Papalapit sa antas noong 1994 ang kawalan ng trabaho sa Indonesia, ngunit hirap makahanap ng matatag na trabaho ang mga nakatatandang naghahanap ng trabaho

Bumaba ang antas ng kawalan ng trabaho, ngunit mas mahirap maghanap ng trabaho

Bumaba sa 4.65% noong 2026 ang bukas na antas ng kawalan ng trabaho sa Indonesia, ayon sa mga datos ng Statistics Indonesia (BPS) na binanggit ng Coordinating Ministry for Economic Affairs noong Oktubre 27. 0.29 porsiyentong punto na lamang ang agwat nito sa 4.36% na naitala noong 1994, kahit lumaki na sa 155.41 milyon katao ang lakas-paggawa ng bansa.

Iniuugnay ng pamahalaan ang pagbaba sa mga programang sumusuporta sa pamumuhunan at sa tunay na sektor ng ekonomiya, na kinabibilangan ng mga negosyong lumilikha ng mga produkto at serbisyo. Sinabi ni Haryo Limanseto, tagapagsalita ng ministeryo, na sumasalamin ang mga bilang sa lumalakas na pangangailangan sa mga manggagawa at nangako siya ng higit pang pagsisikap para mapaunlad ang mga kasanayan at kalidad ng trabaho.

Gayunman, para sa mga naghahanap ng matatag na kita, kaakibat ng pagbuti ng pambansang datos ang mahirap na realidad sa araw-araw. Naitala sa mga datos noong Pebrero 2026 mula sa National Labor Force Survey, na kilala bilang Sakernas, ang 7,243,605 kataong walang trabaho. Sa isang job fair sa Jakarta noong Oktubre, ikinuwento ng mga naghahanap ng trabaho na nasa edad 40 pataas ang mga bakanteng may limitasyon sa edad, mga sahod na mas mababa sa inaasahan nila at kakaunting trabahong angkop sa kanilang karanasan.

Kaya kapwa mahalagang usapin ang bilang ng mga taong nagkakaroon ng trabaho at ang uri ng trabahong nakakamit nila. Magkaiba ang kalagayan ng sambahayan ng dating permanenteng empleyadong halos panggatong lang sa pagmamaneho ang kinikita at ng taong tumatanggap ng maaasahang buwanang sahod, kahit kapwa sila may trabaho.

Ano ang sinusukat ng 4.65% na bilang

Ginagamit ng BPS ang bukas na antas ng kawalan ng trabaho, o TPT, upang ipakita ang bahagdan ng mga walang trabaho kumpara sa lakas-paggawa. Binubuo ang lakas-paggawa ng mga taong may trabaho at ng mga itinuturing na walang trabaho ayon sa mga patakaran ng sarbey.

Ang 4.65% na antas ay nangangahulugang humigit-kumulang 4.65 sa bawat 100 katao sa lakas-paggawang iyon ang walang trabaho. Mahalaga ang bilang na pinaghahambingan: hiwalay na ibinibilang sa mga estadistika ng populasyon ang mga estudyante, mga namamahala ng sambahayan at iba pang hindi kabilang sa lakas-paggawa.

Batay sa mga datos noong Pebrero na pinroseso ng Data and Information Technology Center ng Ministry of Manpower, umabot sa 219.54 milyon ang populasyon ng Indonesia na nasa edad na maaaring magtrabaho. Naitala roon ang 147.67 milyong taong may trabaho, 16.86 milyon na pangunahing pumapasok sa paaralan, 39.28 milyon na namamahala ng sambahayan at 8.49 milyon na may iba pang gawain.

Kapag pinagsama, umaabot sa humigit-kumulang 154.91 milyon ang bilang ng mga may trabaho at walang trabaho sa datos ng Pebrero, kumpara sa 155.41 milyon na binanggit kasabay ng anunsyo ng pamahalaan tungkol sa 4.65% na antas. Walang paliwanag sa inilathalang mga ulat hinggil sa pagkakaibang ito. Kailangang gamitin ang katumbas na bilang ng lakas-paggawa para sa bawat hanay ng datos sa pagkalkula ng antas.

Gaano kalapit ang Indonesia sa dating pinakamababang antas nito?

Ipinakikita ng paghahambing sa nakaraan ang malaking pagbaba mula sa mga panahong mas matindi ang suliraning pang-ekonomiya. Umabot sa 11.24% ang antas ng kawalan ng trabaho sa Indonesia noong 2005, sa gitna ng mahinang pagkuha ng mga manggagawa at mga suliraning pang-ekonomiya sa bansa kasunod ng krisis pampinansyal. Naging 7.07% naman ito noong 2020 sa panahon ng pandemya ng COVID-19.

Mas mababa nang 6.59 porsiyentong punto ang antas noong 2026 kaysa sa bilang noong 2005, at mas mababa nang 2.42 porsiyentong punto kaysa sa antas noong pandemya. Sinusukat ng porsiyentong punto ang tuwirang agwat ng dalawang antas: 2.42 ang makukuha kapag ibinawas ang 4.65 sa 7.07.

• 1994: Nasa 4.36% ang bukas na antas ng kawalan ng trabaho, ang batayang bilang na binanggit sa paghahambing ng pamahalaan.
• 2005: Umabot sa 11.24% ang antas sa panahong may pang-ekonomiyang presyur at mahina ang pagkuha ng mga manggagawa.
• 2020: Tumaas sa 7.07% ang kawalan ng trabaho habang gumagambala ang COVID-19 sa aktibidad ng ekonomiya.
• Pebrero 2026: Naitala ng Sakernas ang humigit-kumulang 7.24 milyong taong walang trabaho.
• Oktubre 23, 2026: Inilahad ng mga naghahanap ng trabaho sa isang job fair sa Timog Jakarta ang mga balakid sa pagbabalik sa matatag na trabaho.
• Oktubre 27, 2026: Binigyang-diin ng pamahalaan ang 4.65% na antas at ang mga plano nito para sa kasanayan at trabaho.

Papalapit ang Indonesia sa antas noong 1994 habang mas malaki na ang lakas-paggawa nito. Mas marami nang 72.09 milyon ang 155.41 milyong lakas-paggawang binanggit para sa 2026 kaysa sa humigit-kumulang 83.32 milyon noong dekada 1990, katumbas ng pagtaas na mga 86.5%. Ipinakikita ng paghahambing na ito ang paglaki ng lakas-paggawa sa loob ng ilang dekada, hindi ang bilang ng mga trabahong nalikha sa loob ng isang taon.

Milyun-milyon pa rin ang walang trabaho

Kabilang sa kabuuang bilang ng mga walang trabaho noong Pebrero ang 4,556,224 lalaki at 2,687,381 babae. Bumubuo ang mga lalaki ng 62.9% ng mga walang trabaho at ang mga babae naman ng 37.1%, ayon sa mga datos ng Sakernas na pinroseso ng Ministry of Manpower at binanggit noong Oktubre 21.

Naitala rin sa parehong mga datos ang 88.75 milyong lalaking may trabaho at 58.92 milyong babaeng may trabaho. Upang makalkula ang antas ng kawalan ng trabaho ng mga lalaki at babae, kailangang ihambing ang bilang ng mga walang trabaho sa bawat grupo sa sarili nitong lakas-paggawa, hindi basta paghambingin ang dalawang bilang ng mga walang trabaho.

May epekto rin ang edad. Bumubuo ang mga edad 35 hanggang 44 ng 10.13% ng mga walang trabaho noong Pebrero, habang 7.46% naman ang mga edad 45 hanggang 54. Pinagsama, 17.59% ng kawalan ng trabaho ang kinakatawan ng mga grupong ito, o humigit-kumulang 1.27 milyon katao kung ibabatay sa kabuuang 7.24 milyon.

Pinakamalaking bahagi ng mga walang trabaho ang mga edad 15 hanggang 24. Ipinakikita ng malaking bilang sa mas matatandang grupo na agarang suliranin din ang paghahanap ng trabaho para sa mga taong may maraming taong karanasan at pamilyang sinusuportahan.

Kapag nakasagupa ng limitasyon sa edad ang karanasan

Dumalo si Samuel Arthur, 45, sa Jakarta Independent Workforce Career Expo 2026 sa gusali ng Smesco Indonesia sa Timog Jakarta noong Oktubre 23. Nagtapos ang karera niya sa pagbabangko nang mawalan siya ng trabaho sa pagtatapos ng 2023, at halos tatlong taon na siyang naghahanap ng ibang posisyon.

Inilarawan ni Samuel, residente ng Ceger sa Silangang Jakarta, ang mga bakanteng may pinakamataas na edad na 35 o 25 pa nga. Sa mga kumpanyang iyon, maaaring hindi na maisaalang-alang ang aplikasyon niya dahil sa limitasyon sa edad, bago pa mapansin ang karanasan niya sa industriya ng pananalapi. Ipinaliwanag niya kung anong trabaho ang kailangan niya:

Naghahanap ako ng trabahong angkop sa aking karanasan at mga kasanayan. Pero higit sa lahat, dapat angkop din ito sa edad ko,

Sinubukan ni Samuel na magsimula ng maliit na negosyo at magbenta online para masuportahan ang sambahayan nila. Sinabi niyang mas mababa ang kinikita niya rito kaysa sa kinita niya sa pormal na trabaho. Para sa kanya, magkahiwalay na yugto ng pagbangon ang paghahanap ng pagkakakitaang may naiaambag na pera at ang muling pagbuo ng maaasahang kabuhayan.

Napaltan ng hindi tiyak na kita ang permanenteng trabaho

Bumiyahe si Ananto, 43, mula Silangang Bekasi patungo sa parehong job fair matapos mawalan ng permanenteng posisyon sa isang kompanya ng logistics noong Disyembre 2025. Mahigit siyam na taon siyang nagtrabaho sa kompanya sa Penjaringan, Hilagang Jakarta, bilang tagapag-ugnay sa pagkuha ng suplay at nag-awdit ng mga operasyon sa buong Indonesia.

Sinibak siya ng kompanya sa taunang hakbang para magtipid. Matapos ang humigit-kumulang dalawang dekada sa lakas-paggawa, namasada siya para sa isang serbisyong pamasahe sa pamamagitan ng app. Inilarawan niya ang mga araw na halos panggatong lang ang kinikita niya, kaya hindi naibibigay sa sambahayan ang maaasahang ambag na naibibigay noon ng dati niyang sahod.

Kakaunti ang bakanteng trabahong angkop sa mga aplikanteng nasa edad 40 pataas sa larangan ng pagkuha ng suplay, ayon kay Ananto. May mga alok din ng sahod na mas mababa sa itinuturing niyang angkop sa kanyang karanasan at mga kuwalipikasyon. Bagaman nagtatrabaho ang asawa niya, sinabi niyang patuloy siyang naghahanap ng matatag na trabaho para makatulong sa pagsuporta sa pamilya.

Hinarap din ni Sarif Saipul, 45, ang kahalintulad na paghahanap matapos mawalan ng trabaho sa bodega ng isang kompanya ng salamin sa mata noong Hunyo 2026. Halos apat na buwan siyang umasa sa naipon at sa maliit na negosyong nagbebenta ng salamin. Dahil kailangan niyang suportahan ang asawa at dalawang anak, nais niya ng matatag na buwanang kita, ngunit sinabi niyang nakasentro sa pagbebenta at pagmamaneho ang maraming bakanteng trabahong bukas sa mga kaedad niya.

Bakit mahirap bumalik sa pormal na trabaho

Sinabi ni Deni Friawan, isang mananaliksik sa ekonomiya sa Centre for Strategic and International Studies (CSIS), na nahaharap sa presyur ang mga nasa katanghaliang-gulang dahil kapwa naaapektuhan sila ng pagsasaayos sa mga kompanya at ng kompetisyon para sa mga bagong trabaho. Iniugnay niya ang mga hakbang sa pagtitipid sa paghina ng kakayahang bumili, pag-igting ng kompetisyon sa industriya at pagbabago sa teknolohiya.

Maaaring maapektuhan ang matatagal nang empleyado kapag naghahanap ang mga employer ng paraan para bawasan ang gastos sa sahod, ayon kay Deni. Kapag nasibak na, maaaring makipagkompetensiya sila sa mas batang mga aplikante na sa tingin ng mga kompanya ay mas murang kunin, mas madaling sanayin at mas sanay sa bagong teknolohiya.

Sinabi ni Deni na kahit alisin ang mga limitasyon sa edad, haharap pa rin ang matatandang aplikante sa mga kagustuhang ito sa pagkuha ng empleyado. Sa isang panayam noong Oktubre 23, inilarawan niya ang hirap ng pagbabalik sa trabaho nang walang natatanging kasanayan:

Kapag umalis ang isang tao sa pormal na merkado ng trabaho sa edad 30 o 40, nagiging mahirap makahanap ng bagong trabaho. Lalo itong totoo kung wala siyang espesyalisadong kasanayan, dahil kahit sino ay maaaring pumalit sa kanyang trabaho,

Iniuugnay ng kanyang pagsusuri ang dalawang suliraning nakita sa job fair: ang mapagtuunan ng pansin ang isang aplikasyon at ang makahanap ng posisyong kumikilala sa dating karanasan. Tinutugunan ng pagsasanay ang usapin ng kasanayan, samantalang nakasalalay sa mga desisyon sa pagkuha ng empleyado kung mabibigyan ng patas na pagkakataon ang mga kasanayang iyon.

Suporta sa panahong walang trabaho

Iminungkahi ni Deni ang panlipunang proteksiyon para sa mga manggagawang naapektuhan ng tanggalan, kabilang ang Job Loss Guarantee, na kilala bilang JKP. Sinabi niyang nagbibigay ng panahon ang tulong pinansiyal habang naghahanap ang mga tao ng panibagong trabaho at pinananatili ang kanilang kabuhayan.

Ipinakikita ng mas mababang kita ni Samuel mula sa maliit niyang negosyo, ng gastos ni Ananto sa panggatong at ng pag-asa ni Sarif sa naipon kung bakit mahalaga ang panahong ito ng paglipat. May mga gastusin pa rin ang isang sambahayan habang sinusuri ang aplikasyon, at maaaring magdala ng pera ang hindi regular na trabaho nang hindi naibabalik ang seguridad ng dating sahod.

Mahalaga rin sa mga rekomendasyon ni Deni ang muling pagsasanay at pagpapaunlad ng mga kasanayan. Aniya, kailangan ng mga manggagawang nawalan ng trabaho ang mga kakayahang angkop sa nagbabagong teknolohiya at pangangailangan ng mga employer. Para sa mga aplikanteng may karanasan, nangangahulugan ito ng pag-uugnay sa alam na nila at sa mga kinakailangan ng mga bakanteng trabahong kaya nilang gampanan.

Ang susunod na pagsubok sa trabaho para sa pamahalaan

Sinabi ni Haryo, tagapagsalita ng coordinating ministry, na ipagpapatuloy ng pamahalaan ang bokasyonal na pagsasanay, mga programang nagpapaunlad sa kasanayan ng mga manggagawa at mga pagsisikap na palawakin ang paggamit sa industriya. Itinuturo ng bokasyonal na pagsasanay ang mga praktikal na kasanayan para sa partikular na mga hanapbuhay; nangangahulugan naman ang mas malawak na paggamit sa industriya ng higit na paggamit sa mga pabrika at iba pang kapasidad sa produksyon.

Layunin din ng ministeryo ang pagkakaroon ng trabahong nagpapabuti sa antas ng pamumuhay. Para sa mga manggagawang inilarawan sa job fair sa Jakarta, mangangahulugan ito ng mga bakanteng bukas sa kanilang pangkat ng edad, kitang sapat sa mga gastusin ng sambahayan at mas maaasahang daan pabalik sa regular na trabaho.

Mas maganda ang pambansang bilang ng trabaho na ipinakikita ng 4.65% na antas kumpara sa panahon ng pandemya o sa mga suliranin noong 2005. Ipinakikita ng karanasan ng mga nawalan ng trabaho kung saan kailangan ding magbunga ang mga patakaran ng pamahalaan tungkol sa trabaho: sa paghahanap sa pagitan ng pagkawala ng isang trabaho at pagkakaroon ng panibagong trabahong makatutustos sa pamilya.

Mahahalagang Punto

• Ang 4.65% na bukas na antas ng kawalan ng trabaho sa Indonesia noong 2026 ay mas mataas nang 0.29 porsiyentong punto sa 4.36% na naitala noong 1994.
• Binanggit ng pamahalaan ang lakas-paggawang 155.41 milyon, kumpara sa humigit-kumulang 83.32 milyon noong dekada 1990.
• Naitala sa mga datos ng Sakernas noong Pebrero 2026 ang 7,243,605 kataong walang trabaho.
• Bumubuo ng 17.59% ng mga walang trabaho ang mga edad 35 hanggang 54, o humigit-kumulang 1.27 milyon katao.
• Inilarawan ng mga naghahanap ng trabaho na nasa edad 40 pataas ang mga limitasyon sa edad, kakaunting angkop na bakante at hindi tiyak na kita matapos mawalan ng trabaho.
• Nangako ang pamahalaan ng pagsasanay sa mga kasanayan at mas mahusay na trabaho, samantalang nanawagan si Deni Friawan, mananaliksik ng CSIS, ng proteksiyon sa kita at muling pagsasanay para sa mga manggagawang nawalan ng trabaho.