Nakulong sa Bubungan: Sa Loob ng Planadong Pag-atake ng mga Mandurumog sa Malayang Midya ng Bangladesh

Ang Pagkubkob sa Hatinggabi

"Hindi na ako makahinga. Napakaraming usok. Nasa loob ako. Pinapatay ninyo ako." Ang mga salitang ito, na ipinaskil sa Facebook noong 1:00 ng madaling-araw, Disyembre 19, 2025, ay hindi mula sa isang tagapagbalita ng digmaan sa malayong larangan ng labanan, kundi kay Zyma Islam, isang mamamahayag na nagsisiyasat ng mga isyu at naipit sa bubungan ng sarili niyang newsroom sa Dhaka. Kabilang ang 28-anyos na reporter sa 28 mamamahayag at kawani na napalibutan ng marahas na mandurumog na sumalakay sa punong-tanggapan ng The Daily Star, pinakamalaking pahayagang Ingles sa Bangladesh, at sinunog ang gusali.

Isinusulat ni Islam ang pangunahing balita tungkol sa pagkamatay ni Sharif Osman Hadi, isang kilalang lider-kabataan na tumulong sa pagpapatalsik kay dating Punong Ministro Sheikh Hasina noong pag-aalsa noong Agosto 2024. Namatay si Hadi nang gabing iyon sa isang ospital sa Singapore, anim na araw matapos siyang barilin ng mga lalaking nakamaskara sa labas ng isang moske sa Dhaka. Ilang sandali pagkaraan ng hatinggabi, nang isumite ni Islam ang mga huling talata, nagsimulang dumating sa newsroom ang mga babala: nagmamartsa ang mga tao patungo sa Kazi Nazrul Islam Avenue, hilera ng mga tanggapan ng midya sa kabisera, at papalapit naman sa Prothom Alo ang isa pang pangkat ng mga mandurumog. Ito ang pangunahing pahayagang Bengali sa bansa at publikasyong kapatid ng The Daily Star.

Ilang araw nang tumitindi ang mga banta. Tinawag sa mga post sa social media na "mga ahente ng India" ang dalawang pahayagan at inakusahan silang minamaliit ang pagpaslang kay Hadi. Iginiit ng mga nagpoprotesta na "naghanda ng daan" ang mga pahayagan para sa pagpatay sa kanya. Walang ebidensiya ang mga paratang, ngunit mabilis itong kumalat sa nag-aalab nang klimang pampolitika. Gayunman, nanatili sa kani-kanilang mesa ang mga mamamahayag. "Hindi namin ititigil ang paglalathala. Walang dahilan para gawin iyon," kuwento ni Islam kalaunan. "Kung titigil kami tuwing may banta, maraming araw kaming hindi makapaglalathala."

Limang minuto makaraan ang hatinggabi, pinindot ni Islam ang "submit" para sa kaniyang artikulo at bumaba. Pagkatapos ay narinig ang pagbasag ng mga laryo sa salamin. "Hindi paisa-isa ang mga hampas. Galit na galit sila. Halatang napakaraming tao sa labas," aniya. Nakatakas ang ilan niyang kasamahan, ngunit umatras pataas ang 28 kawani, kabilang si Islam. Umakyat sila sa siyam na palapag sa dilim para makarating sa bubungan. Kinaladkad nila ang mabibigat na paso ng halaman para harangan ang pintuang bakal at naghintay habang pinakikinggan ang pagkawasak sa ibaba.

Ang Mitsa ng Karahasan

Ang agarang nagtulak sa karahasan ay ang pagkamatay ni Sharif Osman Hadi, isang 32-anyos na radikal na naging tagapagsalita ng Inqilab Mancha, isang platapormang laban sa pamahalaan na umusbong mula sa pag-aalsa ng mga estudyante noong 2024. Hayagang pinupuna ni Hadi ang India at ang Awami League ni Sheikh Hasina, na inakusahan niya ng awtoritaryanismo at pagpapasakop sa New Delhi. Nang mangampanya siya bilang independiyenteng kandidato sa nasasakupang Dhaka-8 para sa halalan sa parlamento noong Pebrero 2026, binaril siya sa ulo ng mga hindi nakilalang armadong lalaki noong Disyembre 12.

Ilang oras matapos ipahayag ang kaniyang pagkamatay noong 9:40 ng gabi, Disyembre 18, sumiklab ang mga protesta sa buong Dhaka. Nagmartsa ang mga tao patungong Shahbagh, sentro ng mga protesta sa lungsod, habang sumisigaw ng "Pinatay ng India si Hadi" at may dalang mga banner na nag-aakusa sa pansamantalang pamahalaan ng kapabayaan. Ngunit mabilis na nabaling sa midya ang galit. Inakusahan ng mga nagpoprotesta ang The Daily Star at Prothom Alo bilang "mga sunud-sunuran sa Delhi" at "mga kasabwat ni Sheikh Hasina," mga pahayag na mariing itinanggi ng mga pahayagan. Nakaugat ang mga salitang ito sa malalim na hinanakit na namuo mula nang tumakas si Hasina patungong India noong Agosto 2024. Itinuturing ng maraming Bangladeshi na naging kasangkapan ang New Delhi sa 15-taong awtokratikong pamumuno niya.

"Hindi lang ito usapin ng paghahanap ng katarungan para sa isang tao," sabi ni Zaheer Ahmad, isang political analyst sa Dhaka. "Naging daluyan ng naipong galit ang pagkamatay ni Hadi: galit sa estado, sa mga elite, at sa India." Nahanap ng galit na iyon ang mga kongkretong puntirya sa dalawang newsroom na matagal nang nagpapanatili ng malayang patakarang editoryal. Nakaligtas ang mga ito sa panggigipit sa ilalim ng pamahalaan ni Hasina, ngunit hinarap naman ang mas bulnerableng banta mula sa lansangan.

Nagsimula ang pag-atake sa Prothom Alo bandang 11:15 ng gabi, nang magmartsa ang 30 hanggang 35 katao mula Shahbagh patungo sa punong-tanggapan ng pahayagan sa Karwan Bazar. Una silang hinarang ng pulisya, ngunit dumami ang mga tao nang palakasin ng mga panawagan sa social media ang pagkilos sa mga grupo sa Facebook na may daan-daang libong miyembro. Pagsapit ng 11:45 ng gabi, binasag na ng mga salarin ang salaming harapan, sapilitang pinasok ang pangunahing tarangkahan, at nilusob ang gusaling may apat na palapag.

Sumunod ang planado at sistematikong pagsira. Inihagis ng mga mandurumog ang mga muwebles mula sa matataas na palapag, itinambak ang mga ito at sinilaban. Ninakaw nila ang mahigit 150 computer at laptop, binasag ang mga CCTV camera, sinira ang mga kagamitang pangkaligtasan sa sunog, at binuksan sa puwersa ang mga kaha de yero. Sa ground floor, hinalughog nila ang tindahan ng mga aklat na Prothoma Prokashon at ninakaw ang mga aklat at paninda. Kinuha rin ang pagkain mula sa kantina ng opisina. Kumikilos nang sistematiko ang mga salarin, sumisigaw ng mga islogan at nagdiriwang habang tumataas ang apoy. Pagsapit ng 1:00 ng madaling-araw, nagbabanta na ang sunog sa mga katabing gusali at koneksiyon ng kuryente.

Samantala, nagsimula bandang hatinggabi ang pagkubkob sa siyam-na-palapag na tanggapan ng The Daily Star, 600 metro ang layo. Habang sapilitang pinapasok ng mga mandurumog ang mga tarangkahang bakal at pintong salamin, nagkukumpulan sa bubungan ang 28 kawani, at pinagmamasdan ang pagkalat ng apoy sa ibaba. Binasa nila ng tubig ang mga kamiseta at panyo at idiniin sa bibig upang makahinga. Dumapa sila para makahanap ng mga bahaging mas malinis ang hangin sa makapal at maitim na usok. "Kapag inilagay ko ang kamay ko sa harap ng mukha ko, hindi ko iyon makita. Hindi kulay abo ang usok. Itim na itim," gunita ni Islam. Nataranta ang ilan at tumawag sa mga magulang upang magpaalam. Nawalan ng malay ang isang kasamahan dahil sa paglanghap ng usok. Naghanda namang tumalon ang isa pa sa katabing gusali na dalawang palapag ang ibaba, ngunit napigilan siya.

Patalastas

Sa ibaba, naghatid ng nakapangingilabot na balita ang mga kasamahang nakatakas: may mga baril at gawang-bahay na bomba ang ilan sa mga salarin at "nagpaplano sila ng pagpaslang." Hinarang ng mga mandurumog ang mga sasakyan ng bombero na nagtatangkang makarating sa gusali at pinilit umatras ang mga ito. Inatake at pinalayas ang isang pangkat ng Fire Service na lumapit sa Prothom Alo noong 1:45 ng madaling-araw. Nang lumikas lamang ang bahagi ng mga mandurumog patungo sa The Daily Star saka numipis ang mga tao sa paligid. Dahil dito, nakontrol ng pinagsanib na puwersa ang lugar at nakapagsimula ng operasyon ang mga bombero noong 2:30 ng madaling-araw, halos tatlong oras matapos magsimula ang mga sunog.

Pagsagip at mga Pangyayari Pagkaraan

Sa wakas, nakarating ang mga tauhan ng hukbo sa bubungan ng The Daily Star noong 4:30 ng madaling-araw, mahigit apat na oras matapos umakyat doon ang mga kawani. Bumuo sila ng hanay upang pigilan ang mga tao habang bumababa sa siyam na palapag ng hagdang puno ng usok ang mga nakulong na mamamahayag. Ginamit nila ang basang mga kamiseta bilang pansamantalang maskara laban sa nakalalasong hangin. Sa ibaba, may hagdang nakasandal sa likurang pader patungo sa isang sirang van ng rickshaw na inilagay ng hukbo upang saluhin sila. "Umakyat kami at tumalon sa rickshaw," sabi ni Islam. May ilang nasugatan sa pagtakas, ngunit nakaligtas ang lahat ng 28.

Malubha ang pinsala. Sa The Daily Star, natupok ang awditoryum sa ground floor, nilooban ang kantina at sinunog ang mga arkibo. Nawala ang 35 taong kasaysayang biswal ng departamento ng potograpiya matapos nakawin ang mga kamera at hard drive. Nilimas ang mga tanggapang administratibo. Sa Prothom Alo, ganap na nasunog ang gusali at walang natira sa unang tatlong palapag. Naging abo ang departamento ng accounting at matinding napinsala ang OTT platform na Chorki. Tinataya ng The Daily Star na umabot sa $2 milyon ang pinsala.

Sa unang pagkakataon sa kasaysayan ng dalawang pahayagan, kapwa sila hindi nakapaglathala. Hindi nakagawa ng mga edisyon para sa Biyernes ng umaga ang Prothom Alo, na 27 taon nang naglalathala, at ang The Daily Star, na 34 taon nang naglalathala. Gayunman, sa loob ng 15 oras, muling nagtrabaho nang malayuan ang mga mamamahayag na magdamag na nagpupumiglas huminga sa bubungan at naghanda ng mga artikulo para sa pahayagan kinabukasan. Isang salita lamang ang naging ulo ng balita sa edisyon ng The Daily Star noong Disyembre 20: "Hindi Nagpatinag."

Planadong Poot: Ang Makinarya ng Social Media

Isiniwalat kalaunan ng imbestigasyon ng The Daily Star at Dismislab, isang organisasyong nagsusuri ng katotohanan, na hindi biglaan ang mga pag-atake kundi maingat na isinaayos sa social media sa loob ng ilang araw at oras. Sinuri ng mga mananaliksik ang 3,064 post sa Facebook na inilathala mula Disyembre 13 hanggang 19 at natukoy ang malinaw na ugnayan mula sa pag-uudyok online hanggang sa karahasan sa aktuwal na buhay.

Lumabas noong Disyembre 15 sa pampublikong grupo sa Facebook na "Bharot Birodhi Churanto Andolon" (Pinakahuling Kilusan Laban sa India), na may 68,000 miyembro, ang unang panawagan sa karahasan na malawakang ibinahagi. May pulang ekis sa larawan ng gusali ng Prothom Alo at nakasaad sa post: "Ito ang mga sentro ng kapangyarihan ng India sa Bangladesh. Hindi magiging ligtas ang bansang ito hangga't hindi naaalis ang lahat ng ahente ng India, kabilang ang Prothom Alo at Daily Star, sa pamamagitan ng Joy Bangla." Ang "Joy Bangla," na orihinal na islogan ng paglaya na nangangahulugang "Tagumpay para sa Bengal," ay ginagamit na ngayon sa social media bilang kodigo para sa pagsira o pagpuksa.

Mula 10:00 hanggang 11:00 ng gabi noong Disyembre 18, lumitaw sa Facebook ang hindi bababa sa siyam na tuwirang panawagan sa karahasan. Mula 11:00 hanggang 11:45 ng gabi, habang nagtitipon ang mga tao sa Prothom Alo, 34 pang post ang tahasang nanawagan ng pag-atake. Naglabas ng sunod-sunod na direktiba si Elias Hossain, isang influencer na Bangladeshi at nakabase sa US. Pagsapit ng hatinggabi, isinulat niya: "Pumunta kayong lahat sa Prothom Alo. Kalahati na ang nagawa," at makalipas ang limang minuto ay sinundan ito ng: "Walang matitirang ni isang laryo ng Prothom Alo." Noong 12:20 ng madaling-araw, itinuro niya sa mga mandurumog ang susunod na puntirya: "Tapos na sa Prothom Alo, pumunta naman kayong lahat sa Daily Star." Sa loob ng apat na minuto, nagmamadaling umakyat sa bubungan ang mga kawani ng The Daily Star.

Kasama sa iba pang puntirya na binanggit sa mga post sa social media ang Chhayanaut, isang institusyong pangkultura na itinatag noong 1961, at Udichi Shilpigosthi. Pareho silang inatake at sinunog sa mga sumunod na oras. Natuklasan ng imbestigasyon na naglathala ng 88 post na nag-uudyok ng karahasan ang walong pampublikong grupo sa Facebook na may pinagsamang humigit-kumulang 1 milyong miyembro. Wala ni isa sa mga post ang inalis agad ng Meta, kahit labag ang mga ito sa mga Pamantayan ng Komunidad ng plataporma tungkol sa karahasan at pag-uudyok nito.

Kabiguan sa Pagbibigay ng Proteksiyon

Ang pinakanakababahalang tanong ay tungkol sa kawalan ng proteksiyon mula sa estado. Kahit lantaran nang umiikot sa Facebook sa loob ng mahigit 20 oras ang mga banta, at kahit desperadong tumawag sa mga opisyal ng pamahalaan ang mga mamamahayag na naipit, halos nanood lamang ang mga puwersang panseguridad. Kalaunan ay nag-post sa Facebook ng pampublikong paghingi ng tawad si Shafiqul Alam, na noo'y press secretary ni Punong Tagapayo Muhammad Yunus: "Dose-dosenang tawag ang ginawa ko sa mga kinauukulan, sinubukang magpakilos ng tulong, pero hindi ito nakarating sa oras. Sana makapaghukay ako ng malaking tipak ng lupa at ibaon ang sarili ko sa kahihiyan."

Nagbigay kalaunan ang pulisya ng magkakasalungat na paliwanag. Ipinahiwatig ni SN Nazrul Islam, karagdagang komisyoner ng Dhaka Metropolitan Police, na baka mauwi sa paggamit ng totoong bala ang pag-akto at malagay sa panganib ang buhay ng mga pulis bago ang nalalapit na halalan. Iginiit naman ni Commissioner Sheikh Md. Sazzat Ali na dahil sa pagsisikip ng trapiko ay hindi sila nakarating agad, kahit halos limang oras tumagal ang mga pag-atake. Ayon sa mga mamamahayag, nanatiling "tahimik na manonood" ang mga pulis na nakarating sa lugar. Inamin ng ilan, hindi para sa opisyal na pahayag, na wala silang natanggap na utos na kumilos.

Humarap sa tumitinding puna ang pansamantalang pamahalaan ni Nobel laureate Muhammad Yunus, na nanungkulan matapos mapatalsik si Hasina, dahil sa kabiguang ibalik ang kaayusan. Inilarawan ni Asif Shahan, political analyst at propesor sa University of Dhaka, ang mga pag-atake bilang "salamin ng kabiguan ng pansamantalang pamahalaan na kontrolin ang paglaganap ng pamumunong mandurumog." Sa ilalim ng administrasyong Yunus, nagbago ang uri ng mga banta sa mga mamamahayag: mula sa mahuhulaang panunupil ng estado tungo sa di-mahulaang karahasan ng mga mandurumog. "Ang nasasaksihan natin ngayon ay pagbabago mula sa panunupil ng mga institusyon tungo sa karahasan ng mamamayan," sabi ni Nazmul Ahsan, executive editor ng Netra News. "Dahil dito, mas mahirap tantiyahin ang mga panganib at higit na mahirap magbigay ng proteksiyon laban sa mga ito."

Mas Malawak na Pagsalakay sa Katotohanan

Ang mga pag-atake noong Disyembre ay ang pinakakitang pagsiklab lamang ng tuluy-tuloy na kampanya laban sa midya ng Bangladesh. Mula nang maganap ang transisyon noong Agosto 2024, hindi bababa sa 1,073 mamamahayag ang nakaranas ng pisikal na pananakit, mga kaso sa korte, pagpaslang, pagbabanta, pagkabilanggo at pang-aagaw ng ari-arian, ayon sa Transparency International. Nahaharap ngayon sa mga kasong pagpatay kaugnay ng pagbabalita sa mga protesta noong 2024 ang hindi bababa sa 140 mamamahayag. Bihira itong taktika sa ilalim ng dating pamahalaan. Mahigit 300 mamamahayag ang pinagbawalang umalis ng bansa at binawi ang mga press card ng 167.

Nagdulot ng laganap na sariling pagsesensura ang klimang mapanakot. "Sa ngayon, hindi na nga namin ginagamit ang mga press card namin sa publiko," sabi ni Tanjila Tasnim, reporter ng Daily Star. "Kapag nalaman ng mga tao na mamamahayag kami, lalo na kung mula kami sa The Daily Star, nangangamba kaming baka atakihin nila kami." Ayon sa mga reporter, mas mahigpit nilang bineberipika ang bawat detalye, iniiwasan ang ilang paksa at nag-aatubiling magpakilalang mamamahayag sa mga pampublikong lugar. Tinatarget din ng mga pag-atake ang mga komunidad ng minorya. Hindi bababa sa 15 miyembro ng minoryang Hindu ang pinaslang mula Disyembre 2025 hanggang Enero 2026, kabilang ang mamamahayag na si Rana Pratap Bairagi.

Kinumukondena ng mga internasyonal na organisasyong nagtataguyod ng kalayaan sa pamamahayag ang karahasan. Ayon kay Irene Khan, Espesyal na Rapporteur ng UN para sa kalayaan ng opinyon at pagpapahayag, "hindi nagmula sa kawalan ang mga pag-atake kundi bunga ito ng kabiguan ng pansamantalang pamahalaan na tugunan ang kawalan ng pananagutan at itaguyod ang kalayaan ng midya at sining." Nasa ika-149 na puwesto ang Bangladesh sa 180 bansa sa World Press Freedom Index.

Pagtindig sa Gitna ng mga Abo

Halos tatlong buwan matapos ang mga pag-atake, naroon pa rin ang mga bakas ng mga ito sa gusali ng The Daily Star. Sinisiyasat ng mga tagaseguro ang mga guho malapit sa mga bunton ng bubog sa pasukan, at nananatiling sunog na lamang na balangkas ang awditoryum. Gayunman, patuloy na naglalathala ang pahayagan. Bumalik sa trabaho ang mga reporter na ilang oras na naghintay sa bubungan, nangangambang mamatay, ilang oras lamang matapos silang mailigtas. "Nagsimulang magtrabaho makalipas lamang ang 15 oras ang mga taong naipit doon at nangambang malagay sa panganib ang buhay nila," sabi ni Kamal Ahmed, managing editor. "Hindi kami susuko. Matatag kami."

Hindi nagbago ang paninindigan ni Zyma Islam sa pamamahayag dahil sa pag-atake, bagaman nagbago ang pakiramdam niya ng kaligtasan. "Hindi kailanman naging usapin ng pagiging ligtas ang pamamahayag sa Bangladesh. Sanay na kami sa mga banta ng kamatayan. Kapag nakatatanggap kami ng mga ito, nag-iingat lang kami," aniya. Nang tanungin kung pinakamahalagang gabi ba iyon sa buhay niya, umiling siya. "Hindi sonang labanan ang Bangladesh. Pero hindi nito ibinibigay sa mga mamamahayag nito ang mga karapatan at proteksiyong dapat ibinibigay sa mga demokrasya. Nalampasan namin ang isang gabi. Malalampasan din namin ang isa pa." Sandali siyang tumigil bago idinagdag: "Sige, sugurin nila kami."

Nakatanaw sa hinaharap ang halalan sa Pebrero 2026 bilang mahalagang pagsubok sa demokrasya ng Bangladesh. Tutukuyin ng botohan, na lalahukan ng 127 milyong rehistradong botante, kung maibabalik ng bansa ang pamamahalang sibilyan matapos ang ilang buwang pamamahala ng pansamantalang gobyerno. Ngunit para sa pamamahayag, ang tanong ay kung makaliligtas ito sa kaligirang naging larangan ng labanan ang newsroom mismo at maaaring masunog nang buhay ang sinumang magsabi ng katotohanan.

Mahahalagang Punto

• Naipit nang mahigit apat na oras sa bubungan ng punong-tanggapan ng The Daily Star sa Dhaka ang 28 mamamahayag at kawani matapos sunugin ng mga mandurumog ang gusali noong Disyembre 19, 2025.
• Pinuntirya ng mga pag-atake ang The Daily Star at Prothom Alo, mga nangungunang pahayagang Ingles at Bengali sa Bangladesh. Sa unang pagkakataon sa pinagsama nilang 61 taon ng paglalathala, kapwa sila hindi nakapaglabas ng edisyon.
• Sumiklab ang karahasan matapos mamatay si Sharif Osman Hadi, isang 32-anyos na aktibista laban sa India at lider-kabataan na binaril anim na araw bago nito.
• Isiniwalat ng mga imbestigasyon na isinaayos sa Facebook ang mga pag-atake. Nag-post ang mga influencer ng mga tagubilin sa mga mandurumog habang nagaganap ang mga ito, kabilang ang tahasang panawagan na sunugin ang mga partikular na gusali.
• Hindi kumilos ang mga puwersang panseguridad sa loob ng ilang oras kahit desperadong humihingi ng tulong ang mga tao. Kalaunan, binanggit ng pulisya ang pangambang lumala ang sitwasyon at ang pagsisikip ng trapiko bilang mga dahilan ng hindi pakikialam.
• Ninakaw ng mga salarin ang mahigit 150 computer, winasak ang 35 taong arkibo ng mga litrato, at nagdulot ng tinatayang $2 milyon na pinsala sa The Daily Star lamang.
• Iniligtas ng mga tauhan ng hukbo ang mga naipit na kawani bandang 4:30 ng madaling-araw matapos harangin ng mga mandurumog ang mga bombero.
• Itinuloy ng dalawang pahayagan ang operasyon sa loob ng 15 oras. Naglathala ang The Daily Star ng edisyong may ulong-balitang "Hindi Nagpatinag."
• 37 katao pa lamang ang naaresto at nananatiling nakatakas ang mga nag-organisa ng planadong karahasan.
• Nasa ika-149 na puwesto ang Bangladesh sa 180 bansa sa World Press Freedom Index. Mahigit 1,000 mamamahayag ang nakaranas ng pananakit, mga kaso sa korte o pagbabanta mula nang magpalit ng pamahalaan noong Agosto 2024.