Isang pinunong militar, ilang landas tungo sa katarungan
Naglabas ang isang hukom sa Argentina ng mga warrant de arrest para sa 25 opisyal na militar at sibilyan ng Myanmar noong 13 Pebrero 2025, kabilang ang pinunong militar na si Min Aung Hlaing, kaugnay ng umano’y mga kalupitan laban sa mga Rohingya. Sa International Criminal Court, nakabinbin ang ibang proseso: naghain ang mga tagausig noong 27 Nobyembre 2024 ng kahilingan para arestuhin siya dahil sa umano’y mga krimen laban sa sangkatauhan na deportasyon at pag-uusig.
Mga Nilalaman
- Isang pinunong militar, ilang landas tungo sa katarungan
- Ano ang hinihiling ng tagausig ng ICC sa mga hukom
- Bakit nagbubukas ng legal na daan para sa ICC ang Bangladesh
- Naglabas na ng mga warrant ang Argentina, ngunit wala pang nagsisimulang paglilitis
- Kung paano umusad ang mga legal na pagsisikap
- Kalagayan ng iba pang limang pambansang pagsisikap
- Pag-uugnay ng testimonya ng mga nakaligtas sa mga paglilitis
- Sino talaga ang magsasagawa ng pag-aresto?
- Patuloy ang akses diplomatiko at paghihirap ng mga sibilyan
- Mga Pangunahing Punto
Bahagi ang dalawang kasong ito ng mas malawak na hanay ng mga legal na pagsisikap sa anim na bansa: Argentina, Germany, Indonesia, Pilipinas, Turkey at United Kingdom. Malaki ang pagkakaiba ng kanilang pag-usad. Naglabas na ng mga warrant ang Argentina, sinimulan ng pulisya ng Britain ang malawakang mga imbestigasyong nangangalap ng ebidensiya, at tinanggihan naman ang mga pagsisikap sa Germany, Indonesia at Pilipinas.
Saklaw din ng mga kaso ang magkakaibang panahon at mga biktima. May ilan na tumatalakay sa mga operasyong militar na nagtulak sa mga Rohingya na lumikas mula sa Rakhine State patungong Bangladesh noong 2016 at 2017. Sinisikap naman ng iba na papanagutin ang mga responsable sa umano’y pagpapahirap, pagpatay at pag-atake sa mga komunidad matapos agawin ng militar ang kapangyarihan noong Pebrero 2021.
Para sa mga nakaligtas, ang pangunahing usapin ay kung magagamit ba ang ebidensiyang nakalap sa iba’t ibang bansa upang maiharap sa hukuman ang matataas na opisyal. Para kay Min Aung Hlaing, nagdudulot ng legal na presyur ang mga paglilitis kasabay ng mga pagsisikap niyang patatagin ang kapangyarihang pampolitika sa loob ng bansa at panatilihin ang ugnayan sa mga karatig-pamahalaan.
Kaya mas masalimuot ang aktuwal na kalagayan kaysa sa paglilitis ng anim na bansa sa iisang kaso. Hinihiling ng isang reklamo sa mga awtoridad na kumilos; nangangalap ng ebidensiya ang isang imbestigasyon; nagbibigay-awtorisasyon ang warrant de arrest sa mga hakbang tungo sa pagdakip; at tinutukoy naman ng paglilitis ang pananagutang kriminal. Nasa magkakaibang yugto ng prosesong ito ang mga kasong may kaugnayan sa Myanmar.
Ano ang hinihiling ng tagausig ng ICC sa mga hukom
Nakatala sa rekord ng kaso ng Bangladesh/Myanmar ng ICC na nakabinbin sa Pre-Trial Chamber I ang kahilingan ni Tagausig Karim Khan. Tungkol ito sa mga umano’y krimen laban sa sangkatauhang naganap sa Myanmar at bahagyang sa Bangladesh, hindi sa buong saklaw ng umano’y mga pang-aabuso ng militar sa Myanmar.
Nakatuon ang kahilingan sa mga pangyayari mula 25 Agosto hanggang 31 Disyembre 2017. Kabilang sa mga krimen laban sa sangkatauhan ang mabibigat na gawain, gaya ng sapilitang deportasyon o pag-uusig, na ginawa bilang bahagi ng malawakang o sistematikong pag-atake sa mga sibilyan.
Ipinaliwanag ni Khan, ang tagausig ng ICC na naghain ng kahilingan, ang naging konklusyon ng kanyang tanggapan sa isang pahayag na inilathala ng United Nations:
Napagpasiyahan ng aking tanggapan na may makatwirang batayan upang paniwalaang may pananagutang kriminal si Senior General at Acting President Min Aung Hlaing sa mga krimen laban sa sangkatauhan na deportasyon at pag-uusig sa mga Rohingya, na ginawa sa Myanmar at bahagyang sa Bangladesh.
Dapat suriin ng mga hukom ng ICC kung naaabot ng ebidensiya ang legal na pamantayan para maglabas ng warrant. Wala pang inanunsiyong petsa para sa pampublikong desisyon. Sinabi rin ng tagausig na susunod ang iba pang kahilingan laban sa matataas na opisyal ng Myanmar, ngunit hindi nagtakda ng tiyak na iskedyul.
Bakit nagbubukas ng legal na daan para sa ICC ang Bangladesh
Hindi kasapi ng ICC ang Myanmar, ngunit kasapi nito ang Bangladesh. Nakabatay sa bahagi ng mga umano’y krimeng naganap sa teritoryo ng Bangladesh ang hurisdiksiyon ng korte sa imbestigasyong ito, lalo na ang sapilitang pagtawid sa isang pandaigdigang hangganan.
Sa madaling salita, iginigiit ng mga tagausig na nagsimula ang deportasyon nang itaboy ang mga tao mula sa kanilang mga tahanan sa Myanmar at nagpatuloy nang tumawid sila patungong Bangladesh. Nagbibigay ang ugnayang ito ng kapangyarihan sa ICC na imbestigahan ang mga krimeng saklaw ng hurisdiksiyon nito kahit hindi sumapi ang Myanmar sa Rome Statute, ang kasunduang nagtatag sa korte.
Pinahintulutan ng mga hukom ang imbestigasyon noong 14 Nobyembre 2019, kasunod ng kahilingan ng tagausig noong 4 Hulyo ng taong iyon. Saklaw ng pahintulot ang mga krimeng saklaw ng hurisdiksiyon na nagawa mula 1 Hunyo 2010, nang magkabisa ang Rome Statute para sa Bangladesh, at ang mga krimeng magagawa sa hinaharap na may sapat na kaugnayan sa parehong sitwasyon.
Nakatuon ang kasalukuyang kahilingan para sa pag-aresto sa mga operasyon noong 2017. Sinusuri naman ang iba pang umano’y krimen, kabilang ang mga kamakailang kalupitan sa Rakhine State, sa pamamagitan ng mga pagsisikap sa pangangalap ng ebidensiyang may mas malawak na mandato.
Naglabas na ng mga warrant ang Argentina, ngunit wala pang nagsisimulang paglilitis
Mas malayo na ang narating ng kaso sa Argentina sa proseso kumpara sa iba pang pambansang pagsisikap na inilalarawan dito. Ayon sa legal na update noong Pebrero 2025 ng Global Justice Center, nagkaloob si Hukom María Romilda Servini de Cubría ng mga warrant laban sa 25 katao, kabilang sina Min Aung Hlaing at deputy military commander Soe Win. Sa isang sumunod na ulat, 24 ang kabuuang bilang.
Tungkol ang mga warrant sa umano’y genocide at mga krimen laban sa mga Rohingya, kabilang ang aggravated murder, seksuwal na pang-aabuso at pagpapahirap. Ang genocide ay tumutukoy sa ilang partikular na gawaing ginawa sa layuning wasakin, sa kabuuan o bahagi, ang isang protektadong pambansa, etniko, panlahi o panrelihiyong grupo.
Naghain ng reklamo ang Burmese Rohingya Organisation UK, na kilala bilang BROUK, noong Nobyembre 2019. Tinanggap ng Argentina ang kaso noong Nobyembre 2021. Hiniling ni Pederal na Tagausig Guillermo Marijuán noong 28 Hunyo 2024 ang pag-aresto, pandaigdigang paghahanap at pagtatanong sa 25 opisyal, at pinagbigyan ng hukom ang kahilingang iyon noong Pebrero 2025.
Ginagamit ng Argentina ang unibersal na hurisdiksiyon, isang legal na prinsipyong nagpapahintulot sa mga pambansang awtoridad na litisin ang ilang mabibigat na pandaigdigang krimeng ginawa sa ibang bansa, kahit dayuhan ang mga biktima at suspek. Nasa yugto pa rin ng imbestigasyon ang kaso sa Argentina at hindi pa naihaharap sa paglilitis.
Kasama rin sa kaso ang mga dating pinunong sibilyan na sina Aung San Suu Kyi at Htin Kyaw. Sinabi ng BROUK na mga opisyal lamang ng militar ang hiniling nitong patawan ng warrant at wala itong iniharap na ebidensiya laban sa dalawang pinunong ito. Sila ang idinagdag ng tagausig sa sarili niyang hakbang, at tinanggihan ng hukuman ang kahilingan ng BROUK na muling suriin ang pagsama sa kanila dahil sa kalagayang pampolitika sa Myanmar.
Kung paano umusad ang mga legal na pagsisikap
Ipinakikita ng kronolohiya kung paano umusad sa magkakaibang landas sa loob ng ilang taon ang mga reklamo ng mga nakaligtas, pandaigdigang imbestigasyon at mga desisyon ng mga pambansang hukuman.
- Agosto hanggang Disyembre 2017: Saklaw ng kahilingan ng tagausig ng ICC para sa pag-aresto ang panahong ito, kasunod ng mga operasyong militar laban sa mga Rohingya sa Rakhine State.
- Nobyembre 2019: Naghain ang BROUK ng reklamo nito sa Argentina, at pinahintulutan ng mga hukom ng ICC ang imbestigasyon sa Bangladesh/Myanmar.
- Nobyembre 2021: Tinanggap ng Argentina ang kaso batay sa unibersal na hurisdiksiyon.
- Marso 2022: Naghain ang Myanmar Accountability Project ng reklamo tungkol sa pagpapahirap sa Turkey.
- 2023: Umusad ang mga reklamo o petisyon sa Germany, Indonesia at Pilipinas, ngunit tinanggihan ang bawat isa.
- 27 Nobyembre 2024: Humiling si Khan ng warrant de arrest ng ICC para kay Min Aung Hlaing.
- 13 Pebrero 2025: Naglabas ang hukom sa Argentina ng mga warrant para sa 25 opisyal.
- 10 Nobyembre 2025: Nagpatibay ang mga hukom ng ICC ng tuntuning karaniwang naggagawang kumpidensiyal ang mga kahilingan para sa pag-aresto at mga kaugnay na desisyon.
Nakaaapekto ang huling pagbabagong ito sa dami ng impormasyong malalaman ng publiko tungkol sa mga susunod na paglilitis ng ICC. Sa ilalim ng regulasyon 23 ter, karaniwang itinatakda bilang lihim o selyado ang mga kahilingan at kaugnay na desisyon, maliban kung magpasya ang mga hukom na iba ang gawin. Maaari ring kumpirmahin ng mga hukom sa publiko ang isang warrant kung makatutulong ito upang mapigilan ang mga krimen o mapahusay ang posibilidad ng pag-aresto.
Kalagayan ng iba pang limang pambansang pagsisikap
Nakatanggap ang Germany noong Enero 2023 ng reklamo mula sa Fortify Rights at 16 na tao mula sa Myanmar. Hiniling nito ang imbestigasyon sa umano’y genocide, mga krimen sa digmaan at mga krimen laban sa sangkatauhan, na sumasaklaw kapwa sa mga operasyong laban sa mga Rohingya noong 2016 at 2017 at sa mga pang-aabuso matapos ang kudeta. Batay ang reklamo sa mga panayam sa mahigit 1,000 nakaligtas.
Tumanggi ang mga pederal na tagausig ng Germany na magbukas ng imbestigasyon noong Nobyembre 2023, bahagyang dahil walang suspek sa Germany. Pinahihintulutan ng batas ng Germany ang malawak na unibersal na hurisdiksiyon, ngunit binibigyan nito ng pagpapasya ang mga tagausig sa mga kasong walang kaugnayan sa bansa.
Tinanggihan ng Constitutional Court ng Indonesia noong Abril 2023 ang petisyong naglalayong alisin ang paghihigpit batay sa nasyonalidad sa Human Rights Court Law. Hinamon ng mga petitioner na sina Marzuki Darusman, Muhammad Busyro Muqoddas at ng Alliance of Independent Journalists ang pananalitang naglilimita sa kaugnay na hurisdiksiyon sa mga krimeng ginawa ng mamamayan ng Indonesia.
Sa Pilipinas, naghain noong Oktubre 2023 ng reklamo ang limang biktimang Chin at kanilang mga pamilya laban sa sampung opisyal ng militar, kabilang si Min Aung Hlaing. Ikinatwiran nilang may naganap na mga pagpatay, pagputol o pagwasak sa mga bahagi ng katawan, pagsunog sa daan-daang tahanan, pagsira sa mga simbahan at paggamit sa ayuda bilang sandata sa Chin State. Pangunahing umasa sila sa Republic Act No. 9851, ang batas ng Pilipinas tungkol sa genocide, mga krimen laban sa sangkatauhan at mga paglabag sa pandaigdigang makataong batas. Tinanggihan ang petisyon at nagplano ang mga nagsakdal na umapela.
Tungkol ang reklamo sa Turkey sa umano’y pagpapahirap sa sentro ng interogasyon ng militar na Yay Kyi Ai sa Mingaladon Township sa Yangon. Ayon sa legal na update noong Pebrero 2025, hindi pa naglalabas ng pasya ang mga awtoridad ng Turkey.
Nagsimula ang Metropolitan Police ng Britain ng mga sistematikong imbestigasyong sumasaklaw sa mga sitwasyong iniimbestigahan ng ICC, kabilang ang Bangladesh/Myanmar. Nangangalap ang mga imbestigasyong ito ng ebidensiya tungkol sa padron ng mga krimen, sa halip na magsimula sa iisang suspek o insidente, at maaari itong maglatag ng batayan para sa mga susunod na kaso.
Pag-uugnay ng testimonya ng mga nakaligtas sa mga paglilitis
Makikita sa mga pagtataya ng pagkamatay, paglilikas at pagkawasak ang lawak ng umano’y karahasan noong 2017. Inilalarawan sa ulat ng United Nations na sistematikong pinatay ang humigit-kumulang 10,000 Rohingya at sinunog ang mahigit 300 nayon; sa isa pang malawak na binabanggit na pagtataya, hindi bababa sa 6,700 ang nasawi. Pinalayas ang mahigit 740,000 katao sa operasyon noong 2017, habang lumampas sa isang milyon ang kabuuang bilang ng mga Rohingyang lumikas patungong Bangladesh.
Itinatag noong 2018 ang Independent Investigative Mechanism for Myanmar ng UN, na kilala bilang IIMM, upang mangalap at mag-ingat ng ebidensiya ng mabibigat na pandaigdigang krimeng ginawa sa Myanmar mula 2011. Higit pa sa mga kasong may kinalaman sa mga Rohingya ang mandato nito at kabilang dito ang mga umano’y krimen laban sa iba pang komunidad.
Ayon sa paliwanag ng mekanismo tungkol sa pakikipagtulungan nito sa ICC, nagbahagi ito ng malawak na ebidensiya at pagsusuri sa mga tagausig. Magkasama rin nitong kinapanayam ng mga imbestigador ang mga biktima ng seksuwal na karahasan at mga krimen laban sa mga bata, katuwang ang ICC.
Inilarawan sa ikapitong ulat ng IIMM, na inilabas noong Hulyo 2025, ang koleksiyon nitong may 28 milyong piraso ng impormasyon, kung saan mahigit 1.2 milyon ang naibahagi. Bahagi rin ng kaso ng tagausig ng ICC ang testimonya ng mga tagaloob, mga dokumento, materyal na siyentipiko at biswal na ebidensiya.
Isinalaysay ni Tun Khin, pinuno ng BROUK, ang pagdadala sa mga babaeng Rohingya sa pamamagitan ng Bangladesh upang tumestigo sa Argentina. Ipinakikita ng kanilang testimonya kung paano direktang makatutulong sa isang imbestigasyon ang mga nakaligtas na nakatira nang malayo sa bansang pinagdarausan ng paglilitis.
Sino talaga ang magsasagawa ng pag-aresto?
Walang sariling puwersa ng pulisya ang ICC. Umaasa ito sa mga pambansang awtoridad upang ipatupad ang mga warrant nito; kinilala ng IIMM ang 125 bansang kasapi bilang hanay ng mga bansang nagpapatupad para sa korte. Kaya nakasalalay sa pakikipagtulungan ng mga pamahalaan at kanilang mga ahensiya ng pagpapatupad ng batas ang pag-aresto at pagsuko ng mga suspek.
Maaaring humiling ang Argentina ng mga Red Notice ng Interpol batay sa mga utos ng hukuman nito. Hinihiling ng Red Notice sa mga awtoridad sa buong mundo na hanapin at pansamantalang arestuhin ang isang tao habang isinasaalang-alang ang ekstradisyon, pagsuko sa korte o katulad na legal na proseso. Ang mga pambansang awtoridad ang nagpapasya tungkol sa pag-aresto batay sa umiiral na batas.
Tinanggihan ng mga awtoridad ng militar ng Myanmar ang kapangyarihan ng ICC matapos ang kahilingan noong Nobyembre 2024, at iginiit na hindi kasapi ng korte ang bansa. Hinamon din ng China ang hurisdiksiyon ng korte sa isang bansang hindi kasapi ng Rome Statute. Ibinatay ng mga hukom ng ICC ang hurisdiksiyon nito sa Bangladesh/Myanmar sa bahaging tumawid sa hangganan ang mga umano’y krimen.
Nanawagan sina Kyaw Moe Tun, embahador ng Myanmar sa UN, at Volker Türk, pinuno ng karapatang pantao ng UN, sa Security Council na iakyat sa ICC ang mas malawak na sitwasyon sa Myanmar. Magbibigay iyon ng isa pang paraan upang tugunan ang mga umano’y krimen na lampas sa kasalukuyang ugnayan sa Bangladesh.
Iba ang landas na tinatahak ng International Court of Justice. Tungkol ang kasong genocide ng Gambia sa pananagutan ng Myanmar bilang estado sa ilalim ng Genocide Convention, samantalang ang mga paglilitis sa ICC at Argentina ay tungkol sa pananagutang kriminal ng mga indibidwal.
Patuloy ang akses diplomatiko at paghihirap ng mga sibilyan
Pinanatili ng Pilipinas ang pagbubukod ng ASEAN sa matataas na pinunong militar ng Myanmar sa mga summit nito. Inanunsiyo ng kagawaran ng ugnayang panlabas ng Pilipinas na sa halip ay magpapadala ang Myanmar ng direktor ng departamento nito para sa mga usapin ng ASEAN sa summit sa Maynila na nakatakda sa 15 hanggang 17 Nobyembre. Inaasahan din noong 19 Nobyembre ang isang pasya sa kaso ng Gambia sa ICJ.
Hindi na pinadadalo ng ASEAN sa mga summit nito ang matataas na pinunong militar mula Oktubre 2021, dahil sa hindi pagtupad sa Five Point Consensus na napagkasunduan noong Abril ng taong iyon. Nanawagan ang plano para sa agarang pagtigil ng karahasan, pag-uusap ng lahat ng panig at pagtatalaga ng espesyal na sugo ng ASEAN.
Nakipag-ugnayan pa rin ang ilang pamahalaan kay Min Aung Hlaing. Ipinagtanggol ng Malaysia at Thailand ang pagpapatuloy ng pagdaraos ng mga pulong sa kanya bilang praktikal na paraan upang tugunan ang mga refugee at suliranin sa kanilang mga hangganan. Kaya nananatili sa kanya ang ilang akses diplomatiko kahit nililimitahan ng rehiyonal na bloke ang pakikilahok niya sa pagtitipon ng mga pinuno nito.
Nagbibigay ng patuloy na dahilan para agarang kumilos sa mga legal na pagsisikap ang pinsalang dinaranas ng mga sibilyan. Nagtala ang mga bilang ng UN na binanggit kasabay ng desisyon tungkol sa summit ng hindi bababa sa 8,384 sibilyang pinatay ng mga puwersa ng pamahalaan mula nang maganap ang kudeta at mahigit apat na milyong lumikas. Binanggit naman ng Human Rights Watch ang mahigit 32,000 inarestong tumutol sa pamumuno ng militar at hindi bababa sa 2,300 naiulat na pagkamatay habang nakapiit.
Para sa mga pamilyang apektado, magkakaibang bahagi ng kanilang paghihirap ang tinutugunan ng iba’t ibang landas sa hukuman. Mas malawak ang saklaw ng imbestigasyon ng Argentina sa mga umano’y krimen laban sa mga Rohingya kaysa sa kasong may kaugnayan sa Bangladesh sa ICC. Layunin naman ng mga reklamo sa Pilipinas at Turkey na papanagutin ang mga responsable sa umano’y mga pang-aabuso matapos ang kudeta. Iisa ang praktikal na pangangailangan ng mga ito: isang hukuman na may hurisdiksiyon, mapakikinabangang ebidensiya at mga awtoridad na handang kumilos.
Mga Pangunahing Punto
- Naglabas ang Argentina ng mga warrant de arrest para sa 25 opisyal ng Myanmar noong 13 Pebrero 2025, kabilang si Min Aung Hlaing.
- Tungkol ang kahilingan ng tagausig ng ICC noong Nobyembre 2024 para sa pag-aresto sa umano’y deportasyon at pag-uusig sa mga Rohingya noong 2017.
- Nasa magkakaibang yugto na ang mga legal na pagsisikap sa anim na bansa, kabilang ang mga imbestigasyon, warrant at tinanggihang petisyon.
- Nasa ilalim pa rin ng imbestigasyon ang kaso sa Argentina at hindi pa ito umaabot sa paglilitis.
- Nagbabahagi ang IIMM ng ebidensiya sa mga institusyong nagsusulong ng katarungan, kabilang ang testimonya at pagsusuri ng mga nakaligtas.
- Nakasalalay sa mga pambansang awtoridad ang mga pag-aresto, habang patuloy na nahaharap ang mga sibilyan sa karahasan, pagkakapiit at sapilitang paglilikas.






