Kasabay ng pagbubukas ng diplomatikong ugnayan, hinihiling ang pagpapatigil sa karahasan
Suportado ni UN Secretary-General Antonio Guterres ang muling pakikipag-ugnayan sa pamahalaan ng Myanmar na suportado ng militar sa Maynila noong Nobyembre 16, 2026, habang hinihiling ang pagpapatigil sa karahasan sa bansang nangangailangan ng mahigit 16 milyong tao ng tulong na makatao at kung saan mahigit apat na milyon ang lumikas.
Mga Nilalaman
- Kasabay ng pagbubukas ng diplomatikong ugnayan, hinihiling ang pagpapatigil sa karahasan
- Ano ang binago ng ASEAN at ano ang nanatiling may paghihigpit
- Ang planong pangkapayapaan na napagkasunduan noong 2021 ang nagtatakda pa rin ng mga kundisyon
- Bakit itinutulak ng Thailand ang mas malawak na pakikipag-ugnayan
- Milyun-milyon ang nangangailangan ng tulong habang nanganganib ang mga sibilyan sa mga pag-atake mula sa himpapawid
- Nananatiling sentro ng mga kahilingan ang mga bilanggong pulitikal
- Proteksiyon sa mga Rohingya at nalalapit na hatol ng korte
- Ano ang maituturing na nasusukat na pag-unlad?
- Magpapatuloy ang diplomasya ng UN kasabay ng mga pagsisikap ng ASEAN
- Mahahalagang Punto
Kasunod ito ng pasya ng Association of Southeast Asian Nations noong Nobyembre 15 na unti-unti at may mga kundisyon na muling makipag-ugnayan sa Myanmar. Pinanatili ng 11-miyembrong samahan ang mga paghihigpit sa pampulitikang representasyon sa mga summit at pulong ng mga ministrong panlabas nito, habang nagbukas ng daan para maibalik ang mga puwestong iyon kung magkakamit ang Myanmar ng tuluy-tuloy at kongkretong pag-unlad sa mga pangako nito sa kapayapaan.
Sinabi ni Guterres sa isang news conference kasabay ng mga pulong ng ASEAN na kailangan pa ring makipag-usap sa mga panig ng isang sigalot. Ipinaliwanag niya ang mga limitasyon ng ganitong pamamaraan:
Ang pakikipag-ugnayan ay hindi pagpapahinuhod.
Inagaw ng militar ng Myanmar ang kapangyarihan noong Pebrero 2021 at pinatalsik ang inihalal na pamahalaang pinamunuan ni Aung San Suu Kyi. Naging mitsa ang sumunod na pagsupil sa mga protesta para lumawak ang krisis pampulitika at maging digmaang sibil na kinasasangkutan ng militar, mga puwersang lumalaban para sa demokrasya at mga organisasyong etnikong armado.
Dumating ang bagong pagbubukas sa diplomasya ilang araw bago ang isang mahalagang takdang petsa sa usaping legal. Ayon sa Human Rights Watch, nakatakdang ilabas ng International Court of Justice sa Nobyembre 19 ang hatol nito sa kasong isinampa ng Gambia laban sa Myanmar kaugnay ng umano'y genocide laban sa mga Rohingya.
Para sa mga sibilyan, ang agarang nakataya ay pagkain, tirahan, proteksiyon laban sa mga pag-atake mula sa himpapawid at pagkuha ng serbisyong medikal. Ginagawang sentro ng pasya ng ASEAN ang mga pagpapabuti sa mga kondisyong ito para sa posibleng pagbabalik ng Myanmar sa pulitika, sa halip na agad imbitahan ang mga pinuno nito.
Ano ang binago ng ASEAN at ano ang nanatiling may paghihigpit
Inilarawan ng mga lider ng ASEAN ang kanilang patakaran bilang maingat na pakikipag-ugnayan sa pamamagitan ng unti-unting hakbang na nakabatay sa pag-unlad. Sa madaling salita, maaaring palawakin nang paisa-isa ang mga ugnayang diplomatiko habang bumubuti ang mga kondisyon sa loob ng Myanmar.
Nananatiling miyembro ng ASEAN ang Myanmar. Ang mga paghihigpit ay tungkol sa kung sino ang maaaring kumatawan dito sa pinakamataas na antas ng mga pampulitikang pulong ng samahan. Sa pagtitipon sa Maynila, kinatawan ang Myanmar ng director-general nito sa mga usaping ASEAN sa Foreign Ministry, sa halip na ng pangulo o ministrong panlabas nito.
Pinanatili ng pasya noong Nobyembre 15 ang hindi pagsali sa mga lider pampulitika sa mga summit at pulong ng mga ministrong panlabas hangga't walang makabuluhang pag-unlad sa planong pangkapayapaan. Pinahintulutan din nito ang paglahok sa iba pang sektoral na ministerial body na tumatalakay sa mga partikular na larangan ng kooperasyong panrehiyon.
Hinimok ng mga lider ang mga indibidwal na bansa ng ASEAN na makipag-ugnayan sa mga kaugnay na panig sa Myanmar, kasangguni ang tagapangulo ng ASEAN. Nagbibigay ito sa mga miyembro ng puwang para magsagawa ng mga pag-uusap habang iniuugnay ang mga pagsisikap na iyon sa iisang patakaran ng samahan.
Sinabi ni Philippine Foreign Secretary Ma. Theresa Lazaro na ipauubaya sa Singapore, na mamumuno sa ASEAN sa 2027, ang pagtalakay sa pagbabalik ng Myanmar sa mahahalagang pulong. Ang praktikal na pasya sa Maynila ay panatilihin ang mga paghihigpit habang nagtatakda ng may-kondisyong daan para alisin ang mga ito.
Ang planong pangkapayapaan na napagkasunduan noong 2021 ang nagtatakda pa rin ng mga kundisyon
Nananatiling balangkas para lutasin ang krisis ang Five-Point Consensus ng ASEAN. Pinagtibay ito noong Abril 2021 at nananawagan para sa agarang pagpapatigil sa karahasan, makabuluhang diyalogo sa lahat ng panig, pamamagitan ng espesyal na sugo ng ASEAN, pagbibigay ng tulong na makatao sa pamamagitan ng sentrong makatao ng samahan, at pagbisita ng sugo upang makipagkita sa mga kinauukulang panig.
Iniuugnay ng plano ang seguridad, tulong at pulitika. Kailangang tumigil ang labanan upang ligtas na makatanggap ng tulong ang mga sibilyan. Kailangang isama sa negosasyon ang mga tao at organisasyong sangkot sa sigalot upang tumagal ang anumang kasunduan.
Kinikilala ni Philippine President Ferdinand Marcos Jr., na namuno sa summit sa Maynila, na kulang ang naging pag-unlad. Sa summit noong Mayo, sinabi niyang wala siyang nakitang pag-unlad sa Myanmar. Noong Nobyembre, nanawagan siya ng mas praktikal na pamamaraan na tutugon sa mga kondisyon sa loob ng bansa.
Kabilang sa mahahalagang hakbang na humantong sa pasya sa Maynila ang:
- Pebrero 2021: Pinatalsik ng militar ang inihalal na pamahalaan ng Myanmar.
- Abril 2021: Pinagtibay ng ASEAN ang Five-Point Consensus nito.
- Huling bahagi ng 2021: Hindi isinama ng ASEAN ang mga kinatawang pampulitika ng Myanmar sa mga summit at pulong ng mga ministrong panlabas.
- Hulyo 12, 2026: Nakipagpulong sa Bangkok ang mga ministrong panlabas ng ASEAN sa ministrong panlabas ng Myanmar.
- Nobyembre 15, 2026: Pinanatili ng ASEAN ang mga paghihigpit at inendorso ang may-kondisyong pakikipag-ugnayan.
- Nobyembre 16, 2026: Sinuportahan ni Guterres ang pakikipag-ugnayan habang hinihiling ang pagpapatigil sa karahasan at mga pang-aabuso.
Bakit itinutulak ng Thailand ang mas malawak na pakikipag-ugnayan
Nanguna ang Thailand sa mga pagsisikap na palawakin ang ugnayang diplomatiko, lalo na mula nang maupo bilang sibilyang pangulo si Min Aung Hlaing, pinuno ng kudeta, noong unang bahagi ng 2026 matapos ang halalang tinanggihan ng mga tagasubaybay dahil kulang sa kredibilidad. Sinundan ang bagong titulo ng pinuno ng militar ng mas malawak na kampanya para muling buuin ang mga ugnayang panrehiyon.
Nagpatuloy noong taon ang pagbisita ni Min Aung Hlaing sa Laos, Thailand, Cambodia, Vietnam at Malaysia. Tumulong din ang Thailand sa pag-oorganisa ng mga pag-uusap noong Hulyo sa pagitan ng ministrong panlabas ng Myanmar at ng mga katapat niya sa ASEAN, at sinuportahan ni Thai Prime Minister Anutin Charnvirakul ang ganap na pagbabalik ng Myanmar sa mga gawaing panrehiyon sa pagbisita ni Min Aung Hlaing noong Agosto.
Ipinaliwanag ni Thai Foreign Minister Sihasak Phuangketkeow ang dahilan ng Bangkok sa Singapore noong Nobyembre 5. Aniya, kailangan sa makabuluhang talakayan sa patakaran ang kalahok na makapaghahatid ng paninindigan ng Myanmar:
Naniniwala kami na napakahalagang may nakaupo sa hapag na talagang makapagtatalakay ng mga usapin sa patakaran dahil kailangan sa pakikipag-ugnayan na may taong tunay na makapaghahatid sa amin ng paninindigan ng Myanmar.
Nais ng ibang pamahalaan sa ASEAN ng kongkretong mga pagpapabuti bago luwagan ang mga paghihigpit sa pulitika. Sinabi ni Singapore Prime Minister Lawrence Wong noong Nobyembre 15 na dapat samahan ng pag-unlad sa tulong na makatao, diyalogo at pagbabawas ng karahasan ang magiging pagbabalik ng Myanmar. Pinahihintulutan ng kompromiso sa Maynila ang mas malawak na pakikipag-ugnayan habang pinananatili ang mga kundisyong ito.
Milyun-milyon ang nangangailangan ng tulong habang nanganganib ang mga sibilyan sa mga pag-atake mula sa himpapawid
Sinabi ni Guterres sa mga mamamahayag na mahigit 16 milyong tao ang nangangailangan ng tulong na makatao at mahigit apat na milyon ang lumikas. Ayon sa 2026 humanitarian plan ng UN, 16.2 milyon ang nangangailangan ng tulong. Tinukoy niya ang pagbomba mula sa himpapawid bilang pangunahing sanhi ng pagkamatay at pagkasugat ng mga sibilyan.
Mas malawak ang saklaw ng iba pang pagtataya sa bilang ng mga lumikas: mahigit 3.7 milyon ang bilang na iniugnay sa UN Human Rights Council, samantalang 5.2 milyon naman ang binanggit ng mga grupong tagapagtanggol ng karapatang pantao. Tinataya rin ng konseho na mahigit 12 milyong tao ang nahaharap sa matinding gutom o matinding kawalan ng seguridad sa pagkain.
Sa ASEAN-UN Summit, nanawagan si Guterres para sa proteksiyon ng mga sibilyan at pagpasok ng mga relief worker. Nakatala sa ulat ng United Nations tungkol sa kanyang mga pahayag ang panawagan niya:
Umabot na sa sukdulan ang pagdurusa ng mga tao. Nanawagan ako sa lahat ng panig na protektahan ang mga sibilyan, igalang ang internasyonal na batas at pahintulutan ang ligtas, tuluy-tuloy at walang-hadlang na pagpasok ng tulong na makatao.
Nangangahulugan ang pagpasok ng tulong na makatao na ligtas at regular na makararating ang mga relief worker at suplay sa mga tao. Sinabi ni Guterres na dapat agad at walang kundisyong maihatid ang tulong, anuman ang panig na kumokontrol sa lugar na tinitirhan ng mga tao.
Nananawagan ang ASEAN na makarating ang sentro nito para sa koordinasyon ng tulong na makatao, ang AHA Centre, at iba pang organisasyon ng tulong sa mga komunidad na hindi pa nakatatanggap ng tulong. Hinimok din ng mga lider ang pagpapatigil sa mga pag-atake sa mga sibilyan at imprastraktura ng mga sibilyan, kasabay ng pangmatagalang tigil-putukan sa buong bansa upang masuportahan ang tulong at diyalogong pampulitika.
Nananatiling sentro ng mga kahilingan ang mga bilanggong pulitikal
Muling iginiit ni Guterres ang panawagan ng UN Security Council at General Assembly para sa agaran at walang-kondisyong pagpapalaya sa lahat ng di-makatwirang ikinulong, kabilang si Aung San Suu Kyi. Nananatiling mahalagang usapin ang patuloy na pagkakakulong sa kanya sa mga pagsisikap na magbukas ng prosesong pampulitika na may malawak na partisipasyon.
Sa pahayag nito noong Nobyembre 11, sinabi ng Human Rights Watch na mahigit 32,000 katao ang inaresto ng mga awtoridad dahil tumutol sila sa pamamahala ng militar at iniulat na hindi bababa sa 2,300 ang namatay habang nakakulong. Mahigit 6,600 sa mga inaresto ay mga babae. Idinokumento ng organisasyon ang seksuwal na karahasan laban sa mga babaeng nakakulong at mapanganib na mga paghihigpit sa pangangalaga sa pagbubuntis at panganganak.
Sa mga bilang na iniugnay sa UN Human Rights Council, 8,122 sibilyan ang napatay, kabilang ang 1,791 babae at 1,078 bata; nagtala naman ang Assistance Association for Political Prisoners ng mahigit 8,600 pagkamatay at 32,406 pag-aresto ng mga puwersang panseguridad hanggang noong Biyernes bago ang summit.
Iniulat din ng UN Independent Investigative Mechanism for Myanmar ang ebidensiya ng sinasadyang mga pag-atake mula sa himpapawid, di-makatwirang pagdetine, tortyur at seksuwal na karahasan ng militar. Nangangalap at nagsusuri ng ebidensiya ang mekanismo para magamit sa mga paglilitis.
Hinimok ni John Sifton, direktor ng adbokasiya sa Asia ng Human Rights Watch, ang mga pamahalaan na dagdagan ang panggigipit sa pamunuan ng militar:
Dapat dagdagan ng mga pamahalaan ang panggigipit sa junta upang itigil ang mga pag-atake nito sa mga sibilyan, alisin ang mga paghihigpit sa tulong na makatao at simulan ang kapani-paniwalang mga diyalogo tungkol sa transisyon tungo sa pamamahalang sibilyan.
Proteksiyon sa mga Rohingya at nalalapit na hatol ng korte
Halos 1.2 milyong Rohingya refugee ang naninirahan sa mga kampo sa Bangladesh, ayon kay Guterres. Karamihan sa kanila ay dumating matapos ang pagsupil ng militar sa Rakhine State ng Myanmar noong Agosto 2017.
Sinabi ni Guterres na naghihintay pa rin ang mga Rohingya ng pananagutan at mga kondisyong magbibigay-daan sa ligtas, kusang-loob, marangal at pangmatagalang pagbabalik. Ibig sabihin, dapat ang mga refugee ang magpasya kung babalik sila, maprotektahan sila kapag ginawa nila ito at magkaroon sila ng makatotohanang pagkakataong muling itayo ang kanilang buhay.
Ipinaliwanag din ng kalihim-heneral ang pananagutan ng mga bansang kumakanlong sa mga tumatakas sa Myanmar:
Hangga't hindi natutupad ang mga kondisyong ito, tungkulin ng mga Estado na protektahan ang mga tumatakas sa karahasan at pag-uusig.
Ang hatol na nakatakdang ilabas sa Nobyembre 19 sa kasong Gambia v. Myanmar ay tungkol sa pananagutan ng Myanmar sa ilalim ng Genocide Convention. Inaatasan ng kasunduang iyon ang mga bansa na pigilan at parusahan ang genocide.
Hiwalay na proseso sa International Criminal Court ang tumatalakay sa indibidwal na pananagutang kriminal. Noong Nobyembre 2024, hiniling ng tagausig nito ang paglalabas ng warrant of arrest laban kay Min Aung Hlaing kaugnay ng umano'y mga krimen laban sa sangkatauhan, kabilang ang pagpapatapon at pag-uusig sa mga Rohingya noong 2017. Sinabi ng Human Rights Watch na hindi pa naglalabas ng pampublikong pasya ang mga hukom tungkol sa kahilingang iyon.
Ano ang maituturing na nasusukat na pag-unlad?
Sinabi ni Lazaro, na nagsisilbi ring espesyal na sugo ng tagapangulo ng ASEAN sa Myanmar, na unang pagsubok ang pagpapatigil sa karahasan. Ipinapakita ng patuloy na pambobomba at paglilikas, aniya, na marami pang kailangang gawin.
Nagmungkahi si Simon Tay, tagapangulo ng Singapore Institute of International Affairs, ng mga praktikal na pamantayan: regular na pahintulutan ang ASEAN na makausap si Suu Kyi at iba pang bilanggong pulitikal, mangakong ititigil ang karahasan sa mga lugar na sinasabi ng pamahalaang kontrolado nito, at unahin ang paghahatid ng tulong sa hangganan ng Myanmar at Thailand.
Sinabi ni Moe Thuzar, senior fellow at tagapag-ugnay ng Myanmar Studies Programme sa ISEAS Yusof Ishak Institute, na kailangan sa pamamaraang ito ang paraan para masukat ang mga resulta:
Nakabatay ang pamamaraang sumusukat sa pag-unlad sa kung ano at paano susukatin ang pag-unlad.
Magpapatuloy ang pagtalakay ng matataas na opisyal ng ASEAN sa mga pamantayan sa pagtatasa at mas mahabang panunungkulan ng espesyal na sugo ng samahan. Wala pang inanunsiyong petsa para maibalik ang ganap na pampulitikang representasyon ng Myanmar, at hindi pa napagkakasunduan ang detalyadong mga pampublikong pamantayan sa pag-unlad.
Pamumunuan ng Singapore ang ASEAN sa 2027, at susundan ito ng Thailand sa 2028. Makakatulong ang mas tuluy-tuloy na pamumuno ng mga susunod na tagapangulo upang mapanatili ang mga negosasyong kasalukuyang ipinapasa taon-taon sa iba't ibang pambansang sugo.
Magpapatuloy ang diplomasya ng UN kasabay ng mga pagsisikap ng ASEAN
Sinabi ni Guterres na magpapatuloy sa pakikipag-ugnayan sa mga kinauukulan, lalo na sa ASEAN, si UN Special Envoy Julie Bishop upang sikaping wakasan ang karahasan, magbukas ng puwang para sa inklusibong diyalogo at suportahan ang Five-Point Consensus.
Inilarawan ng pinuno ng UN ang pagtitipon sa Maynila bilang huli niyang ASEAN-UN Summit bago siya bumaba sa puwesto sa katapusan ng 2026. Pinuri rin niya ang gawain ng ASEAN sa Code of Conduct sa South China Sea at ang suporta nito sa pagpapatatag ng tigil-putukan ng Cambodia at Thailand noong 2025.
Mas mahirap na pagsubok ang Myanmar matapos ang mga taong hindi natupad ang mga pangako. Masusukat ang agarang epekto ng bagong patakaran kung magbubunga ang pakikipag-ugnayang diplomatiko ng mas kaunting pag-atake, mas malawak na pagpasok ng tulong, pagpapalaya sa mga nakakulong at mga pag-uusap na magsasama sa magkakatunggaling puwersang pampulitika at armado ng bansa.
Mahahalagang Punto
- Suportado ni Guterres ang pakikipag-ugnayan sa Myanmar habang hinihiling ang pagpapatigil sa karahasan, walang-hadlang na pagpasok ng tulong at pagpapalaya sa mga di-makatwirang ikinulong.
- Pinanatili ng ASEAN ang mga paghihigpit sa pampulitikang representasyon ng Myanmar sa mga summit at pulong ng mga ministrong panlabas.
- Nakabatay sa tuluy-tuloy at kongkretong pag-unlad sa Five-Point Consensus ang anumang unti-unting pagbabalik ng Myanmar sa pulitika.
- Mahigit 16 milyong tao ang nangangailangan ng tulong na makatao at mahigit apat na milyon ang lumikas, ayon kay Guterres.
- Ayon sa Human Rights Watch, nakatakdang ilabas sa Nobyembre 19 ang hatol ng ICJ sa kasong Gambia v. Myanmar.
- Pamumunuan ng Singapore ang ASEAN sa 2027, habang pinag-uusapan pa ang detalyadong mga pamantayan sa pag-unlad.






