Hinahamon ng mga aktibista sa Thailand ang pagharang sa panukalang ibalik ang mga parusang kriminal noong panahon ng kudeta

Hinarang sa parlamento ang petisyong may 59,503 lagda

Naghahanda ang isang kampanya sa Thailand na suportado ng 59,503 lumagda na umapela laban sa pasya ng parlamento na pigilan ang pag-usad ng panukalang batas nito sa proseso ng petisyon ng publiko. Layunin ng panukala na ipawalang-bisa ang Kautusan Blg. 41 ng Pambansang Konseho para sa Repormang Administratibo, isang hakbang na iniugnay sa kudeta noong Oktubre 6, 1976 at nagdagdag ng mga parusang kriminal, kabilang ang mga nakasaad sa Seksyon 112.

Ang alitan ay tungkol sa mga pagbabago sa mga parusa sa 12 seksyon ng Kodigo Penal. Ang pinakasensitibo sa pulitika ay ang probisyon sa Seksyon 112, ang batas na nagpoprotekta sa monarkiya. Ayon kay Piyabutr Saengkanokkul, kalihim-heneral ng Progressive Movement, kapag pinawalang-bisa ang kautusan, magiging tatlong taon ang pinakamataas na sentensiya ng pagkakakulong, mula sa kasalukuyang saklaw na tatlo hanggang 15 taon.

Ayon sa mga nangangampanya, tuwirang may kinalaman sa mga karapatan sa ilalim ng konstitusyon ang pagpapababa ng parusa sa pagpapahayag. Sinabi ng mga opisyal ng parlamento na hindi kabilang ang panukala sa mga paksang maaaring ihain ng mga mamamayan sa paraang ito, at may mga problema rin sa pamagat at pormat ng pagkakasulat nito.

Noong Nobyembre 9, 2026, nilinaw ni Sirote Phaetphan, kalihim-heneral ng Kapulungan ng mga Kinatawan, kung sino ang nagpasya. Bagaman nakatuon kay House Speaker Sophon Saram ang kampanya at mga pagtutol ng mga pulitiko, sinabi ni Sirote na si Lertsak Phatthanachaikun, ikalawang pangalawang pangulo ng kapulungan, ang naglabas ng pasya sa ilalim ng kapangyarihang ipinagkaloob ng pangulo.

Plano ng kampanya na magtungo sa parlamento sa Nobyembre 10 upang kuwestiyunin ang pasya. Ang agarang usapin ay kung maaari bang mapasama ang panukala sa proseso ng paggawa ng batas sa pamamagitan ng inisyatiba ng mamamayan. Ayon sa mga opisyal ng parlamento, maaari itong magsumite ng binagong panukalang batas, samantalang nais ng mga nangangampanya na muling suriin ang pasya.

Mga pagbabagong isinusulong ng panukala

Binago ng Kautusan Blg. 41 ang Kodigo Penal matapos ang mga pangyayari noong Oktubre 6, 1976. Layunin ng kampanyang alisin ang mga bakas ng kudetang iyon na ipawalang-bisa ang kautusan at baguhin ang mga parusang ipinataw nito sa 12 seksyon.

Naging sentro ng usaping pampubliko ang Seksyon 112 dahil sa epekto nito sa pampulitikang pagpapahayag at sa haba ng pagkakakulong na ipinahihintulot nito. Ayon sa paliwanag ni Piyabutr tungkol sa panukala, ibababa ang pinakamataas na sentensiya mula 15 taon tungong tatlong taon, o bawas na 12 taon. Tatlong taon din mismo ang pinakamababang sentensiya sa kasalukuyan.

Ayon sa paglalahad ni Piyabutr, ibabalik nito ang parusang umiiral bago ang Oktubre 6, 1976. Kaya nakatuon ang panukala sa tindi ng parusa habang nananatiling krimen ang paglabag sa Seksyon 112.

Para sa mga nahaharap sa kasong may kaugnayan sa pagpapahayag, kongkretong usapin ang haba ng posibleng sentensiya ng pagkakakulong. Iniuugnay ng mga nangangampanya ang panukala sa kalayaan sa pagpapahayag, habang nanawagan din si Sasinan Thammanithinan, mambabatas ng People's Party, ng pagiging patas para sa mga taong apektado ng mga kasong may kinalaman sa pampulitikang pagpapahayag.

Bakit sinasabi ng parlamento na hindi maaaring magpatuloy ang panukala

Ibinatay ng kalihiman ng parlamento ang posisyon nito sa Seksyon 133(3) ng Konstitusyon at sa Batas tungkol sa Paghahain ng mga Panukalang Batas ng mga Mamamayan, na pinagtibay noong 2021. Sa prosesong ito, maaaring magpanukala ang mga mamamayan ng mga batas tungkol sa Kabanata III, na sumasaklaw sa mga karapatan at kalayaan, o Kabanata V, na sumasaklaw sa mga tungkulin ng estado.

Sinabi ni Sirote na sinuri ng mga opisyal ang panukala at napag-alamang tungkol ito sa pagbabago ng mga parusang kriminal. Napagpasyahan nilang hindi ito kabilang sa mga kabanatang itinatakda ng konstitusyon para sa inisyatiba ng mamamayan.

Tinutukoy rin ng kalihiman ang problema sa pagkakasulat. Ayon kay Sirote, hindi tugma sa pamagat at pangunahing layunin ng panukalang batas ang mga pagbabago sa mga parusa sa Kodigo Penal, at hindi rin sinunod ng teksto ang wastong pormat sa pag-amyenda sa kodigo.

Sinabi niyang kinontak ng mga opisyal ang 26 na taong itinukoy bilang mga tagapag-organisa ng inisyatiba at hiniling na baguhin nila ang burador. Nanatili ang mga tagapag-organisa sa orihinal na isinumite nila, at saka ipinasa kay Lertsak ang usapin upang pagpasyahan.

Magkaibang grupo sa kampanya ang tinutukoy ng 26 na tagapag-organisa at 59,503 lumagda: ang mga nagpasimula ng paghahain sa parlamento at ang mas malawak na pangkat ng mga sumusuporta rito. Nakatuon ang paliwanag ni Sirote sa mga tagapag-organisadong nakausap ng mga opisyal.

Bakit sinasabi ng mga nangangampanya na may kinalaman sa karapatan ang mga parusang kriminal

Payak ang pangunahing argumento ng kampanya: naaapektuhan ng batas na naglilimita sa pagpapahayag o nagpapahintulot ng pagkakakulong ang mga kalayaan ng isang tao sa ilalim ng konstitusyon. Kaya dapat masaklaw ng batas tungkol sa mga karapatan at kalayaan ang pagbabago sa naturang batas.

Sinabi ni Sasinan, mambabatas ng People's Party, na tuwirang may kaugnayan sa proteksiyon ng konstitusyon ang pagbabago sa mga parusang ipinapataw sa pagpapahayag. Hinimok niya ang pangulo ng kapulungan na muling isaalang-alang ang pasya, ilahad ang mga batayan nito at pahintulutang talakayin ang panukala sa pamamagitan ng paghahain ng isang mambabatas.

Gayundin ang argumento ni Piyabutr sa isang pahayag noong Nobyembre 8. Nililimitahan ng mga krimen ang kalayaan ng indibidwal, aniya, at inaalis ng pagkakakulong ang kalayaan ng isang tao. Sa pananaw niya, saklaw ng Kabanata III ang mga ugnayang ito.

Nakasalalay ang di-pagkakasundo sa kung gaano kalawak ang pagbibigay-kahulugan ng parlamento sa batas tungkol sa mga karapatan. Itinuturing ng kalihiman na panukala ito tungkol sa parusang kriminal na hindi saklaw ng pinahihintulutang proseso ng mamamayan. Para naman sa mga tumututol dito, ang epekto ng mga parusang iyon sa kalayaan ang dahilan kung bakit dapat itong mapasama sa prosesong iyon.

Tinututulan din ng mga kumukuwestiyon sa pasya ang pagtukoy nito sa mga Seksyon 64 at 68 ng konstitusyon, na may kinalaman sa patakaran ng konstitusyon at pangangasiwa ng katarungan. Ayon sa argumento laban sa pasya, hindi tuwirang sinasagot ng mga probisyong ito kung maaaring magpasimula ang mga mamamayan ng partikular na panukalang batas na ito.

Magkaibang hakbang ang paghahain ng panukalang batas at pagpapatibay nito

Kabilang sa pangangatwirang kinukuwestiyon ng mga tumututol ang pahayag na tuwirang kapangyarihan ng estado ang pagtatakda ng mga parusang kriminal. Tugon naman ng mga ito na mananatili pa rin sa parlamento ang pagpapasya kung magiging batas ang panukalang ihahain ng mga mamamayan.

Binibigyan ng inisyatiba ng mamamayan ang publiko ng paraan upang maipasok ang isang panukala sa proseso ng paggawa ng batas. Dadaan pa ang burador sa pagsasaalang-alang ng parlamento, kabilang ang Kapulungan ng mga Kinatawan at Senado. Hindi binabago ng mga lagda lamang ang umiiral na Kodigo Penal.

Ipinapaliwanag ng pagkakaibang ito kung bakit napakahalaga para sa mga nangangampanya ang paunang pagsusuri sa panukala. Agad nilang layuning makapasok sa talakayang pambatasan, kung saan maaaring suriin, baguhin o tanggihan ng mga halal na kinatawan ang panukala.

Sinabi ni Natthaphong Ruengpanyawut, lider ng People's Party, na maghahain ang partido niya ng nakasulat na pagtutol sa paggamit ng kapangyarihan upang harangin ang panukala ng mamamayan. Tinanong niya kung bakit naiiba ang pagtrato rito kumpara sa iba pang mga inisyatiba ng publiko na umabot sa pagsasaalang-alang ng parlamento.

Tinutukoy rin ng hamon ang mga panukalang isinaalang-alang ng ika-25 hanggang ika-27 Kapulungan ng mga Kinatawan na lumikha ng mga krimen, nagbago ng mga parusang kriminal o nagpawalang-bisa sa mga batas na may parusang kriminal. Ayon sa mga tumututol sa pasya, pinahintulutan ng mga naunang desisyong iyon ang mga mamamayan na magpasimula ng batas sa ilalim ng Kabanata III at V.

Maaaring magbukas muli ng daan ang muling pagsulat sa panukalang batas

Sinabi ni Sirote na handa pa rin ang kalihiman na magpayo sa mga tagapag-organisa o tumulong sa pagbuo ng bagong panukala. Inilarawan niya na nasa yugto pa lamang ng panukala ang usapin at sinabing maaaring magharap ng binagong panukalang batas.

Tinutugunan ng paanyayang iyon ang mga alalahanin ng kalihiman tungkol sa pamagat, pangunahing layunin at pormat ng pag-amyenda sa teksto. Haharap din ang panibagong paghahain sa mahalagang tanong kung kabilang ang paksa nito sa saklaw ng konstitusyon para sa mga inisyatiba ng mamamayan.

Nais ng mga nangangampanya na muling isaalang-alang ang pasya dahil hindi sila sang-ayon sa interpretasyon nito sa kanilang mga karapatan. Sa planong apela nila sa pangulo ng kapulungan, hihilingin nilang balikan ng parlamento ang hadlang sa halip na palitan lamang ang kasalukuyang burador.

Sinabi ni Sirote na handang pakinggan ng parlamento ang mga tagapag-organisa at iminungkahing maaari silang makipagpulong sa yunit para sa mga panukalang pambatas. Binigkas niya ang mga pahayag noong Nobyembre 9, bago ang nakaplanong pagpunta ng kampanya kinabukasan.

Hindi pa tiyak ang magiging landas ng paghamon sa hukuman

Nagmungkahi si Piyabutr ng isa pang posibleng paraan: hilingin sa Hukuman Administratibo na suriin ang pasya. Ayon sa argumento niya, kahawig ng isang utos administratibo, gaya ng opisyal na pasyang nagbibigay o tumatanggi sa pahintulot, ang desisyong nakaaapekto sa karapatang maghain ng panukalang batas.

Kinikilala niya na may suliraning legal. Karaniwang itinuturing na pinal ang mga pasyang ginawa sa loob ng larangan ng lehislatura, maliban kung may batas na nagtatakda ng natatanging paraan upang kuwestiyunin ang mga ito. Iminumungkahi niya na sa halip ay ituon ng hukuman ang pansin sa nilalaman ng pasya at epekto nito sa mga karapatan ng indibidwal.

Hindi pa nasusubukan ang pagdulog sa hukuman sa mga kalagayang inilarawan niya. Sinabi ni Piyabutr na wala pang umiiral na legal na pamarisan para sa argumento niya, kaya hindi pa tiyak kung tatanggapin ng hukuman ang gayong hamon.

Ginunita niya ang isang katulad na alitan noong 2011, nang lumahok siya sa kampanyang kinasangkutan ng grupong Nitirat at ng Komite ng Kampanya para Amyendahan ang Artikulo 112. Inalis sa proseso ng inisyatiba ng mamamayan ang panukalang amyendahan ang Seksyon 112 dahil hindi umano ito tungkol sa Kabanata III.

Hindi nagsampa ng kaso sa Hukuman Administratibo ang kampanyang iyon, aniya. Kaya kakailanganin ng kasalukuyang mungkahi niya na tahakin ng mga tagapag-organisa ang paraang legal na hindi sinubukan ng naunang kampanya.

Maaaring ihain ng 20 mambabatas ang panukala

Ang isa pang paraang iminungkahi ni Piyabutr ay ang paghahain ng hindi bababa sa 20 miyembro ng Kapulungan ng mga Kinatawan. Iba ang daluyan nito sa ilalim ng konstitusyon kumpara sa inisyatiba ng mamamayan na pinagtatalunan ngayon.

Nanawagan si Sasinan na talakayin ang panukala sa parlamento sa paraang iyon. Tungkol naman sa pagtrato sa pampublikong paghahain ang ipinahayag na nakasulat na pagtutol ni Natthaphong; walang petsa ng paghahain ng panukalang itataguyod ng 20 mambabatas sa mga pahayag na tinatalakay rito.

Tinalakay rin ni Piyabutr ang posisyon ng Hukuman Konstitusyonal tungkol sa Seksyon 112. Sa interpretasyon niya, nag-iiwan pa rin ng puwang ang pasya nito para sa mga panukalang nagpapababa ng mga parusa o naghihiwalay sa mga paglabag na pang-iinsulto, paninirang-puri at pagbabanta. Ito ang legal na pagtataya niya sa pasya.

Giit niya, maaaring kumilos ang mga mambabatas upang suportahan ang karapatan ng mga mamamayan na magpanukala ng batas habang isinasaalang-alang ang sitwasyong pampulitika. Magkakaibang panig ang bibigyan ng pananagutan ng dalawang mungkahi niya: mga hukom ang magpapasya kung maaaring magpatuloy ang paghamon sa hukuman, samantalang mga mambabatas ang magpapasya kung itataguyod nila ang panukalang batas.

Mahahalagang petsa sa alitan

Iniuugnay ng kasalukuyang komprontasyon ang isang hakbang tungkol sa mga parusang kriminal noong 1976 sa alitan tungkol sa pagpasok sa proseso ng parlamento na nagaganap noong Nobyembre 2026. Nagsisilbing paghahambing ang naunang kampanya noong 2011 na binanggit ni Piyabutr.

• Oktubre 6, 1976: Nauna ang mga pangyayaring iniugnay sa kudeta sa Kautusan Blg. 41, na nagdagdag ng mga parusang kriminal, kabilang ang mga nakasaad sa Seksyon 112.
• 2011: Lumahok si Piyabutr sa kampanyang naglalayong amyendahan ang Seksyon 112, na nakaranas ng katulad na paghihigpit sa mga panukala ng mamamayan.
• Nobyembre 8, 2026: Inilahad ni Piyabutr ang mga pagtutol niya at ang mga posibleng paraan sa pamamagitan ng hukuman at paghahain ng mga mambabatas.
• Nobyembre 9, 2026: Ipinaliwanag ni Sirote ang posisyon ng kalihiman at tinukoy si Lertsak, ikalawang pangalawang pangulo ng kapulungan, bilang nagpasya.
• Nobyembre 10, 2026: Nagplano ang mga tagapag-organisa ng kampanya na magtungo sa parlamento upang tutulan ang pasya.

Ang susunod na nakatakdang hakbang ay ang pagpunta ng kampanya sa parlamento. Ang pangunahing pagpipilian ay kung maipapasok sa talakayang pambatasan ang mga iminungkahing pagbabago sa parusa sa pamamagitan ng muling pagsasaalang-alang, muling pagsulat sa panukala o pagtaguyod dito ng mga mambabatas.

Mahahalagang punto

• Hinahamon ng kampanyang sinusuportahan ng 59,503 lumagda ang pasyang pumigil sa pag-usad ng panukalang batas nito sa proseso ng inisyatiba ng mamamayan.
• Tungkol ang panukala sa mga parusa sa 12 seksyon ng Kodigo Penal at sa pagpapawalang-bisa sa Kautusan Blg. 41.
• Ayon kay Piyabutr, ibabalik ng pagbabago sa Seksyon 112 ang pinakamataas na sentensiya sa pagkakakulong na tatlong taon, mula sa kasalukuyang saklaw na tatlo hanggang 15 taon.
• Binabanggit ng kalihiman ng parlamento ang mga limitasyon sa saklaw ng konstitusyon at mga problema sa pagkakasulat, ngunit nag-aalok na tumulong sa bagong paghahain.
• Ayon kay Sirote, si Lertsak, ikalawang pangalawang pangulo ng kapulungan, ang nagpasya sa ilalim ng ipinagkaloob na kapangyarihan.
• Nais ng mga nangangampanya na muling isaalang-alang ang pasya; kabilang sa iba pang mungkahing paraan ang hindi pa nasusubukang paghamon sa hukuman at paghahain ng hindi bababa sa 20 mambabatas.