Itinaas ng Taiwan sa 12.16% ang pagtataya sa paglago sa 2026 habang pinalalakas ng AI boom ang kalakalan at pamumuhunan

Mas mabilis na ekonomiya, ngunit hindi pantay ang pakinabang

Tinatayang lalago nang 12.16% ang ekonomiya ng Taiwan sa 2026, ayon sa Chung-Hua Institution for Economic Research noong Oktubre 16. Itinaas nito sa ikatlong pagkakataon ang pagtataya habang pinalalakas ng demand para sa artificial intelligence ang mga export, pagpapalawak ng mga pabrika at paggasta sa bansa. Mas mataas nang 1.81 percentage point ang bagong pagtataya kaysa sa 10.35% na projection nito noong Hulyo, at lalampas ito sa 8.76% na paglago noong 2025.

Ayon sa pahayag ng CIER tungkol sa pagtataya nito noong Oktubre, lumampas sa US$80 bilyon ang buwanang export mula Agosto at inaasahang hihigit sa US$900 bilyon ang kabuuang export sa buong taon. Inaasahang mag-aambag ng 6.63 percentage point sa paglago ng ekonomiya ang demand sa loob ng bansa, habang magdaragdag naman ng 5.53 point ang netong demand mula sa ibang bansa.

Ganito inilarawan ni CIER President Lien Hsien-ming ang lakas ng dalawang panig ng ekonomiya:

Napakalakas ng taong ito, at napakahusay ng takbo ng demand sa loob at labas ng bansa,

Ayon sa institusyon, ito ang pinakamataas na paglago mula noong 1988. Gayunman, sa paghahambing ng mga nakaraang taon na inilabas kasabay ng anunsyo, ang huling mas mataas na taunang paglago ay noong 1987, nang lumago ang Taiwan nang 12.75%. Dahil dito, ang inaasahang paglago ang magiging pinakamabilis sa loob ng 39 na taon.

Gayunman, hindi pantay ang pag-abot ng pag-unlad ng Taiwan sa mga manggagawa at negosyo. Nangunguna sa export at pamumuhunan ang mga industriya ng semiconductor at information technology, ngunit medyo maliit na bahagi lamang ng mga manggagawa ang kanilang pinapasahod. Ayon sa mga opisyal ng CIER, mas mabilis ding tumaas ang mga presyo ng sapi kaysa sa sahod na natatanggap ng karaniwang mga sambahayan, habang nagtutulak paitaas sa implasyon ang mga gastusin sa enerhiya at iba pa.

Mga pagbabago sa pagtataya

Pangunahing nakabatay sa mas matibay na inaasahan para sa demand sa loob ng bansa ang rebisyon ng CIER noong Oktubre. Itinaas din nito sa 8.20% ang pagtataya para sa ikaapat na quarter, mula sa 6.04% noong Hulyo. Ipinakikita nito na mas malakas ang inaasahan nitong momentum sa pagtatapos ng taon kaysa sa naunang pagtataya.

Ipinakikita ng mahahalagang hakbang na ito kung paano tumaas ang mga inaasahan ng ilang institusyong gumagawa ng pagtataya:

• Abril 2026: Itinaya ng International Monetary Fund na 5.2% ang taunang paglago ng Taiwan.
• Hulyo 2026: Itinaya ng CIER na 10.35% ang paglago.
• Agosto 2026: Itinaya ng Directorate General of Budget, Accounting and Statistics ng Taiwan na 11.05% ang paglago.
• Oktubre 12, 2026: Itinaas ng IMF sa 10.7% ang projection nito sa World Economic Outlook.
• Oktubre 16, 2026: Itinaas ng CIER sa 12.16% ang pagtataya nito at tinaasan sa 5.97% ang pagtataya para sa 2027.

Mas mataas nang 1.46 percentage point ang pinakabagong pagtataya ng CIER kaysa sa projection ng IMF at 1.11 point naman kaysa sa pagtataya ng pamahalaan na inilabas noong Agosto. Taunang paglago ang tinataya ng bawat bilang, at pinakamataas ang projection ng CIER sa tatlong institusyong ito.

Bakit bumabagal ang paglago pagsapit ng Disyembre

Lumago ang Taiwan nang 15.43% sa unang quarter at 12.93% sa ikalawa, ayon sa mga datos ng pamahalaan na binanggit ng CIER. Tinataya ng institusyon na 12.73% ang paglago sa ikatlong quarter at 8.20% naman sa huling tatlong buwan ng taon.

Ipinaliliwanag ng quarterly economic forecast ng CIER na mahirap ang paghahambing para sa huling quarter: lumago nang 12.95% ang ekonomiya ng Taiwan sa kaparehong panahon noong 2025. Sinusukat ng taunang paglago kung gaano kalaki ang ekonomiya kumpara sa isang taon na ang nakalipas. Kaya kapag malaki na ang panimulang antas, mas mahirap muling makamit ang napakataas na porsiyento ng paglago.

Dahil dito, kapwa sumasalamin sa takbo ng siklo ng ekonomiya at sa mas mataas na batayan ng paghahambing ang inaasahang pagbagal. Lalampas pa rin sa 10% ang paglago sa bawat isa sa unang tatlong quarter at mananatili itong lampas 8% sa ikaapat.

Pinasisigla ng mga order para sa AI ang paggasta sa bansa

Tinatayang aabot sa humigit-kumulang 55% ng paglago ng Taiwan ang maiaambag ng demand sa loob ng bansa, kumpara sa halos 45% mula sa netong demand mula sa ibang bansa. Inaasahang mag-aambag ng 2.20 percentage point ang pribadong konsumo at 2.15 point naman ang pamumuhunan sa kabuuang paglago mula sa demand sa loob ng bansa.

Tinatayang lalago nang 4.94% ang pribadong konsumo, kumpara sa 1.36% noong 2025. Pagbilis ito nang 3.58 percentage point. Inaasahan ng CIER na lalakas ang paggasta ng mga sambahayan kasabay ng bahagyang pagbuti ng trabaho: tinataya nitong 3.30% ang karaniwang antas ng kawalan ng trabaho, mula sa 3.35% noong nakaraang taon.

Iniuugnay ng pamumuhunan ang demand para sa AI mula sa ibang bansa sa aktibidad sa loob ng Taiwan. Patuloy na pinalalaki ng mga pandaigdigang provider ng cloud service, na nagpapatakbo sa imprastrakturang pangkompyut na ginagamit para sa mga serbisyo ng AI, ang kanilang paggasta sa kapital. Tumutugon ang mga supplier sa Taiwan sa pamamagitan ng pagbili ng kagamitan at pagpapalawak ng kapasidad sa produksyon.

Tinataya ng CIER na tataas nang 9.37% ang fixed capital formation, habang lalago nang 10.77% ang pribadong pamumuhunan. Tumutukoy ang fixed capital formation sa paggasta sa mga asset na ginagamit sa produksyon sa loob ng panahon, gaya ng mga pabrika, makinarya at imprastraktura. Namumuhunan din ang mga tradisyonal na industriya sa automation, mas matatalinong sistema ng produksyon at pagpapahusay ng imprastraktura para sa kuryente.

Tumaas nang 47.6% ang import ng mga kagamitang kapital noong ikatlong quarter, na nagpapakita sa laki ng demand para sa makinarya. Hindi lang produksyon ng chip ang naaabot ng siklo ng pamumuhunan, kundi pati ang mga kagamitan at imprastrakturang kailangan upang masuportahan ang mas malalaking operasyong pang-industriya.

Papalapit sa bagong antas ang mga export

Tinataya ng CIER na tataas nang 40.51% ang mga export na dumaraan sa adwana, batay sa halaga sa dolyar ng Estados Unidos, at tataas naman nang 39.09% ang mga import sa 2026. Tinatayang aabot sa US$224.4 bilyon ang sobrang kalakalan sa mga kalakal, 44.93% na mas mataas kaysa noong 2025. Ang sobrang kalakalan ay ang halagang ipinampalabis ng halaga ng mga kalakal na ibinebenta sa ibang bansa sa halaga ng mga inaangkat mula roon.

Pinatatakbo ng matibay na demand para sa mga chip, elektronikong produkto at produktong may kaugnayan sa information and communications ang paglago. Ayon sa CIER, kapwa lumalago sa dobleng digit na antas ang mga export at import ng mga produktong may kaugnayan sa AI.

Hiwalay na tinataya ng institusyon na lalago nang 25.41% ang export ng mga kalakal at serbisyo sa pambansang kuwenta, habang tataas nang 23.83% ang import. Sinusubaybayan ng mga datos ng adwana ang mga kalakal na tumatawid sa hangganan, samantalang sinusukat naman ng pambansang kuwenta ang kalakalan alinsunod sa balangkas na ginagamit sa pagkalkula ng gross domestic product. Magkaiba ang saklaw at paraan ng pagkukuwenta ng mga sukat na ito.

Mahalaga ang mga import dahil bumibili sa ibang bansa ng kagamitan at mga sangkap ang mga negosyong Taiwanese habang pinalalawak nila ang produksyon. Tinatayang magdaragdag ng 5.53 percentage point sa paglago ng GDP ang netong demand mula sa ibang bansa, o ang ambag kapag ibinawas na ang mga import.

Bakit maaaring hindi gaanong maramdaman ng mga sambahayan ang pag-unlad

Ayon sa mga estadistika ng ministeryo ng ekonomiya na binanggit sa talakayan tungkol sa pagtataya, humigit-kumulang 80% ng mga export ng Taiwan ay binubuo ng mga elektronikong piyesa at produktong may kaugnayan sa information and communications. Mahigit 70% naman ng pribadong pamumuhunan sa pagmamanupaktura ang nagmumula sa dalawang industriyang ito.

Gayunman, halos 8% lamang ng mga manggagawa sa Taiwan ang nagtatrabaho sa mga industriya ng semiconductor at information and communications. Karamihan ay nagtatrabaho sa ibang sektor, kabilang ang mga tradisyonal na industriya at serbisyo, kung saan maaaring hindi gaanong tuwiran ang pakinabang mula sa demand para sa AI.

Mahigit 40% ng kabuuang halaga ng stock market sa Taipei ang kinakatawan ng Taiwan Semiconductor Manufacturing Co. lamang. Nakatutulong ang konsentrasyong ito na ipaliwanag kung bakit maaaring sumabay ang malakas na pagtaas ng merkado sa mas katamtamang paglago ng kita ng maraming sambahayan.

Ayon kay Lien, mas malakas ang ugnayan ng pagtaas ng presyo ng sapi at sahod noong naunang panahon ng mabilis na paglago ng Taiwan. Ngayong taon, hindi nakasabay sa pag-angat ng stock market ang sahod at kita mula sa pamumuhunan ng karaniwang mga tao.

Ayon kay Su-Ling Peng, direktor ng sentro ng pagtataya ng CIER, bumababa mula Abril kumpara sa kaparehong panahon noong nakaraang taon ang sahod ng mga empleyado matapos isaalang-alang ang implasyon, habang humihina naman ang kumpiyansa ng mga mamimili. Gayunman, sinabi ni Ma Tie Ying, senior economist ng DBS Group, na nakatutulong ang pagtaas ng stock market sa pagkonsumo dahil sa epekto ng yaman: maaaring makaramdam na mas kaya nilang gumastos ang mga taong tumaas ang halaga ng mga pamumuhunan. Tinataya niyang lumiit ang agwat ng mas malalakas at mas mahihinang bahagi ng ekonomiya, bagaman nanatili ang mga pagkakaiba.

Pinipiga ng gastos sa enerhiya ang kakayahang bumili

Tinataya ng CIER na aabot sa 2.06% ang implasyon sa presyo ng mga mamimili sa 2026, mula sa 1.66% noong 2025 at bahagyang mas mataas sa 2.02% na pagtataya nito noong Hulyo. Inaasahang aabot sa 2.42% ang implasyon sa ikaapat na quarter.

Nagdaragdag ng presyur ang mataas na pandaigdigang presyo ng enerhiya, lagay ng panahon, kakulangan ng manggagawa at pagtaas ng sahod na nagpapamahal sa mga serbisyo. Ayon sa institusyon, pinahina ng mga hakbang ng pamahalaan para patatagin ang presyo ang epekto ng mahal na enerhiya, ngunit patuloy pa ring kumakalat sa transportasyon, produksyon at iba pang presyo ang mas mataas na gastos. Inaasahan nitong mananatiling medyo matatag ang implasyon sa Taiwan kumpara sa ibang mga ekonomiya.

Ayon kay Yao Jui, propesor ng ekonomiks sa National Central University, lumampas sa 2% na babalang antas ang implasyon sa loob ng limang sunod-sunod na buwan sa kabila ng opisyal na suporta sa presyo ng langis, kuryente at gas. Nagbabala siya na mas tataas ang implasyon kung hindi na mapananatili ang mga subsidiya at ibabatay nang buo sa mga gastos sa enerhiya sa merkado ang mga presyo.

Mas matindi ang pagtaas ng presyo para sa mga negosyo sa yugto ng produksyon. Tinataya ng CIER na tataas nang 11.68% ang producer price index sa 2026, matapos bumaba nang 1.78% noong 2025. Sinusukat ng indeks na ito ang mga presyong natatanggap ng mga prodyuser, sa halip na mga presyong binabayaran ng mga sambahayan sa mga tindahan. Pangunahing nagtutulak sa pagtaas ang gastos sa enerhiya at mga kalakal.

Nagdaragdag ng isa pang panganib ang tunggalian sa Gitnang Silangan. Maaaring magpataas sa gastos sa langis, kargamento at seguro ang mga aberyang makaaapekto sa mga pasilidad ng enerhiya o rutang pandagat gaya ng Kipot ng Hormuz at Dagat na Pula. Maaabot nito ang mga kumpanyang Taiwanese sa pamamagitan ng kanilang mga supply chain.

Naiiba ang Taiwan sa paghina ng pandaigdigang paglago

Binanggit ng CIER ang projection ng S&P Global noong Setyembre na babagal sa 2.41% ang pandaigdigang paglago sa 2026 mula sa 2.90% noong 2025. Sumasalamin sa malaking papel ng Taiwan sa mga kagamitang kailangan para sa pagpapalawak ng AI ang mas mabilis nitong inaasahang paglago.

Ipinakikita rin ng pananaw ng IMF noong Oktubre ang malaking agwat sa rehiyon. Ang 10.7% na pagtataya nito para sa Taiwan ay maihahambing sa 0.7% para sa Japan, 3.3% para sa South Korea, 5.0% para sa Singapore at 3.8% para sa Hong Kong. Tinataya nitong lalago nang 4.5% ang China at 2.3% naman ang Estados Unidos. Tanging Taiwan ang maunlad na ekonomiyang inaasahan ng IMF na magtatala ng dobleng-digit na paglago ngayong taon.

Ayon sa IMF, 62% ng netong kalakalan sa kagamitang pangkompyut na may kaugnayan sa AI ang nagmumula sa Taiwan at South Korea. Dahil sa konsentrasyong ito, kapwa mahalagang bahagi ang dalawang ekonomiya sa paggasta para sa mga advanced na chip at imprastraktura ng kompyutasyon.

Tinataya ng IMF na aabot sa 22.0% ng GDP ang sobrang balanse ng kasalukuyang account ng Taiwan. Kabilang sa kasalukuyang account ang kalakalan sa mga kalakal at serbisyo, pati ang kita at mga paglilipat ng salapi sa pagitan ng mga ekonomiya. Nanawagan si Emma Rafaelof, ekonomista ng Semiconductor Industry Association, na magtulungan ang Estados Unidos, Taiwan at iba pang mga ekonomiya upang masuportahan ang patuloy na paglawak ng AI.

Ano ang maaaring magpabagal sa paglakas ng pamumuhunan

Ayon kay Ma, nagpapahiwatig pa rin ng matibay na demand ang pamumuhunan sa AI, pagpepresyo at paggamit ng token. Maliliit na yunit ng teksto o iba pang impormasyon ang mga token na pinoproseso ng mga sistema ng AI, kaya makatutulong sa pagsubaybay sa paggamit ng mga serbisyo ng AI ang paggasta para rito. Nagbabala siya na nagiging mas mahirap panatilihin ang pambihirang bilis ng paglago ng pamumuhunan habang lumalaki ang halagang nagagasta na.

Itinuturo rin ng CIER ang pagpopondo bilang isa pang alalahanin. Maaaring magpamahal sa malalaking proyekto ang mas mataas na interes sa mas mahabang panahon ng pangungutang, habang naglalagay naman ng presyur sa malayang daloy ng salapi ng mga kumpanya ang malaking paggasta sa kapital. Ito ang salaping natitira matapos ibawas ang mga gastos sa operasyon at pamumuhunan. Maaari ring makaapekto sa mga merkado ng bono at sapi ang lumalaking utang ng sektor ng teknolohiya.

Nangangailangan ng kuryente, tubig at seguridad sa cyber ang pagtatayo ng mga data center. Mas limitado ang pondo ng maliliit na kumpanya sa Taiwan kaysa sa malalaking negosyo sa teknolohiya, kaya mas lantad sila sa epekto ng mas mataas na gastos sa pangungutang. Kabilang din sa mga panganib na inililista ng CIER ang patakarang pananalapi, mga galaw ng pamilihang pinansyal, lokal na pamumuhunan, mga tensiyong geopolitikal at ugnayan sa magkabilang panig ng Kipot ng Taiwan.

Ayon kay Yao, nakasalalay sa pagtaas ng produktibidad at tubo ng mga kumpanya ang pagpapatuloy ng paglakas ng AI. Itinuro rin niya ang kaligtasan ng mga AI agent, o mga sistemang kayang magsagawa ng mga gawain nang may antas ng pagsasarili, kabilang ang panganib ng mga hindi awtorisadong kilos o pag-atake. Aniya, maaaring makaapekto sa mga order para sa export ng Taiwan ang mas mahihigpit na paghihigpit ng Estados Unidos sa pagpapaunlad at pamumuhunan sa AI.

Mas mabagal na paglago ang inaasahan sa 2027

Itinaas ng CIER sa 5.97% ang pagtataya nito sa paglago ng GDP sa 2027, mula sa 3.71% noong Hulyo. Mas mababa ito nang 6.19 percentage point sa projection nito para sa 2026, ngunit nangangahulugan pa rin ng patuloy na paglago.

Tinataya ng institusyon na lalago nang 3.75% ang pribadong konsumo, 7.60% ang fixed capital formation at 7.85% ang pribadong pamumuhunan. Inaasahang tataas nang 7.77% ang mga export at 9.15% ang mga import na dumaraan sa adwana, na mas mabagal kaysa sa mga antas na tinataya para sa 2026.

Inaasahang babagal sa 1.89% ang implasyon sa presyo ng mga mamimili, habang bahagyang bababa sa 3.28% ang karaniwang antas ng kawalan ng trabaho. Para sa mga sambahayan, mangangahulugan ang kombinasyong ito ng mas mabagal na pagtaas ng presyo kasabay ng bahagyang pagbuti ng kalagayan sa trabaho. Para naman sa mga negosyo, ipinahihiwatig ng pananaw na magpapatuloy ang demand ngunit magiging mas katamtaman ang bilis ng pagpapalawak.

Mahahalagang punto

• Itinaas ng CIER sa 12.16% ang pagtataya sa paglago ng GDP ng Taiwan sa 2026, mula sa 10.35% noong Hulyo.
• Inaasahang mag-aambag ng 6.63 percentage point ang demand sa loob ng bansa, habang magdaragdag ng 5.53 point ang netong demand mula sa ibang bansa.
• Tinatayang hihigit sa US$900 bilyon ang taunang export, sa tulong ng demand para sa kagamitang pang-AI.
• Tinatayang lalago nang 10.77% ang pribadong pamumuhunan at 4.94% ang pribadong konsumo.
• Nangunguna sa export at pamumuhunan ang mga industriya ng teknolohiya, ngunit hindi pantay ang pagtaas ng sahod at kita ng mga sambahayan.
• Tinatayang aabot sa 2.06% ang implasyon sa presyo ng mga mamimili sa 2026 at babagal sa 1.89% sa 2027.
• Inaasahan ng CIER na babagal sa 5.97% ang paglago ng GDP sa 2027.