58,000 maliliit na independiyenteng nagtatanim ng oil palm sa Sarawak, nanganganib mawalan ng akses sa pamilihan ng EU dahil sa mga dokumento sa lupang nakaugalian

Nanganganib ang kabuhayan sa kanayunan dahil sa kawalan ng mga papeles sa lupa

Nanganganib na hindi maisama sa mga supply chain na nagsisilbi sa European Union ang humigit-kumulang 58,000 independiyenteng maliliit na nagtatanim ng oil palm sa Sarawak dahil maaaring mahirapan silang patunayan ang kanilang mga karapatan sa lupang nakaugalian, ayon sa Sarawak Dayak Oil Palm Planters Association (DOPPA). Hinimok ni Works Minister Alexander Nanta Linggi ang pamahalaan ng estado na pabilisin ang mga pagsusuri sa lupa at mag-isyu ng mga titulo, habang isinusulong sa mga awtoridad sa Europa ang pagkilala sa mga karapatang ito.

Nakasentro ang problema sa lupang saklaw ng Native Customary Rights (NCR), na hawak ng mga pamilya at komunidad sa pamamagitan ng mga kaugaliang kasunduan, kabilang ang pamana. Maraming nagtatanim ang walang pormal na dokumento ng pagmamay-ari. Upang matugunan ang European Union Deforestation Regulation (EUDR), kailangang may katibayan tungkol sa legalidad ng produksyon at lokasyon ng lupang pinagtamnan ng mga kalakal.

Nanawagan si Nanta, na mambabatas din para sa Kapit, noong Oktubre 23 na pabilisin ang pagtatakda ng mga hangganan, pag-iisyu ng mga indibidwal na titulo at pagbibigay ng mga pansamantalang dokumentong kinikilala ng batas habang hindi pa naibibigay ang mga titulo. Hiniling din niya ang praktikal na tulong sa pagmamapa at pagsubaybay sa palm oil sa buong supply chain.

Sinabi ni Nanta na hindi dapat makahadlang ang mga pagkaantala sa administrasyon sa mga may-ari ng lupang nakaugalian na kumita mula sa kanilang lupa:

Hindi dapat maging biktima ng mga pagkaantala sa administrasyon ang mga may-ari ng lupang NCR. Hindi dapat ipagkait sa kanila ang pagkakataong magkaroon ng disenteng kabuhayan mula sa sarili nilang lupa dahil lamang hindi pa nila natatanggap ang mga pormal na titulo.

Ang agarang alalahanin ay ang akses sa pamilihan ng EU at sa mga mamimiling nagsusuplay rito. Inilalarawan ng tantiya ng DOPPA ang mga nagtatanim na posibleng maapektuhan ng mga problema sa dokumentasyon at pagsunod sa mga regulasyon. Para sa mga pamilyang nagsasaka sa minanang lupa, hamon ang gawing katibayang magagamit ng mga mamimili ang mga karapatang kinikilala sa lokal na antas kapag sinusuri kung nakatutugon sa mga kinakailangan ng Europa ang kanilang palm oil.

Mga kailangang patunayan ng mga nagtatanim

Layunin ng EUDR na pigilan ang pagkonsumo sa Europa na magtulak sa pagkawala ng kagubatan. Saklaw nito ang mga kalakal gaya ng palm oil, troso, goma, kape, kakaw, soya at baka, at may mga paghihigpit na nakatali sa pagkakalbo ng kagubatan matapos ang Disyembre 31, 2020. Tinutugunan din ng mga kinakailangan nito ang legalidad ng produksyon at mga panganib na may kaugnayan sa paglabag sa mga karapatan.

Para sa isang maliit na nagtatanim, may ilang magkakaugnay na hakbang ang pagsunod sa mga regulasyon. Nakakatulong ang mga dokumento sa lupa upang patunayan ang karapatang magsaka sa isang lote. Tinutukoy ng mga tala ng geolokasyon ang eksaktong kinaroroonan ng lote. Iniuugnay naman ng traceability ang ani mula sa lokasyong iyon sa kalakal habang dumaraan ito sa mga mamimili at tagaproseso.

Maaaring kilala ng magsasaka ang hangganan batay sa mga ilog, landas at katabing lupain, samantalang kailangan ng mamimili ang mga koordinado at tala na maaaring beripikahin. Tinutugunan ng mga panukala ni Nanta ang dalawang panig ng agwat na ito: pormal na katibayan ng mga karapatan sa lupa at teknikal na tulong sa pagtatala kung saan nagaganap ang produksyon.

Nagbabala noong Oktubre 18 si DOPPA president Dr Napolean R Ningkos na maaaring mahirapan ang mga nagtatanim na magbigay ng kinakailangang katibayan kahit hindi naman nauugnay sa pagkakalbo ng kagubatan ang kanilang mga taniman. Ganito niya inilarawan ang panganib:

Kung wala ang kinakailangang dokumentasyon, nanganganib na mawalan ng akses sa pamilihan ang maliliit na nagtatanim hindi dahil may kaugnayan sila sa pagkakalbo ng kagubatan, kundi dahil wala silang katibayang kailangan upang patunayan ang pagsunod sa mga regulasyon.

Sa mga babala noong Oktubre, sinabi ng DOPPA at ni Nanta na nakatakda ang pagpapatupad sa susunod na taon. Walang natukoy na kumpirmadong petsa ng pagpapatupad, pasya ng EU tungkol sa eksemsyon para sa NCR, o napagkasunduang listahan ng mga katanggap-tanggap na pansamantalang dokumento sa lupa sa mga pahayag na iyon. Mahalaga ang mga detalyeng ito sa mga nagtatanim na nagpapasya kung anong mga papeles at mapa ang kailangan nilang kumpletuhin.

Iisang paninindigan para sa pagmamay-ari ayon sa kaugalian

Nakatuon ang mga pag-uusap ng pederal na pamahalaan sa pagpapaliwanag sa EU ng sistema ng pagmamay-ari ng lupa ayon sa kaugalian sa Sarawak. Sa Dewan Rakyat noong Oktubre 15, sinabi ni Deputy Plantation and Commodities Minister Chan Foong Hin na makikipag-ugnayan ang kanyang ministeryo sa pamahalaan ng Sarawak upang bumuo ng iisang paninindigan na legal na minanang lupa ang lupang NCR.

Sumasagot si Chan kay Richard Rapu, mambabatas ng Gabungan Parti Sarawak para sa Betong, na nagtanong kung ano ang ginagawa ng pamahalaan upang humiling ng eksemsyon para sa lupang NCR. Itinuro ni Chan na pangunahing suliranin ang kawalan ng mga dokumento ng pagmamay-ari at nanawagan siya ng pakikipag-ugnayan sa pagitan ng mga pamahalaan.

Nangako rin si Sarawak Minister for Food Industry, Commodity and Regional Development Stephen Rundi Utom na makikipagtulungan sa pederal na Plantation and Commodities Ministry at sa Malaysian Palm Oil Certification Council upang isulong ang espesyal na konsiderasyon o eksemsyon.

Malugod na tinanggap ni Nanta ang pagsisikap na ito, ngunit hiniling niya sa pamahalaan ng estado na ipaliwanag ang progreso ng apela at anumang tugon mula sa EU. Sinabi niyang dapat sabay na isulong ang mga negosasyon at ang gawaing lokal para sa dokumentasyon ng lupa. Sa kanyang panukala, magpapatuloy ang mga pagsusuri at pag-iisyu ng titulo habang hinihingi ng mga awtoridad ang pandaigdigang pagkilala sa pagmamay-ari ayon sa kaugalian.

Paano nabuo ang mga babala

Kasunod ang mga alalahanin ngayon tungkol sa pamilihan ng mas naunang mga pagtatalo hinggil sa pangangalaga sa kagubatan at pagtrato sa lupang nakaugalian. Ipinakikita ng mahahalagang pangyayari kung paano nagkaugnay ang mga karapatan sa lupa, pagsusuri sa kapaligiran at tulong pinansiyal:

• Setyembre 24, 2024: Nanawagan ang mga organisasyong pangkapaligiran at pangkarapatan na bigyan ang Sarawak ng klasipikasyong mataas ang panganib sa ilalim ng EUDR, at binanggit ang pagpapalit ng gamit ng kagubatan at mga umano'y paglabag sa mga karapatan ng mga katutubo sa lupa.
• Agosto 31, 2025: Naitala sa mga datos ng sertipikasyon sa Malaysia na 754,822.28 ektarya ang sertipikado sa kategorya ng maliliit na nagtatanim na tinalakay sa Parlamento, katumbas ng 92.20% ng kategoryang iyon.
• Oktubre 15: Inilahad ni Chan ang mga planong pakikipag-ugnayan ng pederal na pamahalaan sa Sarawak upang magharap ng iisang paninindigan tungkol sa legal na katayuan ng minanang lupang NCR.
• Oktubre 18: Nagbabala ang DOPPA na maaaring malagay sa panganib ang akses sa pamilihan ng humigit-kumulang 58,000 independiyenteng maliliit na nagtatanim dahil sa mga kakulangan sa dokumentasyon at gastos sa pagsunod sa mga regulasyon.
• Oktubre 23: Nanawagan si Nanta na pabilisin ang mga pagsusuri, pagtatakda ng hangganan, pag-iisyu ng mga titulo at pagbibigay ng praktikal na pansamantalang dokumentasyon.

Ipinakikita ng mga panawagan noong Oktubre na ilang antas ang may pananagutan. Asikasuhin ng mga awtoridad sa Sarawak ang hinihinging dokumentasyon ng lupa, pinangungunahan ng mga opisyal ng pederal na pamahalaan ang pakikipag-ugnayan tungkol sa kalakalan ng mga kalakal, at kailangan ng mga kalahok sa industriya ang mga tala para masubaybayan ang produksyon. Kailangang magkaugnay ang mga pagsisikap na ito sa antas ng bawat sakahan upang makinabang ang maliliit na nagtatanim.

Panimulang hakbang ang sertipikasyon

Iminungkahi ng DOPPA na isama sa mga pamamaraan ng pagsunod sa EUDR ang umiiral na sistema ng sertipikasyon ng Malaysian Sustainable Palm Oil (MSPO). Layunin nitong bawasan ang paulit-ulit na papeles, inspeksyon at gastos sa pamamagitan ng paggamit sa sistemang ginagamit na ng mga nagtatanim.

Sinabi ni Chan sa Parlamento na nagbibigay ang pamahalaan ng libreng sertipikasyon ng MSPO sa mga taniman ng oil palm na wala pang 100 ektarya. Kabilang din sa suporta ang tulong pinansiyal at teknikal, personal protective equipment at mga estante para sa pag-iimbak ng mga kemikal.

Kabilang sa mga bilang na inilahad niya, na may petsang Agosto 31, 2025, ang 754,822.28 sertipikadong ektarya, o 92.20%, sa kategorya ng maliliit na nagtatanim na tinatalakay. Hiwalay niyang inilista ang 397,310.80 ektarya para sa mga organisadong maliliit na nagtatanim at 3,977,039.92 ektarya para sa mga komersiyal na taniman, kung saan 96.22% ang saklaw ng sertipikasyon.

Mas mataas nang 4.02 puntos-porsiyento ang antas ng saklaw ng sertipikasyon sa mga komersiyal na taniman kaysa sa 92.20%. Ipinakikita ng mga pambansang bilang na ito ang lawak ng sertipikasyon sa iba't ibang kategorya ng mga prodyuser, habang layunin ng panukala ng DOPPA na magamit ang umiiral na sertipikasyon sa pagsunod sa mga kinakailangan ng Europa.

Upang maisakatuparan ang panukalang ito, kailangang magkasundo kung paano makakatulong ang mga tala ng sertipikasyon sa pagsusuri sa lokasyon, legalidad ng produksyon at kasaysayan ng kagubatan. Pinakamalaki ang pakinabang ng mga nagtatanim kung magagamit muli ang impormasyong nakalap na, sa halip na muling tipunin ito sa hiwalay na proseso.

Sino ang magbabayad para sa mga mapa at tala?

Nagbabala si Napolean na may kaakibat na gastos ang geolokasyon, sertipikasyon at pag-iingat ng mga tala na maaaring wala sa kakayahan ng maliliit na nagtatanim dahil sa kakulangan ng teknolohiya, kaalaman o pera. Makadaragdag sa gastos sa pagpapatakbo ng sakahan ang bayad sa pagmamapa at mga gawaing administratibo.

Hinihiling ng DOPPA sa mga pamahalaan, kompanya ng palm oil at mga bansang konsumer na pagsaluhan ang mga gastusing ito. Sinabi ni Napolean na maaaring mabawasan ang kita ng mga nagtatanim at madagdagan ang mga pasaning pinansiyal sa kanilang operasyon kung ipapasa ang mga gastos sa supply chain.

Nais din ng asosasyon na iangkop ang tulong sa iba't ibang komunidad. Sa Sarawak, iminumungkahi nito ang pakikilahok ng komunidad sa pagpaplano at pagmamapa, at paggamit sa kaalaman ng mga residente tungkol sa lupa at kapaligiran upang makatulong na mapababa ang gastos. Maaaring makipagtulungan ang mga teknikal na pangkat sa komunidad sa pagtatala ng mga lokasyon at hangganan.

Kaayon nito ang panawagan ni Nanta para sa tulong sa pagmamapa, geolokasyon at traceability. Tinutugunan ng titulo ang dokumentasyon ng pagmamay-ari, ngunit kailangan din ng mga nagtatanim ng magagamit na tala na nag-uugnay sa kanilang mga sakahan sa palm oil na ibinebenta nila. Nanawagan ang DOPPA ng kooperasyon ng mga estadong kasapi ng EU, Malaysia at Indonesia, kasama ang mga kompanya at lokal na awtoridad.

Naaapektuhan na ng mga titulo sa lupa ang akses sa tulong sa muling pagtatanim

Itinukoy ng DOPPA ang isa pang epekto ng kawalan ng mga titulo: ang hirap makakuha ng pederal na suporta para palitan ang mga tumatandang puno ng oil palm. Sa isang pahayag na may petsang Marso 18, sinabi ni Napolean na 19% ang antas ng pag-apruba sa mga aplikasyon para sa lupang NCR sa ilalim ng Oil Palm Replanting Incentive Scheme, o TSPKS 2.0, kumpara sa 60% para sa lupang may titulo.

41 puntos-porsiyento ang agwat sa pagitan ng dalawang antas ng pag-apruba. Sinabi rin ni Napolean na sa 78 aplikante para sa lupang NCR na humihingi ng suporta para sa 265 ektarya, 35 ektarya lamang ang naaprubahan. Katumbas ito ng humigit-kumulang 13.2% ng hiniling na lawak; ang bilang na 19% ay tumutukoy sa antas ng pag-apruba ng mga aplikasyon.

Humigit-kumulang 246,000 ektarya ng oil palm ang sinasaka ng mga independiyenteng maliliit na nagtatanim sa Sarawak, ayon sa DOPPA. Para sa mga nagtatanim na kailangang palitan ang matatandang puno, nakaaapekto ang akses sa tulong sa muling pagtatanim sa kakayahan nilang mamuhunan para sa mga susunod na anihan.

Nagbibigay ang TSPKS 2.0 ng katugmang grant na RM18,000 kada ektarya sa pamamagitan ng AgroBank. Sinabi ni Napolean na nahihirapan ang mga nagtatanim sa NCR dahil karaniwang hinihingi ng mga bangko ang mga pormal na titulo bilang katibayan ng pagmamay-ari o kolateral, o ari-ariang isinasangla para makakuha ng pautang.

Iminungkahi niya ang direktang insentibong RM9,000 kada ektarya para sa mga independiyenteng maliliit na nagtatanim na sila mismo ang magsasagawa ng muling pagtatanim, na ibabayad matapos ang pisikal na beripikasyon ng Malaysian Palm Oil Board. Kalahati ito ng nakasaad na halagang RM18,000 sa programa, at iba ang paraan ng pagbabayad. Hiniling ng DOPPA sa Plantation and Commodities Ministry na baguhin ang pamantayan sa pag-apruba.

Nananatiling sentro ang pangangalaga sa kagubatan at mga karapatan ng komunidad

Nanawagan ang mga organisasyong pangkapaligiran at pangkarapatan ng mga katutubo ng masusing pagsusuri sa mga supply chain ng troso at palm oil sa Sarawak. Noong Setyembre 2024, nanawagan ang isang koalisyon na bigyan ang rehiyon ng klasipikasyong mataas ang panganib sa ilalim ng EUDR, na magdudulot ng mas mahigpit na pagsusuri.

Iginiit ng mga grupo na may mga planong gawing taniman ng troso ang daan-daang libong ektarya ng likas na kagubatan. Ikinabahala rin nila ang mga lisensiya ng kompanya sa mga lugar na hinihintay ang mga pagsusuri para maprotektahan ang mga ito, ang mga limitasyon sa pagkilala sa lupang nakaugalian at ang pagbawi sa mga umiiral na titulo.

Nagbabala ang RimbaWatch, isa sa mga kalahok na organisasyon, na nalalagay sa panganib ng mga konsesyon ng kompanya ang humigit-kumulang 15% ng likas na kagubatan ng Malaysia. Tumutukoy ang tantiyang ito sa mga kagubatan ng Malaysia sa kabuuan, samantalang nakatuon sa Sarawak ang kahilingan ng koalisyon tungkol sa klasipikasyon.

Iniugnay ni Celine Lim, managing director ng organisasyong katutubo sa Sarawak na SAVE Rivers, ang panawagan para sa masusing pagsusuri sa pahintulot ng mga komunidad:

Patuloy na binubuldozer ng mga kompanya ng pagtotroso ang mga kagubatan ng mga katutubo sa Sarawak nang walang konsultasyon o pahintulot ng mga komunidad. Dapat itong maging batayan para sa klasipikasyong 'mataas ang panganib'.

Dalawa ang papel ng dokumentasyon ng lupa sa mga alalahaning ito. Kailangan ng maliliit na nagtatanim ng mga tala upang patunayan ang karapatan nilang magsaka sa minanang mga lote, habang kailangan naman ng mga komunidad na kilalanin ang kanilang mga karapatan kapag humihingi ng akses sa mga kagubatan ang mga kompanya. Kaya mahalaga kapwa sa akses sa pamilihan at sa pangangalaga sa lupang nakaugalian ang mga pagsusuri, tala ng hangganan at mga pasya kung kaninong mga karapatan ang kikilalanin.

Agarang hinihiling ni Nanta ang pagkilos sa Sarawak kasabay ng mga negosasyon sa EU. Kabilang sa mga kongkretong hakbang na hinihingi upang manatiling konektado sa mga mamimili ang mga nagtatanim sa kanayunan habang tumutupad sa mga kinakailangan sa kapaligiran at batas ang mas mabilis na mga pagsusuri, mga legal na pansamantalang dokumento, teknikal na suporta at mas malinaw na pananagutan sa mga gastos.

Mahahalagang Punto

• Ayon sa DOPPA, maaaring makaranas ng problema sa akses sa pamilihan ang humigit-kumulang 58,000 independiyenteng maliliit na nagtatanim ng oil palm sa Sarawak dahil sa mga kakulangan sa dokumentasyon at gastos sa pagsunod sa mga regulasyon.
• Nanawagan si Nanta na pabilisin ang mga pagsusuri sa lupang NCR, pagtatakda ng mga hangganan, pag-iisyu ng mga indibidwal na titulo at pagbibigay ng mga pansamantalang dokumentong kinikilala ng batas.
• Hinahangad ng mga awtoridad ng pederal na pamahalaan at Sarawak na kilalanin ang pagmamay-ari ayon sa kaugalian sa pamamagitan ng pakikipag-ugnayan sa EU.
• Nais ng DOPPA na gamitin ang umiiral na sertipikasyon ng MSPO upang mabawasan ang paulit-ulit na gawain sa pagsunod sa mga regulasyon, at pagsaluhan ng mga pamahalaan, kompanya at bansang konsumer ang mga gastos.
• Ayon sa asosasyon, 19% ang antas ng pag-apruba sa mga aplikasyon ng NCR para sa tulong sa muling pagtatanim, kumpara sa 60% para sa lupang may titulo.
• Nanawagan din ang mga grupong pangkapaligiran at pangkarapatan ng masusing pagsusuri sa pagpapalit ng gamit ng kagubatan at pagtrato sa mga karapatan ng mga katutubo sa lupa sa Sarawak.