Dalawang iminungkahing pagpupulong, dalawang magkaibang kinabukasan para sa Ukraine
Pumayag ang Russia sa prinsipyo na ipagpatuloy ang mga negosasyon kasama ang Ukraine at Estados Unidos pagkatapos ng Nobyembre 10, habang isinusulong ang ibang pagpupulong na magsasama kina Donald Trump, Vladimir Putin at Xi Jinping sa China nang walang Ukraine o mga pamahalaan ng Europa. Inilalagay ng magkatunggaling format sa sentro ng pagsisikap para sa kapayapaan ang isang pangunahing usapin: sino ang makikipagnegosasyon tungkol sa kinabukasan ng Ukraine.
Mga Nilalaman
- Dalawang iminungkahing pagpupulong, dalawang magkaibang kinabukasan para sa Ukraine
- Mga usaping gustong talakayin ng Moscow at Washington
- Gusto ng Kyiv ng sariling puwesto sa hapag-negosasyon
- Mula Oslo hanggang sa posibleng mga pag-uusap sa Nobyembre
- Bakit maaaring dumalo ang China nang hindi nagiging tagapamagitan
- Iisang interes sa pagbabago ng balanse sa seguridad
- Pinatitindi ng gasolina, mga parusa at tulong militar ang presyur
- Umaabot lampas sa listahan ng mga panauhin ang impluwensiya ng Europa
- Hinahangad na kasunduan sa Disyembre, ngunit di pa nalulutas ang mga hinihingi
- Mahahalagang Punto
Matapos ang halos tatlong oras na pag-uusap nina Putin at espesyal na sugo ng US na si Steve Witkoff sa St. Petersburg noong Oktubre 21, 2026, sinabi ni Yury Ushakov, tagapayo ng Kremlin, na maaaring idaos sa Abu Dhabi ang mga teknikal na negosasyon. Magtutuon ang mga ito sa mga kasunduang panseguridad para sa Russia at Ukraine matapos ang labanan.
Idaraos sana ang iminungkahing pagtitipon nina Trump, Putin at Xi kasabay ng summit ng Asia-Pacific Economic Cooperation na nakatakda sa Nobyembre 18 at 19 sa Shenzhen. Nakikita ng Moscow ang pagkakataong itaguyod ang isang kasunduang pabor sa Russia. Iba naman ang prayoridad na inilarawan ni Trump: mga sandatang nuklear at disarmament.
Mas maingat ang pampublikong paninindigan ng China kaysa sa paglalarawan ng Moscow sa mga paghahanda. Sinabi ni Mao Ning, tagapagsalita ng Foreign Ministry, na wala siyang impormasyon tungkol sa iminungkahing pagpupulong, ngunit nangakong patuloy na hihikayatin ng Beijing ang mga negosasyong pangkapayapaan. Wala pang inanunsiyong pinal na kasunduan tungkol sa pagpupulong ng mga pinuno, mga kaayusan nito o adyenda.
Sinabi ni Pangulong Volodymyr Zelenskyy ng Ukraine sa Oslo noong Oktubre 20 na sila na mismo ng tatlong pinuno ang magpapasya kung magkikita sila. Iginiit niyang kailangan ang pakikilahok ng Ukraine sa mga negosasyon tungkol sa teritoryo, seguridad at soberanya nito. Ganoon din ang ikinababahala ng mga pamahalaan ng Europa: maaaring makaapekto sa kanilang seguridad at patuloy na suporta sa Kyiv ang mga desisyong gagawin sa Shenzhen.
Mga usaping gustong talakayin ng Moscow at Washington
Ayon sa mga ulat, iminungkahi ni Putin ang summit sa isang pag-uusap sa telepono kay Trump noong Oktubre 9, ang pag-uusap ding nagbunga ng kasunduan tungkol sa pag-export ng diesel ng Russia. Inilalarawan sa mga ulat tungkol sa mga ugnayang diplomatiko na naghahangad ang Moscow ng kasunduang magsusulong sa mga layunin nito sa digmaan at magbibigay-daan sa Washington na pilitin ang Kyiv na tanggapin ito.
Inilarawan ni Dmitry Peskov, tagapagsalita ng Kremlin, ang pagtitipon bilang posibilidad lamang na kinikilala ng tatlong kabisera. Kalaunan ay sinabi ni Ushakov na walang tumanggi sa ideya at maaari itong idagdag ng China sa programa ng APEC kung magiging paborable ang mga kalagayan. Sinabi rin ni Ushakov na nag-alok ang Moscow ng mga praktikal na ideya, ngunit hindi niya isinaad ang mga ito.
Sa kabilang banda, sa publiko ay pangunahing ipinakita ni Trump ang pagpupulong bilang pagkakataon para sa pagkontrol sa armas. Ipinaliwanag ng pangulo ng US sa labas ng White House ang mga paksang nais niyang talakayin.
Gaganapin ito para pag-usapan ang mga sandatang nuklear at denuklearisasyon.
Sinabi ni Trump na maaari ring mapag-usapan ang kalakalan. Ipinahayag niyang handa siyang sikaping wakasan ang digmaan sa Ukraine nang hindi kalahok si Zelenskyy, at iminungkahing ibang tao ang makipagnegosasyon para sa Ukraine.
Tumutol ang China sa pagsali sa mga negosasyong nuklear na nais ng Washington. Ayon sa Foreign Ministry nito, mas maliit ang puwersang nuklear ng China kaysa sa mga puwersa ng Russia at Estados Unidos, kaya hindi angkop sa ngayon ang trilateral na negosasyon sa disarmament. Inamin din ni Peskov na hindi interesado ang Beijing sa adyendang nuklear na inilarawan ng Washington.
Ang pagkontrol sa mga sandatang nuklear ay nangangahulugan ng mga kasunduang naglilimita sa mga armas, paglalagay sa mga ito o kaugnay na aktibidad militar. Nag-expire noong Pebrero 2026 ang New START, ang kasunduang naglilimita sa mga nakadeploy na estratehikong puwersang nuklear ng US at Russia. Ibang suliranin sa seguridad ang tinatalakay ng mungkahi ng Washington kung ihahambing sa mga tuntunin ng kapayapaan sa Ukraine. Kailangang magkasundo muna ang mga pinuno sa mga prayoridad na ito bago makabuo ng iisang adyenda.
Gusto ng Kyiv ng sariling puwesto sa hapag-negosasyon
Malinaw na inilahad ni Zelenskyy ang paninindigan ng Ukraine sa isang press conference sa Oslo kasama sina Jonas Gahr Støre, punong ministro ng Norway, at Alexander Stubb, pangulo ng Finland. Sinabi niyang nais niyang makilahok sa pagpupulong ng mga pinuno ang Ukraine, Russia at Estados Unidos.
Ipinaliwanag ng pangulo ng Ukraine kung bakit mahalaga kung sinu-sino ang kasapi ng anumang grupong makikipagnegosasyon.
Hindi ko alam kung ang trilateral na pagpupulong ay sa pagitan ng Amerika, China at Russia. Sila ang bahala roon. Pero siyempre, kung tungkol sa Ukraine, sa kinabukasan namin ang usapin, katanggap-tanggap lamang ito kung naroon kami sa hapag-negosasyon. Malinaw na malinaw iyon.
Noong Oktubre 19, nagbabala si Andrii Sybiha, ministro ng ugnayang panlabas ng Ukraine, na maaaring makatulong ang summit ng Ukraine, US at Russia para mas maagang wakasan ang digmaan, samantalang hihikayatin naman ni Putin na ipagpatuloy ang labanan ng pagtitipon ng Russia, China at US. Iginiit niyang kailangan munang gumawa ni Putin ng seryosong hakbang tungo sa kapayapaan, gaya ng pagtanggap sa tigil-putukan.
Nagsisikap ang Kyiv na itigil ang labanan habang tinatanggihan ang mga konsesyon sa teritoryo. Inilarawan ni Zelenskyy ang pagpapatigil ng labanan sa kasalukuyang linya ng front bilang pinakamababang hakbang na kailangan para simulang wakasan ang digmaan. Mananatili sa kasalukuyang mga posisyon ang mga puwersa kung ititigil ang labanan sa linyang iyon; haharap pa rin ang Ukraine sa mga negosasyon tungkol sa mga teritoryong okupado at sa mga kaayusang panseguridad na kailangan para maiwasan ang panibagong pag-atake.
Kabilang sa mga hinihingi ng Russia ang kontrol sa buong rehiyon ng Donetsk, pagtanggi sa pagiging miyembro ng Ukraine sa NATO at isang komprehensibong kasunduan sa halip na pansamantalang tigil-putukan. Malaki pa rin ang agwat ng mga paninindigang ito sa pagitan ng pagsang-ayon na dumalo sa usapan at ng kasunduang makapagpapatigil sa digmaan.
Mula Oslo hanggang sa posibleng mga pag-uusap sa Nobyembre
Matapos ang mga konsultasyon sa Oslo kasama ang mga kinatawan ng Ukraine, Amerika at Europa, nagtungo si Witkoff sa St. Petersburg. Sinabi ni Zelenskyy na tinalakay sa mga pag-uusap ang mga garantiya sa seguridad, teritoryo, mga parusa, rekonstruksiyon at mga kaayusan para sa seguridad ng Europa sa hinaharap.
Ipinapakita ng pagkakasunod-sunod ng mga pangyayari na isinusulong ng Washington kapwa ang mga negosasyong kasali ang Ukraine at posibleng pagtitipon ng tatlong pangunahing kapangyarihan:
- Oktubre 9: Tinalakay nina Trump at Putin ang pag-export ng diesel ng Russia, at iniulat na iminungkahi ni Putin ang pagpupulong kasama si Xi.
- Oktubre 19: Nagpahayag si Trump ng pagiging bukas sa summit na nakatuon sa mga sandatang nuklear, habang nagbabala si Sybiha laban sa pagbubukod sa Ukraine.
- Oktubre 20: Nakipagkita si Zelenskyy kay Witkoff at sa mga lider ng Europa sa Oslo upang talakayin ang mga panukala para sa kapayapaan at mga garantiya sa seguridad.
- Oktubre 21: Iniharap ni Witkoff kay Putin ang mga panukala sa St. Petersburg, at pagkatapos nito ay nagpahiwatig ang Moscow na handa itong ipagpatuloy ang mga negosasyon.
- Nobyembre: Nais ni Zelenskyy na magkaroon ng mga pag-uusap sa unang bahagi ng Nobyembre, samantalang sinabi ni Ushakov na handa ang Russia sa o pagkatapos ng Nobyembre 10, bandang kalagitnaan ng buwan.
- Nobyembre 18 at 19: Ang nakatakdang summit ng APEC sa Shenzhen ang posibleng lugar para sa pagpupulong nina Trump, Putin at Xi.
Nagdala si Witkoff ng mga dokumentong naglalatag ng mga posibleng paraan tungo sa kapayapaan. Dumalo sa pagpupulong sa St. Petersburg si Kirill Dmitriev, sugo ng Russia para sa pamumuhunan, at sumali nang malayuan si Jared Kushner, manugang ni Trump. Ika-siyam na harapang pagpupulong iyon ni Witkoff kay Putin.
Nakapagsagawa na ng tatlong round ng negosasyon ang mga kinatawan ng Ukraine, Russia at Estados Unidos sa unang bahagi ng 2026: dalawa sa Abu Dhabi noong Enero at Pebrero, at isa pa sa Geneva noong Pebrero. Kaunti lamang ang naging pag-usad sa mga pag-uusap na iyon, bukod sa pagpapalitan ng mga bilanggo ng digmaan.
Sinabi ni Zelenskyy na susuportahan ng Kyiv ang mga panukala para sa tigil-putukan, tigil sa pag-atake sa mga pasilidad ng enerhiya at mga makataong hakbang, kabilang ang pagpapauwi sa mga bilanggo. Nanatiling maingat ang tugon ng Moscow. Sinabi ni Peskov na hindi isinasaalang-alang ni Putin ang tigil-putukan sa enerhiya, sa kabila ng nauna nang anunsiyo ni Trump tungkol sa gayong kaayusan.
Bakit maaaring dumalo ang China nang hindi nagiging tagapamagitan
Para kay Temur Umarov, mananaliksik na dalubhasa sa ugnayan ng China at Russia sa Carnegie Russia Eurasia Center sa Berlin, bahagi ng layunin ng iminungkahing format ng Moscow ang makilala itong pangunahing kapangyarihang pandaigdig.
Naniniwala si Umarov na mas nanaisin ng China na makilahok bilang sagisag lamang, habang umiiwas sa pananagutang makabuo ng kasunduan. Direkta niyang ibinuod ang malamang na paraan ng pagkilos ng Beijing.
Walang balak ang Beijing na akuin ang pananagutan sa kinabukasan ng Ukraine.
Mabibigyan si Xi ng papel sa isang mahalagang diplomatikong kaganapan kung uupo siya sa tabi nina Trump at Putin. Ayon kay Umarov, malamang na papabor ang China sa malawak na pananalitang magpapanatili sa kalayaan nitong tumugon sa mga susunod na pangyayari, sa halip na mga pangakong mag-uutos dito na ipatupad ang kasunduan o gipitin ang Moscow.
Duda rin si Michael Kimmage, direktor ng Kennan Institute sa Estados Unidos, na naghahanda ang Beijing na maging mas aktibong tagapamagitan. Aniya, may mga dahilan ang China para paboran ang katatagan at patuloy na pakikipagkalakalan sa Ukraine at mga kalapit na bansa, bagaman mas pinahahalagahan nito ang ugnayan kay Putin.
Itinukoy ni Kimmage ang prayoridad na sa palagay niya ay gumagabay sa mga pasya ng Beijing.
Mas mahalaga sa China ang pananatili ni Vladimir Putin sa kapangyarihan.
Nagbibigay ang Russia sa China ng murang enerhiya at diplomatikong katuwang na bihirang humadlang sa patakarang panlabas ng Beijing, ayon kay Kimmage. Inaasahan niyang patuloy na di-tuwirang susuportahan ng China ang pagsisikap militar ng Russia upang maiwasan ang pagkatalo nito, kahit hindi pangunahing layunin ng Beijing ang ganap na tagumpay ng Russia.
Iisang interes sa pagbabago ng balanse sa seguridad
Mas binibigyang-diin ni Yurii Poita, senior associate researcher sa Mercator Institute for China Studies, ang magkakatulad na estratehikong layunin ng China at Russia. Aniya, kapwa nila nais ang ibang kaayusan sa seguridad sa Eurasia, na may mas maliit na presensiyang militar ng Kanluran at mas mahinang impluwensiya ng NATO.
Inilarawan ni Poita kung paano makaaapekto sa labanan ang mga pasyang gagawin ng Washington.
Kung makukumbinsi ng Russia at China ang Estados Unidos na bawasan ang presensiyang militar nito sa Europa at ang tulong militar nito sa Ukraine, magkakaroon ng dagdag na bentahe ang Russia sa larangan ng digmaan.
Naniniwala rin si Poita na hihina dahil sa gayong pagbabago ang tiwala ng Europa sa Estados Unidos bilang kaalyado sa NATO. Ipinahihiwatig ng kanyang pagsusuri na maaaring may interes ang Beijing sa nilalaman ng mga negosasyon, kahit iwasan ng China ang mga obligasyon ng pormal na tagapamagitan.
Magkaibang posibleng pakinabang para sa China ang tinutukan nina Umarov at Poita: katayuang diplomatiko nang walang pananagutan, at pagbabagong pabor sa Beijing at Moscow sa balanse ng puwersang militar. Idinagdag naman ni Kimmage ang ikatlong usapin: pagpapanatili ng kapaki-pakinabang na katuwang na Russia. Sama-samang ipinapaliwanag ng kanilang mga pagsusuri kung bakit maaaring magkaroon ng bigat ang pakikilahok ng China kahit wala itong panukalang pangkapayapaan.
Nanatiling praktikal na balakid ang tugon ng Beijing sa adyendang nuklear. Nais ng Russia na talakayin ang Ukraine, nais ng Washington ang mga usapang pangkontrol sa armas, at hayagang tumutol ang China sa iminungkahing format para sa usaping nuklear. Kailangang makahanap ng pagkakasundo sa mga prayoridad na ito kung pagsasamahin sa iisang pagtitipon ang tatlong pangulo.
Pinatitindi ng gasolina, mga parusa at tulong militar ang presyur
Pinagsama sa diplomatikong pagsisikap ni Trump ang mas malapit na ugnayang pang-ekonomiya sa Russia at mas matinding panggigipit sa Ukraine. Sinundan ng pansamantalang pagpapaluwag sa ilang parusa ang kasunduan sa diesel noong Oktubre 9. Nagpasalamat si Witkoff kay Putin sa pag-alis ng Russia sa pagbabawal sa pag-export ng diesel, at sinabing makatutulong ang dagdag na suplay sa mga magsasaka at tsuper ng trak sa Amerika.
Isinisi ni Trump sa mga pag-atake ng Ukraine sa mga refinery ng Russia ang bahagi ng pagtaas ng presyo ng diesel. Iniugnay naman ni Zelenskyy ang kakulangan sa pagsasara ng Kipot ng Hormuz sa gitna ng tunggalian na kinasasangkutan ng Iran. Inilalagay ng hindi pagkakasundong ito ang mga pag-atake ng Ukraine sa mga pasilidad ng enerhiya ng Russia sa mas malawak na pagtatalo tungkol sa presyo ng gasolina at patakaran ng US.
Nag-alok din si Putin ng patabang Ruso para sa mga magsasakang Amerikano, tulong sa pagharap sa Iran at posibleng magkasanib na proyektong pang-ekonomiya. Pinalaya ng Russia si Stephen Hubbard, 74, isang retiradong guro na Amerikano, sa gitna ng diplomatikong pagsisikap. Tinawag ng Kagawaran ng Estado ng US na gawa-gawa ang mga paratang na mersenaryo laban sa kanya, at sinabi ni Trump na walang hininging palitan ng bilanggo ang Moscow.
Nag-ulat ang Ukraine ng mga pagkaantala sa pagbabahagi ng paniktik ng US at mga paghihigpit na nakaapekto sa komunikasyong satelayt, kasabay ng mga pangamba tungkol sa paghahatid ng mga interceptor ng Patriot. Pinagtatalunan pa rin kung sino ang nag-utos ng mga paghihigpit sa satelayt: sinabi ni Elon Musk na militar ng US o pangulo nito ang may kapasyahan sa ganitong mga hakbang, itinanggi ni Trump ang pananagutan, at itinanggi ni Kalihim ng Estado Marco Rubio na inalis ng Washington ang akses ng Ukraine sa Starlink.
Sinabi ni Zelenskyy matapos ang mga pag-uusap sa Oslo na gumagana na muli ang paniktik ng US na nagbibigay ng maagang babala tungkol sa paglulunsad ng mga ballistic missile ng Russia. Tinalakay rin niya kay Rubio ang Starlink at mga sistema ng Patriot. Para sa mga sibilyan, maaaring magbigay ng mahalagang oras para makapaghanap ng masisilungan ang maagang babala; para sa mga puwersa ng Ukraine, nakatutulong ang maaasahang komunikasyon sa pag-uugnay ng mga operasyon.
Nagpatuloy ang mga pag-atake ng Russia habang isinasagawa ang mga diplomatikong palitan. Nawalan ng kuryente ang hindi bababa sa 550,000 kabahayan matapos ang isang malawakang pag-atake. Iniulat ng mga opisyal ng Ukraine ang limang nasawi at 25 sugatan sa mga pag-atakeng naganap magdamag bago ang mga pag-uusap noong Oktubre 21, samantalang sinabi ng Ministri ng Depensa ng Russia na naharang nito ang 373 drone ng Ukraine magdamag.
Umaabot lampas sa listahan ng mga panauhin ang impluwensiya ng Europa
Naniniwala si Kateryna Krasina, junior researcher sa New Geopolitics Network na nakabase sa Kyiv, na maipakikita ng pagbubukod sa Ukraine at Europa ang pananaw ng China na walang malayang impluwensiya ang Kyiv at medyo mahina ang mga pamahalaan ng Europa.
Sa halip, binibigyang-diin ni Kimmage ang praktikal na kahalagahan ng tulong pinansiyal ng Europa at kooperasyon sa industriya ng depensa, kabilang ang pakikipagtulungan ng Germany sa Ukraine. Nakatutulong ang suportang ito para maipagpatuloy ng Ukraine ang paglaban sa Russia at nagkakaloob ito sa mga pamahalaan ng Europa ng papel sa pagtukoy kung maisasakatuparan ang iminungkahing kasunduan.
Binanggit din ni Kimmage ang diplomasya ng Europa kaugnay ng summit nina Trump at Putin sa Alaska noong 2025, na sa palagay niya ay nakatulong para maiwasan ang mga kalalabasang makasasama sa Europa. Maaaring limitado ang kakayahan ng mga lider ng Europa na pigilan ang pagpupulong sa Shenzhen, ngunit kaya pa rin nilang impluwensiyahan ang mga mapagkukunan at pasyang panseguridad ng Ukraine.
Pinatindi ng mga pagtukoy sa isang bagong Yalta ang pangamba na maaaring magtakda ng kinabukasan ng maliliit na bansa ang malalaking kapangyarihan. Ipinapaalala ng paghahambing ang pagpupulong noong 1945 ng mga pinuno ng Estados Unidos, Britanya at Unyong Sobyet tungkol sa pagkatalo ng Nazi Germany at sa kaayusan ng Europa pagkatapos ng digmaan. Tinawag ni Peskov na hindi tumpak ang paglalarawang ito. Para sa Kyiv at mga kabisera ng Europa, ang kongkretong ikinababahala ay kung pag-uusapan nang wala ang kanilang pagsang-ayon ang mga pangako tungkol sa teritoryo at seguridad.
Hinahangad na kasunduan sa Disyembre, ngunit di pa nalulutas ang mga hinihingi
Ayon sa mga ulat, iniisip ng mga tagapayo ni Trump ang isang kasunduang pangkapayapaang lalagdaan nina Putin at Zelenskyy sa G20 summit na planong idaos sa kalagitnaan ng Disyembre sa golf resort ni Trump malapit sa Miami. Kinumpirma ni Zelenskyy na dadalo siya at nagpahayag ng kahandaang makipagkita kay Putin saanman; hindi pa tinatanggap ni Putin ang imbitasyon.
Nagsisilbi ring pampolitikang takdang panahon ang halalan para sa Kongreso ng US sa Nobyembre 3. Nangangamba ang mga opisyal ng Ukraine na maaari pang paigtingin ni Trump ang panggigipit bago manungkulan ang bagong Kongreso sa Enero 3, lalo na kung mawalan ng kontrol ang mga Republikano sa alinmang kapulungan. Hangarin pa lamang na binanggit ng mga tagapayo, at hindi napagkasunduang diplomatikong iskedyul, ang posibilidad ng paglagda sa Disyembre.
Nananatiling sentro ng paninindigan ng Kyiv ang mga garantiya sa seguridad. Sinabi ni Zelenskyy na kasama sa mga dokumento mula sa Oslo ang mga kaayusang kahawig ng Artikulo 5 ng NATO, ang pangako ng alyansa sa kolektibong depensa. Nais ng Ukraine ng kongkretong proteksiyon laban sa panibagong mga pag-atake ng Russia matapos ang anumang kasunduan.
Giit ni Umarov, patuloy na makaaapekto sa kalalabasan ang mga pasya ng Ukraine at ang sitwasyon sa larangan ng digmaan, anuman ang pag-usapan ng malalaking kapangyarihan. Maaaring impluwensiyahan ng pagpupulong sa Shenzhen ang patakaran ng US at pandaigdigang presyur. Ngunit kailangan pa rin ang mga pasya ng bansang nakikipagdigma at ng mga pamahalaang sumusuporta rito upang maipatupad ang isang pangmatagalang kasunduan.
Mahahalagang Punto
- Pumayag ang Russia sa prinsipyo na ipagpatuloy ang mga pag-uusap kasama ang Ukraine at Estados Unidos pagkatapos ng Nobyembre 10, posibleng sa Abu Dhabi.
- Iminungkahi ang hiwalay na pagpupulong nina Trump, Putin at Xi kasabay ng summit ng APEC sa Shenzhen sa Nobyembre 18 at 19.
- Nais ng Moscow na talakayin ang Ukraine, samantalang inilarawan ni Trump ang disarmament nuklear bilang pangunahing prayoridad niya.
- Hayagang tumutol ang China sa trilateral na negosasyong nuklear at hindi nito kinumpirma ang iminungkahing pagpupulong ng mga pinuno.
- Iginigiit ni Zelenskyy na kailangang makilahok ang Ukraine sa mga negosasyong tungkol sa kinabukasan nito.
- Mahalaga pa rin sa Ukraine ang suportang militar at pinansiyal ng Europa sa kabila ng pagbubukod dito sa iminungkahing summit.
- Hindi pa nalulutas ang mga usapin sa teritoryo, mga garantiya sa seguridad at mga tuntunin ng tigil-putukan.






