Hinigpitan ng Taliban ang Kontrol sa Midya, mga Grupo ng Kababaihan at mga Institusyong Shia sa Afghanistan

Umaabot sa lahat ng bahagi ng buhay-publiko ang pagsupil

Posibleng ipasara ang 61 sa 74 na organisasyong pinamumunuan ng mga kababaihang Afghan; umabot na sa 25 sa 34 na lalawigan ng Afghanistan ang pagbabawal sa pagpapalabas ng mga larawan ng mga buhay na nilalang; at ipinasara sa Kabul ang mga institusyong pang-edukasyon at pangkultura ng mga Shia. Ipinakikita ng mga pangyayaring ito kung paano pinaliliit ng Taliban ang mga lugar kung saan makahihingi ng tulong ang mga Afghan, makapagpapalitan ng impormasyon at makapagtatanong sa mga nasa kapangyarihan.

Lalong tumindi ang panggigipit noong Agosto, Setyembre at Oktubre 2026, kasabay ng mga pagsalakay sa mga tanggapan ng midya, pag-aresto sa mga mamamahayag at aktibista, at pagsasara ng isang unibersidad na may operasyon sa Kabul at Ghazni. Noong Oktubre 13, kinumpirma ng Taliban na sinuspinde ang mga programa ng BBC World Service sa mga FM transmitter sa buong Afghanistan. Nagpatuloy ang mga kababaihan sa pagprotesta sa pamamagitan ng maliliit na pagtitipon at mga kampanya online, sa kabila ng ganap na pagbabawal sa mga demonstrasyon sa ilalim ng Batas sa Pulisya ng Taliban.

Nananatiling sarado ang espasyong sibiko ng Afghanistan, o ang kalayaang mag-organisa, magsalita at makilahok sa buhay-publiko, mula nang agawin ng Taliban ang kapangyarihan noong Agosto 2021. Higit pa sa debate sa pulitika ang epekto ng pinakahuling mga hakbang. Nahahadlangan ng mga ito ang edukasyon, nababawasan ang mga serbisyong para sa mga nakaligtas sa karahasan at humihina ang mga organisasyong nagsisilbing daan ng mga komunidad na minorya para magkaroon ng representasyon.

Nagbabala si Volker Türk, ang Mataas na Komisyoner ng UN para sa Karapatang Pantao, na naisabatas na ng mahigit 200 atas at direktiba ng Taliban ang panunupil sa kababaihan. Kinondena ng 42 estado at ng European Union ang diskriminasyon at panunupil sa mga kababaihan at batang babae sa Afghanistan. Noong Setyembre, nanawagan si UN Secretary-General António Guterres na alisin ang mga restriksiyong pumipigil sa mga kawani ng UN na Afghan na makapasok sa kanilang mga pinagtatrabahuhan. Sinabi niyang salungat ang mga ito sa pandaigdigang batas at nagbabala na pinahihina ng mga ito ang tulong na nagliligtas ng buhay.

Nawawalan ng kakayahang magpatakbo ang mga organisasyon ng kababaihan

Nalaman sa pag-aaral ng UN Women sa 74 na organisasyon na nanganganib magsara ang 61, o 82 porsiyento ng mga ito. Apatnapu ang umaasang posibleng masuspinde o magsara sa susunod na taon. Mahigit kalahati ito ng lahat ng organisasyong sinuri, kaya agarang banta ito sa mga taong umaasa sa kanilang mga serbisyo.

Naitala sa pag-aaral ang mga pagbawas sa ilang uri ng tulong. Iniulat ng 76 porsiyento na nabawasan o nasuspinde ang pamamahala sa mga kaso at mga serbisyong nag-uugnay sa mga nakaligtas sa karahasan sa iba pang tulong. Tinutulungan ng mga serbisyong ito ang isang tao na tukuyin ang kanyang mga pangangailangan at makakuha ng tulong medikal, legal o iba pa. Iniulat ng 70 porsiyento na nabawasan o hindi na magagamit ang mga ligtas na lugar, habang iniulat naman ng 68 porsiyento na nagambala ang mga serbisyong tumutulong sa kababaihang kumita.

Kasabay ng paghina ng internasyonal na pondo, lalo pang pinipiga ang mga grupong ito ng pagbabawal ng Taliban sa mga kababaihang Afghan na magtrabaho para sa mga pambansa at internasyonal na organisasyong di-pampamahalaan. Dahil sa mga restriksiyon sa mga babaeng kawani, mas mahirap ding abutin ang mga babaeng limitado ang paggalaw o pakikipag-ugnayan sa mga lalaking hindi nila kapamilya.

Nagpahayag ng pagkabahala ang UNAMA, ang misyon ng UN para sa tulong sa Afghanistan, tungkol sa mga pag-aresto kaugnay ng mga kahingian sa pananamit at paglalakbay nang walang lalaking tagapag-alaga. Para sa mga babaeng naghahanap ng tulong, maaari ring maging mapanganib ang mismong pagpunta sa serbisyong kailangan nila dahil sa mga restriksiyong ito. Para naman sa mga organisasyon, pinahihina ng pagkawala ng mga kawani, pondo at lugar ng pagtitipon ang mga ugnayang ginagamit ng kababaihan sa pagbabahagi ng impormasyon at pagtataguyod ng pagbabago.

Nagiging mas malawak na sistema ng pagkontrol ang pagsasara ng midya

Naitala ng Afghanistan Journalists Center ang 102 paglabag sa kalayaan ng midya at mga mamamahayag sa loob ng 12-buwang panahong sinuri, kabilang ang pagkakakulong ng 15 mamamahayag at manggagawa sa midya. Mahigit isang taon nang nakabilanggo at nagsisilbi ng sentensiya ang tatlo pang mamamahayag at aktibista sa midya. Hindi bababa sa 29 na institusyon, organisasyon at sangay ng midya ang ipinasara o binawi ang lisensiya sa operasyon sa panahong iyon.

Ipinatupad sa 25 sa 34 na lalawigan, o halos tatlong-kapat ng mga lalawigan sa bansa, ang mga restriksiyon sa mga larawan ng mga buhay na nilalang. Sinuspinde ng ilang estasyon ng telebisyon ang operasyon o lumipat sa radyo. Hindi bababa sa limang sangay ng midya ang tumigil sa operasyon dahil hindi sumunod sa mga utos ng Taliban, habang hindi bababa sa dalawang estasyon ng radyo ang nagpahinto ng operasyon matapos payagang makilahok sa mga programang live sa telepono ang mga babae.

Inilarawan ng Committee to Protect Journalists ang mas malawak na mga kontrol sa pahayag nito noong Agosto 2026. Noong 2024, nilimitahan ng mga awtoridad sa 68 aprubadong analista ang mga maaaring kapanayamin at sinuspinde ang mga lisensiya ng 14 na sangay ng midya sa Nangarhar. Pagsapit ng 2025, nagpapatakbo ang Taliban ng humigit-kumulang 15 pangunahing sangay at plataporma ng midya.

Ganito inilarawan ni Waliullah Rahmani, kinatawan ng komite para sa Afghanistan at Pakistan, ang kalagayan ng mga mamamahayag:

Binabantayan, ikinukulong, binubugbog at sinisensor ang mga mamamahayag, o napipilitang magpatapon sa ibang bansa. Lalo pang nakararanas ng diskriminasyon ang mga babaeng mamamahayag, at lalo nang natatakot magsalita ang mga tao.

Nahihinto ang pagbabalita dahil sa mga pagsalakay at pag-aresto

Noong Agosto 26, ipinasara ng mga tauhan ng intelihensiya ang tanggapan ng Lapis sa Kabul, isang sangay ng grupong pangmidyang Moby, at kinumpiska ang mga computer at storage device. Binanggit ng mga opisyal ang imbestigasyon sa mga nilalamang umano'y salungat sa mga lokal na pagpapahalaga at nagtataguyod ng mga salaysay ng Kanluran. Noong Setyembre 6, ipinasara ng mga puwersang panseguridad ng Taliban ang Rah-e-Farda TV at ikinulong ang may-ari nitong si Salman Akhlaqi.

Nakialam na rin ang mga awtoridad sa Rah-e-Farda noong unang bahagi ng taon. Ayon sa Committee to Protect Journalists, inagaw ng mga ahente ng intelihensiya ang kontrol sa estasyon bago ito muling nagsimulang mag-broadcast sa ilalim ng bagong may-ari na lisensiyado ng Taliban. Kabilang sa iba pang malalaking hakbang ang pag-aresto sa dalawang reporter ng TOLOnews noong Mayo, na sinundan ng pagsalakay sa estasyon, at sapilitang pagsasara sa Tamadon TV noong Hunyo. Isa ang Tamadon sa mga huling estasyon ng telebisyon na nagpapalabas ng mga programang Shia.

Noong Setyembre 7, ikinulong ng mga pulis-moralidad ng Taliban ang 12 mamamahayag na nagbabalita tungkol sa isang eksibisyon ng libro sa Khost at kinumpiska ang kanilang mga kamera. Noong Setyembre 24, nilusob ng mga tauhan ang tanggapan sa Kabul ng Afghan Voice Agency, sinamsam ang mga kagamitan at dokumento, sinelyuhan ang lugar at ikinulong ang tagapamahala sa seguridad nito. Ikinulong ang limang tao, kabilang ang reporter na si Zamin Ali Chavoshi, matapos silang tumugon sa patawag kinabukasan. Nanawagan ang Committee to Protect Journalists na palayain silang anim at muling buksan ang tanggapan.

Sinuspinde naman noong Oktubre 13 ang mga programa ng BBC sa mga FM transmitter. Sinabi ng BBC na patuloy itong nakaaabot sa mga tagapakinig sa wikang Dari, Pashto at Ingles sa pamamagitan ng iba pang plataporma. Nanganganib din ang internet access: tumagal nang humigit-kumulang 48 oras ang pagkawala ng internet sa buong bansa noong Setyembre 2025, na gumambala sa mga daluyang ginagamit ng mga mamamahayag sa pagkalap at pagpapakalat ng impormasyon.

Tinutukoy ng mga tuntunin kapwa ang mga balita at kung sino ang maaaring magbalita

Inaatas ng Batas sa Pagpapalaganap ng Kabutihan at Pagpigil sa Bisyo ng Taliban noong Agosto 2024 na sumunod sa Sharia, o batas Islamiko, ang mga nilalaman ng midya, at ipinagbabawal nito ang mga larawan ng mga buhay na nilalang. Inilarawan sa mga natuklasan ng Human Rights Watch noong Oktubre 2025, batay sa 18 panayam na isinagawa nang malayuan sa Afghanistan at 13 harapang panayam sa Türkiye, ang pagbabantay, pagsesensor at pagpaparusa sa mga itinuturing na pamumuna. Karamihan sa mga panayam ay isinagawa noong Agosto 2025.

Ganito inilarawan ni Fereshta Abbasi, mananaliksik sa Afghanistan ng Human Rights Watch, kung paanong hinuhubog ng panggigipit ang araw-araw na pagbabalita:

Apektado ang lahat ng mamamahayag na Afghan at marami na ang tumakas sa bansa, ngunit kabilang sa pinakamatinding tinamaan ang mga babaeng mamamahayag.

Bumaba mula sa hanggang 1,400 bago ang 2021 tungo sa 600 noong 2024 ang bilang ng kababaihang nagtatrabaho sa midya, o humigit-kumulang 57 porsiyentong pagbaba batay sa mga bilang na ito. Mula naman sa tinatayang 4,000 ay naging 2,000 noong 2022 ang bilang ng kalalakihang nagtatrabaho sa midya. Magkakaiba ang mga petsang ito, na nagpapakita kung paanong naapektuhan ang dalawang grupo ng pagliit ng sektor sa mga unang taon ng pamumuno ng Taliban.

May mga restriksiyon sa pagdalo ng mga babaeng mamamahayag sa mga kumperensiya para sa midya, pakikipanayam sa mga opisyal at pagtatrabaho sa labas ng kanilang tahanan. Lalo pang nililimitahan ng mga restriksiyon sa smartphone sa mga tanggapan ng pamahalaan ang pagkuha nila ng impormasyon. Noong Enero 2025, iniulat na pinagbabawalan ang mga mamamahayag na magtanong tungkol sa mga hindi pagkakasundo sa loob ng Taliban hinggil sa pagbabawal sa edukasyon ng kababaihan.

Iniulat din ng mga mamamahayag na nag-iiba-iba ang mga tuntunin sa bawat lalawigan at ahensiya, kaya nanganganib sila kahit inaprubahan ng isang opisyal ang kanilang trabaho. Daan-daan na ang tumakas sa ibang bansa. Ayon sa Human Rights Watch, pinaniniwalaang nanganganib sapilitang ibalik sa kanilang bansa ang mahigit 150 mamamahayag na Afghan sa Pakistan noong kalagitnaan ng 2025, bukod pa sa kawalan ng seguridad para sa mga mamamahayag sa Türkiye at Estados Unidos.

Nahaharap sa pagsasara at pag-aresto ang mga institusyong Shia

Iniulat na ikinulong sa Kabul noong Setyembre 13 ang limang miyembro ng High Shia Commission. Iniulat ding idineklara ng Ministry of Justice na ilegal ang komisyon, binuwag ito at kinumpiska ang mga ID card ng mga miyembro. Pinahina ng hakbang ang isang estrukturang nagbibigay sa mga komunidad na Shia ng pagkakataong magkaroon ng representasyon.

Noong Setyembre 16, binawi ng Ministry of Higher Education ang lisensiya sa operasyon ng Khatam al-Nabieen University at iniutos na ipasara ang mga kampus nito sa Kabul at Ghazni. Inakusahan ng mga opisyal ang unibersidad ng paglabag sa mga patakaran ng ministeryo ngunit walang ibinigay na detalyadong ebidensiya. Itinanggi ng may-ari ng unibersidad ang mga paratang.

Sinundan ang pagsasara ng komprontasyon kaugnay ng isang seminaryong kaanib dito. Dahil sa pinagtatalunang pag-aangkin sa pagmamay-ari ng lupa, iniutos ang paglikas at may mga ikinulong. Nagprotesta ang mga residente laban sa planong paglikas noong Setyembre 5. Iniulat na gumamit ng karahasan ang mga puwersa ng Taliban laban sa mga estudyante at guro. Ikinulong ang 28 katao; apat ang pinalaya kalaunan, kaya 24 ang nanatili sa kustodiya noong panahong tinutukoy. Pinalikas ang mga tao sa seminaryo noong Setyembre 7.

Noong Setyembre 21, iniulat na ni-raid ng mga puwersa ng intelihensiya ang hiwalay na Khatam-ul-Anbia Religious School sa kanlurang Kabul, pinalayas ang mga estudyante at kawani, sinelyuhan ang ilang bahagi ng lugar at ikinulong ang pinuno nito at ilang guro. Noong Setyembre 29, ipinasara ng Ministry of Justice ang Tebyan Cultural Center sa Kabul, isang organisasyong panrelihiyon at pangkultura ng mga Shia.

Inaalis ng mga hakbang na ito ang iba't ibang uri ng salalayan ng komunidad nang sabay-sabay: isang katawan na kumakatawan sa mga tao, mga lugar ng edukasyon at isang sentrong pangkultura. Apektado rin ang mga estudyante, guro at pamilyang umaasa sa mga ito, gayundin ang mga taong ikinulong.

Nagpapatuloy sa pagprotesta ang mga kababaihan gamit ang mga alyas

Ipinagtanggol ng Taliban ang ganap na pagbabawal sa mga demonstrasyon sa ilalim ng Batas sa Pulisya sa pagsasabing bahagi ng mga sistemang pampulitika tulad ng demokrasya o republika ang mga protesta. Kinondena ng Spontaneous Movement of Afghan Women ang pagbabawal at inilarawan kung paanong nagpapatuloy ang mga kababaihan sa pamamagitan ng mas maliliit na pagtitipon, mga simbolikong pagkilos at mga post online.

Nagprotesta ang mga miyembro ng Free Women's Network para sa kalayaan, katarungan at pagkakapantay-pantay sa Pandaigdigang Araw ng Kapayapaan noong Setyembre 21. Noong Oktubre 6, nagprotesta ang Women's Freedom Network laban sa mga restriksiyong pumipigil sa mga guro at batang babae na makapagtrabaho at makapag-aral.

Kabilang si Gulsuum, alyas ng isang 28-anyos na aktibista sa Parwan, sa Kabul Critical Thinking Movement. Nag-aral siya noon ng abogasya at nagturo sa isang pribadong paaralan. Sinabi niyang sumali siya sa kilusan dalawang taon na ang nakalipas at unti-unting lumipat mula sa pagsubaybay sa mga pahayag nito tungo sa pakikilahok sa mga pulong at kampanya online.

Naglalathala ang kilusan ng mga pahayag, larawan at video sa Facebook page nito. Iniiwasan ng mga miyembro na magbahagi ng mga materyal ng kampanya sa kanilang personal na account at gumagamit sila ng mga alyas, nagtatakip ng mukha at maingat na pumipili ng lugar para sa pagre-record upang mabawasan ang panganib na makilala. Nangangamba rin si Gulsuum na paghigpitan ng kanyang pamilya ang kilos niya kung mabunyag ang aktibismo niya.

Ganito ipinaliwanag ni Gulsuum kung bakit nagpapatuloy siya sa kabila ng mga pangamba:

Naniniwala akong hindi nasasayang ang anumang tinig na nananawagan ng katarungan. Maaaring hindi mangyari ang pagbabago ngayon. Pero kung walang magsasalita, wala ring pag-asang magbago ang bukas.

Hindi lamang sa mga tanggapan ng balita may panganib ang pagpapahayag

Iniulat na pinalaya noong Setyembre 12 ang aktibista sa lipunang sibiko at edukasyon na si Ehsan Sadat matapos siyang arestuhin sa Khost noong Agosto 6 dahil sa mga paratang na nagpalaganap siya ng propaganda laban sa mga awtoridad. Ayon sa mga ulat, sumailalim siya sa matinding tortyur at na-coma bago palayain. Hindi pa natutukoy ang kalagayan niya matapos palayain.

Pinalaya noong Setyembre 1 ang mamamahayag na si Shakib Ahmad Nazari matapos ang 405 araw sa kustodiya ng Taliban. Hinatulan siya ng isang hukuman militar na kaugnay ng intelihensiya ng tatlong taong pagkabilanggo dahil sa mga paratang na nagpalaganap siya ng propaganda at nakipagtulungan sa midya na nakabase sa ibang bansa. Nanatiling nakakulong si Abuzar Sarem Sar-e-Puli, direktor ng Tawana News Agency.

Iniulat na ikinulong sa Kabul noong Agosto 25 ang mang-aawit at tumutugtog ng dambura na si Sayed Ghafar Agha matapos siyang mag-post ng video na nagluluksa para sa isang kumander ng National Resistance Front. Iniulat na inaresto sa Takhar bandang Setyembre 30 ang makata at guro sa paaralan na si Muzhda Uzbek dahil sa mga tulang bumabatikos sa Taliban at sa umano'y ugnayan niya sa isang dating senador. Hindi alam kung nasaan siya o kung ano ang kanyang kalagayan.

Noong Setyembre 22, ikinulong ng mga awtoridad ng Taliban sa Ghazni ang isang binata dahil sa mga post sa social media na umano'y bumabatikos sa grupo. Ang pagpuntirya sa mga musikero, makata, guro at karaniwang gumagamit ng social media ay nagpapalawak sa panggigipit, lampas sa mga taong trabaho ang pagbabalita. Maaaring magkaroon ng mga kahihinatnan para sa may-akda at pamilya ang isang pampublikong post o tula.

Magpapatuloy hanggang 2027 ang pagsisiyasat ng UN

Naglathala si Richard Bennett, espesyal na rapporteur ng UN sa karapatang pantao sa Afghanistan, ng ulat na A/HRC/63/22 noong Agosto 28, 2026. Iniharap ito alinsunod sa resolusyon 60/2 ng Human Rights Council at tinatalakay nito ang mga pangyayari mula Nobyembre 2025 hanggang Agosto 2026. Sinusuri rin nito ang limang taon ng mga patakaran ng Taliban, na may partikular na pagtuon sa mga karapatan ng mga bata.

Nagbabala rin si Bennett tungkol sa mga tuntuning namamahala sa seksuwal na asal. Sinabi niyang hindi pinag-iiba ng Kodigo Penal ng Taliban para sa mga Hukuman ang pagtatalik na may pahintulot at karahasang seksuwal, kaya nanganganib na parusahan ang mga nakaligtas katulad ng mga salarin. Inilarawan niya ang mga LGBTQ bilang lubhang bulnerable at sinabing itinatakda ng kodigo ang pagkabilanggo para sa pagtatalik ng mga lalaki at parusang kamatayan para sa ilang seksuwal na gawain kapag inulit.

Noong Oktubre 5, pinalawig ng Human Rights Council nang isang taon ang mandato ni Bennett sa pamamagitan ng resolusyon A/HRC/63/L.8, na pinagtibay nang walang botohan sa pamamagitan ng konsensus. Kabilang sa mga susunod na nakatakdang hakbang ang talakayang nakatuon sa mga usaping pangkasarian sa Hunyo 2027 at ang pag-aaral tungkol sa mga minoryang hiniling kay Bennett, na nakatakdang ilabas sa Setyembre 2027.

Inilabas din ng International Criminal Court ang apat na warrant of arrest kaugnay ng umano'y pag-uusig sa mga kababaihan, batang babae, mga taong itinuturing na hindi umaayon sa mga patakaran ng Taliban sa kasarian at mga pinaghihinalaang tagasuporta ng mga karapatan ng kababaihan. Itinatampok ng mga paglilitis ang indibidwal na pananagutang kriminal kasabay ng patuloy na pagtatala ng UN sa mga restriksiyon.

Ipinakikita ng mga kamakailang pangyayari kung gaano kabilis lumaganap ang panggigipit sa iba't ibang institusyon:

• Agosto 26, 2026: Ipinadala ng mga tauhan ng intelihensiya ang tanggapan ng Lapis sa Kabul.
• Setyembre 5 hanggang 16: Nauna ang protesta sa isang seminaryo, paglikas at mga pag-aresto bago ipinasara ang Khatam al-Nabieen University.
• Setyembre 21 hanggang 29: Pinuntirya ng mga awtoridad ang isang paaralang panrelihiyon, Afghan Voice Agency at Tebyan Cultural Center.
• Oktubre 5: Pinalawig nang isang taon ng Human Rights Council ang mandato ni Bennett.
• Oktubre 13: Kinumpirma ng Taliban ang pagsuspinde sa mga programa ng BBC World Service sa mga FM transmitter.

Para sa mga Afghan, ang pinagsamang epekto nito ay ang pagbawas sa mga lugar kung saan maaaring mag-aral, mag-ulat ng pang-aabuso, humingi ng suporta o mag-organisa ng pagtugon. Nawawalan ng kakayahang magpatakbo ang mga organisasyon ng kababaihan, habang nahaharap sa mga restriksiyon ang mga mamamahayag at institusyon ng komunidad na lalong nagpapahirap na idokumento at hamunin sa publiko ang mga kawalang ito.

Mahahalagang Punto

• Nalaman sa pag-aaral ng UN Women na nanganganib magsara ang 61 sa 74 na organisasyong pinamumunuan ng kababaihan.
• Naitala ng isang tagapagbantay sa midya ang 102 paglabag sa kalayaan ng pamamahayag sa loob ng 12 buwan, kabilang ang 15 pag-aresto.
• Umabot sa 25 sa 34 na lalawigan ng Afghanistan ang mga restriksiyon sa mga larawan ng mga buhay na nilalang.
• Apektado ng mga pagsalakay, pagsasara at pag-aresto ang mga sangay ng midya, institusyong Shia, aktibista at mga personalidad sa kultura.
• Nagpatuloy sa pagprotesta ang mga kababaihan sa pamamagitan ng maliliit na pagtitipon at mga kampanya online sa kabila ng pagbabawal sa mga demonstrasyon.
• Magpapatuloy ang pagsisiyasat ng UN sa pamamagitan ng talakayang nakatuon sa kasarian sa Hunyo 2027 at pag-aaral tungkol sa mga minorya na nakatakdang ilabas sa Setyembre 2027.