Umuusad ang Pakistan sa pagsasapribado ng 17 negosyong pag-aari ng estado at nagpaplanong ipamahala sa pribadong sektor ang tatlong paliparan

Siyam na tagapamahagi ng kuryente ang sandigan ng pinakahuling hakbang

Isinusulong ng Pakistan ang pagsasapribado ng 17 negosyong pag-aari ng estado, kabilang ang siyam na kompanya ng distribusyon ng kuryente, habang pinag-aaralan din ang pribadong pamamahala sa tatlo nitong pangunahing paliparan sa Islamabad, Karachi at Lahore. Inilahad ni Muhammad Ali, tagapayo ng punong ministro sa pagsasapribado at tagapangulo ng Privatisation Commission, ang programa sa CEO Summit sa Islamabad noong Huwebes, Oktubre 22, 2026.

Nasa kongkretong yugto na ang mga transaksyon sa kuryente: inaprubahan ng lupon ng komisyon ang 10 interesadong partido na magpatuloy sa pagsasapribado ng Islamabad Electric Supply Company Limited (IESCO). Umuusad din ang mga transaksyon sa pagbabangko at seguro, kabilang ang mga pagbabagong naglalayong mapanatili ang pagpapautang sa agrikultura sa Zarai Taraqiati Bank Limited (ZTBL) at ang pagpili ng mas pinapaborang konsorsiyum ng tagapayo sa pananalapi para sa State Life Insurance Corporation of Pakistan.

Ibang landas naman ang ginagamit para sa mga paliparan. Isinasaalang-alang ng pamahalaan ang mga kontrata sa pamamahala o komersiyal na konsesyon, kung saan magpapatakbo ng mga pasilidad ang mga pribadong kompanya alinsunod sa napagkasunduang mga kondisyon. Opisyal na paninindigan nito na dapat magpaligsahan sa bukas na bidding ang mga lokal at dayuhang mamumuhunan.

Iniharap ni Ali ang mga transaksyong ito bilang bahagi ng mas malawak na programang pang-ekonomiya na nag-uugnay sa maaasahang kuryente, pribadong pamumuhunan, pagluluwas at kasanayan ng mga manggagawa. Sinabi niyang dumanas ang Pakistan ng matitinding suliraning pang-ekonomiya at piskal noong 2022 at 2023, at kailangan nito ngayon ng tuluy-tuloy na pagpapatupad ng mga reporma upang mapanatili ang paglago.

Para sa mga sambahayan, negosyo, magsasaka at biyahero, saklaw ng programa ang mga serbisyong ginagamit araw-araw: suplay ng kuryente, pautang sa agrikultura, seguro at operasyon ng paliparan. Tungkol sa pagiging karapat-dapat ng mga mamumuhunan, disenyo ng mga transaksyon at mga tagapayo ang mga desisyong naipahayag na, at kailangan pang isagawa ang karagdagang gawain bago makumpleto ang mga transaksyon.

Pasulong na ang 10 potensyal na mamimili para sa IESCO

Ang IESCO, Faisalabad Electric Supply Company Limited (FESCO) at Gujranwala Electric Power Company Limited (GEPCO) ang bumubuo sa unang pangkat ng mga tagapamahagi ng kuryenteng napili para sa pagsasapribado. Ang mga kompanyang ito, na karaniwang tinatawag na DISCO, ay naghahatid ng kuryente sa mga tahanan at negosyo sa pamamagitan ng mga lokal na network at naniningil sa mga kostumer.

Kabilang sa 10 partidong inaprubahan para sa IESCO ang tatlong kompanya ng enerhiya mula Turkey: Aktor Elektrik Enerji Yatirimlari, Genvera Enerji at Cengiz Enerji. Kabilang naman sa mga kalahok mula Pakistan ang Engro Energy, Sapphire Fibers, Novatex at Bestway Cement, pati ang mga konsorsiyum na pinangungunahan ng Artistic Milliners, Hub Power Holding at Hasnaat Brothers Construction.

Makakakuha sa susunod ng access sa isang virtual data room ang mga inaprubahang mamumuhunan. Isa itong ligtas na koleksiyon ng mga rekord ng negosyo na sinusuri ng mga potensyal na mamimili upang maunawaan ang pananalapi, operasyon at mga obligasyon ng isang kompanya bago magpasya kung magkano ang iaalok nila. Tinatawag na due diligence ang pagsusuring ito.

Inaprubahan din ng lupon ang mga karagdagang miyembro ng konsorsiyum para sa Artistic Milliners, na kuwalipikado na para sa transaksyon sa FESCO. Kabilang sa konsorsiyum nito ang Lake City Holdings, Fatima Capital, Din Ventures at Fazal Cloth Mills. Pinahihintulutan ng kaayusang ito ang pakikilahok sa mga transaksyon sa unang pangkat ng mga kompanya ng kuryente, alinsunod sa mga kinakailangan ng bawat bentahan.

Itinuring ni Ali na kabilang sa mga pangunahing prayoridad niya sa ekonomiya ang abot-kaya at maaasahang enerhiya. Kaya iniuugnay ng distribusyon ng kuryente ang dalawang bahagi ng kanyang programa: ang pagsasaayos ng mga negosyong pag-aari ng estado at ang pagpapabuti ng mga kondisyon para makagawa ng mga produkto, makapag-empleyo ng mga manggagawa at makipagkompetensiya para sa mga order sa pagluluwas ang ibang kompanya.

Isinusulong ang bukas na kompetisyon para sa mga paliparan

Kinukumpirma ng pahayag ng Privatisation Commission tungkol sa programa sa mga paliparan, na inilabas bilang Press Release No. 02/2026, na kabilang na sa aktibong programa ng pagsasapribado ang Islamabad International Airport, kasama ng mga proseso para sa Jinnah International Airport sa Karachi at Allama Iqbal International Airport sa Lahore.

Tinutukoy ng komisyon ang mga kontrata sa pamamahala at pangmatagalang komersiyal na konsesyon bilang mga posibleng kaayusan. Sa kontrata sa pamamahala, itinatalaga ang isang operator para patakbuhin ang mga napagkasunduang gawain. Sa konsesyon, ipinagkakaloob ang mga karapatan sa pagpapatakbo at komersiyal na gawain sa loob ng itinakdang panahon, na may mga responsibilidad na nakasaad sa kontrata.

Noong Nobyembre 2025, nagpasya ang pamahalaan na palitan ng bukas na bidding para sa tatlong paliparan ang mga kaayusang pinag-uusapan sa pagitan ng mga pamahalaan. Sinabi ng komisyon na malakas na interes mula sa mga mamumuhunan ang nag-udyok sa pagbabagong ito at magkakaroon ng pantay na pagkakataong lumahok ang mga kuwalipikadong lokal at dayuhang mamumuhunan.

Tumugon din ang komisyon sa mga pahayag tungkol sa kasunduan sa paliparan kasama ang United Arab Emirates. Sinabi nitong walang ganitong kasunduan sa pagpapaupa na nilagdaan para sa Islamabad o alinman sa dalawa pang paliparan. Kabilang sa mga nakipag-usap ang mga entidad mula sa UAE, Turkey at Saudi Arabia, pati ang iba pang internasyonal na stakeholder.

Mas mahusay na serbisyo, mas mataas na kita, pag-upgrade ng imprastraktura at pribadong pamumuhunan ang mga layuning inilahad ng pamahalaan. Para sa mga pasahero, may kinalaman ang mga layuning ito sa kalidad ng mga pasilidad at operasyon ng paliparan. Nakasalalay sa magiging kontrata ang eksaktong mga tungkulin ng operator at ang paraan ng pagsukat sa pagganap nito.

Magkahiwalay ang landas ng pautang sa pagsasaka at seguro

Idinisenyo ang transaksyon ng ZTBL nang isinasaalang-alang ang papel nito sa pagpapautang sa agrikultura. Inaprubahan ng lupon ng Privatisation Commission ang mga pagbabago sa istruktura ng transaksyon at plano sa pagsasaayos nito, kasunod ng direktiba ng punong ministro na panatilihin ang pagtutok ng bangko sa pagpapautang para sa agrikultura at mga magsasaka matapos itong isapribado.

Mahalaga ang kinakailangang ito para sa mga magsasaka dahil tungkol ang planong transaksyon kapwa sa pagmamay-ari at sa patuloy na layunin ng bangko. Layunin ng inaprubahang paraan na panatilihing pangunahing gawain ang pananalapi para sa agrikultura habang binabago ng pamahalaan ang pagmamay-ari at pagkakaayos ng institusyon.

Nasa yugto pa ng pagpapayo ang State Life. Pinili ng lupon ang isang konsorsiyum na pinangungunahan ng Deutsche Bank bilang pinakamataas ang ranggo para italaga bilang tagapayo sa pananalapi at bumuo ng komiteng makikipagnegosasyon sa Financial Advisory Services Agreement. Tumutulong ang isang tagapayo sa paghahanda at pagbubuo ng transaksyon at paggabay sa proseso ng pagbebenta.

Kabilang sa mga ipinahayag na hakbang ang due diligence ng mga mamumuhunan para sa IESCO at negosasyon sa kontrata ng tagapayo para sa State Life; hindi inilabas ang mga petsa ng pagkumpleto, pinal na presyo at detalyadong mga kondisyon para sa mga transaksyong ito at sa mga kaayusan sa paliparan.

Mga pagbabago sa programa mula noong 2024

Pinalawak ni Punong Ministro Shehbaz Sharif ang patakaran ng pamahalaan sa pagsasapribado noong Mayo 14, 2024, nang ipahayag niya ang planong isapribado ang lahat ng negosyong pag-aari ng estado maliban sa mga ituturing na estratehiko. Nakatuon ang naunang paraan sa mga negosyong nalulugi. Isinama naman sa mas malawak na patakaran ang mismong pagmamay-ari ng estado sa mga komersiyal na negosyo bilang paksa ng pagsusuri.

May 25 entidad at ari-arian sa listahang inilarawan noong 2024. Kabilang dito ang Pakistan International Airlines, ang Roosevelt Hotel sa Manhattan, dalawang kompanya ng seguro, apat na planta ng kuryente at 10 kompanya ng paglikha at distribusyon ng kuryente. Mahigit 1,200 megawatt ang kapasidad ng bawat isa sa dalawa sa mga planta ng kuryente. Noong panahong iyon, tinatalakay rin ng pamahalaan ang isang transaksyon sa pagitan ng mga pamahalaan tungkol sa First Women Bank at UAE.

Ipinakikita ng mga pangunahing yugto kung paano umusad ang patakaran mula sa malawak na anunsyo tungo sa mga indibidwal na desisyon sa transaksyon:

• Mayo 14, 2024: Inanunsyo ni Sharif ang pagsasapribado ng mga negosyong pag-aari ng estado maliban sa mga estratehikong entidad, na uunahin ang mga negosyong nalulugi.
• Nobyembre 2025: Pinili ng pamahalaan ang bukas na bidding para sa mga kaayusan sa pagpapatakbo ng tatlong paliparan.
• Disyembre 1, 2025: Inirekomenda ng lupon ng Privatisation Commission na idagdag sa programa ang tatlong negosyo at alisin ang dalawa pa.
• Sa pahayag ng komisyon tungkol sa mga paliparan noong 2026: Kinumpirma nitong kabilang ang paliparan ng Islamabad sa aktibong programa.
• Oktubre 22, 2026: Inilahad ni Ali sa Islamabad CEO Summit ang ginagawa para sa 17 negosyo at ang pribadong pamamahala sa tatlong paliparan.

Ang bilang na 25 noong 2024 ay tumutukoy sa listahan ng mga entidad at ari-arian sa programa, samantalang inilalarawan ng pinakahuling bilang ni Ali ang mga negosyong pinagtutuunan ng komisyon. Sinusuri rin ng komisyon kung aling mga negosyo ang angkop para sa transaksyon, kaya isa pa ring aktibong desisyon sa patakaran ang komposisyon ng programa.

May mga negosyong hindi isasama sa bentahan

Detalyadong inilalahad ng pahayag ng lupon noong Disyembre ang pagsusuring ito. Sa ika-243 nitong pulong noong Disyembre 1, 2025, na pinamunuan ni Ali, sinuri ng lupon ang pagtatasa ng Investment Committee sa 15 negosyong isinangguni ng mga ministeryo.

Tatlo lamang ang pinahintulutang irekomendang isama: Saindak Metals Limited, Pakistan Minerals Development Corporation at National Insurance Company Limited. Napagpasyahang hindi angkop sa pagsasapribado ang 12 iba pa. Ibig sabihin, ikalimang bahagi lamang ng mga negosyong sinuri sa prosesong iyon ang sumulong tungo sa pagsasama sa programa.

Hiwalay na inirekomenda ng lupon na alisin ang Sindh Engineering Limited at Utility Stores Corporation. Hindi na aktibo ang Sindh Engineering mula pa noong 2007–08, at ang tanging nasasalat nitong mga ari-arian ay lupaing apektado ng paglilitis. Itinigil naman ng Utility Stores ang operasyon kasunod ng desisyon ng pamahalaan, at higit na malaki ang mga pananagutan nito kaysa sa mga ari-arian.

Sinabi ng komisyon na maaaring isaalang-alang ng mga ministeryo ang iba pang opsyon, kabilang ang likidasyon, para sa mga negosyong hindi angkop ibenta. Ang likidasyon ay nangangahulugang pagsasara ng isang organisasyon at pag-aasikaso sa mga ari-arian at utang nito. Ipinakikita ng mga desisyon noong Disyembre kung bakit kailangan ding magpasya ang isang programa sa pagsasapribado tungkol sa mga negosyong tumigil na sa operasyon o may mga obligasyong nagpapahirap sa pagbebenta.

Iniugnay ni Ali ang pribadong pamumuhunan sa lokal na pag-iimpok

Inayos ni Ali ang mga panukalang pang-ekonomiya niya sa isang limang bahaging balangkas na tinawag na TRUST: pagtutok sa mga sektor na kayang makipagkompetensiya, pagpapatuloy ng mga reporma, pagpapakilos ng pribadong puhunan, pagpapalawak ng pagluluwas at pagpapaunlad ng talento. Ayon sa kanya, kailangang sabay-sabay isulong ang mga prayoridad na ito.

Inilarawan ni Muhammad Ali, tagapayo ng punong ministro sa pagsasapribado, ang tiwala at pagpapatuloy ng patakaran bilang mahahalagang salik sa pamamaraang ito:

Ang lihim ng kaunlaran ay nasa isang salita: tiwala.

Umaabot sa 14% ng gross domestic product ang lokal na ipon ng Pakistan, kumpara sa 34% sa Bangladesh at 30% sa India, batay sa mga bilang na binanggit ni Ali. Sinusukat ng GDP ang halaga ng mga produkto at serbisyong nalilikha sa isang ekonomiya. Ipinakikita ng antas ng pag-iimpok kung gaano kalaking bahagi ng halagang iyon ang naiipon sa halip na ginagastos.

Batay sa mga bilang na iyon, 20 percentage point na mas mababa ang antas ng Pakistan kaysa sa Bangladesh at 16 na puntos na mas mababa kaysa sa India. Ginamit ni Ali ang paghahambing upang igiit na kailangan ng mas maraming ipon para pondohan ang pamumuhunan, kasabay ng mas malaking pamumuhunan mula sa ibang bansa at suporta sa mga bagong negosyo.

Nananawagan din siya ng mas maayos na pagtatala ng mga gawaing pang-ekonomiya upang mas marami sa mga ito ang maisama sa sistema ng buwis. Layunin niya na palawakin ang saklaw ng mga nagbabayad ng buwis nang hindi dinaragdagan ang pasanin ng mga tao at negosyong nagbabayad na nito. Ayon sa kanya, makapagdadala ng puhunan at kaalaman sa mga negosyo at imprastraktura ang pagsasapribado at pakikipagsosyo sa mga pribadong kompanya, habang nabibigyan ang pamahalaan ng mas maraming mapagkukunang mailalaan sa mahahalagang serbisyo.

Mas mataas ng $11.6 bilyon ang remitans kaysa pagluluwas ng mga produkto

Nagpadala ang mga manggagawa sa ibang bansa ng humigit-kumulang $41.6 bilyon sa Pakistan noong nakaraang taon ng pananalapi, kumpara sa tinatayang $30 bilyong kinita mula sa pagluluwas ng mga kalakal, ayon kay Ali. Umabot sa $11.6 bilyon ang diperensiya: humigit-kumulang 39% na mas malaki ang remitans kaysa pagluluwas ng mga produkto.

Ang remitans ay perang ipinadadala sa kanilang bansa ng mga taong nagtatrabaho sa ibang bansa. Ang iniluluwas na mga produkto naman ay mga panindang ibinebenta sa mga kostumer sa ibang bansa. Parehong nagdadala ng dayuhang salapi sa Pakistan ang mga ito, ngunit iginiit ni Ali na kailangan ng mas malakas na lokal na produksyon at pagluluwas ng mga produktong may mas mataas na halaga upang mapanatili ang paglago.

Agrikultura at pagproseso ng pagkain, tela at kasuotan, at teknolohiya ng impormasyon at digital na serbisyo ang mga sektor na tinukoy niyang dapat bigyang-prayoridad. Sinabi niyang dapat pagtuunan ng Pakistan ang mga gawaing may matibay na kalakasan, pandaigdigang demand, kakayahang lumikha ng maraming trabaho at potensyal na kumita ng dayuhang salapi.

Binanggit ni Ali ang China, South Korea, Vietnam at Bangladesh bilang mga halimbawa ng mga ekonomiyang umasa sa kanilang mga kalakasan habang nagpapanatili ng tuluy-tuloy na direksiyon ng patakaran. Iniuugnay ng panukala niya ang paglago ng pagluluwas sa programa sa kuryente: kailangan ng mga prodyuser ang maaasahang enerhiya, gayundin ang pamumuhunan at mga manggagawang kayang tumugon sa mga pangangailangan ng kostumer.

Bahagi ng plano sa pamumuhunan ang mga manggagawa

Kabilang sa bahagi ng balangkas ni Ali tungkol sa talento ang edukasyon at teknikal na pagsasanay. Nanawagan siya ng pagsasanay na higit na nakaayon sa mga pangangailangan ng industriya at iginiit na kailangang paunlarin ng Pakistan ang sarili nitong lakas-paggawa kahit makakakuha ito ng makinarya at puhunan mula sa ibang bansa.

Itinampok din sa mga panukala niya ang kababaihan. Nanawagan si Ali ng mas malawak na pagkakataon para sa pagpapaunlad ng kasanayan at trabaho, at sinabing mapagbubuti ng mas malawak na pakikilahok ng kababaihan ang pagiging produktibo at kakayahang makipagkompetensiya. Iminungkahi rin niya ang pagsuporta sa mga bagong negosyo at paghikayat sa mga kompanyang Pakistani na palawakin ang kanilang operasyon sa mga pandaigdigang pamilihan.

Makikita sa laki ng programa kung bakit nakatuon dito ang pamahalaan. Tinatayang umabot sa 44% ng GDP noong 2019 ang mga ari-arian ng mga negosyong pag-aari ng estado, ayon sa mga pagtataya ng International Monetary Fund na binanggit sa debate sa patakaran noong 2024; halos kalahati sa mga negosyong iyon ang nalugi sa taong iyon. Inilalarawan ng mga makasaysayang bilang na iyon ang malaking sektor ng mga negosyong pag-aari ng publiko, samantalang ipinakikita ng pinakahuling mga desisyon ng lupon ang praktikal na gawaing pagpili ng mga mamumuhunan, pagpapanatili ng mga tungkulin ng institusyon at pagpapasya kung aling mga transaksyon ang maaaring magpatuloy.

Kaya pinagsasama ng kasalukuyang hakbang ng Pakistan ang ilang gawain: paglilipat ng mga negosyo sa pribadong pagmamay-ari, pagsasaayos ng pribadong pagpapatakbo sa mga paliparan, pagsasaayos ng mga institusyong pinansyal at pagsasara ng mga negosyong hindi angkop ibenta. Ayon sa mas malawak na pangangatwirang pang-ekonomiya ni Ali, kailangan ng mga pagbabagong ito ang maaasahang enerhiya, mas malakas na pagluluwas, pamumuhunan at kasanayan upang makalikha ng tuluy-tuloy na paglago.

Mahahalagang Punto

• Pinagtutuunan ng Privatisation Commission ang 17 negosyong pag-aari ng estado, kabilang ang siyam na tagapamahagi ng kuryente.
• Kuwalipikado nang magpatuloy sa pagsasapribado ng IESCO ang 10 interesadong partido, kabilang ang tatlong kompanya ng enerhiya mula Turkey.
• Inihahanda ang mga paliparan sa Islamabad, Karachi at Lahore para sa mga pribadong kaayusan sa pagpapatakbo sa pamamagitan ng bukas na kompetisyon.
• Layunin ng binagong plano sa transaksyon ng ZTBL na panatilihin ang pagpapautang sa agrikultura; sumusulong naman ang State Life tungo sa pagtatalaga ng tagapayo sa pananalapi.
• Inirekomenda sa pagsusuri noong Disyembre 2025 na isama ang tatlong negosyo at alisin ang Sindh Engineering at Utility Stores.
• Iniugnay ni Ali ang pagsasapribado sa pamumuhunan, pagluluwas, maaasahang kuryente, teknikal na kasanayan at mas maraming oportunidad sa trabaho para sa kababaihan.