ang mga ito, nagkawatak-watak ang mga ugnayang iyon sa mga bagong pamayanan.

Mga Layuning Itinakda para sa Karian

Itinalaga ang Karian bilang National Strategic Project, isang katawagang ginagamit ng Indonesia para sa mga proyektong itinuturing ng pamahalaan na prayoridad. Nagsimula ang konstruksyon noong 2015. Pinuno ng tubig ang reservoir noong huling bahagi ng 2023 bago ito pinasinayaan noong Enero 2024.

Sa seremonya ng pagpapasinaya, sinabi ni Joko Widodo na makapagbibigay ang dam ng irigasyon para sa 22,000 ektarya ng palayan at tutugon ito sa pangangailangan sa tubig-hilaw na 10.6 metro kubiko bawat segundo. Ang tubig-hilaw ay tubig mula sa ilog o reservoir na hindi pa ginagamot upang maging angkop sa gamit-pambahay. Katumbas ang nakasaad na daloy ng 10,600 litro bawat segundo.

Kabilang sa mga lugar na nilalayong suplayan ang Serang regency, lungsod ng Serang, Cilegon, Lebak, Tangerang regency, South Tangerang at lungsod ng Tangerang sa Banten, pati ang kanlurang Jakarta at Bogor regency sa West Java.

Dinisenyo rin ang Karian upang makatulong sa pagkontrol ng baha sa Serang regency at Rangkasbitung sa Lebak, at makalikha ng 1.8 megawatt na kuryente sa pamamagitan ng maliit na pasilidad na hydroelectric. Saklaw, kung gayon, ng mga planong gamit nito ang pagsasaka, suplay ng tubig sa mga lungsod, pamamahala ng baha at paglikha ng kuryente.

Itinampok ng tagtuyot ang layunin ng proyekto para sa buong rehiyon, kasabay ng mga pangangailangan ng mga kalapit na residente. Kailangang dumaan sa mga planta ng paggamot at mga network ng distribusyon ang tubig na nakaimbak para sa malawak na lugar ng serbisyo bago ito makarating sa mga sambahayan. Samantala, kailangan din ng mga pamilyang nakatira sa paligid ng reservoir ng maaasahang suplay sa kanilang lugar.

Kasinghalaga ng Dam ang mga Tubo

Sa seremonya ng pagpapasinaya noong Enero 2024, sinabi ni I Ketut Jayada, pinuno ng Cidanau-Ciujung-Cidurian River Basin Agency, na isinasagawa pa ang pagkuha ng lupa para sa 59 kilometrong pangunahing tubo ng suplay. Kailangan ang mga tubong iyon upang mas lubos na mapakinabangan ang reservoir.

Tinukoy ni Bob Arthur Lombogia, na noo'y director general ng water resources, ang kapasidad ng dalawang pasukan ng tubig: 5.5 metro kubiko bawat segundo sa Karian at 9.1 metro kubiko bawat segundo sa Ciuyah. Ang pasukan ng tubig ang bahaging kumukuha nito papasok sa sistema ng suplay. Tumutukoy ang mga bilang na ito sa mga partikular na imprastraktura, samantalang inilalarawan naman ng 10.6 metro kubiko bawat segundo na binanggit ng pangulo ang nakasaad na pakinabang ng dam sa suplay ng tubig-hilaw.

Pinasinayaan din ni Joko Widodo sa araw na iyon ang Sitanala Water Treatment Plant sa lungsod ng Tangerang, na may kapasidad na 500 litro bawat segundo. Magkakaiba ang gawain ng dam, mga pasukan ng tubig, tubo at pasilidad ng paggamot sa paglalakbay ng tubig mula sa imbakan hanggang sa magamit ito.

Walang kasalukuyang datos tungkol sa dami ng tubig sa reservoir o kumpirmadong ulat tungkol sa katayuan ng pagpapatakbo noong 2026 ng 59 kilometrong tubo sa mga nailathalang salaysay. Inilalarawan ng mga bilang sa pagpapasinaya ang planong kapasidad ng proyekto; ang kasalukuyang nararanasan sa Somang ay pag-urong ng tubig, tuyong balon at mahihirap na paglalakbay.

Mga Tuyong Balon at Naantalang Pag-ulan

Iniulat ng ilang residente sa paligid ng Somang na nahihirapan silang makakuha ng malinis na tubig sa mahabang tagtuyot. Inilalarawan sa salaysay noong Setyembre ang mga taong naglalaba sa gilid ng reservoir na patuloy na umuurong, matapos matuyo ang mga balon sa nayon.

Sinabi ng mga opisyal ng Indonesia na naapektuhan ng mga kondisyon ng tagtuyot ang 80.7% ng teritoryo ng bansa pagsapit ng kalagitnaan ng Setyembre. Ayon kay Teuku Faisal Fathani, pinuno ng Meteorology, Climatology and Geophysical Agency na kilala bilang BMKG, mahuhuli ang pagsisimula ng tag-ulan sa 61% ng lupain ng Indonesia.

Magkaibang kondisyon ang inilalarawan ng dalawang porsiyento: tumutukoy ang una sa lawak na naaapektuhan ng tagtuyot, samantalang ang ikalawa ay sa inaasahang pagsisimula ng pana-panahong pag-ulan. Para sa mga pamayanang naghihintay na muling mapuno ang mga balon at lokal na pinagkukunan ng tubig, kasinghalaga ng paminsan-minsang pag-ulan ang tamang panahon ng pagdating nito.

Ang El Niño ay pag-init ng bahagi ng tropikal na Karagatang Pasipiko na nakapagbabago sa mga padron ng ulan sa malalayong lugar. Sa Indonesia, maaari itong magdulot ng mas tuyong mga kondisyon. Iniuugnay sa matinding El Niño ang tagtuyot na nakaaapekto sa Karian.

Nagbabala si Erma Yulihastin, mananaliksik sa klima sa National Research and Innovation Agency ng Indonesia o BRIN, na maaaring manatiling napakalakas ng pangyayaring ito hanggang Pebrero 2027. Ganito niya inilarawan ang inaasahang tindi nito:

Ituturing pa rin itong super kahit pagsapit ng Pebrero 2027.

Umaabot lampas sa karaniwang inaasahang pag-ulan pagsapit ng Oktubre ang babalang ito. Para sa mga pamilyang napaalis at nakatira malapit sa Karian, nangangahulugan ang pagkaantala ng tag-ulan ng mas mahabang paghihintay na gumaan ang mga kondisyong naglalantad sa dati nilang mga tahanan.

Naging Lokasyon din ng Pelikula ang Nayon

Nakakuha na ng pansin ang Somang sa ibang dahilan bago ang pinakahuling tagtuyot. Noong bandang huling bahagi ng 2024 o unang bahagi ng 2025, ginamit na lokasyon ng pelikulang katatakutang Jembatan Shiratal Mustaqim ang bahagyang lumubog na nayon.

May mga bahay nang nasa ilalim ng tubig habang kinukunan ang pelikula. Ayon sa isang residente, bahagyang ibinaba ang lebel ng reservoir para sa produksiyon. Naging ekstra at teknikal na tauhan naman ang mga residente ng nakapaligid na lugar ng Sajira.

Nagdala ng pansamantalang trabaho ang produksiyon sa isang lugar na binago ng relokasyon. Iba naman ang dahilan ng mga pagbisita ngayon: bumabalik ang mga dating residente upang kilalanin ang mga labi ng sarili nilang mga kalye at tahanan habang mas marami pang lupa ang nalalantad.

Mula sa Konstruksyon Hanggang sa Muling Paglitaw ng Nayon

Mahigit isang dekada ang saklaw ng pagpapaunlad sa Karian at muling paglitaw ng Somang. Ipinakikita ng mahahalagang petsa kung paano sunod-sunod na binago ng konstruksyon, relokasyon at tagtuyot ang lugar:

• 2015: Nagsimula ang konstruksyon ng Karian Dam.
• 2021: Nagsimulang umalis ang mga residente ng Kampung Karian.
• 2023: Nagsimulang umalis ang mga residente ng Somang, at pinuno ng tubig ang reservoir sa huling bahagi ng taon.
• Enero 8, 2024: Pinasinayaan ni Joko Widodo ang dam.
• Huling bahagi ng 2024 o unang bahagi ng 2025: Ginamit sa pelikulang Jembatan Shiratal Mustaqim ang bahagyang lumubog na Somang.
• Hulyo 2026: Nalantad ang mas maraming labi ng nayon habang bumababa ang lebel ng reservoir; bumaba ito nang isa hanggang tatlong metro sa loob ng buwan.
• Agosto at Setyembre 2026: Bumalik ang mga dating residente upang makita ang lantad na pamayanan habang nagpapatuloy ang tagtuyot.
• Oktubre 2026: Kitang-kitang tuyo at bitak-bitak ang lupa sa paligid ng Somang.
• Pebrero 2027: Nagbabala ang mananaliksik ng BRIN na si Erma Yulihastin na maaari pa ring maging napakalakas ng El Niño.

Para sa mga pamilyang napaalis dahil sa Karian, muling nagbalik sa kanilang paningin ang mga pamilyar na pader, kasama ang mga alaala, ngunit hindi nito naibalik ang pamayanang dating nakapaligid sa kanila. Nanatiling kongkreto ang kanilang mga agarang pangangailangan: malinis na tubig, praktikal na mga ruta patungo sa mga karatig-pamayanan at maaasahang serbisyo sa mga lugar na nilipatan nila.

Mahahalagang Punto

• Muling lumitaw ang mga labi ng Somang habang pinabababa ng tagtuyot ang lebel ng Karian reservoir sa Lebak, Banten.
• Bumaba nang isa hanggang tatlong metro ang lebel ng tubig noong Hulyo 2026.
• Pinasinayaan ang dam na nagkakahalaga ng Rp 2.2 trilyon noong Enero 8, 2024. May kapasidad itong mag-imbak ng 315 milyong metro kubiko ng tubig.
• Ayon sa salaysay ng Heinrich Böll Stiftung, binaha ng reservoir ang 11 nayon sa apat na distrito.
• Saklaw ng relokasyon ang 37 pasilidad-pampubliko at 13,017 puntod sa 54 na lugar ng libingan.
• Nahihirapan ang mga dating residente sa tuyong mga balon at mahihirap na paglalakbay, sa kabila ng layunin ng dam na magbigay ng suplay ng tubig sa buong rehiyon.
• Nanganganib na magpatuloy ang tuyong mga kondisyon dahil sa pagkaantala ng pana-panahong pag-ulan at posibleng matagal na El Niño.