Mabigat ang Epekto sa Ekonomiya ng Afghanistan Habang Patuloy ang Pagsuspinde ng Kalakalan sa Pakistan

Hindi Pantay na Epekto sa Ekonomiya

Halos tatlong buwang pagsuspinde sa kalakalan sa pagitan ng Pakistan at Afghanistan ang nagdulot ng matinding kawalan ng balanse sa ekonomiya, at higit na napinsala ang Afghanistan kaysa sa kapitbahay nito. Habang nakatuon ang mga tensiyong pampolitika sa Islamabad sa mga usaping pangseguridad, ipinakikita ng datos pang-ekonomiya na higit na mabigat ang pasaning dinaranas ng Kabul. Ayon sa pagsusuri sa kalakalan, umabot sa humigit-kumulang 10 porsiyento ang pagkalugi ng Afghanistan sa exports mula nang magsimula ang paghihigpit noong Oktubre 10. Samantala, bumaba lamang nang halos 0.6 porsiyento ang kabuuang exports ng Pakistan sa kaparehong panahon.

Itinatampok ng pagkakaibang ito ang malaking pagdepende ng ekonomiya ng Afghanistan sa pagpasok sa mga pamilihan ng Pakistan. Halos 46 porsiyento ng kabuuang exports ng Afghanistan ay ipinadadala nito sa Pakistan, kabilang ang malaking bahaging ipinadaraan patungong India sa hangganan ng Wagah. Mahalagang tulay ang Pakistan para sa ekonomiya ng Afghanistan, kaya partikular na nakapipinsala sa Kabul ang matagal na pagkagambala. Sa kabilang banda, nasa halos 3.46 porsiyento lamang ng kabuuang exports ng Pakistan sa buong mundo ang bahagi ng Afghanistan, kaya higit na matatag ang Islamabad sa pagharap sa alitang pang-ekonomiya. Sinundan ang pagsuspinde ng daloy ng kalakalan ng sunod-sunod na sagupaan sa hangganan at bigong diplomatikong pag-uusap na pinamagitan ng Turkiye at Qatar. Nauwi ito sa pagdedeklara ng Pakistan noong unang bahagi ng Nobyembre na epektibo nang tapos ang mga negosasyon.

Pabagu-bagong Pamilihan at mga Kargamentong Naiwan

Makikita sa mga pamilihan sa magkabilang panig ng hangganan ang agarang epekto ng pagsasara nito. Sa Pakistan, nagambala ng biglaang paghinto ang mga supply chain ng mga produktong madaling masira, na nagdulot ng matitinding pagbabago sa presyo. Malaki ang ibinagsak ng presyo ng manok sa mga lalawigan ng Punjab at Khyber Pakhtunkhwa dahil sa sobrang suplay na hindi na mailuluwas. Kapansin-pansing bumaba ang presyo ng buhay na manok, habang kasabay nito ay sumirit naman ang halaga ng mga gulay at prutas dahil natigil ang pag-aangkat mula sa Afghanistan.

Ayon kay Abdul Basit, pinuno ng Poultry Wholesalers Association, tuwirang resulta ng pagkakabuwag ng ugnayan ng demand at suplay sa rehiyon ng hangganan ang pabagu-bagong presyo ng mga pangunahing bilihin. Iniulat ng mga mangangalakal na sumirit sa mga pamilihan sa Pakistan ang presyo ng mga pangunahing bilihin gaya ng patatas, sibuyas, bawang at luya. Pinalala pa ito ng mga kamakailang baha na sumira sa mga lokal na pananim, kaya napilitan ang bansa na umasa sa mga inaangkat mula sa Afghanistan na hindi na makuha ngayon.

Matindi rin ang pinsala sa Afghanistan, bagaman naiiba ang anyo nito. Iniulat ng Afghanistan Chamber of Commerce and Investment na mahigit 11,500 trak na may dalang pagkain at iba pang produkto ang kasalukuyang naiipit sa mga tawiran sa hangganan. Tinatayang $2 milyon ang nalulugi araw-araw sa mga mangangalakal dahil sa pagkakabuhol-buhol ng daloy ng kargamento. Tumaas ang presyo ng mga pangunahing bilihin sa Afghanistan: 3,400 afghanis na ngayon ang isang sako ng bigas na may bigat na 50 kilo, habang umabot naman sa 1,600 afghanis ang harina. Tumaas din ang presyo ng gasolina, dagdag pasanin sa mga pamilyang hirap na sa kahirapan.

Mabigat na Suliranin sa Transit

Higit pa sa tuwirang kalakalan ng dalawang bansa, banta rin sa mas malawak na sistema ng transit commerce ang pagsuspinde, gayong mahalaga ito sa kaligtasan ng Afghanistan. Tinatayang 40 porsiyento ng kabuuang imports ng Afghanistan ay dumaraan sa transit trade. Malaki na ang ibinagsak ng halaga ng mga inaangkat ng Afghanistan na dumaraan sa Pakistan dahil sa paghihigpit sa mga produktong madalas ipuslit. Banta ngayon ang pagsuspinde na bumaba sa wala pang $1 bilyon ang halagang ito, na lalo pang magpapabilis sa paglilipat ng mga ruta ng inaangkat ng Afghanistan.

Nahihinto rin ang mga ambisyon ng Pakistan sa pagpapalawak ng ugnayang panrehiyon. Lumagda ang Islamabad sa mga kasunduan sa transit trade sa ilang bansa sa Gitnang Asya, sa pag-asang magagamit ang Afghanistan bilang daanan patungo sa mga pamilihang iyon. Ngunit dahil sa kasalukuyang pagkagambala, naiwan sa panig ng Afghanistan ang mga container na may dalang bulak at iba pang produkto mula sa Gitnang Asya. Gayundin, nagkakapatong-patong sa Afghanistan ang mga kargamentong transit mula Pakistan na nakalaan para sa mga pamilihan sa Gitnang Asya.

Ipinaliwanag ni Muhammad Ishaq, dating pangulo ng Sarhad Chamber of Commerce and Industry, ang mas malawak na epekto nito. Aniya, nagsimula nang ilipat sa Uzbekistan ang operasyon ng ilang bahagi ng industriya ng tela sa Punjab, ngunit napahinto ang prosesong iyon dahil sa kawalan ng katiyakan. Naapektuhan din ang mga inaangkat na bulak at karbon mula Uzbekistan at Tajikistan, na mahalaga sa mga industriya sa Khyber Pakhtunkhwa at Punjab. Higit na mahaba at magastos ang alternatibong ruta sa Iran, kaya nababawasan ang kakayahang makipagkompetensiya ng mga produkto.

Estratihikong Paglipat Pahilaga

Dahil sa kawalang-katatagan, aktibong pinabibilis ng administrasyong Taliban ang paglipat sa mga alternatibong kasosyo sa kalakalan. Naglabas si Mullah Abdul Ghani Baradar, pangalawang punong ministro ng Taliban para sa mga usaping pang-ekonomiya, ng direktiba na humihimok sa mga mangangalakal na Afghan na humanap ng alternatibo sa Pakistan upang maiwasan ang mga pagkaantala. Higit pa rito, pinayuhan niya silang kumuha ng mga inaangkat na produkto mula sa ibang bansa at nagbabala na pagkalipas ng tatlong buwan, hindi tutulungan ng pamahalaan ang mga mangangalakal na patuloy na aasa sa Pakistan at magkakaproblema.

Hindi lamang reaksiyon sa kasalukuyang krisis ang pagtulak na ito para pag-ibahin ang mga kasosyo sa kalakalan; bahagi rin ito ng paulit-ulit na padron sa kasaysayan. Sa mga naunang malalaking komprontasyong diplomatiko mula 1949 hanggang 1963, palaging bumabaling ang Afghanistan sa Unyong Sobyet at Iran upang makaiwas sa mga rutang dumaraan sa Pakistan. Ipinakikita ng kasaysayan na sa tuwing nagkakaroon ng malaking pagkagambala sa ugnayan sa Pakistan, itinutulak nito ang Afghanistan na pag-ibahin ang mga kasosyo at bawasan ang pagdepende sa kapitbahay nito. Sinusundan ng kasalukuyang sitwasyon ang padron na ito, habang higit na bumabaling ang Kabul sa mga bansa sa Gitnang Asya gaya ng Uzbekistan at Kazakhstan.

Malinaw na halimbawa ng pagbabagong ito ang pag-aangkat ng harina ng trigo. Noong 2015, umangkat ang Afghanistan ng harinang nagkakahalaga ng $320 milyon mula sa Pakistan. Pagsapit ng 2024, halos wala na ang halagang iyon. Ipinakikita ng datos para sa 2025 na mahigit 98 porsiyento na ngayon ng harina ng trigo nito ay inaangkat ng Afghanistan mula Uzbekistan at Kazakhstan. Pinatutunayan nito na bagaman nananatiling mahalagang kasosyo ang Pakistan, nagawa ng Afghanistan na humanap ng ibang mapagkukunan para sa mahahalagang pangunahing bilihin kung kinakailangan.

Taliwas ang Retorikang Pampolitika sa Kalagayan ng Negosyo

Habang nagdurusa ang mga komunidad ng negosyo sa magkabilang panig, matigas ang naging tindig ng mga lider pampolitika. Iginiit ni Khawaja Asif, ministro ng depensa ng Pakistan, na makikinabang din kalaunan ang mga mamamayan ng Pakistan sa paghinto ng kalakalan. Ngunit salungat na salungat ang pananaw na ito sa mga pagtatasa mula sa mismong mga lugar na apektado. Humingi ang Ministry of Commerce ng detalyadong datos tungkol sa pagkalugi sa pananalapi mula sa Chaman Chamber of Commerce and Industry, bilang pagkilala sa matitinding epekto sa mga exporter at sa tumataas na kawalan ng trabaho sa mga komunidad sa hangganan.

Iniulat ng mga mangangalakal sa Peshawar, na dating abala sa mga tindahang pag-aari ng mga Afghan, na kalahati na lamang ang negosyo nila. Inilarawan ni Hameed Ullah Ayaz, isang Afghan na may-ari ng ilang panaderya sa Peshawar, ang laganap na takot at sinabing natatakot lumabas ang mga Afghan. Pinagkakawatak-watak ng alitang pampolitika ang impormal na sektor at mga magkakaugnay na komunidad na umaasa sa paggalaw sa magkabilang panig ng hangganan.

Binigyang-diin ni Khan Jan Alokozai, pangulo ng Afghanistan-Pakistan Joint Chamber of Commerce, na nalulugi ang mga mangangalakal sa magkabilang panig. Aniya, inililipat na ng mga importer na Afghan sa Iran, Uzbekistan at Tajikistan ang kanilang mga order para sa semento at mga produktong parmasyutiko. Pangmatagalang banta sa mga exporter ng Pakistan ang pagbabagong ito sa mga supply chain. Kapag napunta na sa mga kakompetensiya ang mga pamilihang ito, napakahirap nang makabawi ng puwesto.

Nagsimula nang ilipat ng mga importer na Afghan ang kanilang mga order palayo sa Pakistan bilang tugon sa matagal na pagsuspinde ng kalakalan, lalo na sa mahahalagang sektor gaya ng semento at mga produktong parmasyutiko, ani Alokozai.

Pangmatagalang Epekto sa Rehiyon

May mga panganib ang matagal na pagsuspinde ng kalakalan na higit pa sa agarang epekto sa mga balanse sa pananalapi. Lubhang nakadepende sa matatag na mga kaayusan sa transit sa pamamagitan ng Pakistan ang malalaking proyektong pang-imprastraktura sa rehiyon gaya ng CASA-1000 at ng pipeline na Turkmenistan-Afghanistan-Pakistan-India (TAPI). Kung walang pagtutulungan ang Islamabad at Kabul, lalo pang maaantala ang mga proyektong ito at posibleng hindi na maisakatuparan.

Ginagamit din ng Taliban ang damdaming kontra-Pakistan upang palakasin ang pagiging lehitimo nito sa loob ng bansa. Sa pagtanggi ng pamunuan na magpasakop sa pagsasara ng mga hangganan, inilalarawan nito ang sarili bilang tagapagtanggol ng soberanya ng bansa. Lalo nitong pinakokonti ang posibilidad ng diplomatikong paglutas, dahil tinitingnan na ngayon ang mga konsesiyong pang-ekonomiya bilang pagsuko.

Nagbabala ang mga ekonomista na magkakaroon ng matitinding epekto ang matagal na pagsasara ng hangganan. Para sa Pakistan, higit pa sa tinatayang $150 milyon hanggang $170 milyon na pagkalugi sa tatlong buwang pagsuspinde ang nakataya. Nanganganib ang magkakaugnay na ekonomiya ng paggawa, transportasyon at industriya sa Khyber Pakhtunkhwa. Para naman sa Afghanistan, lalo pang magpapalalim ng kahirapan ang pagkakahiwalay nito at maaaring pabilisin ang paghahanap ng mga alternatibong rutang tuluyang umiiwas sa Pakistan, na lubusang magbabago sa heograpiya ng ekonomiya ng rehiyon.

Mahahalagang Punto

• Nawalan ang Afghanistan ng humigit-kumulang 10 porsiyento ng halaga ng exports nito mula Oktubre 10, kumpara sa 0.6 porsiyentong pagkalugi ng Pakistan.
• Mahigit 11,500 trak na may kargamento ang naiipit sa mga tawiran sa hangganan, na nagdudulot sa mga mangangalakal ng pagkaluging $2 milyon bawat araw.
• Matagumpay na inilipat ng Afghanistan sa Uzbekistan at Kazakhstan ang pinanggagalingan nito ng harina ng trigo mula Pakistan, na nagpapahiwatig ng posibleng mas malawak na paglilipat ng kalakalan.
• Sumirit ang presyo ng mga prutas at gulay sa Pakistan dahil natigil ang pag-aangkat, habang bumagsak naman ang presyo ng manok dahil wala nang pamilihan para sa exports nito.
• Nagbigay ang pamunuan ng Taliban sa mga mangangalakal ng tatlong buwang palugit upang humanap ng alternatibo sa mga rutang dinaraanan ng suplay mula Pakistan.
• Ipinakikita ng mga naunang pangyayari sa kasaysayan na humahantong sa pangmatagalang pagbabago sa mga padron ng kalakalan ng Afghanistan, patungo sa hilaga at kanlurang mga ruta, ang matagal na pagsasara ng mga hangganan.
• Nanganganib ang malalaking proyektong pang-imprastraktura gaya ng CASA-1000 at TAPI dahil sa kawalang-katatagan ng ugnayan ng Pakistan at Afghanistan.