Dalawang pagbubuntis ng Sumatran rhino, nagbigay ng pag-asa habang inilalantad ng malapit na magkamag-anak na kapareha ang limitasyon sa pagkakaiba-iba ng lahi

Dalawang ina, dalawang anak na inaasahang isisilang sa Mayo 2027

238 araw nang buntis si Ratu at 251 araw naman ang anak niyang si Delilah nang ipahayag ng Indonesia noong Oktubre 2026 na inaasahang magsisilang ng dalawang Sumatran rhino sa Way Kambas National Park. Parehong inaasahang isisilang ang mga anak bandang Mayo 2027. Para sa isang espesyeng tinataya ng IUCN Asian Rhino Specialist Group na may 34 hanggang 47 na lamang sa ligaw, pambihirang dagdag ang dalawang malulusog na anak.

Inilalantad din ng mga pagbubuntis ang mahirap na pagpapasyang kinahaharap ng mga conservationist. Ikaapat na anak ni Andalas ang dinadala ni Ratu. Ikalawa naman ni Harapan ang dinadala ni Delilah; buong kapatid sa ama’t ina si Harapan ni Andalas, kaya tiyuhin sa panig ng ama ni Delilah. Magkakamag-anak ang lahat ng lalaking rhino sa captive breeding program ng Indonesia, kaya kakaunti ang mapagpipilian ng mga tagapamahala para magparami nang hindi nauulit ang magkakatulad na angkan.

Inihayag ang balita sa Taman Safari Indonesia sa Bogor noong Oktubre 3, 2026, sa mga pagdiriwang na kaugnay ng World Rhino Day, na ipinagdiriwang tuwing Setyembre 22. Magkakaiba ang petsang binabanggit sa mga ulat: Oktubre 3 ang inilalagay sa mas detalyadong mga salaysay ng kaganapan, samantalang Oktubre 4 naman ang petsa ng anunsiyo ng pamahalaan sa isa pang ulat. Nagkakaisa ang mga ito tungkol sa mga pagbubuntis at sa inaasahang buwan ng panganganak.

Inilarawan ni Ahmad Munawir, direktor ng species and genetic conservation sa Ministry of Forestry ng Indonesia, ang mga pagbubuntis bilang bahagi ng tuluy-tuloy na pagsisikap na pigilan ang pagkalipol sa pamamagitan ng pagpaparami at pangangalagang medikal.

"Bahagi ng pangmatagalang pagsisikap na mapanatili ang populasyon ng Sumatran rhino ang pagbubuntis ng dalawang inang rhino, sa pamamagitan ng planadong pagpaparami, pangangasiwa sa kalusugan ng kanilang reproduksiyon, at masinsing pagsubaybay sa bawat isa," sabi ni Ahmad.

Ang agarang gawain ay tiyaking ligtas na makumpleto ng dalawang ina ang pagbubuntis. Mas malaking hamon ang gawing populasyong kayang mabuhay nang lampas sa santuwaryo ang maliit at magkakamag-anak na grupo ng mga hayop.

Bakit mahalaga ang ugnayan ng mga ito sa pamilya

Ipinanganak sina Andalas at Harapan sa Cincinnati Zoo sa Estados Unidos noong 2001 at 2007. Nahuli sa ligaw ang kanilang mga magulang na sina Ipuh at Emi. Sa magkaparis na iyon nagmula ang angkan ng lahat ng lalaking rhino sa programa ng pagpaparami sa Indonesia.

Nagmula sa ligaw si Ratu sa Sumatra noong 2005. Ipinanganak ang anak niyang si Delilah sa Way Kambas noong Mayo 12, 2016, kina Ratu at Andalas. Kaya kapag ipinares si Delilah kay Harapan, nagiging magkapareha ang isang pamangkin at ang tiyuhin niya. Mas malapit ang ugnayang ito kaysa sa ugnayan nina Ratu at Andalas na inilalarawan sa kasaysayan ng pagpaparami.

Mas malamang na taglay ng malalapit na kamag-anak ang magkakaparehong minanang genetic variant. Kapag naipasa ng parehong magulang ang mapaminsalang recessive variant, na maaaring hindi magpakita ng epekto sa hayop na iisa lamang ang kopya nito, maaaring humarap sa mga suliranin sa kalusugan o pagpaparami ang kanilang anak. Hindi nangangahulugang magkakasakit ang anak ng magkamag-anak na magulang, ngunit nalilimitahan ng paulit-ulit na pagpaparami sa makitid na angkan ang pagkakaiba-iba ng lahi at maaari nitong pataasin ang mga panganib.

Ayon kay Nina Fascione, executive director ng International Rhino Foundation, sinisikap ng mga espesyalista sa santuwaryo na ipares ang pinakamalalayong magkamag-anak na lalaki at babae hangga't maaari. Kailangan din nilang isaalang-alang ang mga praktikal na salik, kabilang ang pagkakaiba sa laki ng katawan. Dahil kakaunti lamang ang mga hayop na inaalagaan ng tao, hindi maaaring genetic preference lamang ang magtakda sa bawat pagpapares.

Inilarawan ni Fascione ang pagkaapurahan sa likod ng mga pasyang ito:

"Mas matimbang ang kasalukuyang kritikal na sitwasyon kaysa sa mga konsiderasyon sa pagkakaiba-iba ng lahi," sabi ni Fascione.

Dadami ang mga hayop na nabubuhay kung magkakaroon ng malusog na anak, ngunit hindi ito magdaragdag ng bagong linya ng pinagmulan. Magkaugnay na layunin ang paglaki ng populasyon at pagkakaiba-iba ng lahi, ngunit hindi mapagpapalit ang mga ito bilang sukatan ng tagumpay.

Maaaring magtakda si Ratu ng rekord sa pagpaparami

Kung magsisilang si Ratu ng malusog na anak, siya ang magiging unang kilalang Sumatran rhino na apat na beses nang nanganak, ayon kay Munawir. Hihigitan nito ang dating rekord na tatlong anak na hawak ng isang babaeng rhino sa Cincinnati Zoo.

Ang tatlo niyang anak ay sina Andatu, na ipinanganak noong 2012; Delilah, na ipinanganak noong 2016; at Anggi, na ipinanganak noong 2023. Mahigit isang dekada ang pagitan ng kanilang mga kapanganakan, na nagpapakita kung gaano katagal bago maparami kahit kaunti ang populasyon ng mabagal magparaming espesyeng ito.

Nakatala sa pahina ng Sumatran Rhino Sanctuary ng International Rhino Foundation ang limang anak na isinilang sa pasilidad at kumpirmadong 16 na buwan ang itinagal ng unang pagbubuntis ni Ratu na umabot sa panganganak. Nakatala rin dito ang sumunod na tagumpay ni Delilah bilang unang babaeng Sumatran rhino na ipinanganak sa pagkabihag at nagkaanak mismo.

Mahalaga ang ikalawang tagumpay na iyon dahil hindi sapat na makapagparami lamang ng iisang henerasyon ang isang programa ng pagpaparami. Pinatunayan ng matagumpay na unang panganganak ni Delilah na maaaring lumaki at magparami sa loob ng iisang conservation program ang hayop na ipinanganak sa pangangalaga ng tao.

Kasaysayan ng limang matagumpay na panganganak

Makikita sa rekord ng pagpaparami ng santuwaryo ang mahahabang paghihintay at mga kamakailang tagumpay. Dumating sina Ratu at Rosa noong 2005, at lumipat si Andalas mula Cincinnati patungong Way Kambas noong 2007. Sumali si Harapan sa programa noong 2015.

• Hunyo 23, 2012: Isinilang ni Ratu si Andatu, ang unang Sumatran rhino na ipinanganak sa pagkabihag sa Indonesia.
• Mayo 12, 2016: Isinilang kina Ratu at Andalas ang ikalawa nilang anak na si Delilah.
• Marso 24, 2022: Isinilang ni Rosa si Sedah Mirah, na ama si Andatu, matapos ang walong pagbubuntis na nauwi sa pagkawala ng anak.
• Setyembre 30, 2023: Isinilang kina Ratu at Andalas ang ikatlo nilang anak na si Anggi.
• Nobyembre 25, 2023: Isinilang ni Delilah si Indra, isang malusog na lalaking rhino na ama si Harapan.
• Oktubre 2026: Inihayag ang ikaapat na pagbubuntis ni Ratu at ikalawa ni Delilah; inaasahang isisilang ang mga anak bandang Mayo 2027.

Kung mabubuhay ang dalawang anak na inaasahan, tataas mula lima tungong pito ang bilang ng mga kapanganakang naitala sa Way Kambas, o 40% na pagtaas sa kabuuang bilang ng mga ipinanganak sa santuwaryo. Sinusukat ng paghahambing na ito ang dami ng naipanganak, hindi ang paglaki ng populasyon sa ligaw.

Pag-usad ang pagbubuntis, hindi garantiya ng panganganak

Tumatagal nang humigit-kumulang 15 hanggang 16 na buwan ang pagbubuntis ng Sumatran rhino, at maaari pang umasa sa ina ang anak nito nang hanggang dalawang taon. Nang ihayag ang mga pagbubuntis, nasa 238 at 251 araw na ang pagbubuntis nina Ratu at Delilah, o humigit-kumulang walong buwan. Ilang buwan pa silang susubaybayan.

Makikita sa kasaysayan ng santuwaryo kung bakit kailangan ang pag-iingat. Dalawang beses nakunan si Ratu bago niya isilang si Andatu noong 2012. Walong pagbubuntis naman ang nauwi sa pagkawala ng anak ni Rosa bago niya isilang si Sedah Mirah noong 2022. Kabilang sa mga naiulat na hamon ng programa ang mga suliranin sa pagpaparami na iniuugnay sa matagal na panahong walang natural na pagpaparami, bagaman hindi itinatatag ng mga kasaysayang ito ang sanhi ng bawat pagkawala ng anak.

Naging mahirap din ang pagsilang kay Delilah. Una siyang lumabas nang nakapuwesto ang puwit at hindi agad nagpakita ng palatandaan ng paghinga, ayon sa salaysay tungkol sa unang bahagi ng buhay niya. Nakaligtas siya at di-nagtagal ay nakalakad at nakasuso. Nang isilang niya si Indra noong 2023, natural ang panganganak at walang tulong ng tao.

Ayon kay Jansen Manansang, nakatataas na lider ng Yayasan Badak Indonesia, ang organisasyong namamahala sa santuwaryo, patuloy na mahigpit na susubaybayan ng pangkat medikal ang dalawang pagbubuntis.

"Masinsing susubaybayan ng pangkat medikal ng SRS ang pagbubuntis nina Ratu at Delilah upang matiyak na maayos ang takbo ng mga ito at makapagsilang sila ng malulusog na anak," sabi niya.

Kabilang sa gawaing ito ang mga beterinaryo, tagapag-alaga at tagapamahala ng santuwaryo, kasama ang pamunuan ng Way Kambas National Park. Tantiya lamang para sa pagpaplano ang inaasahang buwan ng panganganak; hindi ito garantiya sa petsa o kalalabasan.

Iba-ibang bilang para sa napakaliit na populasyon

Magkakaiba ang mga bilang ng populasyon sa ligaw. Tinatayang may 34 hanggang 47 hayop ang populasyon ayon sa IUCN Asian Rhino Specialist Group, batay sa binanggit na ulat tungkol sa mga pagbubuntis. Gumagamit naman ang pahina ng santuwaryo ng International Rhino Foundation ng pinakamataas na tantiya na hindi hihigit sa 80; sinasabi ng iba pang ulat tungkol sa mga pagbubuntis na wala pang 80 o hindi hihigit sa 80.

Hindi dapat ituring na iisang eksaktong bilang ang mga tantiya. Kapwa inilalarawan ng mas mababang bilang at ng mas malawak na pinakamataas na tantiya ang napakaliit na populasyon, ngunit hindi ipinapaliwanag ng mga ulat kung bakit magkaiba ang mga petsang pinagbabatayan o paraan ng pagbibilang. Sinasabi rin ng foundation na bumaba nang mahigit 70% ang populasyon sa ligaw sa loob ng 30 taon.

Kailangan ding maging maingat sa mga bilang ng mga hayop na inaalagaan. Inilalarawan ng mga ulat tungkol sa mga pagbubuntis ang 11 hayop sa programa ng pagpaparami ng Indonesia bilang mga Sumatran rhino sa pagkabihag na nag-iisa sa buong mundo. Sampung hayop naman ang nakatala sa Way Kambas sa pahina ng santuwaryo ng foundation. Tumutukoy ang unang bilang sa pambansang programa at ang ikalawa sa santuwaryo; hindi alam ang mga petsa kung kailan in-update ang mga ito, kaya hindi tiyak ang paliwanag sa pagkakaiba.

Dahil sa pagkakahiwalay, mahirap humanap ng kapares

Tanging sa Indonesia na lamang nabubuhay ang natitirang Sumatran rhino sa ligaw, na may siyentipikong pangalang Dicerorhinus sumatrensis. Pinaniniwalaang nasa Leuser Ecosystem, sa hilagang dulo ng Sumatra, ang pinakamalaking populasyong maaaring mabuhay. Kabilang naman sa mga natitirang lugar ang Way Kambas, Bukit Barisan Selatan at East Kalimantan, ayon sa iba pang mga ulat.

Magkakaiba ang paglalarawan sa mga ulat tungkol sa distribusyon ng mga ito. Kabilang sa isa ang West Kalimantan, samantalang binabanggit naman ng isa ang mga lugar ng pambansang parke sa North Sumatra, Lampung, Bengkulu at East Kalimantan. Magkakaibang katawagang heograpiko ang gamit ng mga listahang ito at wala silang maihahambing na bilang ng populasyon sa bawat lokasyon.

Ang pagkakahiwalay ang pangunahing problema sa pagpaparami. Nag-iisa ang mga Sumatran rhino at kailangan nilang magkita sa malalawak na kagubatan upang makahanap ng kapares. Sa napakaliit at magkakahiwalay na grupo, maaaring hindi magkalapit ang tirahan ng mga lalaki at babae para magkita, kahit may natitira pang bahagi ng kanilang tirahan.

Nagdudulot ito ng problemang demograpiko kasabay ng pagkawala ng tirahan at poaching: maaaring mabuhay nang magkakahiwalay ang mga hayop ngunit hindi makapagparami ng susunod na henerasyon. Natutugunan ng paglipat sa mga rhino sa isang pinamamahalaang lugar ng pagpaparami ang hirap sa paghahanap ng kapares, ngunit hindi nito kayang ibalik nang mag-isa ang magkakahiwalay na linya ng pinagmulan o tiyakin ang kaligtasan ng dating mga tirahan ng mga ito.

Mas malawak na layunin para sa santuwaryo sa kagubatan

Ayon sa International Rhino Foundation, itinayo nito ang santuwaryong may lawak na 250 acre noong 1996 kasama ang mga katuwang sa Indonesia, kabilang ang Yayasan Badak Indonesia, pamahalaan, Way Kambas National Park at Taman Safari International. Binuksan noong Oktubre 2019 ang pinalawak na pasilidad upang magkaroon ng lugar para sa mas marami pang nasagip na hayop.

Naninirahan ang mga hayop sa malalawak na kulungang napalilibutan ng kagubatang maulang-tropiko, kung saan inaalagaan sila ng mga beterinaryo at binibigyan ng sapat na nutrisyon habang sinusubaybayan ang kanilang pagpaparami. Inilalarawan ang lugar bilang semi in situ, ibig sabihin, inaalagaan ang mga rhino sa loob ng kanilang likas na tirahan sa halip na sa karaniwang kapaligiran ng zoo, at nililimitahan hangga't maaari ang pakikisalamuha ng tao habang inaalagaan sila.

Iniuugnay ng ilang ulat ang mas malawak na pagsisikap na paramihin sa pagkabihag ang mga Sumatran rhino sa 1984. Iba ang petsang ito sa 1996, nang itayo ng foundation ang santuwaryo sa Way Kambas. Sa pagitan ng 2012 at 2023 ipinanganak ang limang Sumatran rhino sa Indonesia na naitala ng foundation.

Binanggit ni Manansang ang International Rhino Foundation, Taman Safari Indonesia at TFCA Sumatera bilang mga pinansiyal na tagasuporta ng programa ng santuwaryo. Inilalarawan ng foundation ang mga hayop sa pagkabihag bilang populasyong nagsisilbing pananggalang na maaaring makatulong balang araw na maibalik ang mga populasyon sa ligaw, ngunit mangyayari lamang ito kapag naalis na ang mga banta sa likas nilang tirahan.

Walang itinakdang iskedyul para sa pagpapakawala ng mga hayop o bagong plano para magdala ng mga rhino mula sa magkakaibang angkan kasabay ng mga anunsiyo tungkol sa pagbubuntis. Ang susunod na binanggit na mahalagang yugto ay ang inaasahang pagsilang ng mga anak bandang Mayo 2027. Hanggang sa panahong iyon, pangunahing prayoridad ang kaligtasan ng mga anak at kalusugan ng dalawang ina.

Mahahalagang Punto

• Nasa 238 at 251 araw na ang pagbubuntis nina Ratu at Delilah nang ihayag ang mga ito noong Oktubre 2026.
• Inaasahang isisilang ang dalawang anak bandang Mayo 2027.
• Tiyuhin sa panig ng ama ni Delilah ang kapares niyang si Harapan, at magkakamag-anak ang lahat ng lalaki sa programa ng pagpaparami sa pagkabihag.
• Kung magkakaroon ng malusog na ikaapat na anak si Ratu, magtatakda ito ng bagong kilalang rekord sa pagpaparami para sa espesye.
• Limang matagumpay na panganganak na ang naitala sa Way Kambas; magiging pito ang kabuuan kung madaragdagan pa ito ng dalawa.
• Magkakaiba ang mga tantiya sa populasyon sa ligaw: 34 hanggang 47 hayop sa isang bilang at hanggang 80 naman sa isa pa.
• Kailangang patuloy na subaybayan ang dalawang pagbubuntis at walang garantiyang maisisilang ang mga anak.