Cambodia at Thailand, Dadalhin sa Ikalawang Pagpupulong sa UNCLOS sa The Hague ang Alitan sa Hangganang Pandagat

Limang araw na pag-uusap kasunod ng pagbagsak ng balangkas noong 2001

Nakatakdang idaos ng Cambodia at Thailand ang ikalawang pagpupulong para sa pagkakasundo sa usaping pandagat mula Oktubre 14 hanggang 18, 2026, sa Peace Palace sa The Hague. Magpapatuloy doon ang mga legal at teknikal na talakayan tungkol sa magkakapatong nilang pag-aangkin sa humigit-kumulang 10,000 mily kuwadrado sa Golpo ng Thailand. Kasunod ang mga pag-uusap ng pagwawakas ng Thailand noong Mayo sa isang bilateral na balangkas para sa negosasyon at ng pasya ng Cambodia na humingi ng pagkakasundo alinsunod sa United Nations Convention on the Law of the Sea (UNCLOS).

Umalis noong gabi ng Oktubre 11 si Prak Sokhonn, Deputy Prime Minister ng Cambodia at Ministro ng Ugnayang Panlabas at Pandaigdigang Kooperasyon, kasama ang isang delegasyon ng mga eksperto sa batas. Kinumpirma ng ahensiya ng balita ng pamahalaan na Agence Kampuchea Presse ang kanyang pag-alis at tungkulin sa anunsyo noong Oktubre 11. Bilang Agent, kinakatawan niya ang Royal Government of Cambodia sa harap ng komisyon.

Kasunod ang pagpupulong ng panimulang sesyon sa Singapore mula Setyembre 14 hanggang 16, kung saan nagbigay ng pambungad na pahayag ang mga ministro ng ugnayang panlabas ng dalawang bansa noong Setyembre 15. Hindi pa tinatanggap o tinatanggihan ng komisyon ang pag-aangkin sa karagatan ng alinman sa dalawang bansa, at wala pang inihahayag na kasunduan.

Litaw na ang pangunahing pagkakaiba ng kanilang paninindigan. Nais ng Cambodia ng alinman sa kasunduang nagtatatag ng iisang hangganang pandagat o pansamantalang kasunduan para sa sama-samang pagpapaunlad at patas na paghahati ng mga yaman. Unang nais asikasuhin ng Thailand ang pagtatakda ng hangganan at saka pag-usapan ang iba pang usapin. Ang pagtatakda ng hangganan ay nangangahulugan ng pag-abot sa kasunduan kung saan nagtatapos ang karapatan ng isang bansa sa karagatan at nagsisimula ang sa kabila.

Sa kabila ng lugar na pagdarausan, hindi ito paglilitis sa International Court of Justice (ICJ). Magkapuwesto sa Peace Palace ang ICJ at ang Permanent Court of Arbitration (PCA), ngunit dinidinig ang alitang ito ng hiwalay na komisyon para sa pagkakasundo sa ilalim ng UNCLOS. Tumatayo ang PCA bilang kalihiman nito at sumusuporta sa pangangasiwa ng mga paglilitis.

Sino ang kumakatawan sa dalawang pamahalaan?

Kasama ni Prak Sokhonn si Lam Chea, Deputy Agent ng Cambodia at ministro na namamahala sa State Secretariat of Border Affairs, gayundin ang mga opisyal na dalubhasa sa mga usaping legal. Tungkulin nilang buuin ang mga paninindigan ng Cambodia sa hangganan at sa mga posibleng kaayusan para sa mga yamang pandagat.

Pangungunahan ni Sihasak Phuangketkeow, Deputy Prime Minister at Ministro ng Ugnayang Panlabas ng Thailand, ang delegasyon ng Thailand. Siya ang magsisilbing Agent nito. Gaganap naman bilang tagapayo si Deputy Prime Minister Pakorn Nilprapunt, habang si Songchai Chaipatiyut, director general ng Department of Treaties and Legal Affairs, ang Deputy Agent ng Thailand.

Kabilang din sa pangkat ng Thailand ang mga espesyalista mula sa Hydrographic Department at Naval Operations Department ng Royal Thai Navy, kasama ang Department of Mineral Fuels sa ilalim ng Ministry of Energy. Ipinakikita ng komposisyon ng pangkat ang saklaw ng teknikal na gawaing kailangan: paghahambing ng mga linyang inaangkin, pagsusuri sa kanilang heograpikong lokasyon at pagsasaalang-alang sa mga yamang nasa loob ng pinagtatalunang lugar.

Matapos ang pagpupulong sa Singapore, inilarawan ni Sihasak ang paghahandang kailangan para sa susunod na yugto:

"Kailangan nating suriin ang lahat ng iyon. Mula ngayon, may mga takdang-aralin tayong kailangang gawin," aniya.

Paano umabot sa pagkakasundo ang alitan

Ang agarang nagtulak sa mga pangyayari ay ang pagwawakas sa MOU 44, ang memorandum of understanding na nilagdaan noong 2001 bilang gabay sa negosasyon sa mga hangganang pandagat at sama-samang pagpapaunlad ng mga yamang hydrocarbon. Itinuring nito ang mga paksang iyon bilang "hindi mapaghihiwalay na pakete", sa halip na magkahiwalay na usaping pag-uusapan.

Inilahad ng Asia Maritime Transparency Initiative ng Center for Strategic and International Studies ang pagkakasunod-sunod ng mga pangyayari sa pagsusuri nito noong Setyembre 30. Niratipikahan ng Cambodia ang UNCLOS noong unang bahagi ng 2026, na lumikha ng bagong legal na kalagayan para sa negosasyon. Pagkatapos, tinapos ng Thailand ang memorandum at nangatwirang wala itong naihatid na makabuluhang pag-unlad sa loob ng 25 taon.

• Mayo 5, 2026: Tinapos ng Thailand ang MOU 44.
• Mayo 26: Inurong ng Cambodia ang bahagi ng deklarasyon nito sa UNCLOS na nagbukod sa pagtatakda ng hangganang pandagat sa mga pamamaraang nagtatakda ng may-bisang resulta sa pagresolba ng alitan.
• Hunyo 2: Naghain ang Cambodia ng abisong nagpapasimula sa proseso ng pagkakasundo.
• Hunyo 19: Isinumite ng Thailand ang tugon nito at tinanggap ang mga paglilitis.
• Agosto 14: Pinili ng apat na itinalagang tagapagkasundo si Katrina Cooper bilang tagapangulo.
• Setyembre 14 hanggang 16: Idinaos sa Singapore ang unang pagpupulong, at nagbigay ng pambungad na pahayag noong Setyembre 15.
• Oktubre 14 hanggang 18: Nakatakdang idaos sa The Hague ang ikalawang pagpupulong.

Magkaiba ang paliwanag ng mga pamahalaan sa naging kahulugan ng pagwawakas sa memorandum. Ayon sa Cambodia, inalis nito ang umiiral na bilateral na balangkas at nagtulak sa pagdulog sa pagkakasundo. Ayon naman sa Thailand, layunin nitong panibaguhin ang negosasyon batay sa iisang legal na saligan, hindi ihinto ito.

Magkakaibang salaysay tungkol sa mga dating negosasyon

Magkakaiba ang paglalarawan sa talaan ng mga pag-uusap sa ilalim ng MOU 44. Binibilang ng pagsusuri ng Asia Maritime Transparency Initiative ang limang round na walang napagkasunduan tungkol sa pagtatakda ng hangganan o sama-samang pagpapaunlad. Sa salaysay naman ni Sihasak tungkol sa pambungad na pahayag ng Thailand, dalawang round lamang ng opisyal na negosasyon ang naganap sa loob ng 25 taon.

Maaaring magkaiba ang bilang dahil sa kung aling mga pagpupulong ang isinama, ngunit wala pang inilalabas na paliwanag na nagkakasundo sa dalawang bilang. Magkatugma naman ang dalawang salaysay sa pangunahing resulta: walang napagkasunduang hangganang pandagat o kaayusan para sa sama-samang pagpapaunlad sa ilalim ng memorandum.

Sinabi rin ni Sihasak na iminungkahi ng Thailand ang tuwirang negosasyon sa hangganan, na susundan ng magkasamang pagdulog sa pagkakasundo kung walang mararating na kasunduan sa loob ng anim na buwan. Dahil dito, tinanggihan niya ang paninindigan ng Cambodia na wala itong ibang mapagpipilian matapos wakasan ang memorandum.

Mahalaga ang hindi pagkakasundong ito sa diplomatikong salaysay kung paano nagsimula ang mga paglilitis. Hindi nito mismo itinatakda kung saan dapat dumaan ang hangganan o kung aling mga opsiyon sa kasunduan ang irerekomenda ng komisyon.

Unahin ang hangganan o ang mga yaman bago ang pinal na linya?

Naglatag ang Cambodia ng tatlong posibleng kalalabasan. Pangunahing layunin nito ang kasunduang nagtatatag ng iisang hangganang pandagat para sa lahat ng layunin, alinsunod sa pandaigdigang batas. Bilang alternatibo, handa itong sumang-ayon sa sama-samang pagpapaunlad at patas na paghahati ng mga yaman habang hinihintay ang pinal na kasunduan sa hangganan.

Kung hindi makakamit ang alinman sa mga kasunduan, nais ng Cambodia na maglabas ang komisyon ng mga rekomendasyong maaaring maging batayan ng mga susunod na negosasyon. Mas malawak, kung gayon, ang pamamaraan nito kaysa sa pag-aayos lamang ng hangganan: bukas ito sa kasunduan sa mga yaman bago tuluyang itakda ang linya.

Nakasentro naman sa pagtatakda ng hangganan ang paninindigan ng Thailand. Ipinaliwanag ni Sihasak, Ministro ng Ugnayang Panlabas at Agent ng Thailand, ang pagkakasunod-sunod na nais ng kanyang bansa matapos ang pagpupulong sa Singapore:

"Paninindigan ng Thailand na dapat unahin ang pagtatakda ng hangganang pandagat at saka isaalang-alang ang iba pang usapin," aniya.

Magkaiba ang kanilang paninindigan kapwa sa mga paksang dapat talakayin at sa pagkakasunod-sunod ng mga ito. Maaaring magtulungan ang mga bansa sa paggamit ng mga yaman sa pamamagitan ng sama-samang pagpapaunlad habang hindi pa nareresolba ang magkatunggali nilang pag-aangkin sa hangganan. Ayon sa ipinahayag na pamamaraan ng Thailand, dapat munang ayusin ang hangganan bago lumipat sa mga kaayusang iyon.

Binanggit ng inilathalang pambungad na paninindigan ng Cambodia ang patas na paghahati, hindi ang tiyak na paghahating 50:50. Wala pang napagkakasunduang pormula sa paghahati ng mga yaman, at hindi dapat ipagkamali ang pagiging patas sa ipinahayag na pantay na hatian.

Ano ang maaaring makamit sa sapilitang pagkakasundo?

Nagtatakda ang UNCLOS ng mga tuntunin tungkol sa mga karapatan at pananagutan ng mga bansa sa dagat, pati na ng mga pamamaraan para maresolba ang mga alitan. Pumasok ang Cambodia at Thailand sa prosesong sapilitan batay sa mga tuntuning namamahala rito, ngunit hindi nagtatakda ng may-bisang kasunduan ang mga rekomendasyon ng komisyon.

Ayon sa paliwanag ng Asia Maritime Transparency Initiative, pinahihintulutan ng Artikulo 298 ang mga estado na ibukod ang ilang alitan, kabilang ang pagtatakda ng hangganang pandagat, sa mga pamamaraang nagtatakda ng may-bisang resulta sa pamamagitan ng arbitrasyon. Naglabas ng ganitong deklarasyon ang Thailand noong 2011 at nananatili ang pagbubukod na iyon. Noong una ay naglabas din ng katulad na deklarasyon ang Cambodia nang ratipikahan nito ang UNCLOS, ngunit inurong nito ang kaugnay na bahagi noong Mayo 26.

Para sa mga alitang kwalipikado tungkol sa pagtatakda ng hangganan, nagbibigay pa rin ang kombensiyon ng sapilitang pagkakasundo sa ilalim ng Annex V, Section 2. Tinutulungan ng komisyon ang mga panig na suriin ang kanilang mga pagkakaiba at maghanap ng kasunduan. Naiiba ang papel nito sa papel ng hukuman na naglalabas ng may-bisang hatol.

Dapat mag-ulat ang komisyon sa loob ng 12 buwan mula nang mabuo ito. Itinatala sa ulat nito ang anumang kasunduang naabot o, kung wala, ang mga konklusyon nito sa mahahalagang tanong at ang mga rekomendasyon para sa mapayapang pag-aayos. Pagkatapos, kailangang makipagnegosasyon ang mga bansa para sa kasunduang batay sa ulat. Kung mabibigo ang mga negosasyong iyon, kailangan ang magkaparehong pagsang-ayon bago lumipat sa may-bisang proseso ng pagresolba ng alitan.

Nagtatakda ang pagkakaibang ito ng makatotohanang inaasahan sa pagpupulong sa The Hague. Maaaring isulong ng sesyon ang negosasyon, paliitin ang mga hindi pagkakasundo o ihanda ang batayan para sa mga rekomendasyon. Hindi ito itinakdang palugit para sa pinal na hangganan, at hindi maaaring basta magpataw ang komisyon ng kasunduan sa paghahati ng mga yaman.

Limang tagapagkasundo at isang kumpidensiyal na proseso

Pinamumunuan ni Australian diplomat Katrina Cooper ang komisyon. Itinalaga ng Cambodia sina Danish Ambassador Peter Taksøe-Jensen at Jean-Marc Thouvenin, isang French specialist sa pandaigdigang batas. Itinalaga naman ng Thailand sina Rüdiger Wolfrum ng Germany at Albert Hoffmann ng South Africa, na kapwa dating pangulo ng International Tribunal for the Law of the Sea.

Mga tagapagkasundo ang limang miyembro, hindi mga pambansang delegasyong nakikipagnegosasyon para sa mga pamahalaang nagtalaga sa kanila. Ayon sa pamamaraang inilarawan ng Asia Maritime Transparency Initiative, pumipili ang bawat bansa ng dalawang miyembro, na siyang pipili naman sa tagapangulo. Itinatakda ng komisyon ang sarili nitong pamamaraan sa pamamagitan ng mayoryang boto maliban kung may ibang napagkasunduan.

Sa pagpupulong sa Singapore, pinagtibay ng mga bansa ang Terms of Appointment at Rules of Procedure, iniharap ang kanilang mga paninindigan at nagsagawa ng mas masusing talakayan kasama ang komisyon. Kumpidensiyal ang mga paglilitis bilang panimulang tuntunin, kaya limitado ang maaaring matiyak ng publiko tungkol sa mga panukalang pinagpalitan sa mga sesyon.

Nagtakda ang komisyon ng anim pang pagpupulong matapos ang panimulang round, simula sa Oktubre 14 hanggang 18 sa The Hague. Hindi tinukoy sa mga pampublikong salaysay ang mga petsa ng mga susunod na sesyon. Dapat ding ihiwalay ang kahilingang mag-ulat sa loob ng 12 buwan sa pangakong lalagdaan ang isang kasunduan sa loob ng panahong iyon.

Mga yaman sa Golpo at mga limitasyon ng datos ng mga sasakyang-pandagat

Kabilang sa lugar na may magkakapatong na pag-aangkin ang posibleng yamang langis at natural gas sa dagat. Makasaysayang nagkaloob ang Thailand ng mga konsesyon sa lugar sa mga kumpanyang kabilang ang Chevron, PTTEP at BG Asia, isang subsidiary ng Shell. Bahagi ang mga konsesyong iyon ng komersiyal na kasaysayan ng alitan, hindi katibayang nalutas na ang paninindigan ng alinmang bansa sa hangganan.

Bahagyang nakabatay ang mga hangganan ng lugar sa pag-aangkin ng Cambodia noong 1972 sa continental shelf at sa pag-aangkin ng Thailand noong 1973. Hindi tinukoy sa MOU 44 ang pinagmulan ng timugang hangganan nito. Inilalarawan ng Asia Maritime Transparency Initiative ang tila kaugnayan nito sa isang teoretikal na linyang pantay ang layo mula sa Tho Chu Islands ng Vietnam at Poulo Wai ng Cambodia, kasabay ng pagpuna na pinagtatalunan din ang paggamit sa linyang iyon.

Isa pang sukatan kung paano ginagamit ang dagat sa kabila ng hindi pa nareresolbang hangganan ang pangingisda. Nagtala ang datos ng Starboard Maritime Intelligence na binanggit sa pagsusuri ng buwanang average na 57 sasakyang-pangisdang Thai sa lugar ng mga pag-aangkin mula Setyembre 2025 hanggang Setyembre 2026.

Walang nakitang sasakyang-pangisdang Cambodian sa datos na iyon, ngunit nagbabala ang pagsusuri na karamihan sa mga mangingisdang Cambodian ay walang kagamitang awtomatikong pagkakakilanlan (AIS). Ipinadadala ng AIS ang pagkakakilanlan at lokasyon ng sasakyang-dagat, kaya hindi mapatutunayan ng kawalan nito sa datos ng pagsubaybay na wala sa dagat ang mga bangkang Cambodian.

Nakita sa iba pang pagtukoy sa mga sasakyang-dagat na sinuri sa pamamagitan ng Global Fishing Watch ang ilang aktibidad na walang katumbas na signal ng AIS, na karamihan ay magkakalapit sa mga ruta ng nabigasyon. Wala pang napagkasunduang paghihigpit ang mga bansa sa operasyon ng mga sasakyang-dagat sa lugar ng mga pag-aangkin. Inilalarawan ng mga obserbasyong ito ang aktibidad sa dagat; hindi nito itinatatag ang mga karapatan sa pangingisda o pagmamay-ari sa mga yaman.

Koh Kood at ang hiwalay na alitan sa lupa

Ayon sa Thailand, pagtatakda ng hangganang pandagat sa Golpo ng Thailand ang tinatalakay sa mga paglilitis, hindi ang soberanya sa teritoryong panlupa, kabilang ang Koh Kood, na tinatawag ding Koh Kut. Nasa loob ng mas malawak na lugar ng mga pag-aangkin ang isla at kinikilala ito ng pandaigdigang komunidad bilang bahagi ng Thailand. Paulit-ulit nang sinabi ng mga opisyal ng Thailand na hindi naapektuhan ng MOU 44 ang soberanya nito.

Tinatanggihan din ng Thailand ang linya ng pag-aangkin ng Cambodia noong 1972 sa continental shelf at iginigiit na wala itong legal na batayan. Paninindigan iyon ng Thailand, hindi konklusyon ng komisyon. Nananatiling usaping tatalakayin sa proseso ang saklaw ng mga paglilitis at ang magkatunggaling legal na argumento.

Nagaganap ang mga pag-uusap sa karagatan habang maigting ang ugnayan matapos ang labanan sa hangganang panlupa noong 2025. Pansamantalang nagpahinto sa malawakang armadong labanan ang tigil-putukan noong Disyembre, habang ipinakita ng paglikas matapos ang tigil-putukan ang patuloy na pinsalang dinaranas ng mga sibilyan noong unang bahagi ng Enero.

Ipinapaliwanag ng mga pangyayaring iyon ang mahirap na kalagayang diplomatiko, ngunit hiwalay ang mga paglilitis sa usaping pandagat sa mga alitan sa hangganang panlupa. Hindi mga natuklasan ng komisyon para sa pagkakasundo ang mga paratang tungkol sa mga pag-atake gamit ang rocket, landmine at paglabag sa tigil-putukan na binanggit sa pambungad na salaysay ng Thailand.

Isang naunang halimbawa, hindi pangakong kalalabasan

Ayon sa paglalarawan ng Asia Maritime Transparency Initiative, ikalawa pa lamang ang mga paglilitis ng Cambodia at Thailand sa sapilitang pagkakasundo sa ilalim ng UNCLOS mula nang magkabisa ang kombensiyon noong 1994. Ang una ay pinasimulan ng Timor-Leste laban sa Australia noong Abril 2016.

Noong una ay kinuwestiyon ng Australia ang kakayahan ng komisyon na dinggin ang usapin, ngunit nagpasya ang komisyon nang nagkakaisa na maaari nitong dinggin ang alitan. Humantong ang mga negosasyon sa paglagda sa Maritime Boundary Treaty noong Marso 6, 2018, na nagkabisa noong Agosto 30, 2019. Itinatag nito ang mga permanenteng hangganan at isang natatanging kaayusan para sa gas field ng Greater Sunrise, kabilang ang sama-samang pagpapaunlad at paghahati ng kita.

Ipinakikita ng halimbawang iyon na maaaring humantong ang pagkakasundo sa isang napagkasunduang tratado na tumatalakay kapwa sa mga hangganan at sa mga yaman. Hindi nito itinatakda ang kalalabasan sa Golpo ng Thailand. Sa usapin sa Timor Sea, nakatulong ang pagkakasundo sa negosasyon para wakasan at palitan ang umiiral na kaayusan sa mga yaman. Dito naman, nauna ang pagwawakas sa balangkas ng negosasyon at ito ang nagpasimula sa mga paglilitis.

Ang agarang pagsubok sa The Hague ay kung mailalapit ng masusing legal at teknikal na talakayan ang mga pamahalaan sa kasunduan tungkol sa saklaw at pagkakasunod-sunod ng pag-aayos. Wala pang inihahayag na hangganan, plano para sa sama-samang pagpapaunlad, hatian sa kita o rekomendasyon ng komisyon.

Mahahalagang Punto

• Nakatakdang idaos sa Peace Palace sa The Hague mula Oktubre 14 hanggang 18, 2026, ang ikalawang pagpupulong para sa pagkakasundo sa ilalim ng UNCLOS ng Cambodia at Thailand.
• Kumakatawan si Prak Sokhonn sa Cambodia bilang Agent; si Sihasak Phuangketkeow naman ang kumakatawan sa Thailand.
• Tungkol ang alitan sa humigit-kumulang 10,000 mily kuwadrado ng magkakapatong na pag-aangkin sa karagatan sa Golpo ng Thailand.
• Nais ng Cambodia ng iisang kasunduan sa hangganan o pansamantalang sama-samang pagpapaunlad at patas na paghahati ng mga yaman. Nais ng Thailand na unahin ang pagtatakda ng hangganan.
• Tinapos ng Thailand ang MOU 44 noong Mayo 5; pinasimulan naman ng Cambodia ang proseso ng pagkakasundo noong Hunyo 2.
• Hindi may-bisa ang mga rekomendasyon ng komisyon. Kailangan ang magkaparehong pagsang-ayon bago magamit ang susunod na pamamaraang may-bisang naglulutas ng alitan.
• Wala pang inihahayag na pinal na kasunduan o pormula sa paghahati ng mga yaman.