Naglabas ang Nepal ng mga Ordinansa sa Kagubatan at Lupa para Magbukas ng Landas sa Pagmamay-ari para sa mga Kwalipikadong Pamilyang Walang Lupa

Nagtatakda ang plano sa pagmamay-ari ng lupa ng singil na 7 porsiyento at 12 porsiyento

Naglabas si Pangulong Ram Chandra Paudel ng dalawang ordinansa noong Martes, Oktubre 13, 2026, na nagbubukas ng legal na paraan para makakuha ng pagmamay-ari ang mga kwalipikadong pamilyang walang lupa sa Nepal sa ilang lupang hindi nila makuha dahil sa klasipikasyon ng mga ito sa mga rekord ng pamahalaan. Ayon kay Sobita Gautam, ministro ng Batas, Katarungan at Ugnayang Parlamentaryo, maaaring makatanggap ng lupang pansakahan ang mga kwalipikadong pamilya kapalit ng bayad na 7 porsiyento ng pinakamababang tantiya sa halaga nito, o lupang pantahanan kapalit ng 12 porsiyento.

Pinahihintulutan din ng mga hakbang na minsanang muling sukatin ang ilang pamayanang inookupahan at sinasaka bago ang Pebrero 11, 2010, kung itinuturing na kagubatan sa mga rekord ang lupa ngunit wala namang aktuwal na kagubatan doon. Ipaparehistro muna ang mga natukoy na lote sa pangalan ng Pamahalaan ng Nepal, sa halip na direktang ilipat ang mga ito sa mga naninirahan doon.

Kinumpirma ng Tanggapan ng Pangulo na ipinahayag ni Paudel bilang batas ang mga ordinansa sa kagubatan at lupa sa rekomendasyon ng Konseho ng mga Ministro, alinsunod sa Artikulo 114(1) ng Konstitusyon. Hindi idinetalye sa anunsyo nito ang mga indibidwal na probisyong babaguhin. Ipinaliwanag kalaunan ni Gautam ang mga pagsusuri sa kwalipikasyon, singil, proteksiyon sa konserbasyon at mga pagbabagong administratibong nilayong magpatupad sa mga hakbang.

Mahalaga sa plano ang pagkakaibang ito: hindi awtomatikong nagbibigay ng pagmamay-ari sa naninirahan ang pagwawasto sa rekord ng lupa. Kailangan pa ring suriin ng mga komite o task force ang legal na kwalipikasyon, batay sa mga rekomendasyon ng mga lokal na pamahalaan. Sinabi rin ni Gautam na hindi pinahihintulutan ng mga ordinansa ang walang limitasyong pamamahagi ng lupa ng pamahalaan, pampublikong lupa o kagubatan.

Bakit hindi makakuha ng titulo ang mga dati nang pamayanan

Inilarawan ni Gautam ang problemang nanatili sa kabila ng mga pagbabago ng pamahalaan at magkakasunod na komisyon sa lupa. May mga pamilyang maraming taon nang naninirahan at nagsasaka sa mga lote, ngunit nakatala pa rin ang mga ito sa opisyal na rekord bilang kagubatan, pastulan o lupang nakalaan sa ibang pampublikong gamit.

Sa ilang lugar, aniya, kagubatan ang nakatala sa mga rekord kahit may pamayanan doon. Dahil sa hindi pagtutugmang ito, hindi naililipat ang pagmamay-ari kahit sa mga pamilyang kinilala na ng komisyon sa lupa bilang kwalipikado. Pinagsasama ng bagong paraan ang pagwawasto sa rekord ng lupa at hiwalay na pagsusuri sa sambahayang naghahangad ng titulo.

Hindi lamang ito pagbabago ng pangalang nakasulat sa isang dokumento. Kailangang tukuyin muna ng pamahalaan kung aling mga lote ang pasok sa probisyon sa muling pagsukat at kung ano ang legal na katayuan ng mga ito. Pagkatapos, kailangan nitong tukuyin kung aling mga aplikante ang kwalipikadong tumanggap ng lupa. Hindi nalulutas ng pagsagot sa isang tanong ang isa pa.

Tinutugunan din ng mga hakbang ang mga problema sa pagmamay-ari at rekord kaugnay ng lupang ipinamahagi ng mga naunang komisyon ng pamahalaan. Dalawa ang magkaugnay na layunin ng mga ordinansa: magbukas ng paraan para sa mga kwalipikadong sambahayang naghihintay pa rin ng lupa at lutasin ang mga hindi pa natatapos na suliraning administratibo mula sa mga naunang pamamahagi.

Paano isasagawa ang muling pagsukat at pamamahagi

Ayon sa paliwanag ni Gautam, saklaw ng probisyon sa muling pagsukat ang mga itinalagang loteng inookupahan at sinasaka bago ang Pebrero 11, 2010. Kailangang nakatala ang mga loteng iyon bilang kagubatan kahit wala namang aktuwal na kagubatan doon. Maaari lamang muling sukatin ang mga ito nang isang beses at ilagay sa pagmamay-ari ng pamahalaan bago magpatuloy ang proseso ng pamamahagi.

Pagkarehistro sa pangalan ng pamahalaan, susuriin ng komite o task force sa lupa ang mga aplikante batay sa rekomendasyon ng kinauukulang lokal na pamahalaan. Inilarawan ng ministro ang pagsusuri sa legal na kwalipikasyon bilang kinakailangang hakbang, hindi opsyonal na pormalidad.

Ang mahahalagang petsa at hakbang ay:

• Bago ang Pebrero 11, 2010: Dapat nagsimula na ang paninirahan at pagsasaka sa mga loteng isasaalang-alang sa inilarawang probisyon sa muling pagsukat.
• Pagkaraan ng Pebrero 11, 2010: Hindi sapat na batayan para mabigyan ng lupa bilang impormal na naninirahan ang pag-okupa lamang sa lupa ng pamahalaan o pampublikong lupa.
• Oktubre 13, 2026: Inilabas ni Paudel ang dalawang ordinansa sa rekomendasyon ng Gabinete.
• Matapos matukoy at muling masukat: Ipaparehistro sa pamahalaan ang mga kwalipikadong lote bago suriin ang kwalipikasyon ng mga sambahayan at maglaan ng lupa.

Samakatuwid, hangganan sa pamamaraan ang petsa ng pagsisimula ng paninirahan, hindi pangakong makatatanggap ng lupa ang lahat ng naunang nanirahan doon. Magkakahiwalay na rekisito pa rin ang kondisyon ng lote, legal na klasipikasyon nito at kwalipikasyon ng aplikante.

Magkano ang babayaran ng mga pamilya

Magbabayad ng 7 porsiyento ng pinakamababang tantiya sa halaga ng lupa ang mga kwalipikadong pamilyang naghahanap ng lupang pansakahan. Magbabayad naman ng 12 porsiyento ang mga naghahanap ng lupang pantahanan. Ang pinakamababang tantiya sa halaga ang batayang ginagamit sa pagkalkula ng itinakdang singil; hindi nagtatakda ang mga porsiyento ng iisang nakapirming presyo para sa lahat ng lote.

Kung pareho ang pinakamababang tantiya sa halaga ng mga lupa, limang porsiyentong puntos na mas mataas ang singil sa lupang pantahanan kaysa sa lupang pansakahan. Batay sa mga nakasaad na halaga, mga 71 porsiyentong mas mataas ito kaysa singil sa lupang pansakahan. Magdedepende ang aktuwal na bayad sa tantiya sa halaga ng lupang pinag-uusapan.

Wala pang inanunsyong talaan ng mga tantiya sa halaga, laki ng mga lote o halagang babayaran ng mga sambahayan sa mga paliwanag na inilabas sa ngayon. Kaya hindi ipinakikita ng mga singil lamang kung gaano kakayaning bayaran ng isang partikular na pamilya ang ilalaang lupa, o kung gaano karaming lupa ang maaari nitong matanggap.

Kung walang angkop na lupa, maaaring bumili ng lupa ang pamahalaan para ipamahagi sa mga kwalipikadong mamamayan. Nagbibigay ang probisyong ito ng alternatibo sa ganap na pag-asa sa mga kasalukuyang lupang pag-aari ng pamahalaan. Walang tinukoy sa paliwanag ni Gautam na badyet para sa pagbili, mga lokasyong isasaalang-alang o bilang ng mga sambahayang maaaring makinabang.

Proteksiyon sa kagubatan at mga limitasyon sa kwalipikasyon

Sinabi ni Gautam na pinananatili ng mga hakbang ang legal na proteksiyon sa mga aktuwal na kagubatan, pambansang parke at pampublikong lupang kailangang pangalagaan. Tinutukoy ng probisyon sa muling pagsukat ang hindi pagtutugma ng rekord at aktuwal na kalagayan sa lugar, hindi pangkalahatang pahintulot na maglinis ng kagubatan para pagtayuan ng pamayanan.

Hindi maaaring bigyan ng lupa bilang impormal na naninirahan ang mga taong nagsimulang umokupa sa lupa ng pamahalaan o pampublikong lupa pagkaraan ng Pebrero 11, 2010, dahil lamang sa pag-okupa nila rito. Inilalarawan ng paliwanag ng ministro ang restriksiyong iyon bilang limitasyon sa mga paghahabol na ibinabatay sa paninirahan, hindi bilang kumpletong paglalarawan sa lahat ng posibleng kategorya ng kwalipikasyon.

Inihiwalay rin niya ang pagtukoy sa mga mamamayang tunay na walang lupa sa walang pinipiling pamamahagi. Kailangang matugunan ng mga aplikante ang pamantayang itinakda ng batas. Hindi inilalarawan na sapat para magarantiya ang pagmamay-ari ang rekomendasyon ng lokal na pamahalaan o ang kawalan ng mga puno sa isang lote.

Mahalaga ang mga pagkakaibang ito dahil pinagsasama ng patakaran ang dalawang responsibilidad na maaaring magkasalungat: ang pagbibigay ng lupa sa mga kwalipikadong sambahayan at ang pagprotekta sa pampublikong ari-arian. Pinananatili ng mga nakasaad na pananggalang ang mga proteksiyon sa konserbasyon habang pinahihintulutang itama ang mga tinukoy na problema sa rekord.

Mas ligtas na pamayanan at pagpapatuloy ng gawain ng mga komite sa lupa

Naglalaman ang mga ordinansa ng mga kaayusan para ilipat sa mas ligtas na lugar ang mga pamilyang walang lupa na naninirahan sa mga pampang ng ilog, sa mga pasilyo ng kalsada at sa iba pang mapanganib na lokasyon. Para sa mga sambahayang iyon, alternatibong tirahan ang iminumungkahing solusyon, sa halip na basta pagkalooban sila ng titulo sa lugar na kasalukuyan nilang tinitirhan.

Ipinaghihiwalay nito ang tanong kung kwalipikado ang sambahayan sa tanong kung angkop ang lugar ng pamayanan. Maaaring kailanganin ng isang pamilya ang ligtas na matitirhan kahit hindi ligtas panatilihin ang kasalukuyan nitong lokasyon. Walang tinukoy sa paliwanag ni Gautam na mga lugar na paglilipatan, iskedyul ng paglilipat o bilang ng mga pamilyang apektado.

Mananatili sa tungkulin ang mga komite at task force sa paglutas ng mga problema sa lupa hanggang matapos nila ang mga itinalagang responsibilidad. Layunin ng hakbang na ipagpatuloy ang gawaing paulit-ulit na hindi natatapos sa kabila ng mga pangako ng pamahalaan at pagtatatag ng mga komisyon, ayon sa ministro.

Tutulong din ang mga grupong ito sa paglutas ng mga sigalot sa pagmamay-ari at rekord na nagmula sa mga naunang pamamahagi ng lupa. Kaya hindi lamang mga bagong aplikasyon ang saklaw nito, kundi pati mga kasong hindi nagresulta sa malinaw o kumpletong rekord ng pagmamay-ari ang naunang pamamahagi.

Mas maraming serbisyo sa lupa sa pamamagitan ng mga lokal na pamahalaan

Pinalalawak ng mga ordinansa ang mga serbisyong may kaugnayan sa lupa na maaaring ihatid ng mga lokal na pamahalaan. Kabilang sa mga binanggit ni Gautam ang pagpaparehistro, paglilipat ng pagmamay-ari, pag-update ng mga rekord, paghihigpit sa pagpaparehistro at pagtanggal sa mga paghihigpit bilang mga itinalagang serbisyong maaaring asikasuhin sa lokal na antas.

Sa praktika, binabago ng paglilipat ng pagmamay-ari kung kaninong pangalan ang nakatala sa rekord ng lupa. Itinutugma naman ng pag-update ng rekord ang talaan sa isang inaprubahang transaksiyon o pasya. Pinipigilan ng paghihigpit ang ilang transaksiyon sa isang lote hanggang malutas ang kaugnay na legal o administratibong kondisyon.

Maaaring mabawasan ng pagbabagong ito ang pangangailangang bumiyahe sa mga tanggapan ng kita sa lupa para sa mga itinalagang serbisyo. Hindi ito nangangahulugang nailipat na sa mga lokal na awtoridad ang lahat ng tungkulin kaugnay ng lupa. Mga partikular na gawain lamang ang tinukoy ng ministro, at hindi nagbigay ng kumpletong iskedyul ng pagpapatupad para sa bawat munisipalidad ang kanyang paliwanag.

Nililinaw rin ng mga hakbang ang mga pamamaraan sa pamamahala ng mga materyales mula sa mga ilog sa mga buffer zone at pagpapatakbo ng mga industriya o negosyo sa pribadong lupa. Sinabi ni Gautam na mananatiling saklaw ng mga aktibidad na ito ang mga pagsusuri sa kapaligiran at naaangkop na batas. Hindi inilalarawan na hindi na kailangang sumailalim ang mga ito sa pagsusuri sa kapaligiran.

May suportang pampolitika, ngunit walang awtomatikong pamamahagi

Pinuri ni Ganesh Karki, kinatawan sa Parlamento para sa nasasakupang Morang Blg. 3, ang mga ordinansa sa isang pahayag sa social media. Sa pakikipag-usap sa mga nasasakupan, ganito niya inilarawan ang mga susog, sa salin:

isang natatangi at malaking hakbang pasulong

Iniugnay ni Karki ang pagtatayang ito sa mga lugar na nakatala bilang kagubatan o bahagi ng kagubatan kahit walang aktuwal na kagubatan doon, at sa mga hindi pa nalulutas na problema ng mga sambahayang walang lupa at mga lupang pag-aari ng pamahalaan na hindi nakarehistro. Nagpahayag ng suportang pampolitika sa mga hakbang ang kanyang pahayag; hindi ito anunsyong naaprubahan na ang mga indibidwal na paghahabol.

Inilalatag ng paliwanag ng ministro ang mga kundisyong kaakibat ng optimismo. Kailangang matugunan ng mga lote ang mga nauugnay na kondisyon, kailangang pumasa sa pagsusuri sa kwalipikasyon ang mga aplikante, at mananatiling protektado ang mga lupang saklaw ng proteksiyon. Pansamantalang hakbang lamang ang pagpaparehistro sa pangalan ng pamahalaan sa isang kwalipikadong lote, hindi ang panghuling dokumento ng pagmamay-ari para sa isang sambahayan.

Mga napagpasyahan at mga detalyeng hindi pa tinutukoy

Itinatatag ng anunsyo ng pangulo na inilabas ang dalawang ordinansa alinsunod sa Artikulo 114(1), na nagbibigay-kapangyarihan sa pangulo na maglabas ng mga ordinansa sa rekomendasyon ng Gabinete kapag hindi nagdaraos ng sesyon ang Parlamento. Ginagamit sa mga ulat ang 2083, taon sa kalendaryong Nepali, sa mga pamagat ng mga ordinansa, samantalang 2026 ang ginamit sa anunsyong Ingles.

Nagmula kay Gautam ang detalyadong paliwanag tungkol sa mga hakbang. Hindi inilatag sa pahayag ng Tanggapan ng Pangulo ang mga sugnay na susugan, at walang inilakip na kumpletong paliwanag sa bawat probisyon sa anunsyo. Kaya hindi dapat ituring na pamalit sa eksaktong pananalita ng batas ang nakasaad na proseso ng kwalipikasyon.

Ilang praktikal na detalye ang hindi pa tinutukoy: bilang ng mga kwalipikadong sambahayan, lawak ng lupang maaaring ipamahagi, pondo para sa pagbili, mga lokasyong paglilipatan at iskedyul ng aplikasyon. Wala pang inanunsyong susunod na pagdinig, botohan, takdang panahon para sa pagpaparehistro o petsa ng pamamahagi sa mga ulat tungkol sa pasya.

Para sa mga pamilyang naghihintay ng pagmamay-ari, ang agarang pagbabago ay ang pagkakaroon ng legal na landas sa pamamagitan ng pagwawasto ng rekord, pagpaparehistro sa pamahalaan at pagsusuri sa kwalipikasyon. Kung makatatanggap ng lupang pansakahan, lupang pantahanan o alternatibong tirahan ang isang partikular na sambahayan ay nakasalalay sa mga pagsusuri at kaayusang inilarawan ng ministro.

Mahahalagang Punto

• Naglabas si Pangulong Paudel ng dalawang ordinansa sa kagubatan at lupa noong Oktubre 13, 2026, kasunod ng rekomendasyon ng Gabinete.
• Maaaring muling sukatin nang isang beses ang ilang loteng inookupahan at sinasaka bago ang Pebrero 11, 2010, kung nakatala ang mga ito bilang kagubatan ngunit wala namang aktuwal na kagubatan doon.
• Magbabayad ang mga kwalipikadong pamilya ng 7 porsiyento ng pinakamababang tantiya sa halaga para sa lupang pansakahan o 12 porsiyento para sa lupang pantahanan.
• Maaaring bumili ng lupa ang pamahalaan kung walang angkop na lupa at maglaan ng mas ligtas na tirahan para sa mga pamilyang nasa mapanganib na lokasyon.
• Mananatili ang legal na proteksiyon sa mga aktuwal na kagubatan, pambansang parke at pampublikong lupang kailangang pangalagaan.
• Maaaring ihatid sa lokal na antas ang mga itinalagang serbisyo sa lupa, ngunit hindi pa inaanunsyo ang mga petsa ng aplikasyon at iskedyul ng pamamahagi.