Tumaas nang mahigit 50% ang presyo ng gasolina at karot sa Tajikistan habang umabot sa 2.8% ang implasyon

Matalim na pagtaas ng presyo ng mga pangunahing bilihin, dagdag-pasanin sa badyet ng mga sambahayan

Tumaas nang 51.6% ang presyo ng diesel sa Tajikistan at 52.2% naman ang presyo ng karot mula Enero hanggang Setyembre 2026, ayon sa mga bilang na iniugnay sa Ahensiya sa Estadistika sa ilalim ng Pangulo ng Tajikistan. Nagmahal nang 38% ang gasolina at 36.2% ang liquefied petroleum gas, kaya kabilang ang mga ito sa may pinakamalalaking pagtaas sa mga produktong ginagamit sa biyahe, paghahatid ng mga kalakal at pang-araw-araw na pagkain.

Mas maliit ang itinaas ng mga presyo ng bilihin sa buong bansa: 2.8% sa loob ng siyam na buwang iyon. Nasa 0.1% ang implasyon noong Setyembre, habang 4.1% na mas mahal ang mga produkto at serbisyo kumpara noong Setyembre 2025. Ipinapakita ng mga bilang, na iniulat noong Oktubre 21, kung paanong maaaring kasabay ng medyo mababang pambansang antas ng implasyon ang matinding pagtaas ng presyo ng ilang pangunahing bilihin.

Dagdag-pasanin din ang 12.3% na itinaas ng singil sa mga serbisyo ng kuryente, tubig at iba pang utilidad mula simula ng taon. Bumaba naman ang presyo ng ilang pagkain, kabilang ang pipino, itlog, kamatis at bigas. Nakatulong ang mga pagbaba ng presyo na mapanatiling mababa ang kabuuang implasyon, kahit mas malaki ang itinaas ng gastusin ng mga sambahayang bumibili ng gasolina o nagbabayad ng singil sa mga utilidad.

Nagkaroon pa ng mga pagtaas ng presyo sa mga gasolinahan sa Dushanbe pagkaraan ng Setyembre. Sa isang sarbey noong Oktubre 16, napag-alamang sa nakaraang tatlong linggo, tumaas nang 80 diram ang karaniwang presyo kada litro ng gasolina na may 92 octane, 90 diram ang diesel at 33 diram ang liquefied petroleum gas, na karaniwang tinatawag na LPG.

Bakit magkakaiba ang ipinapakita ng mga bilang ng implasyon

Gumagamit ang estadistika ng ilang paghahambing, at magkakaibang tanong ang sinasagot ng bawat isa. Sinusukat ng bilang na 2.8% ang pagbabago mula katapusan ng 2025 hanggang Setyembre 2026. Inihahambing naman ng bilang na 4.1% ang presyo noong Setyembre sa kaparehong buwan noong nakaraang taon. Ang 0.1% na pagtaas noong Setyembre ay para sa isang buwan lamang.

May isa pang sukatan na naghahambing sa karaniwang presyo mula Enero hanggang Setyembre sa karaniwang presyo sa kaparehong panahon noong nakaraang taon. Batay rito, umabot sa 3.9% ang implasyon noong 2026, kumpara sa 3.4% noong 2025, o pagbilis nang 0.5 percentage point.

Pinagsasama sa isang basket ang maraming binibili upang masukat ang implasyon ng mga konsumer, at binibigyan ng magkakaibang bigat ang mga produkto at serbisyo batay sa mga nakagawiang paggastos. Maaaring bahagyang mabawi ng pagbaba ng presyo sa ibang lugar ang matinding pagtaas sa isang produkto. Kaya nakadepende ang sariling karanasan ng isang pamilya sa mga binibili nito at sa bahaging inilalaan nito sa bawat gastusin.

Tumaas nang 5.9% ang karaniwang presyo ng mga serbisyo sa loob ng siyam na buwan, kumpara sa 4.3% na pagtaas noong nakaraang taon. Umakyat naman nang karaniwang 2.5% ang presyo ng mga produktong hindi pagkain, mas mabagal kaysa 2.8%. Paghahambing ito ng mga karaniwang presyo sa buong panahon, samantalang inilalarawan ng mga bilang para sa bawat uri ng gasolina ang mga pagbabago mula simula ng taon.

Mas mabilis ang pagtaas ng presyo ng gasolina kaysa ibang produkto

Pinakamalaki sa tatlong pangunahing uri ng gasolina sa pambansang estadistika ang itinaas ng diesel. Dahil sa 51.6% na pagtaas nito, ang dating 100 somoni na katumbas ng parehong dami sa katapusan ng 2025 ay nagkakahalaga na ng 151.60 somoni noong Setyembre. Umabot naman sa 138 somoni ang katumbas na bili ng gasolina at 136.20 somoni ang LPG.

Muling matindi ang pagtaas ng presyo ng gasolina at LPG noong Setyembre. Nagmahal nang 7.3% ang gasolina sa buwan at 8.1% naman ang LPG. Bahagyang bumaba ang presyo ng diesel noong Setyembre, ngunit nanatili itong mas mataas nang malaki kaysa sa antas nito sa simula ng taon.

Umabot hanggang sa sumunod na buwan ang mga natuklasan sa sarbey noong Oktubre 16. Mga gasolinahan sa Dushanbe ang sinaklaw nito at sinukat ang mga pagbabago sa diram kada litro, samantalang porsiyento ng pagbabago sa buong bansa ang inilalarawan ng estadistika mula Enero hanggang Setyembre. Para sa mga drayber sa kabisera, ipinakita ng sarbey na mas malaki na naman ang kailangang ilabas upang mapuno ang tangke.

Mas maliit ang mga pagbabago sa presyo ng damit, sapatos at gamot. Tumaas nang 1.8% ang presyo ng damit at sapatos mula simula ng taon, at 0.7% naman ang itinaas ng mga produktong parmasyutiko. Kaya partikular na malaking pinagmumulan ng dagdag-gastos sa mga produktong hindi pagkain ang gasolina, sa halip na pantay-pantay na matinding pagtaas sa lahat ng produktong ito.

Kapansin-pansin na ang pagtaas ng presyo pagsapit ng tagsibol

Hinarap na ng mga motorista sa Dushanbe ang tumataas na presyo ilang buwan bago inilabas ang mga bilang para sa Setyembre. Pagsapit ng Abril 27, tumaas na nang karaniwang 8% hanggang 9% ang presyo ng gasolina sa mga gasolinahan mula unang bahagi ng Marso. Umakyat mula $1.05 tungong $1.13 kada litro ang pinakaginagamit na uri ng gasolina, ang AI-92, habang tumaas naman mula $1.14 tungong $1.24 ang diesel.

Tumaas nang humigit-kumulang 6% ang LPG sa panahong iyon ng tagsibol, at umabot sa $0.62 kada litro. Nagkakaiba rin ang presyo sa loob ng kabisera; ayon sa mga drayber, mas mahal ang gasolina sa sentro ng Dushanbe kaysa sa mga karatig na lugar. Ipinapakita ng mga presyong nasa dolyar ang kalagayan ng pamilihan noong tagsibol; sinusubaybayan naman ng sumunod na pambansang estadistika ang mga pagbabago sa mas mahabang panahon.

Ang mga pangunahing yugto ng pagtaas ay:

• Unang bahagi ng Marso hanggang Abril 27: tumaas nang karaniwang 8% hanggang 9% ang presyo ng gasolina sa Dushanbe.
• Enero hanggang Setyembre: tumaas sa buong bansa nang 51.6% ang presyo ng diesel, 38% ang gasolina at 36.2% ang LPG.
• Setyembre: tumaas pa nang 7.3% sa buwan ang gasolina at 8.1% ang LPG, habang bahagyang bumaba ang diesel.
• Oktubre 16: nagtala ang sarbey sa mga gasolinahan sa Dushanbe ng karagdagang pagtaas sa nakaraang tatlong linggo.
• Oktubre 21: iniulat ang mga bilang ng implasyon mula Enero hanggang Setyembre.

Ipinapakita ng mga petsang ito na nanatiling alalahanin ang halaga ng gasolina sa iba’t ibang bahagi ng taon. Sinundan ng pagtaas sa sarbey noong Oktubre sa kabisera ang bahagyang pagbaba ng presyo ng diesel noong Setyembre.

Iniuugnay ng mga inaangkat na produkto ang Tajikistan sa mga panlabas na pamilihan ng gasolina

Nagkaloob ang Russia sa Tajikistan ng mahigit 1.2 milyong tonelada ng gasolina at LPG noong 2025, na bumubuo sa mahigit 70% ng kabuuang inaangkat na mga produktong ito. Mas maliliit na bahagi naman ang nagmula sa Kazakhstan, Uzbekistan at Turkmenistan. Dahil dito, partikular na mahalaga sa pamilihan ng Tajikistan ang mga presyo at kondisyon ng suplay ng gasolina mula Russia.

Batay sa opisyal na estadistikang binanggit para sa unang tatlong buwan ng 2026, mahigit 325,000 metriko tonelada ang inangkat na produktong petrolyo, na nagkakahalaga ng mahigit $251 milyon. Tumaas nang 11.4% ang dami ng mga inangkat kumpara sa kaparehong panahon noong 2025, habang umakyat nang 8.6% ang halaga ng mga ito. Iniulat na humigit-kumulang $772 ang karaniwang halaga ng inaangkat sa bawat metriko tonelada.

Iniugnay ng mga supplier ang pagtaas ng presyo sa mga tindahan noong tagsibol sa bahagi nito sa mas mataas na presyong ipinataw ng mga prodyuser. Tinukoy rin ang pagkaantala ng daloy sa Kipot ng Hormuz, na iniugnay sa ulat noong Abril sa tunggalian na kinasasangkutan ng Estados Unidos, Israel at Iran, bilang isa sa mga dahilan ng pagtaas ng presyur sa mga pandaigdigang pamilihan ng enerhiya.

Makitid na rutang pandagat ang kipot, na dinaraanan ng humigit-kumulang 20% ng pandaigdigang suplay ng langis. Maaaring makaapekto sa mas malawak na pamilihan ang anumang pagkaantala roon dahil nag-uunahan ang mga mamimili sa pagkuha ng gasolina at inaayos ng mga supplier ang mga presyo sa magkakaugnay na ruta ng kalakalan. Dahil umaasa ang Tajikistan sa mga inaangkat na produktong petrolyo, nakaaapekto sa mga lokal na gastusin ang mga pagbabago ng presyo sa ibang bansa.

Iniulat na tumaas nang humigit-kumulang 2% hanggang 5% ang presyo ng gasolina sa ibang bahagi ng Gitnang Asya noong Marso at Abril, habang halos hindi nagbago ang mga presyo sa Uzbekistan at Turkmenistan. Iba ang panahong saklaw ng mga bilang para sa tagsibol sa Dushanbe, na nagsimula noong unang bahagi ng Marso, ngunit ipinapakita ng mga ito na nagkakaiba-iba sa rehiyon ang presyur sa presyo.

Sumirit ang presyo ng karot habang bumaba ang presyo ng ilang pagkain

Bahagyang mas malaki pa sa itinaas ng diesel ang pagtaas ng presyo ng karot: 52.2% ito sa unang siyam na buwan ng 2026. Tumaas nang 25.1% ang presyo ng lemon at 17.9% naman ang mansanas. Nagmahal din ang asukal, mantika at harina, bagaman walang inilabas na partikular na porsiyento ng pagbabago para sa mga pangunahing bilihing ito.

Tumaas nang 2.5% ang kabuuang presyo ng pagkain mula simula ng taon. Nakatulong ang ilang malalaking pagbaba ng presyo para limitahan ang pagtaas na ito: bumaba nang 27.9% ang presyo ng pipino, 16.3% ang itlog, 15% ang kamatis at 8.7% ang bigas, lahat kumpara sa katapusan ng 2025.

Nagbubunga ng magkakaibang epekto ang mga pagbabagong ito sa bawat pamimili ng isang sambahayan. Mas mura na ang bigas o itlog kaysa sa katapusan ng nakaraang taon, samantalang mas malaki na ang kailangang ilabas para sa karot, prutas at ilang pangunahing bilihin. Hindi maaasahan ng mga pamilya na iisa ang magiging direksiyon ng presyo ng lahat ng karaniwang laman ng kanilang basket.

Ipinakikita ng mga bilang ang pagbabago ng mga presyo ngunit hindi ang detalyadong paliwanag sa bawat pagkain. Kailangan pa ng karagdagang impormasyon tungkol sa ani, suplay at mga gastos sa kalakalan upang matukoy ang mga dahilan ng pagtaas o pagbaba ng presyo ng bawat produkto.

Dagdag-patuloy na gastusin ang mga utilidad

Tumaas nang 12.3% ang singil sa mga utilidad mula simula ng taon hanggang Setyembre, ang pinakamalaking pagtaas sa mga binabayarang serbisyo. Umakyat naman nang 4.2% ang kabuuang presyo ng mga binabayarang serbisyo sa panahong iyon, at 0.3% ang karaniwang buwanang pagtaas ng mga ito noong Setyembre.

Mas mabagal ang pagtaas ng presyo ng iba pang serbisyo. Nagmahal nang 1.5% ang mga serbisyo sa hotel, at 1.4% naman ang pamasahe sa rutang Dushanbe-Moscow. Kaya mas malaki nang malaki ang itinaas ng mga singil sa utilidad kaysa sa pagbabago ng presyo sa alinman sa dalawang kategoryang iyon.

Paulit-ulit na binabayaran ang mga singil sa utilidad, kaya nababawasan ng pagtaas ng mga ito ang perang natitira sa sambahayan para sa ibang gastusin sa bawat takdang panahon ng pagbabayad. Maaari ring magpataas ng gastos sa pagpapatakbo ang pagmahal ng gasolina para sa mga nagmamaneho bilang trabaho o sa mga negosyong naglilipat ng mga kalakal. Nakasalalay sa konsumo at paggastos ng bawat pamilya o negosyo ang magiging epekto nito sa kanila.

Mga haharapin ng mga sambahayan matapos ang Setyembre

Pagsapit ng Oktubre, nanatiling medyo mababa ang pangkalahatang implasyon ng mga konsumer sa Tajikistan kumpara sa mga pagtaas ng presyo ng gasolina, utilidad at ilang piling pagkain. Gayunman, bumilis na sa 3.9% ang karaniwang antas ng implasyon mula Enero hanggang Setyembre, mula sa 3.4% noong nakaraang taon, at ipinakita ng sarbey sa presyo ng gasolina sa kabisera noong Oktubre na nagpapatuloy ang presyur sa mga gasolinahan.

Nagbigay ng kaunting ginhawa sa kabuuang indeks ang maliit na buwanang pagtaas ng implasyon noong Setyembre, at nakatulong sa badyet para sa pagkain ang mas murang itlog, bigas at ilang gulay. Iba naman ang hinarap ng mga drayber at sambahayang malaki ang ginagastos sa utilidad: matindi ang pagtaas ng mga gastusing paulit-ulit nilang binabayaran.

Walang ibinigay na petsa kung kailan bababa ang presyo ng gasolina o kung magkakaroon ng bagong hakbang ang pamahalaan. Makakatulong ang susunod na pambansang buwanang bilang para malaman kung paano nakaapekto sa mga presyo sa buong bansa ang mga pagtaas na naobserbahan sa Dushanbe noong Oktubre.

Mahahalagang Punto

• Tumaas nang 2.8% ang mga presyo ng konsumer mula simula ng 2026 hanggang Setyembre at 4.1% kumpara noong Setyembre 2025.
• Tumaas nang 51.6% ang diesel, 38% ang gasolina at 36.2% ang LPG sa unang siyam na buwan.
• Nagmahal nang 52.2% ang karot, habang nakatulong ang mas murang pipino, itlog, kamatis at bigas para limitahan sa 2.5% ang implasyon sa pagkain.
• Tumaas nang 12.3% ang singil sa mga utilidad, kumpara sa 4.2% na pagtaas ng kabuuang presyo ng mga binabayarang serbisyo.
• Nagtala ang isang sarbey noong Oktubre 16 ng karagdagang pagtaas ng presyo ng gasolina sa Dushanbe sa nakaraang tatlong linggo.
• Nagmula sa Russia ang mahigit 70% ng inangkat na gasolina at LPG ng Tajikistan noong 2025.