Debate sa pagpapalit ng pangalan ng mga kalsada sa Taiwan: Katarungang transisyonal o pang-abala sa politika?

Mga Nilalaman

1. Kontrobersiya sa pagpapalit ng pangalan ng mga kalsada sa Taiwan
2. Bakit napakaraming kalsada ang ipinangalan kay Chiang Kai-shek?
3. Katarungang transisyonal: Simbolismo laban sa substansiya
4. Mga praktikal na hamon at pagtutol ng publiko
5. Tugon ng pamahalaan at mga susunod na hakbang
6. Mas malawak na epekto: Pagkakakilanlan, kasaysayan, at katarungan
7. Buod

Kontrobersiya sa pagpapalit ng pangalan ng mga kalsada sa Taiwan

Muling nasasangkot ang Taiwan sa mainit na debate tungkol sa katarungang transisyonal, habang pinag-aaralan ng pamahalaan ang panukalang palitan ang pangalan ng daan-daang kalsadang ipinangalan sa mga dating pinunong awtoritaryan, lalo na kay Chiang Kai-shek. Muling inilutang kamakailan ng Ministry of the Interior (MOI) ang inisyatibang ito, na agad umani ng pagtutol mula sa mga lokal na opisyal, pulitiko ng oposisyon, at mga ordinaryong mamamayang nababahala sa praktikal at simbolikong epekto ng hakbang.

Bakit napakaraming kalsada ang ipinangalan kay Chiang Kai-shek?

Si Chiang Kai-shek, na namuno sa Chinese Nationalist Party (Kuomintang, o KMT) at namahala sa Taiwan sa ilalim ng batas militar mula 1949 hanggang sa mamatay siya noong 1975, ay nag-iwan ng masalimuot na pamana. Matapos umatras ang KMT sa Taiwan kasunod ng pagkatalo nito sa Digmaang Sibil ng Tsina, nagsikap ang rehimen na burahin ang impluwensiya ng kolonyalismong Hapones sa pamamagitan ng pagpapalit ng mga pangalan ng lansangan, paaralan, at pampublikong lugar. Dahil dito, naging pinakakaraniwang pangalan ng kalsada sa buong isla ang “Zhongzheng” (ang pangalang ginamit ni Chiang), at mahigit 300 kalsada pa rin ang may ganitong pangalan hanggang ngayon. Para sa marami, araw-araw na paalala ang mga pangalang ito ng masakit na awtoritaryanong nakaraan. Ipinaliwanag ni Assistant Professor Ma Chun-wei, isang political science analyst mula sa Tamkang University:

Para sa ilang Taiwanese, paalala ng masakit na awtoritaryanong nakaraan ang anumang may kaugnayan kay Chiang.

Gayunman, para naman sa iba, isa siyang pinunong lumaban sa komunismo at nangasiwa sa pag-unlad ng ekonomiya ng Taiwan, kaya lubhang nagiging sanhi ng pagkakahati-hati ang usaping ito.

Katarungang transisyonal: Simbolismo laban sa substansiya

Ipinaglalaban ng Democratic Progressive Party (DPP), na ginawang prayoridad ang katarungang transisyonal mula nang mamuno ito noong 2016, na mahalaga sa isang ganap na demokrasya ang pag-aalis sa mga simbolo ng awtoritaryanismo. Inaatasan ng 2017 Act on Promoting Transitional Justice ang pag-aalis o pagpapalit ng pangalan ng mga pampublikong simbolong gumugunita sa mga pinunong awtoritaryan. Kabilang dito hindi lamang ang mga pangalan ng kalsada kundi pati mga rebulto at iba pang palatandaan. Ipinagtanggol ni Minister of the Interior Liu Shyh-fang ang panukala bilang usapin ng karapatang pantao, at sinabi:

Hindi maaaring magkunwari ang pamahalaan na isasaalang-alang lamang nito ang katarungang transisyonal kapag may pondong magagamit, dahil hindi sumasalamin sa demokrasya at pamamayani ng batas sa Taiwan ang ganitong saloobin.

Sa kabila ng mga layuning ito, iginiit ng mga kritiko na inuuna ng DPP ang mga simbolikong hakbang kapalit ng pagtugon sa mahahalagang suliraning pang-ekonomiya, gaya ng hindi pagtaas ng sahod at patuloy na pagsirit ng presyo ng pabahay. Ipinahayag ng maraming botante, lalo na ng mga nasa gitna ng larangan ng politika, ang pagkadismaya dahil tila mas nababahala ang pamahalaan sa mga pagbabagong “panlabas” kaysa sa mga makabuluhang reporma.

Mga praktikal na hamon at pagtutol ng publiko

Hindi simpleng pagpapalit lang ng mga karatula sa kalsada ang pagpapalit ng pangalan ng mga ito. Kakailanganing baguhin ang libu-libong talaan ng mga address, lisensiya ng negosyo, titulo ng lupa, at dokumento ng pagkakakilanlan. Sa New Taipei City pa lamang, tinataya ng mga opisyal na maaaring lumampas sa NT$60 million (humigit-kumulang US$1.8 million) ang gastos sa pagpapalit ng pangalan ng lahat ng 22 Zhongzheng Road. Magdudulot din ang proseso ng malaking abala sa mga residente at negosyo, na kailangang i-update ang kanilang mga address sa mga bangko, pinagtatrabahuhan, at ahensiya ng pamahalaan. Ipinahayag ni Victoria Lin, residente ng Zhongzheng Road sa Zhonghe District ng New Taipei, ang karaniwang ikinababahala ng marami:

Alam mo ba kung gaano kahirap palitan ang address ng bahay ko sa mga bangko at sa iba pa?

Sinamantala ng mga pulitiko ng oposisyon, lalo na ng KMT, ang mga pangambang ito. Inakusahan ni Taipei Mayor Chiang Wan-an, apo sa tuhod ni Chiang Kai-shek, ang DPP na ginagamit sa politika ang usapin sa halip na pagtuunan ang maayos na pamamahala. Tinawag naman ni New Taipei Mayor Hou Yu-ih na “walang saysay” ang panukala at iginiit na dapat unahin ng pamahalaan ang paglutas sa mga pang-araw-araw na problema ng mamamayan.

Tugon ng pamahalaan at mga susunod na hakbang

Bilang tugon sa mga pagtutol, nilinaw ni Premier Cho Jung-tai na walang agarang plano ang Executive Yuan (Gabinete) na mag-utos ng pagpapalit ng pangalan ng mga kalsada sa buong bansa. Sa halip, ipauubaya ang pasya sa mga lokal na pamahalaan at residente, at binigyang-diin ng pambansang pamahalaan na kailangan ang malawak na pagkakasundo bago ipatupad ang anumang pagbabago. Sinabi ng MOI na ipagpapatuloy nito ang pagtataguyod sa pag-aalis ng mga simbolong awtoritaryan, ngunit makikipagsangguni ito sa mga lokal na opisyal at magbibigay ng subsidiya para sa mga hakbang na ito. Sa paglipas ng mga taon, ilang ulit nang sinikap ng Taiwan na alisin ang mga simbolo ng awtoritaryan nitong nakaraan. Ibinaba na ang daan-daang rebulto ni Chiang, at pinalitan na rin ang pangalan ng mahahalagang pasyalan gaya ng pangunahing pandaigdigang paliparan. Gayunman, mahigit 760 rebulto pa rin ang nananatili, at marami pa ring pampublikong lugar ang may mga pangalang nagmula sa panahon ng KMT. Madalas na hinaharap ng pagtutol ang mga pagsisikap na alisin ang mga simbolong ito mula sa mga taong itinuturing ang mga ito bilang bahagi ng kasaysayan ng Taiwan, hindi lamang ng awtoritaryan nitong pamana.

Mas malawak na epekto: Pagkakakilanlan, kasaysayan, at katarungan

Higit pa sa mga karatula sa kalsada ang nakataya sa debate tungkol sa pagpapalit ng pangalan. Sinasalamin nito ang patuloy na pagsisikap ng Taiwan na harapin ang masalimuot nitong kasaysayan, pagtibayin ang pagkakakilanlan nito, at tugunan ang pamana ng awtoritaryan na pamamahala. Layunin ng katarungang transisyonal na itama ang mga dating pagkakamali, ngunit iginiit ng mga kritiko na maaaring magmukhang hungkag ang pagtutok sa mga pangalan at simbolo kung hindi ito sasabayan ng mas malalalim na reporma, gaya ng pagtugon sa hindi pagkakapantay-pantay sa ekonomiya, pagsuporta sa mga karapatan ng mga katutubo, at paniningil ng pananagutan sa mga dating pang-aabuso. Habang naghahanda ang Taiwan para sa mga susunod na halalan, itinatampok ng kontrobersiya ang maselang pagtitimbang sa pagkilala sa kasaysayan, pagsusulong ng katarungan, at pagtugon sa mga praktikal na pangangailangan ng mamamayan. Maaaring hubugin ng kalalabasan ng debateng ito hindi lamang ang anyo ng mga lansangan sa isla kundi pati ang larangan ng politika rito sa mga darating na taon.

Buod

• Pinag-iisipan ng pamahalaan ng Taiwan na palitan ang pangalan ng daan-daang kalsadang ipinangalan sa mga dating pinunong awtoritaryan, lalo na kay Chiang Kai-shek, bilang bahagi ng mga pagsisikap para sa katarungang transisyonal.
• Nagdulot ng malaking pagtutol ang panukala dahil sa mga pangamba tungkol sa gastos at abala, at sa pag-una sa mga simbolikong pagbabago kaysa sa mga makabuluhang reporma.
• Iginiit ng mga lokal na opisyal at pulitiko ng oposisyon na dapat pagtuunan ng pamahalaan ang mga usaping pang-ekonomiya at panlipunan sa halip na palitan ang mga pangalan ng kalsada.
• Sinabi ng Executive Yuan na wala itong agarang plano para magpatupad ng utos sa buong bansa at ipauubaya ang mga pasya sa mga lokal na pamahalaan.
• Sinasalamin ng debate ang mas malalawak na tanong tungkol sa pagkakakilanlan at kasaysayan ng Taiwan, at sa kahulugan ng katarungang transisyonal sa isang makabagong demokrasya.