Itinatakda ng ADB ang mga Prayoridad sa Karakalpakstan sa Pamamagitan ng Mahigit $780 Milyong Aktibong Proyekto

Tubig at Transportasyon ang Nangunguna sa Adyenda sa Kaunlaran

May mahigit $780 milyon na aktibong operasyong soberano ang Asian Development Bank sa Karakalpakstan, kung saan sentro ng mga prayoridad nito sa kaunlaran ang inuming tubig, ang A380 highway at renewable energy. Sa pagbubukas ng ADB Days noong Oktubre 14 sa Berdakh Karakalpak State University sa Nukus, tinalakay ng mga kinatawan ng bangko at mga opisyal ng rehiyon ang mga pamumuhunang naglalayong pag-ugnayin ang mga komunidad, pagbutihin ang mahahalagang serbisyo at palakasin ang kakayahan ng rehiyon na harapin ang mga hamong pangkapaligiran.

Dalawang proyekto ang nagpapakita sa lawak ng gawaing ito: nilalayong maabot ng programang suplay ng tubig na suportado ng $145 milyong pautang mula sa ADB ang humigit-kumulang 388,000 residente, habang pinagsasama ng proyektong enerhiya na Nukus-2 ang wind farm at imbakan ng baterya. Layunin naman ng mga pamumuhunan sa highway na pagandahin ang akses sa mga pamilihan sa loob ng Uzbekistan at sa kabila ng mga hangganan nito.

Binigyang-diin ni Kanokpan Lao-Araya, direktor ng ADB para sa Uzbekistan, ang mahigit dalawang dekadang pamumuhunan sa Karakalpakstan at sinabing nagbubunga na ng kongkretong resulta at lumilikha ng mga oportunidad para sa paglago at katatagan ang maraming proyekto. Hindi na lamang pagtatayo ng imprastraktura ang mga prayoridad ngayon, kundi pagpapahusay din sa pagtutulungan ng mga kalsada, sistema ng tubig, negosyo at serbisyong pampubliko.

Hihintayin ang Karagdagang Talakayan sa Estratehiyang Panrehiyon

Nakatakdang talakayin ng ADB at ng pamahalaan ng Karakalpakstan ang burador ng Estratehiya sa Panlipunan at Pang-ekonomiyang Kaunlaran at lumagda sa isang binagong memorandum of understanding upang gumabay sa pagtutulungan sa hinaharap. Itinatampok ng burador ang A380 highway bilang sentro ng mga pagsisikap na pag-ugnayin ang mga pamayanan, sentrong industriyal at pamilihan, habang tinutugunan ang hindi pantay na akses sa mahahalagang serbisyo.

Kabilang sa mga rekomendasyon ang pagsasapanahon ng mga kanal ng irigasyon, pagpapahusay sa pangangalagang pangkalusugan at edukasyong bokasyonal, pagpapalawak ng imprastraktura para sa logistika at pagsuporta sa mga lokal na negosyo. Tinutukoy rin ng estratehiya ang turismo, pagpoproseso ng produktong agrikultural at renewable energy bilang mga larangan na may potensiyal sa kaunlaran, kalakip ang panukalang sentro ng logistika sa Kungrad.

Walang ibinigay na petsa kung kailan matatapos ang mga talakayan sa estratehiya o lalagdaan ang binagong memorandum. Mga panukala pa lamang ang mga rekomendasyon, samantalang saklaw ng aktibong portfolio ng bangko ang transportasyon, imprastraktura ng tubig, enerhiya at panlipunang kaunlaran. Karaniwang kinasasangkutan ng mga operasyong soberano ang pondong ipinagkakaloob sa pamahalaan o ginagarantiyahan nito.

Mga Inaasahang Bunga ng Proyekto sa Tubig

Suportado ng $145 milyong pautang mula sa ADB ang Western Uzbekistan Water Supply System Development Project. Layunin nitong pagbutihin ang akses sa inuming tubig para sa humigit-kumulang 388,000 katao sa anim na distrito at 116 na pamayanang rural. Saklaw nito mula sa mga planta ng paggamot hanggang sa mga lokal na network na nagdadala ng tubig sa mga komunidad.

Kabilang sa mga planong gawain ang pagtatayo o muling pagtatayo ng tatlong planta ng paggamot ng tubig, humigit-kumulang 300 kilometro ng mga pangunahing pipeline, 28 sentro ng distribusyon ng tubig at nasa 900 kilometro ng mga network ng distribusyon. Kapag pinagsama, aabot sa tinatayang 1,200 kilometro ang mga pangunahing pipeline at lokal na network, at bumubuo ng humigit-kumulang tatlong-kapat ng kabuuang haba ang mga lokal na network ng distribusyon.

Magkakaiba ang tungkulin ng mga bahaging ito. Ginagawang ligtas inumin ng mga planta ng paggamot ang tubig; dinadala ito ng mga pangunahing pipeline sa malalayong lugar; at tumutulong ang mga sentro ng distribusyon at mas maliliit na network na maihatid ito sa mga pamayanan. Mahalaga ang pagtatayo ng mga bahaging ito bilang magkakaugnay na sistema upang maabot ang mga komunidad na nakakalat sa malawak na lugar.

Kasabay ng suplay ng inuming tubig ang isa pang hiwalay na prayoridad: pagsasapanahon ng mga kanal ng irigasyon. Tumutugon sa pangangailangan ng mga sambahayan ang mga sistema ng inuming tubig, samantalang nagdadala naman ng tubig sa mga sakahan ang mga kanal ng irigasyon. Parehong tinutugunan ng adyenda sa kaunlaran ng Karakalpakstan ang mga ito, na nag-uugnay sa pang-araw-araw na pamumuhay at sa imprastraktura ng tubig na kailangan ng agrikultura.

Iniuugnay ng A380 ang mga Lokal na Kalsada sa Kalakalan sa Rehiyon

Nag-uugnay sa Uzbekistan at Kazakhstan, gayundin sa mas malawak na mga ruta ng kalakalan sa rehiyon, ang Guzar–Bukhara–Nukus–Beyneu highway na kilala bilang A380. Bahagi ito ng Central Asia Regional Economic Cooperation Corridor 2, isang network ng transportasyon na nag-uugnay sa Afghanistan, Kazakhstan, Russia, Tajikistan, Turkmenistan at Uzbekistan.

Para sa Karakalpakstan, inilalagay ng estratehiya ang rutang ito sa loob ng mas malawak na planong pang-ekonomiya. Layunin ng mas mahuhusay na ugnayan sa pagitan ng mga pamayanan, sentrong industriyal at pamilihan na mapadali ang pagbiyahe ng mga tao at pagdadala ng mga kalakal. Makadadagdag sa pamamaraang ito ang panukalang sentro ng logistika sa Kungrad sa pamamagitan ng pagbibigay ng lugar para isaayos ang paghahatid ng kargamento at mga kaugnay na serbisyo.

Tinutukoy rin ng estratehiyang panrehiyon ang pagpoproseso ng produktong agrikultural bilang oportunidad. Ginagawang mga produktong handa nang ibenta o iproseso pa ang mga produktong agrikultural. Ipinakikita ng pagsama rito kasabay ng mga kalsada at logistika ang praktikal na ugnayan ng lokal na produksiyon at paghahatid ng mga produkto sa mga mamimili.

$293.7 Milyong Pakete para sa Pagsasapanahon ng Highway

Nagbibigay ng mas detalyadong larawan ng mga plano para sa A380 ang pamumuhunan sa highway na iniulat noong Setyembre 1, 2025. May kabuuang halagang $293.7 milyon ang CAREC Road Corridor 2 Resilience and Modernization Project, na binubuo ng $233.1 milyong pautang mula sa ADB at $60.6 milyong kontribusyon ng pamahalaan. Katumbas ito ng humigit-kumulang 79% na bahagi ng ADB at 21% naman ng pamahalaan.

Pagpapahusayin ng proyekto ang 87 kilometro ng highway: isang bagong bypass na 75 kilometro sa pagitan ng Turtkul, Ellikkala at Beruniy, at muling pagtatayo ng 12 kilometro ng kasalukuyang A380. Kaya bumubuo ng humigit-kumulang 86% ng planadong haba ng ruta ang bypass.

Kabilang sa disenyo ang konkretong kalsada, matataas na embankment at mga sistema ng drainage na layong tumulong sa kalsada na makayanan ang matitinding lagay ng panahon. Gagamit ang mga intelligent transport system ng teknolohiya upang subaybayan at pamahalaan ang trapiko. Susukatin naman ng mga kagamitang weigh-in-motion ang bigat ng mga sasakyan habang bumibiyahe ang mga ito, upang makatulong sa pagpapatupad ng mga limitasyon sa bigat ng axle at mabawasan ang pinsalang dulot ng mga sasakyang may sobrang karga.

Plano ring magtayo ng limang pahingahan at service area, na may mga pasilidad na idinisenyo para sa kaligtasan at aksesibilidad ng kababaihan, gayundin ng mga pasilidad para sa pagkarga ng mga de-kuryenteng sasakyan. Hindi lamang ang mismong kalsada ang saklaw ng mga bahaging ito kundi pati ang mga lugar na pinaghihintuan ng mga drayber at pasahero habang bumibiyahe.

Kaligtasan at Naunang Pamumuhunan sa Kalsada

Saklaw din ng gawain ng ADB sa mga kalsada ang isang naunang pambansang pakete. Saklaw ng $273.85 milyong pautang na iniulat noong Pebrero 23, 2022 ang humigit-kumulang 106 kilometro sa pagitan ng Derbent at Denau sa rehiyon ng Surkhandarya at ang pagtatapos ng muling pagtatayo ng humigit-kumulang 87 kilometro ng A380. Magkaiba ang kabuuang pondo at saklaw ng pakete noong 2022 at ng proyektong inilarawan noong Setyembre 2025; dapat unawain ang magkatulad na haba ng bahagi ng A380 batay sa magkakahiwalay na paglalarawan ng mga proyekto.

Kabilang sa naunang pakete ang konkretong kalsadang inaasahang mangangailangan ng mas kaunting maintenance, pinahusay na mga sangandaan, mga silungan sa hintuan ng bus, mga pasilidad para sa mga naglalakad, mas malinaw na mga karatula at iba pang tampok para sa kaligtasan. Planong maglagay ng dalawang sistema ng weigh-in-motion malapit sa Derbent at Denau. Iniulat noon na 11.2 pagkamatay kada 100,000 katao ang taunang bilang ng namamatay sa kalsada sa Uzbekistan, kaya malinaw na usaping pangkalusugan ng publiko ang mga hakbang sa kaligtasan.

Kalakip ng pamumuhunang iyon ang $150,000 na grant para sa teknikal na tulong upang suportahan ang mga babaeng negosyanteng bumabangon mula sa mga epekto ng COVID-19 sa ekonomiya. Saklaw ng pagsasanay ang kaalaman sa pananalapi, online marketing at pagnenegosyo, na nag-uugnay sa programa sa transportasyon at sa suporta para sa mga negosyo sa mga komunidad na saklaw ng proyekto.

Inilarawan ni Lao-Araya, direktor ng ADB para sa Uzbekistan, ang layunin ng mas bagong proyekto sa highway sa usapin ng imprastraktura, teknolohiya at pang-araw-araw na paglalakbay:

"Sa pamamagitan ng pagsasama ng imprastrakturang matatag sa harap ng pagbabago ng klima at mga intelligent transport system, titiyakin ng proyekto ang pangmatagalang pagpapanatili at maghahatid ng mas ligtas at mas episyenteng paggalaw para sa mga komunidad at negosyo," sabi niya.

Lakas-Hangin na May Imbakan para sa Paggamit sa Hinaharap

Sinusuportahan din ng ADB ang Nukus-2, isang proyektong renewable energy na pinagsasama ang wind farm na may kapasidad na 200 megawatt at sistema ng imbakan ng baterya na may kapasidad na 100 megawatt-hour. Inaasahang magsisimulang gumana ang pasilidad sa ikaapat na quarter ng 2026, o mula Oktubre hanggang Disyembre.

Magkakaibang bagay ang sinusukat ng dalawang yunit. Sinusukat ng megawatt kung gaano karaming kuryente ang kayang likhain ng isang pasilidad sa isang takdang sandali. Sinusukat naman ng megawatt-hour ang dami ng enerhiya, kabilang ang kayang imbakin ng baterya. Dahil sa imbakan ng baterya, magagamit sa ibang pagkakataon ang bahagi ng kuryenteng nalikha sa isang takdang oras, na nakatutulong sa pamamahala sa pabagu-bagong produksiyon ng lakas-hangin.

Pinagsasama ng proyekto ang paglikha at pag-iimbak ng kuryente sa iisang adyenda sa kaunlaran ng rehiyon kasama ng suplay ng tubig at transportasyon. Sinabi ni Lao-Araya na patuloy na susuportahan ng ADB ang Karakalpakstan sa seguridad sa tubig, katatagan sa harap ng pagbabago ng klima, pagpapaunlad ng imprastraktura, transisyon sa enerhiya at mga oportunidad sa ekonomiya.

Prayoridad din ang Lupa, Alikabok at Serbisyong Pampubliko

Kabilang sa burador ng estratehiya ang pagpapanumbalik ng lupang nasira, pagtatatag ng mga proteksiyong berdeng sinturon sa paligid ng Nukus at pagpapahusay sa pagsubaybay sa polusyon ng alikabok at kakulangan ng tubig. Itinatampok ng mga hakbang na ito ang mga kalagayang pangkapaligiran kasabay ng pangangailangan ng rehiyon sa pamumuhunan, sa halip na ituring ang kaunlaran bilang usapin lamang ng mga kalsada at konstruksyon.

May praktikal na gamit ang pagsubaybay: makatutulong sa mga awtoridad ang mga sukat ng alikabok at pagkakaroon ng tubig upang matukoy kung saan pinakamalubha ang mga problema at masubaybayan ang mga pagbabago. Tinutugunan ng pagpapanumbalik ng lupa at pagtatanim ng mga proteksiyong halaman ang mga kondisyon sa mismong lugar, habang makagagabay naman ang mas mahusay na impormasyon kung saan kailangan ang pagkilos.

Kabilang din sa parehong hanay ng mga rekomendasyon ang pangangalagang pangkalusugan at edukasyong bokasyonal. Nagtuturo ang edukasyong bokasyonal ng mga praktikal na kasanayan para sa mga partikular na trabaho. Kasama ng suporta sa mga lokal na negosyo, ipinakikita ng mga prayoridad na ito ang isang estratehiyang nag-uugnay sa pisikal na imprastraktura at sa kakayahan ng mga tao na magtrabaho, makakuha ng serbisyo at makibahagi sa ekonomiya ng rehiyon.

Mga Petsa sa Likod ng Programa ng Pamumuhunan

Saklaw ng adyenda sa pamumuhunan ang ilang taon. Magkakahiwalay na yugto ang naunang pondo para sa kalsada, ang mas bagong pakete para sa A380 at ang inaasahang pagbubukas ng Nukus-2, habang nagsisilbing lugar ang ADB Days para talakayin ang mga kasalukuyang proyekto at pagtutulungan sa hinaharap.

• Pebrero 23, 2022: Iniulat ang $273.85 milyong pautang mula sa ADB para sa mga pagsasaayos sa mga pambansang kalsada, kabilang ang mga gawain sa pagitan ng Derbent at Denau at sa A380.
• Setyembre 1, 2025: Iniulat ang $233.1 milyong pautang mula sa ADB para sa CAREC Road Corridor 2 Resilience and Modernization Project.
• Oktubre 14 hanggang 16: Kabilang sa ADB Days sa Karakalpakstan ang mga talakayan at pagbisita sa mga proyekto para sa imprastraktura ng tubig, transportasyon at renewable energy.
• Ikaapat na quarter ng 2026: Inaasahang magsisimulang gumana ang Nukus-2.

Inilalagay ng mga talakayan sa Oktubre ang mga pamumuhunang ito sa isang balangkas para sa rehiyon. Ang pangunahing gawain ay iugnay ang malalaking proyekto sa mga lokal na pangangailangan: makarating ang tubig sa mga pamayanang rural, mapagsilbihan ng mga kalsada ang mga komunidad at negosyo, at masuportahan ng pamumuhunan sa enerhiya ang paglipat sa renewable generation.

Mahahalagang Punto

• Mahigit $780 milyon ang halaga ng mga aktibong operasyong soberano ng ADB sa Karakalpakstan para sa transportasyon, tubig, enerhiya at panlipunang kaunlaran.
• Layunin ng $145 milyong proyekto sa tubig na pagbutihin ang akses sa inuming tubig para sa humigit-kumulang 388,000 residente sa anim na distrito at 116 na pamayanang rural.
• May kabuuang halagang $293.7 milyon ang mas bagong pakete para sa A380 at saklaw nito ang 75 kilometrong bypass at muling pagtatayo ng 12 kilometro ng kasalukuyang kalsada.
• Pinagsasama ng Nukus-2 ang 200 megawatt na produksiyon ng lakas-hangin at 100 megawatt-hour na imbakan ng baterya. Inaasahang magbubukas ito sa ikaapat na quarter ng 2026.
• Iminumungkahi ng burador ng estratehiyang panrehiyon ang pagpapahusay sa irigasyon, mas mahuhusay na serbisyong pampubliko, mga hakbang pangkapaligiran at isang sentro ng logistika sa Kungrad.