Iniutos ng Taliban ang Paghinto sa Libreng Paglipat ng Kornea, Naiwang Naghihintay na Makakita ang mga Pasyente sa Afghanistan

Mahigit 150 operasyon, saka itinigil

Nasuspinde ang isang programang pangkawanggawa na nagbigay-daan sa mahigit 150 transplant ng kornea sa Afghanistan matapos makatanggap ang mga doktor ng pasalitang utos mula sa Taliban na itigil ang mga operasyon. Itinigil na ng mga ospital sa Kabul at Jalalabad ang paggamot, kaya naghihintay ng operasyong maaaring magpanumbalik ng kanilang paningin ang mga pasyenteng nagtamo ng pinsala dahil sa mga pagsabog at aksidente sa trabaho.

Sa Noor Eye Hospital sa Kabul, sinabi ni Dr. Noor Zaman Hashim, pinuno ng pangkat ng transplant, na nakapagsagawa ang mga doktor ng 90 operasyon nitong mga nakaraang buwan bago nasuspinde ang programa. Dumarami ang mga nasa listahan ng naghihintay ng ospital, at karamihan sa mga nagpapagamot matapos masugatan sa mga pagsabog, pisikal na trauma at aksidente sa pagwe-welding ay mga kabataan.

Gumamit ang programa ng mga donasyong kornea at nagbigay ng libreng paggamot. Dahil sa suspensyon, naputol kapwa ang pagkuha ng donasyong tisyu at ang pagsisikap na palakasin ang kakayahan ng Afghanistan na magsagawa ng mga operasyon: sumailalim sa pagsasanay sa Peshawar, Pakistan, ang tatlong Afghan na ophthalmologist.

Sinabi ng mga doktor na nakabatay sa pagtutol sa transplant na may kaugnayan sa relihiyon ang utos. Ipinagbabawal ng batas ng Taliban ang pagbili at pagbebenta ng mga organo ng tao, samantalang sinabi ng kawanggawa na nagmula sa boluntaryong donasyon ang mga kornea nito. Ang pangunahing tanong para sa mga pasyente ay kung papayagan ng mga awtoridad na gamitin sa medikal na paggamot ang mga donasyong tisyu.

Ang ipinautos sa mga ospital

Inilarawan ni Hashim ang isang pasalitang utos na may sapat na bigat ang mga kahihinatnan upang mapahinto ang kanyang pangkat sa pagpapatuloy ng trabaho. Isinara rin ang programa sa Jalalabad Eye Hospital sa silangang Afghanistan kasunod ng direktiba ng Taliban.

Ipinaliwanag ni Hashim, pinuno ng pangkat ng transplant ng Noor Eye Hospital, kung bakit sumunod ang mga doktor:

"Walang sinumang may lakas ng loob na sumuway sa kanilang mga utos dahil sa panganib ng matinding kaparusahan," aniya.

Hindi pa malinaw kung sino ang opisyal na nag-awtorisa sa suspensyon, kung ano ang eksaktong nakasulat na batayan nito, kung saklaw ng pagbabawal sa kalakalan ng organo ang mga donasyong tisyu, at kung kailan muling magsisimula ang mga operasyon. Para sa mga pasyenteng nakarehistro na, walang katiyakan kung hanggang kailan ang paghihintay.

Paano makapagpapanumbalik ng paningin ang transplant ng kornea

Ang kornea ang malinaw na panlabas na suson sa harap ng mata. Dumaraan dito ang liwanag bago makarating sa mga bahaging nasa loob ng mata na nagpapahintulot sa isang tao na makakita. Kapag nag-iwan ng matinding peklat o pinsala sa kornea ang isang sugat o sakit, hindi na makadaraan nang maayos dito ang liwanag at maaaring lubhang humina ang paningin.

Pinapalitan sa transplant ng kornea ang nasirang tisyu ng donasyong tisyu. Kornea ang ginagamot sa operasyon, hindi ang buong mata ang pinapalitan. Nakadepende sa kondisyon ng iba pang bahagi ng mata at sa pinsala sa harapang bahagi nito kung maibabalik ng operasyon ang paningin ng isang partikular na pasyente.

Sinabi ng mga doktor na malaki ang pangangailangan sa Afghanistan ng mga taong nasugatan sa mga pagsabog, aksidente at mga taon ng tunggalian. Kabilang sa mga dahilan ng pagkasugat ng mga nasa listahan ng naghihintay ng Noor Eye Hospital ang mga pinsala mula sa pagwe-welding, na nagpapakitang nanggagaling din ang pangangailangan sa mga nasaktan habang nagtatrabaho.

Sinabi ni Hashim na kulang na ang ospital sa mga espesyalista at tisyu bago pa dumating ang utos:

"Dumanas ng matinding pagkawasak ang imprastraktura ng pangangalagang pangkalusugan sa Afghanistan dahil sa ilang dekada ng karahasan. Kulang kami sa mga ophthalmologist at wala ring sapat na kornea na makukuha sa bansa upang matugunan ang pangangailangan sa mga transplant," aniya.

Para sa mga pasyente, pinagsama ng programa ng kawanggawa ang mga yaman na mahirap makuha sa lokal: mga donasyong kornea, mga sinanay na siruhano at paggamot na walang bayad. Itinigil ng suspensyon ang paraang ito ng pagkuha ng pangangalaga kahit may mga tauhan ang ospital na kayang magsagawa ng operasyon.

Programang nakabatay sa donasyong tisyu at pagsasanay

Sinuportahan ng Association of Physicians of Pakistani Descent of North America (APPNA), isang organisasyong pangkawanggawa na nakabase sa Estados Unidos, ang pagpapalawak ng programa sa Afghanistan. Nagbibigay na ang programa nito sa kornea ng libreng tisyu para sa mga transplant sa Pakistan mula pa noong 2017.

Sinabi ni Dr. Fawad Zaffar, namumuno sa programa ng APPNA sa kornea at pinuno ng Zaffar Meer Foundation sa Estados Unidos, na humigit-kumulang 10,000 katao na ang nakinabang sa programa sa Pakistan. Mahigit 150 operasyon naman ang naisagawa matapos itong palawakin sa Afghanistan.

Inilarawan ni Zaffar kung gaano pa lamang katagal nagsimula ang gawain sa Afghanistan:

"Mga apat na buwan na ang nakalipas nang palawakin namin ang programa sa Afghanistan, kung saan daan-daang tao ang nangangailangan ng transplant ng kornea. Gayunman, lubhang naantala ng mga direktiba ng Taliban ang programa," aniya.

Sinanay sa Peshawar ang tatlong Afghan na ophthalmologist upang magsagawa ng mga operasyon. Binigyan ng pagsasanay na ito ang mga lokal na doktor ng kasanayang gumamit ng donasyong tisyu sa Afghanistan, sa halip na kailangang magpagamot sa ibang bansa ang bawat pasyente.

Sumasalamin ang humigit-kumulang 10,000 nakinabang sa programa sa Pakistan sa gawaing nagsimula noong 2017; naisagawa naman ang mahigit 150 operasyon sa Afghanistan sa mas maikling unang yugto. Ipinakikita ng mga bilang ang magkaibang kalagayan ng dalawang programa: matagal nang naitatag na serbisyo sa Pakistan at bagong pinalawak na serbisyo sa Afghanistan na itinigil makalipas lamang ang ilang buwan.

Nakapagplano na ng operasyon para sa mga pasyente

Nawalan ng paningin si Salamat Khan, isang nagtitinda ng katas ng tubo sa Kabul, sa pagsabog ng silindro ng gas noong 2023. Nalaman niya ang tungkol sa libreng programa ng transplant mula sa isang taong nakinabang dito at lumapit siya sa ospital sa pag-asang magagamot din siya.

Sinabi ni Khan na nagplano ang mga doktor ng operasyon para sa kanya sa Setyembre, bago niya nalaman na itinigil ang programa noong Agosto. Ganito niya inilarawan ang pagkansela:

"Nalaman ko ang tungkol sa libreng programa mula sa isang taong nakinabang dito at pumunta ako sa ospital. Sinabi ng mga doktor na ooperahan nila ako sa Setyembre, pero nabigla ako nang ipaalam nilang itinigil na ang programa noong Agosto," aniya.

Nasugatan ang mata ni Khadija Begum, 40, sa isang pagsabog sa Jalalabad. Sinabi niyang nagparehistro siya sa Jalalabad Eye Hospital dalawang buwan bago niya ikinuwento ang kanyang kalagayan, at nang sumunod na buwan ay ipinaalam sa kanya na isinara ang programa alinsunod sa utos ng Taliban na tumutukoy sa mga aral ng Islam.

Hindi na lamang naghahanap ng tulong ang dalawang pasyente: nakarehistro na sila sa mga ospital, at nabigyan na si Khan ng nakatakdang buwan para sa operasyon. Naantala ng pagsasara ang tiyak na paggamot na inaasahan nilang matatanggap.

Ang mga pangunahing yugtong inilarawan ng mga pasyente at tagapag-ayos ng programa ay:

• 2017: Nagsimulang magbigay ang APPNA ng libreng mga kornea para sa transplant sa Pakistan.
• 2023: Nawalan ng paningin si Khan sa pagsabog ng silindro ng gas.
• Mga apat na buwan bago ang salaysay ni Zaffar: Pinalawak ng APPNA ang programa sa Afghanistan.
• Agosto, ayon sa salaysay ni Khan: Itinigil ang programa sa Afghanistan.
• Setyembre, ayon sa salaysay ni Khan: Hindi na maisasagawa ang nakaplanong operasyon niya.

Ang batas sa kalakalan ng organo at ang usapin ng donasyon

Ipinagbabawal ng Artikulo 18, sugnay 7 ng Batas ng Taliban sa Pagsusulong ng Kabutihan ang pagbili at pagbebenta ng mga organo ng tao. Tinutukoy sa probisyon ang mga bato, atay at mata, pati buhok. Nauna nang nag-anunsyo ang Ministri para sa Pagsusulong ng Kabutihan at Pagpigil sa Bisyo ng mga paghihigpit sa naturang kalakalan.

Magkaiba ang kaayusan sa komersiyal na bentahan ng organo at sa boluntaryong donasyon. Sa bentahan, may taong tumatanggap ng bayad kapalit ng organo o tisyu. Sa programa ng kornea sa Afghanistan, donasyon ang mga tisyu at libre ang paggamot ng mga pasyente, ayon sa mga tagapag-ayos.

Kabilang sa mga pinagmulan ng pagbabawal sa kalakalan ang mga ulat tungkol sa mahihirap na nagbenta ng kanilang mga bato sa maliit na halaga at kalauna'y nagkasakit o nagkaroon ng kapansanan sa katawan. Naging alalahanin ang pagbebenta ng bato sa Herat, kung saan nagsasagawa ng mga transplant ang isang pribadong ospital. Iniulat ding itinigil ang mga transplant ng bato sa ilalim ng batas.

Panawagan ng APPNA na pahintulutan ang pagpapatuloy ng programang tinutustusan sa pamamagitan ng mga donasyon. Para sa mga pasyente nito, ang praktikal na tanong ay kung maipagpapatuloy ng mga ospital ang mga operasyon habang nananatiling may bisa ang pagbabawal sa pagbebenta ng organo.

Pinahihintulutan ng isang pasyang Islamiko ang transplant sa ilalim ng ilang kondisyon

Tinalakay ng International Islamic Fiqh Academy ang transplant ng organo sa Resolusyon Blg. 26, na pinagtibay sa ikaapat nitong sesyon sa Jeddah, Saudi Arabia, na ginanap mula Pebrero 6 hanggang 11, 1988. Tahasang kabilang sa talakayan ng resolusyon tungkol sa mga organo ng tao ang mga tisyu, selula, dugo at kornea.

Pinahihintulutan ng pasya ng akademya ang ilang transplant sa ilalim ng mga itinakdang kondisyon at kinikilala nitong mahalagang tungkulin ng katawan ang pagpapanatili ng paningin na may kaugnayan sa paggamot. Ipinagbabawal din nito ang pagbili at pagbebenta ng mga organo ng tao.

Ayon sa ikaanim na probisyon nito, maaaring ilipat ang isang organo mula sa taong namatay kung nakasalalay rito ang buhay o isang mahalagang tungkulin ng katawan ng tatanggap, basta't pumayag ang donor bago mamatay o magbigay ng pahintulot ang mga tagapagmana pagkatapos. Kung hindi matukoy ang yumao o wala siyang mga tagapagmana, hinihingi ng resolusyon ang pag-apruba ng awtoridad na Muslim.

Pinahihintulutan naman ng isa pang probisyon ang paggamit sa kornea mula sa matang inalis dahil sa sakit upang ilipat ito sa ibang tao. Ipinagbabawal ng resolusyon ang pagkuha ng dalawang kornea mula sa buhay na donor dahil mawawala ang paningin ng taong iyon.

Naglaan ang akademya ng ilang tanong para sa karagdagang pagsusuri, kabilang ang mga kasong bahagyang mapipinsala ng donasyon ang isang mahalagang tungkulin ng katawan ng buhay na donor. Pinagsasama ng balangkas nito ang pahintulot sa ilang medikal na paggamit, mga kahingian sa pahintulot, proteksiyon sa mga donor at pagbabawal sa pagbebenta ng organo.

Mahirap ding magpagamot sa kabilang panig ng hangganan

Mahalaga ang papel ng Pakistan sa programa sa Afghanistan: dito nagsanay ang tatlong Afghan na ophthalmologist sa mga ospital, at ang naitatag nang gawain ng APPNA sa bansa ang nagbigay ng karanasang pinagbabatayan ng pagpapalawak. Gayunman, nahadlangan din ang pagpunta ng mga pasyenteng Afghan sa Pakistan upang magpagamot dahil iniulat na isinara ang hangganang panlupa ng dalawang bansa.

Nilimitahan ng pagsasara ng hangganan ang isa pang opsiyon habang itinitigil din ng mga ospital sa loob ng bansa ang mga operasyon. May dagdag na balakid sa pagkuha ng espesyalistang pangangalaga ang mga pasyenteng maaaring nagbalak sanang bumiyahe sa lansangan.

Nananawagan ang APPNA sa Taliban na pahintulutang ipagpatuloy ang mga transplant ng kornea. Sinabi ng mga doktor na daan-daang tao ang nangangailangan ng operasyon, samantalang ipinakikita ng mga ulat ng ospital na dumarami ang nasa listahan ng naghihintay. Napag-ugnay na ng programa ang mga donasyong tisyu at mga bagong sinanay na siruhano; ang agarang hadlang ngayon para sa mga nakarehistrong pasyente ay ang pahintulot na magsagawa ng operasyon.

Mahahalagang Punto

• Itinigil ng pasalitang utos ng Taliban ang mga programa ng transplant ng kornea sa Kabul at Jalalabad.
• Sinuportahan ng APPNA ang mahigit 150 operasyon sa Afghanistan, kabilang ang 90 na iniulat ng pangkat ng transplant ng Noor Eye Hospital.
• Gumamit ang programa ng mga donasyong kornea at nagbigay ng libreng paggamot.
• Sumailalim sa pagsasanay sa Peshawar ang tatlong Afghan na ophthalmologist.
• Naghihintay pa rin sina Salamat Khan at Khadija Begum matapos maantala ang kanilang mga plano sa paggamot.
• Pangunahing usapin sa pagtatalo ang pagbabawal ng Taliban sa kalakalan ng organo at ang paggamit ng mga boluntaryong idinonate na tisyu.