Binago ng Uzbekistan ang Alpabetong Latin; Ipatutupad ang mga Bagong Titik sa Abril 2027

Apat na pagbabagong titik, unti-unti ang transisyon

Magpapakilala ang Uzbekistan ng binagong alpabetong Latin sa Abril 22, 2027, alinsunod sa batas na nilagdaan ni Pangulong Shavkat Mirziyoyev noong Oktubre 21, 2026, Araw ng Wikang Uzbek. Magbabago ang apat na pamilyar na anyo ng mga titik, habang mananatiling balido ang mga umiiral na dokumento, pambansang salapi at securities.

Magkakaroon ang binagong alpabeto ng 28 titik at isang kudlit, na tinatawag ding tandang tutuq. Papalitan ng Ö, Ğ, Ş at Ç ang Oʻ, Gʻ, Sh at Ch. Hindi na ituturing na hiwalay na titik sa alpabeto ang Ng.

Para sa mga pamilya, paaralan at negosyo, magaganap ang transisyon sa loob ng ilang taon sa halip na agad palitan ang lahat ng nakalimbag sa Uzbek. Nakatakdang simulan ang pagpapalit ng mga aklat-aralin sa paaralan sa 2027, simula sa mga unang baitang, at planong tapusin ang transisyon sa lahat ng baitang pagsapit ng 2031.

Inihayag ni Saida Mirziyoyeva, pinuno ng Presidential Administration, ang paglagda sa batas at iniugnay ang mga pagbabago sa ilang taong pampublikong debate tungkol sa sistema ng pagsulat. Sinabi niyang layunin ng rebisyon na tugunan ang mga kakulangan sa umiiral na alpabeto, pagbutihin ang literasiya ng mga kabataan at palakasin ang paggamit ng Uzbek sa digital na komunikasyon.

Kailangang bumuo at mag-apruba ang pamahalaan ng isang programa sa pagpapatupad sa loob ng dalawang buwan. Tutulong ang programang iyon sa pagtukoy kung paano lilipat ang mga pampublikong institusyon sa binagong alpabeto, kabilang ang mga takdang panahon sa pagpapalit ng ilang umiiral na karatula at iba pang bagay.

Pinagsasama ng batas ang dalawang magkaibang iskedyul: ang legal na pagsisimula sa Abril 2027 at ang mas mahabang praktikal na transisyon para sa mga aklat, karatula at pampublikong paskil. Kaya patuloy na makikita ng mga mambabasa ang mga lumang anyo ng mga titik habang unti-unting ipinapasok ang mga kapalit.

Aling mga titik ang magbabago?

Binabago ng rebisyon ang paraan ng pagsulat sa apat na titik, kapwa sa malaki at maliit na anyo. Dalawa sa mga pagbabago ang nagpapalit sa pares ng mga titik tungo sa iisang titik na may panandang diakritiko; ang dalawa pa ay nagpapalit sa mga titik na isinusulat na may kasamang marka.

• Magiging Ö at ö ang Oʻ at oʻ.
• Magiging Ğ at ğ ang Gʻ at gʻ.
• Magiging Ş at ş ang Sh at sh.
• Magiging Ç at ç ang Ch at ch.

Diakritiko ang tawag sa mga markang ikinakabit sa mga bagong titik. Nagsisilbi ang mga ito upang mapag-iba ang isang titik sa iba. Halimbawa, kapwa lilitaw sa binagong alpabeto ang O at Ö, gayundin ang G at Ğ.

Ang kumpletong alpabeto ay A, B, D, E, F, G, Ğ, H, I, J, K, L, M, N, O, Ö, P, Q, R, S, Ş, Ç, T, U, V, X, Y at Z. Mananatili sa tabi ng 28 titik na ito ang tandang tutuq.

May 26 na titik at tatlong kombinasyon ng titik ang dating alpabeto. Binabago ng pagtanggal sa Ng bilang hiwalay na lahok sa alpabeto ang talaang iyon, habang binibigyan naman ng iisang nakasulat na karakter ang bawat isa sa Sh at Ch sa pamamagitan ng pagpapalit sa mga ito ng Ş at Ç. Magkakahiwalay ang puwesto sa binagong sistema ng nananatiling tandang tutuq at ng mga bagong titik na may diakritiko.

Mananatiling balido ang mga dokumento at salapi

Mananatiling balido ang mga dokumentong inilabas bago magkabisa ang batas kahit taglay ng mga ito ang mga dating anyo ng titik. Saklaw din ng proteksiyong ito ang pambansang salapi at securities, mga instrumentong pinansiyal na kumakatawan sa pagmamay-ari o karapatan sa bayad.

Tinugunan ni Mirziyoyeva ang pangambang mapipilitan ang mga tao na gumastos para palitan ang kanilang mga dokumento dahil sa bagong alpabeto. Sa kaniyang pahayag, ipinaliwanag niya ang pamamaraang pinili ng mga awtoridad:

Kailangan na bang palitan ngayon ang lahat ng dokumento? Hindi naman. Pinili namin ang paraang magpapanatili sa pinakamababa ng mga gastos: mananatiling balido ang lahat ng umiiral na dokumento, pambansang salapi at securities, habang unti-unting papalitan ang mga aklat-aralin, karatula at pananda kapag umabot na ang mga ito sa katapusan ng panahong magagamit ang mga ito

Para sa mga residente, malinaw ang pangunahing katiyakan: mananatiling katanggap-tanggap sa ilalim ng mga tuntunin ng transisyon ang lumang baybay sa isang umiiral na dokumento. Maaari ring patuloy na gamitin ang naipalabas nang salapi.

Unti-unting papalitan ang mga karatula at pampublikong gusali

Maaaring patuloy na gumamit ang mga ahensiya at organisasyon ng pamahalaan ng mga umiiral na sagisag at insignia na may mga lumang anyo ng titik. Saklaw din ng mga probisyon sa transisyon ang mga nakaangat na larawan ng sagisag ng estado sa mga gusali, karatula at plaka ng pangalan ng mga pook na heograpiko.

Maaaring manatiling ginagamit ang mga bagay na iyon hanggang sa masira ang mga ito o sumapit ang takdang araw na itatakda ng programa sa pagpapatupad. Tutukuyin ng Gabinete ng mga Ministro ang iba pang bagay na saklaw ng mga kaayusan.

Samakatuwid, mahalaga ang programa hindi lamang dahil sa petsa ng pagsisimula ng bisa ng batas. Itatakda nito kung paano isasagawa ng mga institusyon ang pisikal na pagpapalit ng alpabeto sa mga pampublikong lugar, kung saan maaaring nakalimbag ang mga titik sa isang maliit na plaka o nakaukit sa ibabaw ng gusali.

Inilarawan ni Mirziyoyeva ang unti-unting pagpapalit bilang paraan upang mapababa ang mga gastos. Kung papalitan ang isang karatula kapag kailangan na itong ayusin, maipapasok ang mga bagong titik kasabay ng trabahong kailangan na ring gawin. Maaari ring mangailangan ang takdang araw sa programa ng pagpapalit bago pa masira ang isang bagay.

Wala pang inihayag na kabuuang badyet para sa transisyon sa mga detalyeng inilabas sa publiko. Ang susunod na praktikal na hakbang ay ang pag-apruba sa programa ng pamahalaan sa loob ng itinakdang dalawang buwan.

Magpapatuloy ang transisyon sa mga paaralan hanggang 2031

Sa 2027 sisimulan ang pagpapalit sa mga aklat-aralin sa paaralan upang gamitin ang binagong alpabeto. Nakatakdang unang makatanggap ng mga bagong bersiyon ang mga mag-aaral sa unang baitang, at inaasahang matatapos ang pagbabago sa lahat ng baitang pagsapit ng 2031.

Saklaw ng iskedyul sa edukasyon ang limang taon sa kalendaryo, mula 2027 hanggang 2031. Mas mahaba ito kaysa panahong natitira bago magkabisa ang batas, kaya may sarili itong iskedyul sa loob ng mas malawak na reporma.

Makikita ng mga bata ang mga binagong anyo sa mga bagong materyales sa pag-aaral habang ginagamit pa rin ang mga lumang aklat at pampublikong karatula sa panahon ng transisyon. Kailangang ipaliwanag ng mga guro ang ugnayan ng mga pamilyar na anyo gaya ng Sh at Ch at ng mga ipapalit na Ş at Ç.

Sinabi ni Mirziyoyeva na makatutulong ang binagong alpabeto sa pagpapabuti ng literasiya ng mga kabataan. Layuning pang-edukasyon ito ng reporma; ang agarang gawain ng mga paaralan ay ipakilala ang mga bagong anyo alinsunod sa nakaplanong pagkakasunod-sunod ng pagpapalit ng mga aklat-aralin.

Bakit bahagi ng reporma ang digital na paggamit

Iniugnay ng mga awtoridad ng Uzbekistan ang rebisyon ng alpabeto sa mga praktikal na pangangailangan sa pagsulat, paghahanap ng impormasyon at pagproseso ng tekstong Uzbek sa mga computer. Ayon sa mga sumusuporta sa mga pagbabago, pasisimplehin ng mga bagong anyo ang mga gawaing iyon.

Iniimbak ng computer ang teksto bilang magkakasunod na karakter. Halimbawa, isinusulat ang Sh gamit ang dalawang titik, samantalang iisang titik ang Ş. Nangangailangan din ang kasalukuyang anyo ng Oʻ at Gʻ ng kasamang marka. Bibigyan ng rebisyon ang bawat isa sa apat na lahok na ito sa alpabeto ng natatanging anyo ng titik.

Mahalaga ang pare-parehong baybay kapag naghahanap ng mga pangalan o naghahambing ng teksto ang software. Kung magkakaibang anyo ng karakter ang ginagamit sa pagpasok ng salita, kailangang makilala ng sistema ng paghahanap ang mga alternatibo upang maiugnay ang mga ito. Tungkol sa pang-araw-araw na ugnayan ng nakasulat na wika at ng mga kagamitang ginagamit ng mga tao sa pakikipag-ugnayan ang mga layuning digital ng reporma.

Kakailanganin ding bigyang-pansin ang luma at bagong mga baybay sa panahon ng transisyon. Mananatiling balido ang mga dokumento sa naunang alpabeto, samantalang unti-unting papalitan ang mga aklat at karatula. Kaya kailangang isaalang-alang ng mga organisasyong nag-a-update ng mga digital na talaan at kasangkapan sa paghahanap ang panahong parehong ginagamit ang dalawang hanay ng mga anyo.

Mas madaling paggamit ng Uzbek sa digital na kapaligiran ang nakasaad na layunin. Sa ngayon, ang mga kongkretong pagbabagong inanunsyo ay tumutukoy sa alpabeto, petsa ng pagsisimula ng bisa nito at mga kaayusan para ipakilala ito.

Reporma sa pagsulat na hinubog ng ilang dekada ng pagbabago

Kasunod ang pinakabagong rebisyon ng Uzbekistan sa ilang pagbabago ng sistema ng pagsulat. Opisyal na pinalitan ng sulat Latin ang sulat Arabe noong 1929. Sinundan ito ng paglipat sa Cyrillic mula 1940 hanggang 1942, noong panahon ng Sobyet.

Pagkaraan ng kalayaan, pinagtibay ng parlamento noong Setyembre 2, 1993 ang batas na nagpapakilala ng alpabetong Latin para sa Uzbek. May 33 titik at isang kudlit ang bersiyong iyon, kabilang ang mga titik na may diakritiko. Pinalitan ng mga pagbabago noong 1995 ang ilang titik na may marka ng mga anyong Sh, Ch, Oʻ at Gʻ, at inalis ang C.

Muling isinasama ng bagong alpabeto ang Ş, Ç at Ğ, na lumitaw sa orihinal na bersiyong pinagtibay noong 1993. Para sa titik na isinusulat ngayong Oʻ, Ö ang magiging binagong anyo; Õ naman ang ginamit sa bersiyon noong 1993.

Orihinal na itinakda sa 2000 ang pagtatapos ng transisyon mula Cyrillic tungo sa Latin. Patuloy na ginagamit ang dalawang sistema ng pagsulat sa Uzbekistan. Nagaganap ang paglagda noong 2026, 33 taon matapos ang batas noong 1993 at 26 taon makalipas ang orihinal na target na pagtatapos.

Noong Oktubre 2020, nilagdaan ni Pangulong Mirziyoyev ang isang kautusan tungkol sa pagpapaunlad ng wikang Uzbek at pagpapabuti ng patakaran sa wika, na nagtakda ng planong tapusin ang paglipat sa sulat Latin. Binabago ng pinakabagong batas ang alpabetong Latin bilang bahagi ng mas mahabang prosesong iyon.

Mula sa kumperensiya tungkol sa mga Jadid hanggang sa bagong iskedyul

Iminungkahi ni Mirziyoyeva na isaayos ang alpabeto noong Disyembre 11, 2023, sa isang kumperensiyang nakatuon sa pamana ng mga Jadid. Mga Muslim na repormista at edukador sa Gitnang Asya ang mga Jadid, at iniugnay niya ang rebisyon sa kanilang mga adhikain sa edukasyon.

Inaprubahan ng Senado ang binagong batas noong Setyembre 10, 2026. Nilagdaan ito ni Mirziyoyev noong Oktubre 21, petsang pinili dahil kaugnay ito ng Araw ng Wikang Uzbek. Magkakabisa ang batas anim na buwan matapos itong opisyal na mailathala, at itinakda ang Abril 22, 2027 bilang petsa ng pagsisimula nito.

• Setyembre 2, 1993: Pinagtibay ng parlamento ang batas na nagpapakilala ng alpabetong Latin para sa Uzbek.
• 1995: Ipinakilala ng mga rebisyon ang ilang anyong ginagamit sa kasalukuyang alpabeto.
• Oktubre 2020: Nagtakda ang isang kautusan ng pangulo ng planong tapusin ang transisyon sa sulat Latin.
• Disyembre 11, 2023: Iminungkahi ni Mirziyoyeva na isaayos ang alpabeto sa kumperensiya tungkol sa mga Jadid.
• Setyembre 10, 2026: Inaprubahan ng Senado ang binagong batas.
• Oktubre 21, 2026: Nilagdaan ni Mirziyoyev ang batas sa Araw ng Wikang Uzbek.
• Abril 22, 2027: Nakatakdang magkabisa ang binagong alpabeto.
• 2027 hanggang 2031: Nakatakdang lumipat ang mga aklat-aralin sa paaralan sa mga binagong anyo.

Kinikilala ni Mirziyoyeva na maaaring magdulot ng pangamba ang mga pagbabago sa sistema ng pagsulat, ngunit inilarawan niya ang desisyon bilang hakbang sa pagpapaunlad ng pambansang wika. Nagbigay rin ng pagbati si Mirziyoyev para sa Araw ng Wikang Uzbek, na nananawagan ng higit na paggalang sa Uzbek sa pandaigdigang antas at mas malaking papel ng wika sa pandaigdigang diyalogo.

Nasa programa ng pamahalaan at sa mga institusyong responsable sa pagpapakilala ng mga bagong anyo ang agarang gawain. Praktikal ang pangunahing hamon: gamitin sa araw-araw ang binagong alpabeto habang pinananatiling balido ang mga umiiral na dokumento at unti-unting pinapalitan ang mga nakalimbag na materyales.

Mahahalagang Punto

• Nakatakdang magkabisa ang binagong alpabetong Latin ng Uzbek sa Abril 22, 2027.
• Papalitan ng Ö, Ğ, Ş at Ç ang Oʻ, Gʻ, Sh at Ch.
• Magkakaroon ang alpabeto ng 28 titik at isang tandang tutuq; hindi na ituturing na hiwalay na titik ang Ng.
• Mananatiling balido ang mga umiiral na dokumento, pambansang salapi at securities.
• Maaaring manatili ang mga karatula at pampublikong sagisag hanggang masira ang mga ito o sumapit ang takdang araw sa programa.
• Kailangang aprubahan ng pamahalaan ang isang programa sa pagpapatupad sa loob ng dalawang buwan.
• Sisimulan ang pagpapalit ng mga aklat-aralin sa paaralan sa 2027, simula sa mga unang baitang, at planong tapusin ito pagsapit ng 2031.