Mga Pag-atake mula sa Himpapawid sa Myanmar, Kumitil ng mga Sibilyan at Nagwasak sa Makasaysayang Mahasi Monastery sa Sagaing

Dalawang Araw ng mga Pag-atake sa mga Nayon at Isang Kanlungan

Hindi bababa sa limang sibilyan ang nasawi sa mga pag-atake mula sa himpapawid noong Oktubre 11 at 12 sa Rehiyon ng Sagaing, Myanmar. Tinamaan din ang isang makasaysayang monasteryo ng mga Budista kung saan nagtipon ang mga pamilyang lumikas at matatandang deboto. Nagkakaiba ang mga ulat sa bilang ng mga nasawi: limang patay at 23 sugatan ang naitala sa isang ulat sa mga bayan ng Shwebo at Wetlet, samantalang anim naman ang sinabing namatay at humigit-kumulang 21 ang nasugatan sa isa pang ulat.

Kabilang sa mga pag-atake ang tatlong beses na pambobomba sa bakuran ng Mahasi Monastery sa nayon ng Seikkhun, Bayan ng Shwebo, na sinundan ng pambobomba sa apat na nayon sa kalapit na Wetlet. Nagkakasundo ang dalawang ulat na dalawang tao ang namatay at walo ang nasugatan sa monasteryo. Nagkakaiba ang mga ito sa mga nasawi sa Wetlet, kung saan sinabi ng mga residente na walang nagaganap na labanan habang isinasagawa ang mga pag-atake mula sa himpapawid.

Sa isang ulat, kinilala ang dalawang namatay sa monasteryo na sina Ma Hnin Thant Kyaw at Ma Win May, mga babaeng lumikas na nasa edad 23. Kabilang sa mga nasugatan ang mga bata at mga nasa edad humigit-kumulang 40 hanggang 75. May mga sibilyang sumilong doon matapos ang pagsulong ng militar noong huling bahagi ng nakaraang buwan; ang iba naman ay nagmamasid sa Sabbath ng mga Budista.

Dati itong pinamunuan ni Mahasi Sayadaw Sobhana, isang kilalang mongheng Budista na umabot sa mga tagasunod sa iba’t ibang panig ng mundo ang mga turo. Inilarawan ng isang hindi pinangalanang residente ng Shwebo ang pagkawasak ng mga gusaling itinayo bilang pag-alaala sa kanya:

Nawasak ang lahat ng gusaling alaala para sa yumaong Mahasi Sayadaw, na nagpalaganap ng Budismo sa buong mundo; wala nang anumang maisasalba.

Inilarawan sa ulat na iyon ang malawakang pagkawasak, samantalang sinabi sa isa pang ulat na napinsala ang maraming gusali sa loob ng bakuran. Wala pang kumpletong pagtatasa sa pinsala sa makasaysayang lugar.

Ano ang Nangyari sa Monasteryo?

Nagsimula ang pag-atake sa monasteryo makalipas ang alas-11 ng umaga noong Oktubre 11, ayon sa isang opisyal ng puwersang panlaban sa Bayan ng Shwebo. Tatlong beses binomba ng isang eroplano ang bakuran. Matatagpuan ang lugar sa nayon ng Seikkhun, sa kanlurang pampang ng Ilog Ayeyarwady at sa tabi ng kalsadang nag-uugnay sa Shwebo at Monywa.

Ayon sa ulat ng lokal na People's Defence Force, kabilang sa mga nasawi ang matatandang sibilyan at mga taong lumikas mula sa kanilang mga tahanan. Ang People's Defence Forces, na karaniwang tinatawag na PDFs, ay mga grupong panlaban na nabuo matapos agawin ng militar ang kapangyarihan noong Pebrero 2021. Naganap ang mga pag-atake sa teritoryong inilalarawang bahagyang kontrolado ng National Unity Government, ang administrasyon ng oposisyon.

Iniugnay ang presensiya ng mga pamilyang lumikas sa pagsulong ng militar sa Bayan ng Shwebo noong huling bahagi ng nakaraang buwan. Ayon sa isang opisyal ng puwersang panlaban sa bayan, naging kanlungan ang monasteryo ng mga tumatakas sa operasyong iyon. Sinabi rin ng opisyal na walang labanan sa monasteryo nang tamaan ito at inakusahan ang militar ng sadyang pag-atake sa mga sibilyang lumikas. Hindi pa ito nakukumpirma nang hiwalay.

Inilarawan ang mga larawang inilabas ng mga lokal na grupong panlaban bilang nagpapakita ng pinsala sa mga bulwagang panrelihiyon, tuluyan para sa pagninilay, mga daanang may bubong at iba pang gusali ng monasteryo. Ipinahihiwatig ng mga detalyeng ito na ilang bahagi ng bakuran ang napinsala, hindi lamang iisang gusali.

Malaking nayon ang Seikkhun, na may mahigit 2,000 kabahayan. Sinabi ng mga residente na nanatili ang militar sa himpilan ng pulisya doon. Mahalaga ang presensiyang militar na ito sa pag-unawa sa labanan sa paligid, ngunit hindi nito pinatutunayang ginagamit ang monasteryo para sa layuning militar.

Bago Magbukang-Liwayway, Binomba ang mga Nayon sa Wetlet

Nagsimula ang mga pag-atake bandang alas-3:30 ng madaling-araw kinabukasan sa kanlurang bahagi ng Bayan ng Wetlet, ayon sa isang ulat. Tinukoy ng mga residente ang apat na nayon bilang Mae Kone, na tinatawag ding Megon, Ye Htut, Ooyan at Kyee Kan North. May layong humigit-kumulang 50 milya, o 80 kilometro, sa silangan ng Monywa, ang kabisera ng rehiyon ng Sagaing, ang Wetlet.

Isang Y-12 transport aircraft ang sinisi sa pambobomba sa isang ulat. Naitala rito ang apat na namatay at humigit-kumulang 13 nasugatan, at lahat ng apat na nasawi ay nasa Mae Kone. Ayon sa Wetlet Informational Network, pito ang nasugatan sa Mae Kone, apat sa Ye Htut, at tig-isa sa Ooyan at Kyee Kan North.

Hindi bababa sa tatlong namatay at 15 nasugatan sa apat na nayon ang naitala sa hiwalay na ulat. Sinabi ng isang hindi pinangalanang residente ng Megon na siyam na tao roon, kabilang ang isang bata, ang nasugatan. Naiiba ang mga bilang na ito sa mga ulat ng network at hindi dapat pagsamahin para makabuo ng panibagong kabuuan.

Nagkakaiba rin ang mga ulat sa tindi ng pag-atake. Tatlumpung pag-atake ang naitala sa isa, samantalang sinabi ng isang residenteng sinipi sa isa pang ulat na 50 bomba ang direktang ibinagsak sa apat na nayon. Hindi pareho ang bilang ng mga pag-atake at ang bilang ng mga indibiduwal na bomba, kaya hindi dapat ituring na tiyak na salungatan ang mga bilang na ito o pagsamahin ang mga ito.

Sinabi ng mga residente na walang nagaganap na labanan o nagmamartsang pangkat militar sa mga nayon habang binobomba ang mga ito. Ipinaliwanag ng isang residente na patuloy pang binibilang ang mga nasawi dahil nagsilikas ang mga tao at mahirap hanapin ang lahat. Dahil sa kaguluhang ito, maaaring magbago pa ang mga unang bilang, bagaman hindi nito nilulutas ang mga pagkakaiba ng mga iniulat na kabuuan.

Hinimok ng mga miyembro ng mga grupong panlaban ang mga residente na maghanda ng mga silungan at sumunod sa mga babala tungkol sa mga eroplano na ipinadadaan sa radyo. Iniulat din ng mga lokal na grupo ang paghihigpit sa paggalaw sa pagitan ng Shwebo at Wetlet, gayundin ang pagkakatalaga ng pangkat militar sa nayon ng Obo sa Shwebo mula noong huling bahagi ng nakaraang buwan. Maaaring magpahirap ang mga kundisyong ito sa pagtakas at sa pagtukoy ng tumpak na bilang ng mga nasawi.

Takbo ng mga Iniulat na Pag-atake

Sinundan ng mga pag-atake noong Oktubre ang isa pang nakamamatay na pag-atake sa isang monasteryo sa Sagaing noong Agosto. Nag-uugnay ang pagkakasunod-sunod na ito sa magkakahiwalay na insidente, ngunit hindi nito pinatutunayang bahagi ang mga ito ng iisang operasyon.

• Agosto 21: Isang pag-atake mula sa himpapawid sa isang monasteryo ng mga Budista sa nayon ng Swel Le Oh, Bayan ng Myaung, ang kumitil sa 15 katao.
• Huling bahagi ng buwan bago ang mga pag-atake noong Oktubre: Dahil sa pagsulong ng militar sa Bayan ng Shwebo, sumilong ang mga sibilyan sa Mahasi Monastery.
• Oktubre 11, makalipas ang alas-11 ng umaga: Tatlong iniulat na pag-atake ang tumama sa bakuran ng monasteryo sa Seikkhun, ikinamatay ng dalawang tao at ikinasugat ng walo.
• Oktubre 12, bandang alas-3:30 ng madaling-araw: Binomba ang apat na nayon sa kanlurang Wetlet. Tatlo o apat ang nasawi, at 15 o humigit-kumulang 13 ang nasugatan, ayon sa mga ulat.

Hindi pare-pareho ang pagtukoy ng mga ulat sa taon ng mga pag-atake noong Oktubre, kaya hindi dapat lagyan ng tiyak na taon ang kronolohiya nang walang karagdagang kumpirmasyon. Gayunman, malinaw ang pagkakasunod-sunod ayon sa mga iniulat na oras: mga pag-atake sa isang kanlungan sa Shwebo sa maghapon, na sinundan ng pambobomba sa mga nayon sa Wetlet bago magbukang-liwayway.

Nagkakaiba ang mga Bilang ng Nasawi, Ngunit Pareho ang Ulat sa mga Sibilyang Biktima

Nagkakasundo ang dalawang pangunahing ulat sa agarang pinsala sa mga tao sa monasteryo: dalawang namatay at walong nasugatan. Sa isang ulat, may tatlong namatay at 15 nasugatan pa sa Wetlet, kaya umabot sa lima ang namatay at 23 ang nasugatan. Sa isa naman, apat ang namatay at humigit-kumulang 13 ang nasugatan sa Wetlet, kaya anim ang namatay at humigit-kumulang 21 ang nasugatan sa kabuuan.

Magkahiwalay na bersiyon ang mga ito ng iisang serye ng mga pag-atake, hindi magkakaibang pangkat ng mga nasawi. Kapag pinag-add ang mga bilang, maaaring mabilang nang higit sa isang beses ang parehong mga tao. Ang matibay na konklusyon ay iniulat na hindi bababa sa limang sibilyan ang nasawi sa dalawang bayan, at may isa pang ulat na nagsasabing may ikaanim na namatay.

Kailangan ding maging maingat sa pagtatasa ng pinsala. Mas matindi ang pahayag ng residente ng Shwebo na nawasak ang lahat ng gusaling alaala kaysa sa paglalarawan sa isa pang ulat na maraming gusali ang napinsala. Kapwa ipinahihiwatig ng mga ito ang malubhang pinsala sa bakuran, ngunit wala sa mga ulat ang nagbigay ng kumpletong talaan kung aling mga gusali ang tuluyang nawasak at alin ang maaaring kumpunihin.

Walang tugon mula sa militar sa mga ulat hinggil sa mga partikular na pag-atakeng ito. Hindi nasagot ang paulit-ulit na tawag kay U Aung Zaw Oo, tagapagsalita ng militar na itinalaga para sa Sagaing at ministrong nangangasiwa sa pagpaplano, ekonomiya at pananalapi. Nauna nang sinabi ng militar na lehitimong mga target militar lamang ang inaatake nito at inakusahan ang mga grupong panlaban ng terorismo. Hindi sinasagot ng pangkalahatang paninindigang iyon ang mga alegasyon tungkol sa Seikkhun at Wetlet.

Napipinsala ang mga Lugar ng Pagsamba sa Buong Myanmar

Kabilang ang mga pag-atake sa Sagaing sa mga naitalang pinsala sa mga lugar ng pagsamba sa iba pang bahagi ng Myanmar. Sinuri ng Myanmar Witness, isang proyekto ng Centre for Information Resilience, ang limang alegasyon noong 2023 na nagdulot ng malaking pisikal na pinsala sa mga simbahan sa Chin State dahil sa mga pag-atake mula sa himpapawid, at napagpasyahang mapatutunayan ang lahat ng lima.

Sinusuri ng proyekto ang mga litrato, video at salaysay ng mga saksi batay sa satellite imagery at iba pang ebidensiya. Pinatutunayan ng mga natuklasan nito na naganap ang limang pag-atake at ang pinsalang idinulot ng mga ito. Hindi nito pinatutunayan kung sadyang pinili bilang target ang bawat simbahan. Sinabi sa ulat na malamang na pananagutan ng pamahalaan ang mga ito dahil sa lubos na pangingibabaw sa himpapawid ng Hukbong Panghimpapawid ng Myanmar.

Hiwalay na iniulat ng Chin Human Rights Organization na hindi bababa sa 107 gusaling panrelihiyon ang nawasak sa Chin State mula nang agawin ng militar ang kapangyarihan noong 2021, kabilang ang 67 simbahan at limang monasteryo ng mga Budista. Sa ulat noong 2023 ng International Commission of Jurists, na sumasaklaw sa panahong hanggang Abril, 94 na pangunahing lugar ng pagsambang Budista at 87 lugar ng pagsambang Kristiyano sa buong bansa ang nawasak o napinsala.

181 lugar ang kabuuan ng dalawang kategorya sa ulat ng komisyon. Hindi dapat idagdag ang bilang na ito sa 107 na iniulat ng organisasyon sa Chin: magkaiba ang saklaw na heograpiko, panahon at depinisyon ng pinsalang ginamit, at maaaring may magkakaparehong gusali sa mga bilang. Gayunman, ipinakikita ng mga ito na hindi lamang isang pananampalataya o rehiyon ang nakararanas ng pinsala sa mga lugar ng pagsamba.

Inilarawan ni Matt Lawrence, direktor ng proyekto ng Myanmar Witness, ang layunin ng pangangalap at pagpapatunay sa ebidensiyang ito:

pagbibigay ng materyal sa mga pandaigdigang mekanismong maaaring managot sa mga salarin ng mga kalupitan.

Mahalagang pag-ibahin ang pagpapatunay ng pinsala at pagpapatunay ng layunin. Maaaring patunayan ng mga larawan na tinamaan ang isang gusali, ngunit maaaring mangailangan pa ng karagdagang ebidensiya upang matukoy ang pananagutan, paggamit nito ng militar at pasiyang umatake.

Mga Lugar ng Pagsamba, Kanlungan Din ng mga Tao

Inilalantad ng pag-atake sa Mahasi Monastery ang panganib na kinakaharap ng mga sibilyang sumisilong sa mga bakuran ng relihiyon. Sa Seikkhun, iniulat na sumilong ang mga pamilyang lumikas kasama ng matatandang nagdiriwang ng isang araw panrelihiyon. Tinamaan din ng pag-atake noong Agosto 21 sa Myaung ang isang monasteryo kung saan may nagaganap na retreat para sa pagninilay. Kabilang sa 15 namatay ang mga matatanda.

Sinabi ni Salai Mang Hre Lian ng Chin Human Rights Organization na hindi lamang mga gusaling Kristiyano ang inaatake. Inilarawan niya ang hinalang maaaring maglagay sa mga institusyong Budista sa panganib:

Inatake rin ang mga monasteryo ng mga Budista na pinaghihinalaang nagbibigay ng kanlungan o tulong sa mga grupong panlaban.

Inilalarawan ng pahayag na iyon ang mas malawak na padron na inaangkin ng organisasyon. Hindi ito ebidensiyang tumutulong sa mga mandirigma ang Mahasi Monastery. Magkaiba ang pagbibigay ng kanlungan sa mga sibilyang lumikas at ang paggamit sa isang lugar para sa gawaing militar.

Ipinahayag ni Benedict Rogers, dating pinuno ng pangkat para sa Silangang Asya sa Christian Solidarity Worldwide, na tinatamaan din ng mga pag-atake sa mga lugar ng pagsamba ang pagkakakilanlan ng mga komunidad. Tuwiran ang kanyang pagtatasa sa pambobomba sa mga simbahan:

Bahagi ito ng isang sinadyang estratehiya ang pagtira sa mga ito.

Pagtatasa ito na iniugnay sa kanya, hindi konklusyon tungkol sa bawat insidente. Hindi natukoy sa imbestigasyon ng Myanmar Witness sa mga simbahan kung sinadya ang mga pag-atakeng sinuri nito.

Ano ang Napatunayan at Ano Pa ang Kailangang Imbestigahan?

Inilarawan sa mga ulat mula sa silangang Myanmar ang kahalintulad na pagkawasak. Sinabi ni Dave Eubank, tagapagtatag at direktor ng grupong pangkawanggawa na Free Burma Rangers, na maraming simbahan sa paligid ng Demoso sa Karenni State ang nawasak o napinsala. Tungkol sa mga gusaling nakita niya, sinabi niya:

Sampu ang naiisip kong nakita ko nang wasak o may malalaking butas, direktang tinamaan ng mga pag-atake mula sa himpapawid,

Inilarawan din ni Eubank ang mga helicopter gunship na nagpapaputok ng mga rocket at mabibigat na machine gun sa tore ng isang malaking simbahan sa Demoso noong 2022. Idinadagdag ng salaysay niya ang hiwalay na lokasyon at uri ng pag-atake sa mga naitalang pinsala sa mga simbahan sa Chin at sa mga iniulat na pag-atake sa mga monasteryo sa Sagaing.

Sa ilalim ng pandaigdigang makataong batas, protektado laban sa pag-atake ang mga sibilyan at gusaling sibilyan, at may natatanging proteksiyon ang mga gusaling panrelihiyon. Maaaring makaapekto sa legal na katayuan ng isang lugar ang aktuwal na paggamit nito ng militar, ngunit hindi awtomatikong nagiging target militar ang lugar dahil lamang may mga pamilyang lumikas doon. Kahit umaatake sa isang layuning militar, kailangang ibukod ng mga puwersa ang mga sibilyan sa mga mandirigma at mag-ingat upang maiwasan ang pinsala sa mga sibilyan.

Hindi pinatutunayan ng mga ulat tungkol sa mga insidente noong Oktubre na may layuning militar sa monasteryo o sa apat na nayon. Sinabi ng mga residente at opisyal ng mga grupong panlaban na walang nagaganap na labanan noon. Mangangailangan ng ebidensiya tungkol sa mga target, mga kalagayan ng pag-atake at kaalaman ng mga nag-utos o nagsagawa ng mga ito upang makapagpasya sa legal na usapin.

Kabilang sa mga hindi pa nalulutas na usapin ang pinal na bilang ng mga nasawi, ang kabuuang lawak ng pinsala sa mga gusaling alaala ni Mahasi, ang bilang ng mga ibinagsak na bomba at ang paliwanag ng militar. Walang petsa para sa hiwalay na imbestigasyon o opisyal na mga natuklasan na inanunsiyo sa mga ulat.

Mahahalagang Punto

• Hindi bababa sa limang sibilyan ang nasawi sa mga pag-atake mula sa himpapawid sa Shwebo at Wetlet noong Oktubre 11 at 12; anim naman ang nasawi ayon sa isa pang ulat.
• Iniulat sa parehong salaysay na dalawang tao ang namatay at walo ang nasugatan sa Mahasi Monastery sa Seikkhun.
• Kinilala ang mga biktima sa monasteryo na sina Ma Hnin Thant Kyaw at Ma Win May, mga babaeng lumikas.
• Bago magbukang-liwayway, binomba ang apat na nayon sa Wetlet. Iniulat ng mga residente na walang nagaganap na labanan habang inaatake ang mga ito.
• Malawak umano ang pinsala sa mga makasaysayang gusaling alaala at iba pang estruktura ng monasteryo, ngunit wala pang kumpletong pagtatasa.
• May magkakahiwalay na imbestigasyon at organisasyon ng karapatang pantao na nagtala ng pinsala sa mga lugar ng pagsambang Budista at Kristiyano sa iba pang bahagi ng Myanmar.
• Hindi pa nalulutas ang pinal na bilang ng mga nasawi, mga pasiya sa pagpili ng target at paliwanag ng militar.