Ipinagtanggol ni Shehbaz ang Batas Militar sa KP, Nangako ng Rs160 Bilyon Habang Hinahamon ng PTI ang Pag-agaw ng Pederal na Pamahalaan

Sinundan ng mga pangakong pangseguridad ang pagpapatalsik sa inihalal na pamahalaan

Ipinagtanggol ni Punong Ministro Shehbaz Sharif ang pagpapataw ng emergency at pamamahala ng gobernador sa Khyber Pakhtunkhwa noong Oktubre 11, 2026, at nangako ng Rs160 bilyon para sa kaunlaran habang direktang inaako ng kanyang pamahalaan ang pananagutan sa isang lalawigang nahaharap sa tumitinding karahasan ng mga militante at lumalawak na komprontasyong pampulitika.

Nagsalita si Shehbaz sa Governor House sa Peshawar sa kanyang unang pagbisita mula nang maagaw ang kapangyarihan. Sinabi niyang sinundan ng hakbang ang bigong negosasyon at kinailangan ito upang maibalik ang seguridad. Inaprubahan ni Pangulong Asif Ali Zardari ang mga hakbang sa ilalim ng Artikulo 232 at 234 ng Konstitusyon ng Pakistan, at inilipat ang kapangyarihang ehekutibo mula kay Punong Ministro ng Lalawigan Sohail Afridi at sa kanyang gabinete tungo kay Gobernador Faisal Karim Kundi.

Hinamon ng Pakistan Tehreek-e-Insaf (PTI), na namuno sa pamahalaang panlalawigan, ang desisyon sa Peshawar High Court. Ayon sa mga lider nito, ginagamit ng Islamabad ang mga usaping pangseguridad upang patalsikin ang isang inihalal na administrasyon at pahinain ang partido habang isinusulong nito ang pagpapalaya sa nakakulong na tagapagtatag, ang dating punong ministro na si Imran Khan.

Magkakaugnay na ngayon ang tatlong agarang tanong: paano pamamahalaan ang lalawigan, kung mapabubuti ba ng karagdagang pondo at kagamitan ang seguridad, at kung natutugunan ba ng interbensiyong pederal ang mga kahingian ng konstitusyon. Nahaharap na ang mga residente sa mga epektong lagpas sa alitang pampulitika, kabilang ang pagkaantala ng komunikasyon, pagsasara ng mga paaralan at mga restriksiyon kaugnay ng mga protesta.

Pinangunahan ni Shehbaz ang pulong ng apex committee sa National Action Plan, ang balangkas ng Pakistan para sa pag-uugnay ng mga hakbang laban sa terorismo. Kabilang sa mga dumalo si Field Marshal Asim Munir, na kinilala ng Prime Minister's Office bilang hepe ng puwersang pandepensa at hepe ng hukbong katihan, gayundin sina Pangalawang Punong Ministro Ishaq Dar, Ministro ng Panloob na si Mohsin Naqvi at Gobernador Kundi.

Ayon kay Shehbaz, bakit kinailangan ang interbensiyon

Inilarawan ni Shehbaz na ginawa ang desisyon dahil sa "matinding pamimilit". Sinabi niyang gumugol ng 48 oras ang isang komiteng pampulitika sa pagsisikap na makamit ang kasunduang napag-usapan at dalawang beses siyang sumangguni kay Zardari bago nagpatuloy. Natapos nang walang kasunduan ang mga pag-uusap ng mga kinatawang pederal at panlalawigan noong Oktubre 2 at 3.

Inakusahan ng punong ministro ang administrasyong PTI ng pagpapabaya sa edukasyon, pangangalagang pangkalusugan, pagpupulis at kaligtasan ng publiko. Sinabi niyang bakante pa rin ang 5,000 posisyon sa pulisya, hindi pa tapos ang mga proyektong Safe City, at kulang sa sapat na pagsasanay, kagamitan at kakayahan ang Counter Terrorism Department. Karaniwang nag-uugnay ang mga proyektong Safe City ng mga surveillance camera at sistema ng pagkontrol ng pulisya upang matulungan ang mga opisyal na subaybayan ang mga insidente at tumugon dito.

Inakusahan din ni Shehbaz ang dating pamunuan ng lalawigan na pinayagang makabalik ang mga militante matapos ang mga naunang operasyong pangseguridad. Sinabi niyang naibalik ng Pakistan ang kapayapaan pagsapit ng 2018 matapos mawalan ng humigit-kumulang 80,000 buhay at dumanas ng napakalaking pinsala sa ekonomiya sa paglaban sa terorismo.

Itinatanggi ng PTI ang paglalarawan ng pamahalaan sa paraan nito ng pagharap sa seguridad. Sinabi ni Taimur Jhagra, dating ministro ng pananalapi ng lalawigan, na inaako ng administrasyon ang pananagutan sa paglaban sa terorismo at pinasinungalingan niyang iniwan nito ang tungkuling iyon.

Sinabi ni Jhagra, isang lider ng PTI:

Siyempre, nilalabanan ng pamahalaang panlalawigan ang terorismo. Inaako namin ang paglaban sa terorismo bilang indibidwal at sama-sama. Kung terorismo ang usapin, dapat ay nagdeklara muna ng emergency sa Balochistan bago sa KP.

Ano ang ipinakikita ng mga bilang ng karahasan

Sinabi ni Ministro ng Batas Azam Nazeer Tarar sa Parlamento na nakapagtala ang Khyber Pakhtunkhwa ng 3,787 insidente ng terorismo noong nakaraang taon. Ayon sa mga briefing pangseguridad na iniharap sa pederal na gabinete, tumaas nang 195 porsiyento ang mga insidente sa lalawigan mula Marso 1, 2024 hanggang Setyembre 23, 2026, at 73 porsiyento ng mga pag-atakeng naitala roon noong 2026 ay tumarget sa mga pulis at tauhang panseguridad.

Ang pagtaas nang 195 porsiyento ay nangangahulugang halos tatlong ulit ang huling bilang kumpara sa panimulang bilang. Nakakatulong ding ipaliwanag ng malaking bahagi ng mga pag-atakeng tumatarget sa mga tauhang panseguridad kung bakit binibigyang-diin ng tugon ng pamahalaan ang dami ng pulis, mga sasakyan at pagsasanay.

Nagtala ang Pakistan Institute for Conflict and Security Studies, isang independiyenteng organisasyon ng pananaliksik, ng 908 pag-atake sa buong bansa noong 2024 at 1,066 noong 2025. Nagtala pa ito ng 1,232 sa unang siyam na buwan ng 2026, na 166 na higit na kaysa sa buong 2025, o humigit-kumulang 16 porsiyentong mas mataas. Karamihan sa mga ito ay naganap sa Khyber Pakhtunkhwa at Balochistan.

Magkaiba ang paglalarawan at mga panahong saklaw ng pambansang bilang ng mga pag-atake ng instituto at ng bilang ng mga insidente sa lalawigan na iniulat ng ministro ng batas. Mahalaga ang mga hangganang ito upang maunawaan ng mga mambabasa ang lawak na tinutukoy: sinusubaybayan ng isa ang mga pag-atake sa buong Pakistan, samantalang mas malawak na bilang ng mga insidente ng terorismo sa lalawigan ang binanggit ng ministro.

Higit pa sa pagpuna sa naging takbo ng pamamahala sa lalawigan ang ginawa ni Ministro ng Impormasyon Attaullah Tarar nang paratangan niya ng pagkakaugnay sa mga grupong militante ang administrasyong PTI. Sinabi ni Ministro ng Panloob na si Naqvi na may hawak ang pamahalaan na ebidensiyang sumusuporta sa mga paratang nito. Hindi pa inilalabas sa publiko ang ebidensiyang iyon nang ipahayag ang mga hakbang, at pinasinungalingan ng PTI ang mga paratang.

Dalawang kapangyarihang konstitusyonal na magkaiba ang epekto

Tumutukoy ang Artikulo 232 sa isang matinding emergency sa seguridad, kabilang ang kaguluhang panloob na hindi kayang kontrolin ng pamahalaang panlalawigan. Binibigyan nito ang Parlamento ng mas malawak na kapangyarihang magbatas hinggil sa mga usaping panlalawigan. Kapag nagkasalungat ang mga batas pederal at panlalawigan habang umiiral ang emergency, mananaig ang batas pederal.

Tumutukoy naman ang Artikulo 234 sa kabiguang pamahalaan ang isang lalawigan alinsunod sa Konstitusyon. Sa kaayusang ipinataw sa Khyber Pakhtunkhwa, hindi na gumanap sa tungkulin ang punong ministro ng lalawigan at ang gabinete, inako ng gobernador ang mga tungkuling ehekutibo sa lalawigan, at inako ng Parlamento ang mga kapangyarihang pambatas ng kapulungan ng lalawigan.

Bumuo ng konsehong tagapayo na may 11 miyembro upang tulungan si Kundi, habang itinalaga si Dr Muhammad Fakhr Alam Irfan bilang punong kalihim. Pinahintulutan din ng pederal na pamahalaan ang mga tauhan at kagamitan ng Hukbong Sandatahan ng Pakistan na tumulong sa mga awtoridad na sibilyan.

Inilarawan ni Hassan Abdullah Niazi, isang abogado sa konstitusyon at adjunct faculty member sa Lahore University of Management Sciences, na pansamantalang hindi makakakilos ang mga inihalal na institusyon dahil sa interbensiyon. Ayon sa kanyang interpretasyon, dapat ibalik ang mga ito kapag natapos na ang emergency.

Hindi binanggit sa buod ng pangulo ang Artikulo 233, na tumutukoy sa kapangyarihang suspindihin ang ilang pangunahing karapatan habang may emergency. Gayunman, nakasaad sa hiwalay na kautusan para sa mga itinalagang distrito na hindi ipatutupad doon ang kahingian ng Konstitusyon na ihiwalay ang hudikatura sa ehekutibo.

Ipinaliwanag ni Rida Hosain, isang abogado sa konstitusyon na nakabase sa Lahore, ang praktikal na epekto:

Sinuspinde ang probisyon ng Konstitusyon na nag-uutos na ihiwalay ang hudikatura sa ehekutibo, kaya maaari nang gampanan ng mga opisyal na ehekutibo ang mga tungkuling panghudikatura.

Pag-apruba ng Parlamento at hamon sa hukuman

Magkahiwalay na inaprubahan ng National Assembly at Senado ang proklamasyon ng emergency sa ilalim ng Artikulo 232 habang nagprotesta ang oposisyon. Partikular na binanggit sa resolusyon ng National Assembly ang ikalawang proviso ng Artikulo 232(1). Ipinagtanggol ni Ministro ng Batas Tarar ang proseso sa Parlamento bilang naaayon sa konstitusyon.

May ilang yugto ang proseso ng pag-apruba. Dahil itinuloy ang proklamasyon nang walang resolusyon mula sa kapulungan ng lalawigan, kinailangan ang magkahiwalay na pag-apruba ng dalawang kapulungang pederal sa loob ng 10 araw, pagsapit ng Oktubre 21. Ipinatawag din ang isang pinagsamang sesyon upang talakayin ang pamamahala ng gobernador, at ayon sa sumunod na ulat tungkol sa pagbisita ni Shehbaz, inendorso na ng Parlamento ang dalawang hakbang noong nakaraang linggo.

Nangangailangan ng maingat na pag-unawa ang mga itinakdang palugit. Itinakda sa iskedyul ng Parlamento ang isang pinagsamang sesyon sa loob ng 30 araw, samantalang sinasabi sa siniping teksto ng Artikulo 234 na magtatapos ang pamamahala ng gobernador pagkalipas ng dalawang buwan maliban kung aprubahan ito ng pinagsamang sesyon. Pinahihintulutan ng teksto ang mga pagpapalawig na hindi hihigit sa dalawang buwan bawat isa, hanggang sa kabuuang anim na buwan. May hiwalay na mga tuntunin sa pag-apruba at pagpapatuloy ang emergency sa ilalim ng Artikulo 232.

Naghain si Gohar Ali Khan, tagapangulo ng PTI, ng petisyon sa Peshawar High Court noong Oktubre 14 upang ipawalang-bisa ang mga hakbang at ibalik ang inihalal na pamahalaan. Iginiit sa petisyon na hindi natugunan ang mga kundisyon para gamitin ang Artikulo 232 at 234. Walang itinakdang petsa ng pagdinig o inilabas na hatol.

Tinanong din ni Gohar kung bakit sumaklaw sa buong lalawigan ang administratibong pag-agaw ng kapangyarihan gayong 12 distrito lamang ang saklaw ng mga espesyal na kaayusang pangseguridad. Sa isang kumperensiya sa media, nagtanong siya:

Kung may terorismo at kailangan ng emergency sa 12 distrito, bakit sa buong lalawigan ipinatupad ang pamamahala ng gobernador?

Hiwalay na kaayusan para sa 12 distrito

Nagtatag ang pederal na pamahalaan ng Area Development Secretariat para sa 12 itinalagang distrito, kasama ang isang Area Representative at Development Council. Binubuo ang konseho ng 48 nakatatanda at kilalang lokal na personalidad at pinamumunuan ito ni Shaukatullah Khan.

Kabilang sa mga distrito ang Dera Ismail Khan, Tank, Lakki Marwat, Bannu, Bajaur, Mohmand, Khyber, Kurram, Orakzai, North Waziristan, South Waziristan Upper at South Waziristan Lower. Marami sa mga ito ay nasa hangganan ng Afghanistan o sa dating mga teritoryong pantribo.

Pinamumunuan ng isang karagdagang punong kalihim ang sekretaryat, at kapantay ng mga kautusan ng pamahalaang panlalawigan ang bisa ng mga kautusan nito sa ilalim ng batas. Kabilang sa mga tungkulin nito ang seguridad, pagprotekta sa mga residente, pamamahala at kaunlaran. Lumilikha ang kaayusang ito ng mas tuwirang daan para sa mga desisyon ng pederal na pamahalaan sa mga itinalagang lugar.

Bago pa ang pag-agaw ng kapangyarihan, pinagtatalunan na kung sino ang magtatakda ng patakarang pangseguridad. Noong Hulyo 2024, hiniling ng kapulungan ng lalawigan ang konsultasyon bago magsagawa ng anumang bagong operasyong militar. Noong Disyembre ng taong iyon, nagkaisa itong tumutol sa posibleng operasyon sa ilang bahagi ng Khyber at Bannu. Nanawagan naman kalaunan ang isang grand jirga, pagtitipon ng mga kinatawang pampulitika at pangkomunidad, ng pakikipagnegosasyon sa Afghanistan at konsultasyon sa lalawigan hinggil sa patakaran sa Afghanistan.

Ayon sa PTI, hindi ito isinama sa mga desisyong nakaaapekto sa lalawigan, bagay na itinatanggi ng pederal na pamahalaan. Nagbigay si Gobernador ng Sindh Nihal Hashmi ng may pasubaling pagtatanggol sa interbensiyon habang nakikipag-usap sa mga Pakistani sa Toronto: sinabi niyang personal niyang pinapaboran ang demokratikong pamahalaan kaysa pamamahala sa ilalim ng emergency, ngunit iginiit niyang naaayon sa konstitusyon at kailangan ang hakbang upang mapigilan ang pagtulong sa mga kaaway ng estado.

Rs160 bilyon, trigo at kagamitan ng pulisya

Ipinahayag ni Shehbaz ang Rs160 bilyon para sa mga proyektong pangkaunlaran habang nagsasalita sa konseho ng distrito. Nangako rin siyang maglalaan ng trigo mula sa mga imbakan ng Pakistan Agricultural Storage and Services Corporation upang tugunan ang kakulangan. Inatasan niya ang gobernador at punong kalihim na tiyakin ang sapat na suplay, kabilang sa mga distrito ng tribo.

Sinabi ng punong ministro na dapat makakuha ang mga residente ng trigo sa presyong sinisingil ng pederal na pamahalaan at nagbabala laban sa pagtatago ng suplay. Para sa mga sambahayan, nakasalalay sa mga kaayusan sa paghahatid at presyo sa tingian kung gaano kalaki ang maitutulong ng pangakong ito sa araw-araw na gastusin sa pagkain.

Kabilang sa suporta para sa pulisya ang mga direktibang palakasin ang Counter Terrorism Department at tapusin ang mga proyektong Safe City. Inaprubahan ni Kundi ang pagluluwag sa restriksiyon sa pagbili ng mga sasakyan ng pulisya gamit ang pondong nakalaan na. Nanawagan din ang pulong ng apex committee noong Oktubre 12 na dagdagan ang kagamitan, mga sasakyan, armas at tauhan.

Sinabi ni Shehbaz na mahigit Rs800 bilyon na ang naibigay o ibinibigay sa Khyber Pakhtunkhwa para sa paglaban sa terorismo sa ilalim ng mga kaayusang kaugnay ng National Finance Commission Award ng 2010. Itinatakda ng award kung paano paghahatian ng pederasyon at mga lalawigan ang mga pampublikong kita.

Katumbas ng isang ikalimang bahagi ng Rs800 bilyong panukat na binanggit para sa pondong panlaban sa terorismo mula pa noong 2010 ang bagong pahayag na Rs160 bilyon para sa kaunlaran. Magkaiba ang layunin at panahong saklaw ng dalawang halaga: bagong pangakong pangkaunlaran ang isa, samantalang inilalarawan naman ng isa ang mga inilaan para sa seguridad sa loob ng maraming taon.

Pinalalim ng mga detensiyon at pagkaantala ang alitan

Kinumpirma ni Talal Chaudhry, kalihim ng estado para sa panloob na usapin, noong Oktubre 12 na inilagay sa preventive custody si Afridi at ilang miyembro ng gabinete. Pinahihintulutan ng preventive detention na ikulong ng mga awtoridad ang mga tao dahil sa mga usaping pangkaayusan ng publiko sa halip na hintayin muna ang paglilitis sa kasong kriminal.

Hiniling ng PTI na palayain ang mga nakakulong na lider at isiwalat ang mga legal na batayan ng pagkakadetine sa kanila. Naganap ang mga pag-aresto kasabay ng mga pagtatangkang guluhin ang planong martsa patungong Islamabad na humihiling sa pagpapalaya kay Imran Khan. Dahil sa pagkaantala ng komunikasyon, nahirapan ang mga lider ng partido na makipag-ugnayan sa kanilang mga kasamahan.

Sinuspinde ang mga serbisyo ng mobile at internet sa Swabi, habang naapektuhan din ng pagkaantala ang ilang bahagi ng Peshawar at iba pang piling lugar. Isinara ng mga administrasyon ng distrito ang mga paaralan at kolehiyo sa Peshawar, Mardan, Swabi at Nowshera noong Oktubre 12. Nauwi sa karahasan ang protesta ng PTI sa Bara noong Oktubre 14, at nasugatan ang mga manggagawa ng partido at mga pulis.

Nangako sina Mahmood Khan Achakzai at Allama Raja Nasir Abbas, mga lider ng oposisyon, noong Oktubre 17 na sama-sama silang magsusulong ng pakikibakang konstitusyonal. Iminungkahi ni Achakzai ang isang kumperensiya ng lahat ng partido at sinabing nananatiling opsiyon ang pagbibitiw sa mga kapulungan. Inakusahan naman ni Maulana Fazlur Rehman, pinuno ng JUI-F, ang pamahalaan na tinalikuran nito ang mga pangakong ginawa sa negosasyon.

Idinagdag nina retired Major Tahir Sadiq at Eman Tahir, dating miyembro ng National Assembly, ang kanilang pagtutol sa isang pinagsamang pahayag na inilathala noong Oktubre 24. Tinawag nilang labag sa konstitusyon at hindi demokratiko ang mga hakbang at hiniling na bawiin agad ang mga ito.

Kung paano umunlad ang komprontasyon

Sinundan ng interbensiyon ang ilang taong hindi pagkakasundo hinggil sa mga operasyong militar at ilang linggong bigong negosasyong pampulitika. Mabilis namang sumunod sa pagpapatupad nito ang detensiyon, mga botohan sa Parlamento at isang petisyon sa hukuman.

• Hulyo at Disyembre 2024: Hiniling ng KP Assembly ang konsultasyon hinggil sa mga operasyong militar at tinutulan ang posibleng operasyon sa ilang bahagi ng Khyber at Bannu.
• Oktubre 2 at 3, 2026: Nag-usap ang mga kinatawang pederal at panlalawigan ngunit hindi sila nagkasundo.
• Oktubre 11: Inaprubahan ni Zardari ang emergency at pamamahala ng gobernador sa ilalim ng Artikulo 232 at 234.
• Oktubre 12: Sinuri ng apex committee ang mga hakbang pangseguridad, at kinumpirma ni Talal Chaudhry ang preventive detention kay Afridi at sa ilang miyembro ng gabinete.
• Oktubre 14: Naghain si Gohar ng hamon ng PTI sa hukuman; nasugatan ang mga manggagawa at pulis sa karahasan sa protesta sa Bara.
• Oktubre 17: Nag-anunsiyo ang mga lider ng oposisyon ng mga planong sama-samang kumilos laban sa interbensiyon.
• Oktubre 24: Hiniling nina Tahir Sadiq at Eman Tahir na bawiin ang pamamahala sa ilalim ng emergency.

Ginawa rin ni Shehbaz na sentro ng kanyang pagtatanggol sa pag-agaw ng kapangyarihan ang kapakanan ng publiko at katiwalian. Inakusahan niya ang mga opisyal ng Rs100 bilyong katiwalian kaugnay ng Cities Improvement Project at Rs37 bilyon sa kaso ng Kohistan District Accounts Office, at pinaratangan silang nagpakita ng paboritismo sa mga kontrata sa ginto sa placer. Mga paratang pa lamang ang mga ito sa paglalarawan niya sa pamamahala sa lalawigan.

Nagpahayag ng dalamhati ang punong ministro sa pagkamatay ng isang guro at mga bata nang gumuho ang bubong ng paaralan sa Peshawar, at inatasan si Kundi na bumisita at tiyakin ang pagsisiyasat. Kasabay ng mga pangakong pangseguridad, kabilang na ngayon sa mga pananagutan ng administrasyon ng gobernador ang kaligtasan sa paaralan, mga pangunahing serbisyo at paghahatid ng mga proyektong pangkaunlaran.

Mahahalagang Punto

• Ipinataw ang emergency at pamamahala ng gobernador noong Oktubre 11, 2026, at inilipat ang kapangyarihang ehekutibo sa lalawigan kay Gobernador Faisal Karim Kundi.
• Nangako si Shehbaz ng Rs160 bilyon para sa kaunlaran, suplay ng trigo at pagpapalakas sa kakayahan ng pulisya.
• Hinamon ng PTI ang interbensiyon sa Peshawar High Court at hiniling na ibalik ang inihalal na pamahalaan.
• Saklaw ng isang espesyal na kaayusang administratibo ang 12 distrito, na may konsehong binubuo ng 48 nakatatanda at kilalang personalidad.
• Inaprubahan ng Parlamento ang emergency habang nagaganap ang mga protesta; kabilang sa prosesong konstitusyonal para sa pamamahala ng gobernador ang pag-apruba ng pinagsamang sesyon at pinakamahabang panahong anim na buwan.
• Kasabay ng pag-agaw ng kapangyarihan ang mga detensiyong pampulitika, pagkaantala ng komunikasyon at pansamantalang pagsasara ng mga paaralan.