Inaprubahan ng Sri Lanka ang Kontrobersyal na Kasunduan sa Utang sa Gitna ng Presyon ng IMF, Nagpasiklab ng Debate sa Pagtitipid at sa Global South

Inaprubahan ng Sri Lanka ang Kontrobersyal na Kasunduan sa Utang sa Gitna ng Presyon ng IMF, Nagpasiklab ng Debate sa Pagtitipid at sa Global South

Inendorso ng bagong pamahalaan sa Colombo ang restrukturisasyon ng utang na nagkakahalaga ng $14.7 bilyon, na nagtatampok sa epekto sa buhay ng mga tao ng pagtitipid na pinangungunahan ng IMF at sa mas malawak na krisis na kinakaharap ng mga umuunlad na bansa.

Noong Setyembre 19, 2024, inendorso ng bagong pamahalaan ng Sri Lanka, sa pangunguna ni Pangulong Anura Kumara Dissanayake, ang isang kontrobersyal na kasunduan para sa restrukturisasyon ng $14.7 bilyong utang panlabas na orihinal na nakipagnegosasyon ang naunang pamahalaan. Pangunahing kahilingan ito ng International Monetary Fund (IMF), at naganap habang patuloy na bumabangon ang Sri Lanka mula sa pagbagsak ng ekonomiya noong 2022, na nagpasiklab ng malawakang protesta, nagbunsod sa pagbibitiw ng pangulo, at naghatid ng makasaysayang pagbabago sa kapangyarihang pampolitika. Bagaman pinuri ng IMF at mga internasyonal na nagpapautang ang kasunduan bilang hakbang tungo sa katatagan, nagbabala ang mga kritiko na lalo pang nagpapahirap sa milyun-milyong Sri Lankan ang mga hakbang sa pagtitipid na kaakibat nito at bahagi ito ng mas malawak na krisis sa utang sa buong Global South.

Paano Lumala ang Krisis sa Utang ng Sri Lanka?

Pumutok ang krisis sa ekonomiya ng Sri Lanka noong 2022 matapos ang ilang taong hindi napapanatiling pangungutang, mahinang pamamahala sa pananalapi ng pamahalaan, at sunod-sunod na panlabas na dagok. Hindi nakabayad ang bansa sa utang panlabas sa unang pagkakataon sa kasaysayan nito, matapos maubusan ng dayuhang salapi para ipambili ng mahahalagang inaangkat na produkto gaya ng pagkain at gasolina. Pinalala pa ng pandemya ng Covid-19, mga pambobomba noong Easter ng 2019, at mga epekto sa buong daigdig ng digmaan ng Russia at Ukraine ang krisis, na pawang tumama sa turismo at kita mula sa eksport.

Nag-umapaw ang galit ng publiko sa kilusang Aragalaya, isang malawakang protesta ng mga mamamayan na nanawagan ng pananagutan at pagwawakas sa katiwaliang pampolitika. Napilitan ang kilusan na magbitiw si Pangulong Gotabaya Rajapaksa. Gayunman, ipinagpaliban ng sumunod na administrasyon sa ilalim ni Ranil Wickremesinghe ang mga bagong halalan at sa halip ay nakipagnegosasyon para sa $3 bilyong bailout mula sa IMF, ang ika-17 programang ganito para sa Sri Lanka, kapalit ng malawakang reporma sa ekonomiya at mga hakbang sa pagtitipid.

Pagsapit ng Setyembre 2024, nagkamit ng malaking panalo sa halalan ang koalisyong National People’s Power (NPP) na may makakaliwang tindig, sa pangunguna ni Anura Kumara Dissanayake, dala ang mga pangako ng katarungang pang-ekonomiya at pagtalikod sa nakaraan. Gayunman, agad na nalimitahan ang bagong pamahalaan ng kasunduan sa IMF at ng mga itinakdang kondisyon ng mga internasyonal na nagpapautang.

Ano ang Nilalaman ng Kasunduan sa Restructurization ng Utang?

Saklaw ng restrukturisasyon ang $14.7 bilyong pautang komersiyal mula sa ibang bansa, kabilang ang $12.5 bilyong international sovereign bond at $2.2 bilyong utang sa China Development Bank. Sa ilalim ng kasunduan, pumayag ang mga pribadong nagpapautang sa 27 porsiyentong bawas (“haircut”) sa kanilang mga pautang at karagdagang 11 porsiyentong bawas sa interes na dapat bayaran. Kasama rin sa kasunduan ang mga “Macro-Linked Bond,” na nagpapataas sa bayad sa mga nagpapautang kung mas mabilis lumago ang ekonomiya ng Sri Lanka kaysa sa mga pagtataya ng IMF. Sa diwa, pinarurusahan nito ang pagbangon ng ekonomiya.

Sa kabila ng mga panawagan noong una para sa mas mabubuting kondisyon, nagpasya ang pamahalaan ni Pangulong Dissanayake na tuparin ang kasunduan matapos ang pakikipag-usap sa delegasyon ng IMF sa Colombo. Kinumpirma ng ministeryo ng pananalapi ang pag-endorso nito, bagaman kailangan pa ring pagtibayin ng parlamento ang kasunduan. Binuwag ng pamahalaan ang kapulungan at nanawagan ng biglaang halalan sa Nobyembre 14, 2024; nakatakdang magtipon ang bagong lehislatura makalipas ang isang linggo.

Lalamon ang mga bayad sa interes ng 41 porsiyento ng gastusin ng pamahalaan sa 2025, kaya magiging isa ang Sri Lanka sa mga bansang may pinakamalaking utang sa buong mundo kung ihahambing sa GDP. Kahit matapos ang restrukturisasyon, inaasahang mananatili sa humigit-kumulang 95 porsiyento ang utang pampubliko kumpara sa GDP pagsapit ng 2032.

Paano Hinubog ng IMF ang Pagbangon ng Sri Lanka?

Itinatakda ng programa ng Extended Fund Facility (EFF) ng IMF para sa Sri Lanka na magkaroon ng pangunahing labis sa badyet na 2.3 porsiyento pagsapit ng 2025. Kinakailangan nito sa pamahalaan na magtaas ng buwis, magbawas ng gastusin, at isapribado ang mga negosyong pag-aari ng estado. Kabilang sa mahahalagang reporma ang:

• Pagsasapribado ng mga negosyong pag-aari ng estado at mga serbisyong pampubliko
• Pagpapatigil sa pagkuha ng mga kawani sa pampublikong sektor
• Pagpapaliban o pagkansela sa mga proyektong pang-imprastraktura sa kanayunan
• Pagbabawas sa mga subsidiya para sa gasolina, agrikultura, at pangingisda
• Pagtaas sa presyo ng enerhiya at pag-aalis ng mga kontrol sa presyo
• Paghihiwalay sa Bangko Sentral mula sa kontrol ng estado

Layunin ng mga hakbang na ito na ibalik ang katatagan ng ekonomiya at pananalapi at bigyang-katiyakan ang mga nagpapautang. Gayunman, nagbunsod din ang mga ito ng matinding pagbagsak ng pampublikong pamumuhunan, hindi pagtaas ng mga badyet para sa kalusugan at edukasyon, at mabigat na pasanin sa naipon para sa pagreretiro ng mga manggagawa, lalo na sa Employees Provident Fund (EPF).

Sa unang talumpati ni Pangulong Dissanayake tungkol sa badyet noong Pebrero 2025, kinilala niya ang mga limitasyong ito at inaming walang kalayaan sa ekonomiya ang Sri Lanka at patuloy itong minomonitor ng IMF. Nangako ang pamahalaan na itataas ang pampublikong pamumuhunan mula 13 tungong 18 porsiyento ng gastusin, ngunit nagbabala ang mga ekonomista na malamang na pamumuhunan ang unang babawasan kung ipatutupad ang mga target ng IMF sa kita ng pamahalaan.

Sino ang Nagbabayad ng Halaga?

Matingkad ang pinsalang idinudulot sa mga tao ng “pagbangon” ng Sri Lanka. Tinataya ng mga grupo ng lipunang sibil na 6.3 milyong tao na ngayon ang nagbabawas o lumalaktaw ng pagkain, at hindi bababa sa 65,600 ang dumaranas ng malubhang kakulangan sa pagkain. Binawasan ng implasyon at mas mataas na buwis ang tunay na halaga ng kita, habang sumirit ang gastos sa gasolina at iba pang puhunan ng mga mangingisda at magsasaka. Katumbas lamang ng 1.5 porsiyento ng GDP ang gastusin sa pampublikong kalusugan para sa 2025—limang beses na mas mababa kaysa halagang inilaan para sa pagbabayad ng utang pampubliko.

Iniulat ng mga mangingisda na nananatiling napakataas ng halaga ng gasolina at kinakain nito ang kanilang kita, habang nahihirapan ang mga magsasaka sa pagtaas ng presyo ng mga kailangan sa pagsasaka, mga dagok sa klima, at pagbawas ng suporta ng estado. Ibinalik ng pamahalaan ang ilang subsidiya para sa agrikultura at pangingisda, ngunit marami ang nagsasabing hindi sapat ang mga ito para salagin ang epekto ng pagtitipid.

Hindi kumukuha ng mga bagong kawani sa pampublikong sektor, at ipinagpaliban o kinansela ang malalaking proyektong pang-imprastraktura sa transportasyon at irigasyon. Hindi tumaas ang pondo para sa kalusugan at edukasyon kahit lumalaki ang mga gastusin, at nabawasan ng mga reporma sa pensiyon ang katiyakan sa pagreretiro ng milyun-milyon.

Higit na matindi ang epekto nito sa mga babae at komunidad na nasa laylayan. Nagdulot ang mga hakbang sa pagtitipid ng pagkawala ng trabaho sa mga sektor kung saan mas marami ang kababaihan, pagdami ng walang-sahod na gawaing pangangalaga, at higit na kawalan ng katiyakan sa kabuhayan. Ayon sa mga kritiko, pinalalim ng mga patakaran ng IMF ang hindi pagkakapantay-pantay at kahirapan, at pinahina ang mismong pundasyon ng katatagang panlipunan.

Bakit Bahagi ng Pandaigdigang Padron ang Krisis ng Sri Lanka?

Hindi natatangi ang kalagayan ng Sri Lanka. Sa buong Global South, nahaharap ang mga bansa sa lumalalang krisis sa utang na nagbabanta sa kaunlaran at kasarinlan. Ayon sa United Nations Conference on Trade and Development (UNCTAD), kalahati ng populasyon ng daigdig—humigit-kumulang 3.3 bilyong tao—ay nakatira ngayon sa mga bansang mas malaki ang ginagastos sa bayad sa interes kaysa sa kalusugan o edukasyon. Noong 2024 lamang, nagbayad ang mga umuunlad na bansa ng $921 bilyon na interes; kabilang sa mga pinakamatinding tinamaan ang mga bansa sa Africa.

Sa maraming pagkakataon, mas malaki na ngayon ang bayad sa utang ng mga umuunlad na bansa kaysa sa kita ng pamahalaan, at 118 bansa ang nahaharap sa suliranin sa pagbabayad ng utang habang 31 bansa ang hindi nakabayad o nawalan ng kakayahang makakuha ng panlabas na pondo. Iniulat ng World Bank na apat na beses na lumaki ang bayad sa interes ng mga bansang mababa ang kita sa nakalipas na dekada. Halos kalahati na ngayon ng panlabas na utang pampubliko ng mga umuunlad na bansa ang hawak ng mga pribadong nagpapautang gaya ng mga bangko, pondo sa pamumuhunan, at pondo ng pensiyon; madalas silang nag-aatubiling lumahok sa pagbabawas o restrukturisasyon ng utang.

Malawakang itinuturing na hindi sapat ang mga umiiral na mekanismo para sa kaluwagan sa utang—pabugso-bugso, watak-watak, at kumikiling sa mga nagpapautang. Napatigil ang G20 Common Framework for Debt Treatments, at madalas namang inuuna ng mga programa ng IMF ang kapakanan ng mga nagpapautang kaysa sa mga bansang nangungutang.

Paano Napunta sa Ganito ang Global South?

May ilang dekada nang pinagmulan ang krisis. Matapos ang dekolonisasyon, maraming umuunlad na bansa ang nangutang sa World Bank at IMF, kadalasan kapalit ng mga patakarang nagbabawas sa panlipunang gastusin, nagsasapribado ng mga ari-arian ng estado, at nagbubukas sa mga ekonomiya sa pandaigdigang pamilihan. Nilayon ang mga programang ito sa “pagsasaayos ng estruktura,” na unang ipinataw noong dekada 1980, na bawasan ang utang; sa halip, pinatatag ng mga ito ang mga siklo ng pagdepende, pagtitipid, at kawalan ng kaunlaran.

Mula 1980, dumoble ang panlabas na utang ng mga umuunlad na bansa kada sampung taon, at lumaki ito nang 19 na beses mula 1980 hanggang 2023. Nagbayad ang mga pamahalaan at pribadong sektor sa Global South (hindi kabilang ang China) ng mahigit $971 bilyon sa mga dayuhang nagpapautang noong 2023 lamang. Sa maraming pagkakataon, mas malaki na ngayon ang bayad sa utang kaysa sa gastusin para sa edukasyon o kalusugan.

Lalong lumakas ang impluwensiya ng mga pribadong nagpapautang, at pinabagal at pinahirap ng pagtanggi nilang lumahok sa makabuluhang kaluwagan sa utang ang restrukturisasyon. Halimbawa, apat na taon bago maresolba ang hindi pagbabayad ng Zambia noong 2020, at nakipagnegosasyon ang mga pribadong nagpapautang para sa mas mabubuting kondisyon para sa kanilang sarili kaysa sa mga pampublikong nagpapautang.

Lalo pang nagpahirap sa mga umuunlad na ekonomiya ang mga kamakailang dagok sa buong mundo—pagtaas ng interes sa US at EU, ang pandemya ng Covid-19, at digmaan sa Ukraine. Nang matuyo ang pribadong pondo, nagbigay ng pautang pang-emerhensiya ang mga multilateral na nagpapautang gaya ng IMF at World Bank, ngunit may mahihigpit itong kondisyon: dagdag na pagtitipid, pagsasapribado, at liberalisasyon ng ekonomiya.

Ano ang mga Bunga sa Pulitika at Lipunan?

Bahagi ang pakikialam ng IMF sa Sri Lanka ng mas malawak na padron kung saan malaki ang impluwensiya ng mga internasyonal na institusyong pampinansyal at pribadong nagpapautang sa pagbuo ng mga pambansang patakaran. Ayon sa mga kritiko, pinahihina nito ang demokrasya at kasarinlan, at pinipilit ang mga pamahalaan na unahin ang pagbabayad ng utang kaysa sa mga pangangailangang panlipunan.

Paliwanag ni Ahilan Kadirgamar, isang ekonomistang pampolitika mula sa Sri Lanka:

Hinihingi ng programa ng IMF para sa Sri Lanka ang malaking pangunahing labis sa badyet, na nagdudulot ng pagtaas ng buwis at pagtitipid, at inuuna ang pagbabayad ng utang kaysa sa panlipunang gastusin. Nagbunga ito ng matinding pagliit ng ekonomiya, mataas na presyo ng pagkain, pagbawas ng akses sa mga pangunahing pangangailangan, at pagbawas sa mga serbisyong pampubliko.

Itinuturing ng marami sa Sri Lanka at sa iba pang lugar na usapin sa karapatang pantao ang krisis. Nagpasya kamakailan ang isang talakayan sa mesa ng UN Human Rights Council na sa saligan ay krisis sa karapatang pantao ang krisis sa utang, at nanawagan ito ng mga reporma sa pandaigdigang arkitekturang pampinansyal upang mapangalagaan ang mga karapatan sa pagkain, kalusugan, at edukasyon.

Tumutugon dito ang mga kilusan mula sa komunidad. Sa Setyembre 2025, magtitipon sa Kandy, Sri Lanka, ang mahigit 500 delegado mula sa buong mundo para sa ikatlong Nyeleni Global Forum para sa soberanya sa pagkain. Pagsasama-samahin ng forum ang maliliit na prodyuser ng pagkain, mga katutubo, unyon ng mga manggagawa, at mga mananaliksik upang bumuo ng mga alternatibo sa kasalukuyang modelong nakasalalay sa utang. Kabilang sa mahahalagang paksa ang pagkansela ng utang, reparasyon sa pinsala ng klima, at demokratisasyon ng pamamahala sa utang.

May mga Alternatibo ba sa Kasalukuyang Sistema?

Ayon sa maraming eksperto at aktibista, hindi napapanatili ang kasalukuyang paraan ng pagharap sa utang at kaunlaran. Nanawagan sila ng permanente at malinaw na mekanismo sa paglutas ng utang na nakasentro sa katarungan, kaunlaran, at pambansang kasarinlan. Kabilang sa mga mungkahi ang:

• Walang-kondisyong pagkansela ng utang para sa mga bansang dumaranas ng krisis
• Reparasyon para sa mga kawalang-katarungan sa kasaysayan at pinsala ng klima
• Mga reporma sa pandaigdigang sistemang pampinansyal, kabilang ang isang Kumbensiyong Balangkas ng UN sa Utang Soberano
• Mga prinsipyo sa responsableng pagpapautang at awtomatikong pagsuspinde sa bayad sa utang kapag may dagok
• Mga bagong Special Drawing Rights (SDR) at muling paglalaan ng mga hindi nagamit na SDR sa pamamagitan ng mga multilateral na bangko sa pagpapaunlad
• Palitan ng utang para sa klima, gaya ng ginawa sa Barbados, upang iugnay ang kaluwagan sa utang sa mga pamumuhunang pangkalikasan

Layunin ng Resilience and Sustainability Trust (RST) ng IMF, na inilunsad noong 2022, na magbigay ng pautang na may paborableng kondisyon at pangmatagalan upang matulungan ang mga bansa na tugunan ang mga suliraning estruktural gaya ng pagbabago ng klima. Ipinahihiwatig ng mga unang karanasan sa Barbados at Jamaica na maaaring lumikha ng puwang sa pananalapi para sa napapanatiling kaunlaran ang pag-uugnay ng kaluwagan sa utang sa pagkilos para sa klima. Gayunman, ayon sa mga kritiko, napakaliit pa rin ng mga halagang sangkot at kailangan ang mas malawak na mga reporma.

Nagsisimula nang mas maayos na mag-ugnayan ang mga bansang nangungutang, sa pamamagitan ng pagbuo ng mga grupo gaya ng Common Leveraging Union of Borrowers upang palakasin ang kanilang posisyon sa pakikipagnegosasyon. Lalong nagkakaroon ng puwang ang mga pananaw na peminista, na nagbibigay-diin sa magkakaibang epekto ng utang at pagtitipid batay sa kasarian.

Ano ang Naghihintay sa Sri Lanka at sa Global South?

Nagbibigay ng mahahalagang aral ang karanasan ng Sri Lanka para sa iba pang bansang may katamtamang kita na dumaranas ng suliranin sa utang matapos ang pandemya. Bagaman nagpapakita ng mga palatandaan ng pagkatatag ang ekonomiya—positibong paglago, mababang implasyon, pagdagsa ng mga turista, at malakas na pamilihan ng sapi—nananatili ang malalaking hamon. Banta sa pangmatagalang kaunlaran ang pag-alis ng mga bihasang propesyonal; mahigit 300,000 ang lumipat sa ibang bansa noong 2024 lamang.

Kailangang magtakda ang bagong pamahalaan ng landas tungo sa inklusibo at makapagbabagong paglago na nagsisiguro sa napapanatiling utang at umiiwas sa mga susunod na krisis. Kabilang dito ang pagtutok sa mga sektor na may mataas na potensiyal sa paglago gaya ng pagmamanupaktura, ICT, at napapanatiling turismo, gayundin ang pagpapalakas ng ugnayang pang-ekonomiya sa mga katuwang sa rehiyon. Mahalaga ang pagpapanatili ng katatagan sa pananalapi, at maaaring kailanganing restrukturisahin o isapribado ng pamahalaan ang mga negosyong pag-aari ng estado na nalulugi.

Magiging hamon ang pagpapatupad dahil mahina ang kakayahan ng estado at wala pang karanasan ang parlamento. Mahalaga ang paglinang ng kadalubhasaan sa pamamahala at pagpapahusay sa paghahatid ng mga serbisyo ng pampublikong sektor. Magiging mahalaga rin ang suportang internasyonal, sa pananalapi man o teknikal.

Para sa buong Global South, muling nagpasiklab ang krisis ng mga panawagan para sa bagong pandaigdigang arkitekturang pampinansyal na inuuna ang dignidad ng mga tao kaysa tubo ng mga nagpapautang. Habang naghahanda ang mundo para sa Ikaapat na Pandaigdigang Kumperensiya sa Pagpopondo para sa Kaunlaran (FfD4) sa Spain, tumitindi ang panawagan para sa matapang na pagkilos na magbabago sa sistema ng utang at maglalaan ng puwang para sa napapanatili at patas na paglago.

Mahahalagang Punto

• Inaprubahan ng bagong pamahalaan ng Sri Lanka ang kasunduan para sa restrukturisasyon ng utang na nagkakahalaga ng $14.7 bilyon, at tinupad ang kasunduang ginawa ng naunang pamahalaan sa ilalim ng presyon ng IMF.
• Nangangailangan ang programa ng IMF ng mga hakbang sa pagtitipid, kabilang ang mas mataas na buwis, pagbawas sa gastusin, at pagsasapribado, na nagdulot ng malawakang paghihirap sa mga ordinaryong Sri Lankan.
• Lalamon ang mga bayad sa interes ng 41 porsiyento ng gastusin ng pamahalaan sa 2025, at inaasahang mananatiling mataas ang utang pampubliko sa loob pa ng maraming taon.
• Bahagi ang krisis ng Sri Lanka ng mas malawak na krisis sa utang na nakaaapekto sa Global South, kung saan mas malaki ang ginagastos ng maraming bansa sa pagbabayad ng utang kaysa sa kalusugan o edukasyon.
• Ayon sa mga kritiko, pinahihina ng mga repormang pinangungunahan ng IMF ang kasarinlan, pinalalalim ang hindi pagkakapantay-pantay, at inuuna ang kapakanan ng mga nagpapautang kaysa sa mga pangangailangang panlipunan.
• Nanawagan ang mga kilusang mula sa komunidad at mga eksperto para sa pagkansela ng utang, reparasyon sa pinsala ng klima, at reporma sa pandaigdigang sistemang pampinansyal.
• Pagtutuunan ng nalalapit na Nyeleni Global Forum sa Sri Lanka ang pagbuo ng mga alternatibo sa kasalukuyang modelong nakasalalay sa utang.
• Nakasalalay ang pangmatagalang pagbangon sa inklusibong paglago, pamumuhunan sa mga sektor na may mataas na potensiyal, at internasyonal na pagtutulungan para sa mas patas na mga solusyon sa utang.