Nanawagan ang mga Eksperto ng UN sa Thailand na Itigil ang Pagbabalik sa Limang Uyghur Habang Lumalaki ang Panganib ng Extradition

12 min. na pagbasa
UN Experts Urge Thailand to Halt Return of Five Uyghurs as Extradition Risk Grows

Hinaharap ng limang lalaki ang pagbabalik matapos ang 12 taon sa kustodiya ng Thailand

Nakaharap sa panganib na ipadala sa China ang limang lalaking Uyghur na nakakulong sa Thailand mula pa noong 2014. Kabilang dito ang dalawa na inilipat mula sa bilangguan patungo sa detensiyon ng imigrasyon. Noong Nobyembre 13, 2026, nanawagan ang mga independiyenteng eksperto sa karapatang pantao na itinalaga ng United Nations sa Thailand na tanggihan ang kanilang extradition, at nagbabala na maaari silang dumanas ng malubha at di-na maibabalik na pinsala.

Mga Nilalaman
  1. Hinaharap ng limang lalaki ang pagbabalik matapos ang 12 taon sa kustodiya ng Thailand
  2. Bakit nahaharap sa agarang panganib ang dalawang lalaki
  3. Ang sinasabi ng Thailand tungkol sa proseso ng korte
  4. Bakit hindi inaalis ng extradition ang pagbabawal sa mapanganib na pagbabalik
  5. Ano ang nangyari sa 40 na ibinalik noong 2025?
  6. Ang panganib na natukoy sa China
  7. Matagal na pagkakadetine at kakaunting ugnayan sa labas
  8. Paano umabot sa puntong ito ang kaso
  9. Lumalaki ang panawagan na bigyan sila ng proteksiyon sa ibang lugar
  10. Mahahalagang Punto

pahayag noong Nobyembre ng mga eksperto, hindi pa rin alam kung nasaan at ano na ang nangyari sa 40, at higit na hindi naging mabisa ang mga pagsisikap ng pamahalaang Thai na subaybayan sila.

Lahat ng limang lalaking nananatili sa Thailand ay nahatulan sa pagtatangkang tumakas sa detensiyon. Dalawa sa kanila ay mga bata pa nang magsimula ang pagkakadetine. Ayon sa mga eksperto, hindi inaalis ng mga kasong kriminal ang tungkulin ng Thailand na protektahan sila laban sa tortyur, sapilitang pagkawala o iba pang malubhang pang-aabuso sakaling ibalik sila.

Ang agarang usapin ay kung gagamit ang Thailand ng extradition, isang legal na proseso para ilipat ang isang tao sa ibang bansa upang harapin ang mga kasong kriminal, sa halip na deportasyon sa ilalim ng mga tuntunin sa imigrasyon. Parehong saklaw ang dalawang paraang ito ng iisang pangunahing pagbabawal: hindi dapat magpadala ang isang pamahalaan ng tao sa lugar kung saan may tunay na panganib na dumanas siya ng ilang malubhang paglabag sa karapatang pantao.

Hinimok ng mga eksperto ang Thailand at iba pang mga bansa na mag-ayos ng ligtas na pagpapatira sa ibang bansa. Para sa mga lalaki, ang praktikal na pagpipilian ay kung magtatapos ang ilang taon nilang pagkakadetine sa proteksiyon sa ibang lugar o sa pagbabalik sa bansang kanilang nilisan.

Patalastas

Bakit nahaharap sa agarang panganib ang dalawang lalaki

Nagsisilbi ng pitong taong sentensiya ang dalawang lalaking nasa kustodiya na ngayon ng imigrasyon dahil sa mga paglabag na may kaugnayan sa pagtatangkang tumakas noong Enero 2020. Ayon sa mga eksperto ng UN, natapos na nila ang sentensiya sa bilangguan bago sila inilipat. Sinasabi ng Network for Uyghur Rights (NUR) at Network of Chinese Human Rights Defenders (CHRD) na naganap ang kamakailang paglilipat nila matapos silang mapatawad ng hari.

Tinutukoy ng mga organisasyon ang kasalukuyan nilang kinaroroonan bilang Suan Phlu Immigration Detention Center sa Bangkok. Sa kanilang magkasanib na pahayag, sinasabi nilang sinabi ng mga lalaki sa mga kinatawan ng National Human Rights Commission ng Thailand na dumalaw sa kanila na ayaw nilang bumalik sa China.

Nananatili sa bilangguan ang tatlo pang lalaki. Sinabi ni Heneral Chaiyapruek Duangprapat, kalihim-heneral ng National Security Council ng Thailand, noong unang bahagi ng Nobyembre na may humigit-kumulang isang taon pa silang pagsisilbihan dahil sa pagtatangkang tumakas.

Sinabi ng tagapagsalita ng pamahalaang Thai na si Ekkapob Pianpises na maaari nilang kuwestiyunin sa korte ang extradition at na naitalaga na ang isang abogado para sa dalawa. Gayunman, ayon sa NUR at CHRD, ikinulong ang dalawang inilipat sa Suan Phlu nang walang access sa mga abogado. Kapwa mahalaga ang pagkakatalaga ng abogado at aktuwal na pagkuha ng tulong-legal upang magawa nilang tutulan ang pagpapabalik sa kanila.

Ang sinasabi ng Thailand tungkol sa proseso ng korte

Ayon kay Ekkapob, ang mga korte ng Thailand ang magpapasya sa pagtutol ng mga lalaki sa extradition. Ganito niya inilarawan ang paninindigan ng pamahalaan:

Ipinagkaloob ng pamahalaang Thai sa kanila ang karapatang tutulan ang kaso.

Lumagda ang Thailand at China sa isang kasunduan sa extradition noong 1993, at nagkabisa ito noong 1999. Kailangang dumaan sa mga korte ng Thailand ang mga kahilingan sa ilalim ng kasunduang iyon. Sinabi rin ng National Security Council ng Thailand na may mga hindi pa naipatutupad na warrant of arrest laban sa limang lalaki sa China.

Hindi pa malinaw kung may pormal na kahilingan na. Binanggit ni Ekkapob ang kahilingan ng China para sa extradition na maaaring tutulan ng mga lalaki, samantalang sinabi ng konseho noong Nobyembre 4 na kailangang magsumite ang China ng pormal na kahilingan para isaalang-alang ng korte. Ayon sa pahayag ng mga eksperto ng UN noong Nobyembre 13, hindi alam kung nakatanggap na ng pormal na kahilingan sa extradition o kung anong mga kaso ang maaaring isampa ng China.

Patalastas

Bakit hindi inaalis ng extradition ang pagbabawal sa mapanganib na pagbabalik

Nakasalalay ang mga obligasyon ng Thailand sa panganib na kakaharapin ng mga lalaki matapos silang ilipat. Non-refoulement ang tawag sa legal na prinsipyong nagpoprotekta laban sa pagpapadala ng isang tao sa bansang naglalagay sa kanya sa panganib ng mga tinukoy na malubhang pinsala, kabilang ang tortyur.

Ipinagbabawal ng Artikulo 3 ng UN Convention against Torture ang gayong paglilipat kapag may matibay na batayan para maniwalang mahaharap sa tortyur ang isang tao. Ipinagbabawal din ng Seksiyon 13 ng Prevention and Suppression of Torture and Enforced Disappearance Act ng Thailand ang pagbabalik kung may matibay na batayan para maniwalang mahaharap ang isang tao sa tortyur o sapilitang pagkawala. Nagaganap ang sapilitang pagkawala kapag ikinukulong ng mga awtoridad, o ng mga taong kumikilos sa tulong nila, ang isang tao at itinatago ang sinapit o kinaroroonan nito.

Kabilang sa mga independiyenteng eksperto na tumalakay sa Thailand sina Ben Saul, espesyal na rapporteur ng UN sa karapatang pantao habang nilalabanan ang terorismo, at Nicolas Levrat, espesyal na rapporteur sa mga usapin ng minorya. Ipinaliliwanag sa kanilang pahayag na hindi kinakansela ng paratang na kriminal ang proteksiyong ito:

Saklaw ng obligasyon ng Thailand sa non-refoulement ang extradition gayundin ang deportasyon," sabi ng mga eksperto. "Umiiral ito kahit inakusahan ang isang tao ng paglabag sa batas.

Nagbabala na ang mga eksperto ng UN sa dalawang pamahalaan noong Mayo 2025 na saklaw pa rin ng pagbabawal na ito ang mga kasunduang bilateral sa extradition. Nagbabala rin sila laban sa paggamit ng mga diplomatikong garantiya, o mga pangako ng pamahalaang tatanggap tungkol sa magiging pagtrato sa mga tao, upang lampasan ang pagbabawal. Samakatuwid, kailangang suriin sa proseso ng korte ang panganib na naghihintay sa mga lalaki, kasabay ng mga kasong kriminal laban sa kanila.

Ano ang nangyari sa 40 na ibinalik noong 2025?

Kinumondena ng OHCHR at ng ahensiya ng mga refugee ng UN, ang UNHCR, ang pagbabalik ng Thailand sa 40 Uyghur noong Pebrero 27, 2025. Pareho ang petsang binanggit ng Amnesty International sa apelang agarang pagkilos nito noong Marso. Itinapat naman ng antropologong si Rune Steenberg, na nagsasaliksik tungkol sa Xinjiang at mga Uyghur, sa Pebrero 28 ang paglilipat sa kanyang pagsusuri.

Nakatala sa pagkondena ng mga ahensiya ng UN na paulit-ulit na humiling ang UNHCR na makausap ang mga nakakulong na lalaki at makatanggap ng mga garantiya laban sa sapilitang pagpapabalik, ngunit tinanggihan ang mga kahilingan nito. Hinimok ng Mataas na Komisyoner ng UN para sa Karapatang Pantao na si Volker Türk ang China na ilahad kung nasaan sila at ang Thailand na itigil ang iba pang deportasyon.

Napagpasiyahan kalaunan ng National Human Rights Commission ng Thailand na lumabag sa non-refoulement ang pagbabalik sa kanila. Iginiit nitong hindi dapat ibalik ang limang lalaking natitira.

Ayon sa NUR at CHRD, tinanong ng mga eksperto ng UN ang China noong Mayo 2025 kung saan ikinukulong ang 40 lalaki at kung nakakulong ba sila. Sinasabi ng mga organisasyon na hindi sinagot ng tugon ng China ang mga tanong na ito at sa halip ay binanggit ang pagpapalakas sa edukasyong legal ng mga lalaki. Ayon sa pinakahuling babala ng UN, hindi pa rin alam ang sinapit nila.

Patalastas

Ang panganib na natukoy sa China

Bahagyang ibinatay ng mga eksperto ng UN ang kanilang babala sa pagsusuri ng OHCHR noong Agosto 2022 tungkol sa karapatang pantao sa Xinjiang, isang rehiyon sa kanlurang China kung saan nakatira ang maraming Uyghur. Karamihan sa mga Uyghur ay Muslim at mayroon silang sariling wika at mga tradisyong pangkultura.

Idinokumento sa pagsusuri ang di-makatwirang pagkakakulong, sapilitang pagkawala at tortyur na may kaugnayan sa mga patakaran tungkol sa etnisidad, kultura, relihiyon at pambansang seguridad. Napagpasyahan ng OHCHR na maaaring umabot sa mga krimen laban sa sangkatauhan ang lawak ng di-makatwiran at mapandiskriminang pagkakakulong sa mga Uyghur at iba pang grupong karamihan ay Muslim.

Tinutukoy rin sa pinakahuling pahayag ng mga eksperto ang mga alalahanin tungkol sa malawakang pagbabantay, sapilitang muling pag-aaral, sapilitang paggawa, mga paghihigpit sa mga karapatan ng minorya at mga pagkamatay sa kustodiya. Kaugnay samakatuwid ng mga naidokumentong padron ng pagtrato ang kanilang pag-aalala para sa limang lalaki.

Sinuri sa ulat ng CHRD noong Setyembre 2026 ang mahigit 200 kaso ng tortyur sa mga bilanggong ikinulong dahil sa kanilang paninindigan sa konsensiya mula 2016 hanggang 2025 sa halos lahat ng rehiyon ng China, kabilang ang Xinjiang. Ayon sa organisasyon, wala silang alam na opisyal na napapanagot sa mga kasong iyon.

Matagal na pagkakadetine at kakaunting ugnayan sa labas

Labindalawang taon nang nasa kustodiya ng Thailand ang limang lalaki, ayon sa mga eksperto ng UN. Sinasabi sa kanilang pahayag na halos buong panahong ikinulong ang mga lalaki nang walang makabuluhang pakikipag-ugnayan sa labas.

Limitado ang access nila sa mga abogado, kamag-anak, organisasyon ng lipunang sibil at mga opisyal ng UN. Inilarawan din ng mga eksperto na hindi maganda ang mga kondisyon. Sinabi ng OHCHR noong Pebrero 2025 na limang miyembro ng mas malaking grupo ang namatay sa kustodiya ng Thailand; ayon sa NUR at CHRD, kabilang sa mga namatay ang dalawang bata.

Lumitaw ang personal na takot sa likod ng legal na usapin sa isang liham mula sa isa sa mga nakakulong na lalaki para sa kasintahan niyang gumagamit ng Islamic na alyas na Marzeyya Kasem. Sa liham na ibinahagi sa isang grupong Thai para sa karapatan, sinabi niyang magiging "parang alipin" siya kapag ibinalik sa China. Hindi inilalantad ang pangalan niya dahil sa mga alalahanin sa seguridad.

Para sa sinumang nagsisikap tumutol sa pagpapabalik, nagbibigay ang pakikipag-ugnayan sa abogado ng paraan upang maipaliwanag ang nagdaang pag-uusig, masuri ang mga paratang at maiharap ang ebidensiya tungkol sa panganib sa pagbabalik. Nakakatulong din ang pakikipag-ugnayan sa mga kamag-anak at mga independiyenteng bumibisita upang masubaybayan ng mga nasa labas ng detensiyon ang nangyayari sa kanya.

Patalastas

Paano umabot sa puntong ito ang kaso

Kabilang ang mga lalaki sa mas malaking grupo ng mahigit 350 Uyghur na tumakas sa China at ikinulong sa Thailand noong 2014, ayon sa pinakahuling pahayag ng UN. Marami sa kanila ang nagsisikap makarating sa Türkiye. Iba-iba na ang naging landas ng kanilang mga kaso mula noon.

  • Marso 2014: Ikinulong ng mga awtoridad ng Thailand ang mga Uyghur na dumaan sa bansa matapos lisanin ang China.
  • Hunyo 2015: Pinayagan ng Thailand ang 172 babae at bata na bumiyahe patungong Türkiye, ayon sa NUR at CHRD. Ipinadeport din ng Thailand sa China noong taong iyon ang hindi bababa sa 109 miyembro ng mas malaking grupo.
  • Enero 2020: Humantong sa mga kasong kriminal ang pagtatangkang tumakas mula sa detensiyon ng imigrasyon, kabilang ang mga kasong kinasasangkutan ng mga lalaking nanganganib ngayon.
  • Enero 2025: Hiniling ng China ang pagbabalik ng 45 Uyghur, kabilang ang limang natitira, ayon sa mga eksperto ng UN.
  • Pebrero 27, 2025: Sapilitang ibinalik ng Thailand sa China ang 40 Uyghur, na kinondena ng OHCHR at UNHCR.
  • Nobyembre 2025: Inanunsiyo ng mga awtoridad ng Thailand na maaaring maharap sa extradition sa halip na deportasyon ang limang natitira.
  • Nobyembre 2026: Inilipat sa kustodiya ng imigrasyon ang dalawang lalaki, at muling nanawagan ang mga eksperto ng UN na pigilan ang anumang sapilitang pagbabalik.

Hindi bababa sa 149 katao mula sa mas malaking grupong ito ang ipinadala sa China: 109 noong 2015 at 40 noong 2025. Ipinakikita ng paglalakbay ng mga babae at bata patungo sa ibang bansa noong 2015 na naging bahagi rin ng paghawak ng Thailand sa mga kaso ang pag-alis nila patungo sa ibang bansa.

Lumalaki ang panawagan na bigyan sila ng proteksiyon sa ibang lugar

Hinimok ng Amnesty International ang Thailand noong Marso 2025 na tiyakin ang mga karapatan ng limang lalaki, kabilang ang access sa pandaigdigang proteksiyon. Nanawagan din si Elaine Pearson, direktor para sa Asia ng Human Rights Watch, na payagang maglakbay ang mga lalaki sa isang ligtas na ikatlong bansa.

Inilarawan ni Steenberg ang mga alok ng Türkiye, Canada, Sweden, Australia at United States na tumanggap sa mga Uyghur na nakakulong sa Thailand bago ang pagbabalik sa kanila noong Pebrero 2025. Iniugnay rin ng kanyang pagsusuri ang mga deportasyon sa panahong may mga aktibidad diplomatiko, kabilang ang pagbisita ng noo'y punong ministro na si Paetongtarn Shinawatra sa China mula Pebrero 5 hanggang 8, 2025. Wala pang inanunsiyong natapos na kasunduan para sa pagpapatira sa ibang bansa ng limang natitira.

Sa Universal Periodic Review ng Thailand noong Nobyembre 9, 2026, nagbigay ng mga rekomendasyon ang 21 pamahalaan tungkol sa non-refoulement at mga pananggalang laban sa mapanganib na deportasyon, ayon sa NUR at CHRD. Proseso ito ng UN kung saan sinusuri ng mga bansa ang rekord ng isa't isa sa karapatang pantao. Direktang binanggit ng Netherlands ang mga deportasyon sa mga Uyghur noong 2025, samantalang hiniling sa mga rekomendasyon ng ilang estado ang indibidwal na pagtatasa sa panganib, tulong ng abogado at epektibong karapatang umapela.

Hinihiling ng NUR at CHRD ang agarang pagpapatigil sa anumang deportasyon o extradition, access para sa mga abogado at UNHCR, at pagpapatira sa isang ligtas na bansa. Gayundin ang pangunahing panawagan ng mga eksperto ng UN: dapat magtulungan ang Thailand at iba pang mga pamahalaan upang mabigyan ang mga lalaki ng ligtas na mapupuntahan.

Patalastas

Mahahalagang Punto

  • Nagbabala ang mga eksperto ng UN noong Nobyembre 13, 2026 na nanganganib dumanas ng malubhang pinsala sa China ang limang lalaking Uyghur na nakakulong sa Thailand.
  • Inilipat na sa detensiyon ng imigrasyon ang dalawa; nananatili sa bilangguan ang tatlo pa.
  • Ayon sa Thailand, maaari nilang tutulan sa korte ang extradition, ngunit hindi pa malinaw kung may pormal na kahilingan ang China.
  • Ipinagbabawal ng pandaigdigang batas at ng batas mismo ng Thailand ang pagbabalik kung umiiral ang kinakailangang panganib ng tortyur o iba pang malubhang pang-aabuso.
  • Ayon sa mga eksperto ng UN, hindi pa rin alam kung nasaan at ano na ang nangyari sa 40 Uyghur na ibinalik noong Pebrero 2025.
  • Nananawagan ang mga eksperto ng UN at mga organisasyon para sa karapatan na mabigyan sila ng tulong-legal, proteksiyon laban sa sapilitang pagbabalik at pagpapatira sa isang ligtas na bansa.
Ibahagi ang artikulong ito

Baka magustuhan mo rin