Nagdudulot ng Dalawang Panganib sa Kalusugan ang Smog sa Malaysia Habang 34 Lugar ang Nagtatala ng Hindi Malusog na Hangin

Kumakalat ang hindi malusog na hangin habang dumarami ang mga kaso ng sakit sa paghinga

Tatlumpu't apat na lugar sa Malaysia ang nagtala ng hindi malusog na kalidad ng hangin pagsapit ng alas-9 ng umaga noong Oktubre 15, 2026, kung saan umabot sa 192 ang Air Pollutant Index sa Johan Setia sa Selangor, siyam na puntos na lamang bago pumasok sa kategoryang lubhang hindi malusog. Kasabay ng nakikitang makapal na ulap-usok, nagbabala ang mga espesyalista sa kalusugan tungkol sa isa pang panganib: ozone sa antas ng lupa, isang gas na maaaring makairita sa baga at magpalala sa epekto ng paglanghap ng maruming hangin.

Nagtala ang Air Pollutant Index Management System ng Department of Environment, na kilala bilang APIMS, ng 34 pang lugar na may katamtamang kalidad ng hangin. Nagtala rin ang Health Ministry ng Malaysia ng pagdami ng mga impeksiyon sa paghinga at pamamaga ng mata sa 78 piling pasilidad pangkalusugan sa buong bansa.

Tumaas ang mga kaso ng impeksiyon sa itaas na bahagi ng daanan ng hangin mula 3,509 noong Epidemiological Week 39 tungo sa 3,875 noong Week 40, dagdag na 366 kaso, o 10.43%. Tumaas nang 26.47% ang mga kaso ng conjunctivitis. Ang conjunctivitis ay pamamaga ng manipis na lamad na tumatakip sa puting bahagi ng mata at sa loob ng mga talukap, na kadalasang nagdudulot ng pamumula at hindi komportableng pakiramdam.

Sinabi ni Prof Dr Mohd Hasni Jaafar, espesyalista sa kalusugang pangkapaligiran at toksikolohiya sa Universiti Kebangsaan Malaysia, na maaaring magdulot ng matinding bigat sa paghinga at kalusugan ng puso at mga daluyan ng dugo ang sabayang pagkakalantad sa maliliit na partikulo at ozone, kabilang sa mga nasa hustong gulang na karaniwang malusog.

Para sa mga pamilyang nagpapasya kung dapat maglaro sa labas ang mga bata, at sa mga manggagawang maraming oras na ginugugol sa labas, magkaiba ang mga hakbang na kailangan upang maprotektahan laban sa mga partikulo ng usok at ozone. Makababawas sa pagkakalantad sa maliliit na partikulo ang N95 respirator na maayos ang pagkakasuot. Hindi nito nasasala ang ozone gas. Nananatiling pangunahing paraan upang mabawasan ang pagkakalantad sa dalawa ang pag-iwas sa maruming hangin sa labas.

Mga lugar sa Malaysia na may pinakamasamang kalidad ng hangin

Pinakamataas ang naitalang antas sa Johan Setia pagsapit ng alas-9 ng umaga, kasunod nang bahagya ang Klang sa 191. Nagtala ang Shah Alam ng 179, Banting ng 170, Petaling Jaya ng 168 at Kuala Selangor ng 161. Nasa 175 ang Putrajaya, habang nagtala naman ang Cheras at Batu Muda sa Kuala Lumpur ng 172 at 162.

May walong lugar sa Johor na nagtala ng hindi malusog na antas: Larkin sa 187, Batu Pahat sa 182, Pasir Gudang sa 181, Tangkak sa 177, Pengerang sa 170, Kluang sa 165, Kota Tinggi sa 162 at Segamat sa 161. Sa Negeri Sembilan, nagtala ang Nilai ng 187, Seremban ng 182 at Port Dickson ng 176.

Nagtala ang Bukit Rambai sa Melaka ng 184, kasunod ang Melaka City sa 178 at Alor Gajah sa 176. Umabot din ang hindi malusog na antas sa Perak, Penang, Pahang at Sarawak. Nagtala ang Seberang Perai ng 142, Temerloh ng 156, Samarahan ng 152 at Serian ng 120.

Ikinaklasipika ng Malaysia ang mga API reading mula zero hanggang 50 bilang mabuti, 51 hanggang 100 bilang katamtaman, 101 hanggang 200 bilang hindi malusog, 201 hanggang 300 bilang lubhang hindi malusog, at higit sa 300 bilang mapanganib. Ipinapakita ng API number ang kalidad ng hangin sa isang iskala ng indeks; sinusukat naman ng konsentrasyon ng partikulo ang dami ng polusyon sa isang bolyum ng hangin.

Bakit magkaibang banta ang mga partikulo at ozone

Ang PM2.5 ay tumutukoy sa mga partikulong may diyametrong 2.5 micrometre o mas maliit, ayon sa depinisyon ng World Health Organization. Sapat na kaliit ang mga ito upang makapasok nang malalim sa baga. Isa sa mga pinagmumulan nito ang usok, at maaaring magdala ang mga partikulo nito ng halo-halong kemikal.

Nabubuo ang ozone sa antas ng lupa kapag nagreaksiyon sa sikat ng araw ang mga nitrogen oxide at volatile organic compound. Mapabibilis ng mataas na temperatura ang mga reaksiyong ito. May mga halaman ding naglalabas ng mga compound na nakatutulong sa pagbuo ng ozone, at maaaring dumami ang inilalabas ng mga ito kapag mas mainit ang panahon.

Ipinaliwanag ni Mohd Hasni na kapwa maaaring magdulot ng oxidative stress at pamamaga ang dalawang pollutant. Nangyayari ang oxidative stress kapag nalalampasan ng mga reaktibong kemikal ang mga pananggalang ng katawan at napipinsala ang mga selula. Tugon ng katawan sa pinsala o iritasyon ang pamamaga; kapag naapektuhan nito ang mga daanan ng hangin, maaaring mas mahirapan ang paghinga.

Maaaring magpasimula ang PM2.5 ng pamamaga sa malalim na bahagi ng baga at magdulot ng mga karamdamang nakaaapekto sa puso at mga daluyan ng dugo. Direktang nakakairita sa daanan ng hangin ang ozone, na nagdudulot ng pag-ubo, iritasyon sa lalamunan, paninikip ng dibdib, pananakit habang humihinga nang malalim at paghina ng paggana ng baga. Maaaring tumaas ang bigat sa baga kapag nag-eehersisyo sa hangin na mataas ang konsentrasyon ng ozone.

Ipinakikita ng mga bilang sa kalusugan

Katumbas ng humigit-kumulang isang karagdagang naitalang kaso sa bawat sampung naitala noong nakaraang linggo ang pagtaas ng mga kaso ng impeksiyon sa itaas na bahagi ng daanan ng hangin sa Malaysia mula 3,509 tungo sa 3,875. Saklaw ng mga bilang ng Health Ministry ang 78 piling pasilidad, kaya nagbibigay ang mga ito ng larawan ng mga nagkakasakit sa mga pasilidad na iyon.

Mas malaki sa porsiyento ang 26.47% na pagtaas ng conjunctivitis kaysa sa pagdami ng mga impeksiyon sa paghinga. Hindi kasama sa mga bilang ng ministeryo na binanggit dito ang kabuuang bilang ng mga kaso ng conjunctivitis.

Sinabi ni Datuk Dr Zainal Ariffin Omar, espesyalista sa pampublikong kalusugan, na nakababahala ang sabayang pagkakalantad sa PM2.5 at ozone sa antas ng lupa dahil kapwa maaaring magpasimula ng pamamaga sa daanan ng hangin at oxidative stress. Binanggit niya ang mga pag-aaral na nakakita ng mas malaking paghina ng paggana ng baga at pagtaas ng panganib na maospital dahil sa sakit sa paghinga matapos malantad sa dalawang pollutant.

Iniulat din ng Copernicus Atmosphere Monitoring Service ng European Union ang mas malawak na problema sa ozone. Ayon sa pagtatasa nito, pinagsama-sama ang mga heatwave, sunog sa kagubatan at mga emisyong dulot ng gawain ng tao upang malantad sa napakataas na polusyon ng ozone ang 40% ng populasyon ng mundo sa loob ng taon, at Asia ang pinakamatinding naapektuhang rehiyon.

Sino ang higit na nanganganib

Kabilang sa mga grupong pinakamadaling maapektuhan ng maruming hangin ang mga bata, nakatatanda, buntis at mga taong may dati nang sakit sa paghinga o puso at mga daluyan ng dugo. Mas mahirap ang kalagayan ng mga manggagawa sa labas dahil matagal silang nananatili sa mga kondisyong naiiwasan ng iba.

Partikular na madaling maapektuhan ng iritasyon dulot ng ozone at paghina ng paggana ng baga ang mga bata at taong may hika. Maaaring mas mahirapan ang taong dati nang may makipot o namamagang daanan ng hangin kapag lalo pa itong naiirita dahil sa polusyon.

Nangangailangan din ng pansin ang mga taong may malalang sakit sa bato. Ipinaliwanag ni Mohd Hasni na maaaring makarating sa daluyan ng dugo ang maliit na bahagi ng mga nalanghap na partikulo o ang mga sangkap nitong natutunaw. Maaari ring magpasimula ang pagkakalantad ng pamamaga at pagbabago sa paggana ng mga daluyan ng dugo na maaaring makaapekto sa mga bato.

Tumatanggap ang mga bato ng humigit-kumulang 20% hanggang 25% ng dugong ibinobomba ng puso habang nagpapahinga. Tinutulungan sila ng malaking suplay ng dugo na magsala ng dumi at mag-regula ng likido, ngunit dahil dito, nalalantad din sila sa mga sangkap na umiikot sa dugo. Lalong maaaring malagay sa panganib ang mga taong may dati nang kapansanan sa paggana ng bato kapag nadagdagan pa ang bigat na dinaranas ng mga ito.

Nakagagambala sa pang-araw-araw na buhay ang mga sunog sa Indonesia

Nagtala ang Palangkaraya sa Central Kalimantan ng air quality index na 2,052, ayon sa Regional Disaster Management Agency ng lungsod, habang kumakalat ang mga sunog sa kagubatan at lupa. Pagsapit ng Oktubre 14, umabot na sa 1,444 ektarya ang nasunog. Nagtala ang ahensiya ng 887 sunog mula Hunyo hanggang Oktubre 13.

Nakapagtala rin ang mga awtoridad ng 548 hotspot sa Palangkaraya at 11,166 sa buong Central Kalimantan. Ang hotspot ay senyas ng init na natutukoy sa pamamagitan ng pagmamanman, kadalasan gamit ang satellite. Maaaring makapagtala ng maraming pagtukoy ang isang nagpapatuloy na sunog habang inuulit ang mga obserbasyon.

Ikinuwento ni Nono, residente ng Palangkaraya, ang hirap sa paghinga ng kanyang pamilya, kabilang ang maliliit na anak at matatanda niyang magulang. Kumalat ang usok mula Indonesia patungo sa mga kalapit na bansa, kabilang ang Malaysia. Nag-anunsiyo ang Timor-Leste ng pagsasara ng mga paaralan sa buong bansa sa loob ng tatlong araw simula Huwebes.

Nakapagtala ang kagawaran ng kalusugan ng lalawigan ng Jambi ng 26,957 pasyenteng may acute respiratory infection noong Setyembre 2026. Nagtala ang Kota Jambi ng 9,281 kaso mula Agosto hanggang Setyembre 24. Magkaiba ang panahong saklaw ng mga bilang na ito, kaya magkahiwalay na yugto ng pagkakasakit ang inilalarawan ng kabuuan para sa lungsod at sa lalawigan.

Noong Oktubre 9, nagtala sa pagmamanman ng ministeryo ng kapaligiran ng PM2.5 na 484 microgram bawat cubic metre sa Kota Jambi at 740 sa Tebo. Umabot sa 1,922 microgram bawat cubic metre ang konsentrasyon ng PM10 sa Tebo. Kabilang sa PM10 ang mga partikulong may diyametrong hanggang 10 micrometre, mas malawak na saklaw ng laki kaysa PM2.5.

Nagbabala si Zakaria, pinuno ng pag-iwas at pagkontrol sa sakit ng kagawaran ng kalusugan ng lalawigan ng Jambi, na maaaring tumaas ang panganib ng atake ng hika, sakit sa baga at atake sa puso dahil sa pagkakalantad sa usok. Nagpalabas si Jambi Mayor Maulana ng mahigit walong pabilog mula Agosto 26 na nag-uutos sa mga batang mula preschool hanggang junior secondary school na mag-aral nang malayuan.

Bakit patuloy na nagbubuga ng usok ang mga sunog sa pitland

Ang pit ay lupang nabuo mula sa naipong materyal ng halaman. Kapag natuyo, maaari itong masunog sa ilalim ng lupa, kaya nananatili ang init at apoy kahit mawala na ang nakikitang liyab. Maaaring magpatuloy ang usok habang nahihirapan ang mga tauhan na maabot ang mga nasusunog na suson.

Taglay ng usok mula sa mga sunog sa pitland sa Indonesia ang PM2.5 pati na ang mga mapanganib na kemikal kabilang ang formaldehyde, hydrogen cyanide at ammonia. Lalong nagpapahirap sa pag-apula ng apoy ang tuyong kondisyon at limitadong suplay ng tubig, habang binabawasan ng makapal na usok ang tanaw ng mga helicopter na nagbubuhos ng tubig.

Tinataya ng pagsusuri sa satellite ng Walhi Jambi na 43,451 ektarya ang nasunog sa Jambi pagsapit ng Oktubre 8, kabilang ang 11,339 ektarya sa Berbak and Sembilang National Park. Humigit-kumulang 26% ng tinatayang nasunog na lugar ang saklaw ng parke, batay sa dalawang bilang na ito. Mahigit 2,134 ektarya ng nasunog na kagubatan ang nasa loob ng pangunahing sona nito.

Inilarawan ni Yunaidi, pinuno ng awtoridad ng pambansang parke, ang mabilis na pagkalat ng mga sunog sa mga lugar na walang daanan at paubos na ang suplay ng tubig. Kinailangang direktang magpasok ng tubig sa pit ang mga tauhan sa ilang lugar. Dahil malalim ang pit, nahirapan ding gumalaw ang mga excavator habang gumagawa ng mga harang laban sa apoy.

Nakapagtala ang KKI Warsi ng mga sunog sa hindi bababa sa 36 plantasyon ng oil palm at 15 konsesyon sa kagubatan. Sinabi ni Iola Abas ng Pantau Gambut na pinataas ng El Niño ang panganib ng sunog, habang naging mas madaling magliyab ang pit dahil sa pagpapatuyo at pamamahala ng lupa. Natuklasan sa isang sampol ng Pantau Gambut na nasira ang humigit-kumulang 70% ng 77 harang sa kanal at nasa mahigit 40 sentimetro sa ilalim ng lupa ang tubig sa humigit-kumulang 52% ng mga lugar. Tumutulong ang mga harang sa kanal na magpanatili ng tubig sa mga pitland; dahil sa mga sirang estruktura, mas nahihirapang manatiling basa ang lupa.

Mga pangyayari at pagtugon

Nagpapatuloy ang pagsisikap ng Indonesia na apulahin ang mga sunog kasabay ng lumalaking pangamba sa kalusugan at pagkaantala sa pag-aaral. Ipinakikita ng ilang petsa kung paano umunlad ang emerhensiya:

• Agosto 9: Lumitaw ang mga sunog malapit sa tanawin ng Berbak and Sembilang National Park sa Parit 4, Rantau Rasau, ayon kay Yunaidi, pinuno ng parke.
• Mula Agosto 26: Paulit-ulit na naglabas ng mga direktiba ang alkalde ng Jambi para sa malayuang pag-aaral habang naaapektuhan ng usok ang lungsod.
• Setyembre 29: Nagtapos ang misyon ng tulong ng Japan matapos magbigay ng tatlong CH-47 Chinook helicopter, tauhan at mga suportang kagamitan.
• Oktubre 8: Tinataya ng pagsusuri sa satellite ng Walhi Jambi na 43,451 ektarya ang nasunog sa buong Jambi.
• Oktubre 9: Nagtala sa pagmamanman ng konsentrasyon ng PM2.5 na 484 microgram bawat cubic metre sa Kota Jambi at 740 sa Tebo.
• Oktubre 15: Nagtala ang Malaysia ng 34 na lugar na may hindi malusog na kalidad ng hangin pagsapit ng alas-9 ng umaga.

Sinabi ni Jumhur Hidayat, ministro ng kapaligiran ng Indonesia, na lubusang makokontrol ang mga sunog sa loob ng isang buwan, batay sa mga talakayan sa National Disaster Mitigation Agency. Kinikilala rin niyang nakahadlang sa operasyon ng mga helicopter ang mahinang tanaw.

Sinabi ni Jumhur na sinusuri ng pamahalaan ang mga alok na tulong mula sa ibang bansa bago magpasya kung tatanggapin ang mga ito:

"Kailangan muna naming suriin kung anong uri ng tulong ang iniaalok at kung talagang makabubuti at angkop ito," aniya.

Nakatanggap na noon ang Indonesia ng pulbos na panlaban sa sunog mula Brazil, gayundin ng mga sasakyang panghimpapawid at tauhan mula Japan. Malawak na takdang panahon, sa halip na tiyak na petsa, ang ibinigay sa pagtataya ni Jumhur kung kailan makokontrol ang mga sunog.

Paano mababawasan ang pagkakalantad sa dalawang pollutant

Ipinayo ni Zainal Ariffin na limitahan ang mabibigat na aktibidad sa labas, lalo na sa maiinit at maaraw na hapon kung kailan maaaring mataas ang ozone. Mas maraming hangin ang nalalanghap ng isang tao habang nag-eehersisyo, na maaaring magdagdag sa dami ng polusyong pumapasok sa baga.

Mababawasan ng N95 respirator na maayos ang pagkakasuot ang paglanghap ng PM2.5 kapag kailangang lumabas. Mahalaga ang pagkakaselyo nito dahil nakalalampas sa filter ang hangin kapag sumisingaw ito sa mga gilid. Gas ang ozone at nakalalampas ito sa karaniwang mga filter ng partikulo ng N95, kaya kailangan pa ring bawasan ang oras sa labas kahit nakasuot nito.

Nakadepende rin sa pollutant ang proteksiyon sa loob ng bahay. Maaaring magpababa ng konsentrasyon ng mga partikulo sa loob ng bahay ang mga air purifier na may high efficiency particulate air filter, na kilala bilang HEPA filter. Hindi mabisang naaalis ng karaniwang HEPA filter ang ozone gas.

Ipinayo ni Zainal Ariffin na manatili sa loob ng lugar na may air conditioning at nakasara ang mga bintana habang marumi ang hangin. Para sa mga pamilya, paaralan at employer, praktikal ang mga agarang hakbang: ilipat sa loob ang mabibigat na aktibidad, paikliin ang kailangang oras sa labas at bigyang-pansin ang mga taong may hika, sakit sa puso o sakit sa bato. Kailangang magtakda ng mga kaayusan para sa mga manggagawa sa labas upang mabawasan ang oras na ginugugol nila sa paglanghap ng maruming hangin.

Mahahalagang Punto

• Nagtala ang Malaysia ng hindi malusog na kalidad ng hangin sa 34 na lugar pagsapit ng alas-9 ng umaga noong Oktubre 15, at pinakamataas ang Johan Setia sa API 192.
• Tumaas ang mga kaso ng impeksiyon sa itaas na bahagi ng daanan ng hangin sa 78 piling pasilidad mula 3,509 tungo sa 3,875 sa pagitan ng Week 39 at 40.
• Kapwa maaaring magpasimula ng pamamaga sa mga daanan ng hangin at magdagdag ng bigat sa kalusugan ang maliliit na partikulo at ozone sa antas ng lupa.
• Mas nanganganib ang mga bata, nakatatanda, buntis at mga taong may dati nang sakit.
• Patuloy na nagbubuga ng usok ang mga sunog sa pitland sa Indonesia habang nakagagambala sa mga paaralan at operasyon ng pag-apula ng apoy.
• Nakababawas sa pagkakalantad sa mga partikulo ang mga N95 respirator at HEPA filter, ngunit hindi naaalis ng karaniwang mga ito ang ozone gas.