Hinimok ng Thailand ang Myanmar na Ilayo ang Labanan sa Hangganan Habang Nalalapit ang Pagbisita sa Nobyembre 12

Mga nasugatan sa hangganan, dagdag-presyon sa diplomatikong pag-uusap

Hiniling ng Thailand sa Myanmar na ilayo sa teritoryo ng Thailand ang mga operasyong militar matapos makapinsala sa mga ari-arian at makasugat ng isang sibilyang Thai ang labanan sa kahabaan ng kanilang magkaparehong hangganan. Plano ni Deputy Prime Minister at Foreign Minister Sihasak Phuangketkeow na bumisita sa Myanmar sa Nobyembre 12, kung saan direktang tatalakayin ang mga alalahanin sa kaligtasan kaugnay ng ugnayan ng Myanmar sa mga kapitbahay nito sa Timog-Silangang Asya.

Inilahad ni Sihasak ang isyu sa isang pag-uusap sa telepono na tumagal nang humigit-kumulang 10 minuto kasama si Myanmar Foreign Minister Tin Maung Swe noong Nobyembre 3. Mula sa Beijing, kung saan dumalo siya sa ika-11 pulong ng Mekong-Lancang Cooperation, sinabi niyang dapat iwasang maapektuhan ang Thailand ng mga operasyon laban sa mga grupong etnikong armado, lalo na ng mga airstrike malapit sa hangganan.

Ang agarang alalahanin ay ang kaligtasan ng mga taong naninirahan sa tabi ng hangganang may habang 2,416 kilometro, o 1,501 milya. Naospital sa Mae Sot noong Oktubre 29 ang isang babaeng Thai matapos siyang masugatan ng artileryang pinaputok mula sa Myawaddy Township ng Myanmar. Iniulat din ng mga awtoridad ng Thailand ang pinsala sa mga ari-arian dulot ng labanan, at pinaigting ng Thailand ang seguridad sa kahabaan ng kanlurang hangganan nito.

Hindi lamang pag-iwas sa panibagong pagkakasugat ang mensahe ni Sihasak. Nais ng Thailand na muling makalahok nang mas ganap ang Myanmar sa Association of Southeast Asian Nations, o ASEAN, ngunit sinabi niyang nakasalalay ang pag-usad sa pagbawas ng karahasan at pagpapabuti ng mga kondisyon para sa usapang pangkapayapaan.

Pinagsasama ng planong pagbisita ang dalawang layuning ito: protektahan ngayon ang mga komunidad ng Thailand at humingi ng mga pangakong maaaring humubog sa diplomasya sa rehiyon. Nakatakdang magpulong ang mga lider ng ASEAN sa Maynila sa Nobyembre 16–18, bagaman sa naunang iskedyul na binanggit para sa pagbisita ay nakasaad na gaganapin ang summit sa Nobyembre 15–17.

Ano ang nangyari sa hangganan?

Naganap ang pagkasugat sa Mae Sot matapos magpaputok ng artilerya mula sa Myawaddy Township sa Karen State, kung saan tumindi noong Oktubre ang labanan sa pagitan ng militar ng Myanmar at ng Karen National Liberation Army. Nasa panig ng Thailand ang Mae Sot, kaya direktang ikinababahala ng mga awtoridad ng Thailand ang insidente.

Itinakda ng mga awtoridad ng Thailand sa isa ang bilang ng mga sibilyang nasugatan at sinabing may mga ari-ariang napinsala. Sa pahayag na inilathala ng media ng estado noong Nobyembre 4, sinisi ng militar ng Myanmar ang mga grupong etnikong armado at mga puwersang sumusuporta sa demokrasya sa pagkasugat ng babae. Pinagtatalunan pa rin kung sino ang may pananagutan sa partikular na pagpapaputok na nakasugat sa kanya.

May isa pang insidente noong Oktubre 31, nang bombahin ng mga sasakyang panghimpapawid ng militar ng Myanmar ang isang base ng Karen National Union malapit sa hangganan, sa Hpapun Township. Napinsala ang ilang gusali, ngunit walang iniulat na nasawi o nasugatan sa pag-atakeng iyon. Nagdulot ng takot ang mga airstrike sa mga residenteng Thai sa kabilang panig ng hangganan, sa Mae Hong Son Province.

Ipinaliliwanag ng dalawang insidente kung bakit kapwa binabanggit ng Bangkok ang pagpapaputok ng artilerya at mga operasyong panghimpapawid. Nasugatan ang babae malapit sa Myawaddy, samantalang naganap ang mga airstrike sa mas hilagang bahagi, malapit sa Hpapun. Kaya sumasaklaw sa mahigit isang lugar sa hangganan ang mga alalahanin ng Thailand.

Hiniling ng Thailand na ilayo ang mga operasyong militar

Sinabi ni Sihasak kay Tin Maung Swe na hindi dapat makaapekto sa Thailand ang mga operasyong militar ng Myanmar at dapat isagawa ang mga airstrike nang malayo hangga't maaari sa hangganan ng Thailand. Layunin ng kanyang kahilingan na manatili sa loob ng Myanmar ang mga epekto ng labanan sa halip na umabot ang mga ito sa mga komunidad sa karatig-bansa.

Para sa mga naninirahan sa hangganan, nangangahulugan ito ng pagpigil sa mga bala, pagsabog o iba pang epekto ng mga pag-atake na magdulot ng pinsala o makasugat sa panig ng Thailand. Para sa pamahalaan, usapin din ito ng soberanya, ang karapatan ng isang bansa na pamahalaan at protektahan ang sarili nitong teritoryo.

Ayon kay Sihasak, kinilala ni Tin Maung Swe ang mga alalahanin ng Thailand at nangakong agad itong ipararating sa pamunuan ng Myanmar. Ang susunod na nakatakdang pagkakataon para sa direktang pag-uusap ay ang kanilang pagkikita sa Nobyembre 12.

Bakit mahalaga ang Hpapun sa labanan

Pinagtatalunan ang Hpapun sa loob ng mahigit dalawang taon mula nang makuha ng Karen National Liberation Army ang bayan noong Marso 2024. Ito ang armadong sangay ng Karen National Union, o KNU, isang organisasyong etniko na kasangkot sa tunggalian laban sa militar ng Myanmar.

Ayon sa KNU, nagsimula noong Mayo 5 ang isang kontra-opensiba ng militar na kinasasangkutan ng halos 2,000 sundalo. Nasa layong humigit-kumulang 177 kilometro sa hilaga ng Hpa-An, ang kabisera ng Karen State, ang Hpapun. Naganap ang mga airstrike noong Oktubre 31 bilang bahagi ng mas malawak na tunggalian para sa teritoryo.

Isa ring lugar ng labanan sa pagitan ng militar at mga puwersang Karen ang Myawaddy. Ipinakikita ng tuminding sagupaan doon noong Oktubre, na sinundan ng pagkasugat sa Mae Sot, kung paanong maaaring magkaroon ng agarang epekto sa mga taong naninirahan sa kabilang panig ng hangganan ang mga labanan sa loob ng Myanmar.

Sinasaklaw ng diplomatikong kahilingan ng Bangkok ang mga epektong ito saanman maganap ang mga ito. Tinutugunan ng paglayo ng mga sasakyang panghimpapawid sa hangganan ang isang panganib, samantalang ipinakikita naman ng insidente ng artilerya na kailangan ding agarang pigilan ang mga bala na makarating sa teritoryo ng Thailand.

Maikling tala ng mga sagupaan at diplomasya

Kasunod ng ilang buwang pakikipag-ugnayan ng mga opisyal ng Thailand at Myanmar ang pagbisita sa Nobyembre. Ipinagpatuloy ng Thailand ang pakikipag-ugnayang ito habang hinihimok ang Myanmar na tumugon sa mga alalahanin ng ASEAN tungkol sa tunggalian.

• Marso 2024: Nakuha ng Karen National Liberation Army ang Hpapun.
• Abril: Nagsagawa si Sihasak ng nauna niyang pagbisita sa Myanmar.
• Mayo 5: Nagsimula sa Hpapun ang kontra-opensiba ng militar na kinasasangkutan ng halos 2,000 sundalo, ayon sa KNU.
• Hulyo: Nag-host ang Bangkok kay Tin Maung Swe at sa mga foreign minister mula sa ilang bansang kasapi ng ASEAN.
• Agosto 6–7: Bumisita si Min Aung Hlaing sa Bangkok at nakipagpulong kay Thai Prime Minister Anutin Charnvirakul upang talakayin ang muling ganap na paglahok ng Myanmar sa ASEAN.
• Oktubre 29: Naospital sa Mae Sot ang isang babaeng Thai matapos siyang masugatan ng artileryang pinaputok mula sa Myawaddy Township.
• Oktubre 31: Tinamaan ng mga airstrike ang isang base ng KNU malapit sa hangganan, sa Hpapun Township.
• Nobyembre 3: Itinaas ni Sihasak ang usapin ng kaligtasan sa hangganan sa tawag niya sa telepono kay Tin Maung Swe.
• Nobyembre 12: Nakatakdang bumisita si Sihasak sa Myanmar.
• Nobyembre 16–18: Nakatakdang magpulong sa Maynila ang mga lider ng ASEAN.

Gaganapin ang pagbisita sa Nobyembre 12, apat na araw bago ang nakatakdang pagbubukas ng summit sa Maynila. Nagbibigay ito ng pagkakataon sa Thailand na marinig ang panig ng Myanmar bago talakayin ng mga lider ng rehiyon ang susunod nilang mga hakbang.

Nakasalalay sa pag-usad ang paglahok sa ASEAN

Hindi na isinasama sa pinakamataas na antas ng mga pulong ng ASEAN ang mga nakatataas na lider pampolitika ng Myanmar mula nang maganap ang kudetang militar noong 2021, na nagpabagsak sa pamahalaang pinamunuan ni Aung San Suu Kyi at nagpasiklab ng digmaang sibil. Hindi pinayagang dumalo sa mga pulong na iyon ang matataas na opisyal ng militar mula Oktubre 2021 matapos mabigong ipatupad ang napagkasunduang planong pangkapayapaan ng ASEAN.

Napagkasunduan noong Abril 2021 ang planong tinatawag na Five Point Consensus. Kabilang sa mga pangunahing layunin ng diplomatikong pagsisikap na tinatalakay ngayon ng Thailand ang pagbawas ng karahasan at pagsisimula ng diyalogo. Nangangahulugan ang diyalogo ng pagdadala sa magkalabang panig sa mga pag-uusap, sa halip na tangkaing lutasin ang tunggalian sa pamamagitan ng patuloy na labanan.

Sinabi ni Sihasak, deputy prime minister at foreign minister ng Thailand, na magiging mas posible ang mga talakayang pangkapayapaan kung mababawasan ng lahat ng panig ang labanan:

Makakatulong ang pagpapahupa ng tensiyon ng lahat ng panig upang lumikha ng angkop na kalagayan para sa mahalagang diyalogo at proseso ng kapayapaan.

Iniugnay din ni Sihasak ang pag-usad sa pagbawas ng karahasan at usapang pangkapayapaan sa pagsasaalang-alang ng ASEAN sa paglahok ng Myanmar:

Kung may pag-usad sa mga larangang ito, magiging positibong salik ito para isaalang-alang ng Asean sa summit ng mga lider, habang nagpapasya kami kung paano tutugon sa sitwasyon sa Myanmar, kabilang ang paglahok ng Myanmar sa mga pulong ng Asean.

Inaasahang magpapadala ang Myanmar ng isang mataas na kawani ng pamahalaang sibilyan sa summit sa Maynila. Tungkol ang panukala ng Thailand sa kung makatutulong ang pag-usad upang mapalawak ang paglahok sa mga susunod na pulong, isang pasyang sama-samang isasaalang-alang ng ASEAN.

Mga tatalakayin sa pagbisita sa Nobyembre 12

Plano ni Sihasak na makipagkita kay Tin Maung Swe sa pagbisita. Nang ipahayag ang biyahe, inaayos pa ang pakikipagpulong kay Min Aung Hlaing, lider ng Myanmar. Sinabi ni Sihasak na nais marinig ng Thailand ang pinakahuling paninindigan ng Myanmar bago ang summit ng ASEAN.

Itutuloy ng pagbisita ang pagpupulong sa Bangkok noong Hulyo, ang kauna-unahang pagtitipon na kinasangkutan ng foreign minister ng Myanmar at ilang foreign minister ng ASEAN mula nang maganap ang kudeta. Nakipagkita naman si Min Aung Hlaing kay Anutin noong Agosto, at nag-usap ang mga pinuno ng militar ng dalawang bansa makalipas ang dalawang linggo.

Naupo si Min Aung Hlaing bilang pangulong sibilyan noong Abril matapos ang mga halalang malawakang itinuring na hindi mapagkakatiwalaan ng mga tagasubaybay ng halalan. Mula noon ay opisyal siyang tinanggap sa India, China at ilang bansa ng ASEAN, habang patuloy namang nagsisikap ang Thailand na palakasin ang pakikipag-ugnayan sa Myanmar sa rehiyon.

Dagdag na agarang pagsubok sa diplomasya ang kaligtasan sa hangganan. Kailangang maprotektahan ang mga residenteng Thai laban sa kalapit na labanan, habang naghahanap ang mga pamahalaan ng ASEAN ng pag-usad tungo sa pagbawas ng karahasan at diyalogong pampolitika. Hinihiling ni Sihasak sa Myanmar na tugunan ang dalawang usaping ito bago magtipon ang mga lider sa Maynila.

Mahahalagang Punto

• Ayon sa Thailand, nasugatan ang isang sibilyang Thai at napinsala ang mga ari-arian dahil sa labanan malapit sa hangganan ng Myanmar.
• Naospital sa Mae Sot noong Oktubre 29 ang isang babaeng Thai matapos tamaan ng artileryang pinaputok mula sa Myawaddy Township.
• Napinsala ng mga airstrike malapit sa Hpapun noong Oktubre 31 ang mga gusali, ngunit walang iniulat na nasawi o nasugatan.
• Hiniling ni Sihasak sa Myanmar na pigilan ang mga operasyong militar na makaapekto sa teritoryo ng Thailand at ilayo pa sa hangganan ang mga airstrike.
• Bibisita sa Myanmar ang foreign minister ng Thailand sa Nobyembre 12 at nakatakda siyang makipagkita kay Tin Maung Swe.
• Ayon sa Thailand, maaaring makatulong ang pag-usad sa pagbawas ng karahasan at pagsusulong ng kapayapaan upang mas ganap na makalahok ang Myanmar sa mga pulong ng ASEAN.
• Nakatakdang magpulong sa Maynila ang mga lider ng ASEAN sa Nobyembre 16–18.