Impeachment Trial ni Sara Duterte, Pinaliit sa Paratang sa Yaman Habang Kinukuwestiyon ng Depensa ang Pagiging Makatarungan

Isang paratang ang natitira, na may alegasyong aabot sa P1.5 bilyon

Noong Oktubre 13, 2026, tinanggap ng impeachment court ng Senado ang pagbawi sa tatlo sa apat na artikulo laban kay Philippine Vice President Sara Duterte, kaya natira ang alegasyon ng hindi maipaliwanag na yaman na kinabibilangan ng pagtatayang P817 milyon hanggang P1.5 bilyon na iniharap ng abogado at accountant na si Alexander Cabrera. Inaasahang sisimulan ng depensa ang paglalahad ng kaso nito sa pagbabalik ng mga pagdinig sa Nobyembre 9.

Inaalis ng pasyang ito sa pagbobotohan ng korte ang mga alegasyon tungkol sa confidential funds, panunuhol sa mga opisyal ng Department of Education at mabibigat na pagbabanta laban kay President Ferdinand Marcos Jr. Hindi ito katumbas ng pagpapawalang-sala sa mga alegasyong iyon. Ipinasiya ni presiding officer Senator Francis Escudero na hindi maghahatol ang mga senador ng pagkakasala o pagpapawalang-sala sa mga binawing artikulo.

Ang natitirang Article II ay tungkol sa umano'y hindi idineklarang mga ari-arian at ipinagbabawal na interes sa negosyo na kinasasangkutan ni Duterte at ng asawa niyang si Manases Carpio. Ayon sa prosekusyon, sapat ang ebidensiya nito upang hilingin ang pagpapatalsik sa kanya dahil sa salang paglabag sa Konstitusyon at pagtataksil sa tiwala ng publiko. Itinatanggi ni Duterte ang anumang maling gawain, at hindi pa napagpapasiyahan ng korte kung napatunayan ang alegasyon tungkol sa yaman.

Sinundan ng pagpapaliit sa kaso ang ilang linggong pampublikong testimonya tungkol sa dalawa sa mga ibinasurang alegasyon. Ikinatwiran ni lead defense counsel Sheila Sison na kung babawiin ang mga ito bago maiharap ni Duterte ang sarili niyang ebidensiya, maiiwan sa publiko ang mabibigat na paratang nang walang katumbas na pagkakataong sagutin ang mga ito sa korte.

Nagbukas din ang pasya ng hiwalay na pagtatalo tungkol sa pampublikong pagtalakay sa mga binawing alegasyon. Inalis ni Escudero ang pagbabawal ng impeachment court sa mga pahayag tungkol sa mga artikulong iyon, ngunit tumutol ang depensa at naghain si Senator Francis Pangilinan ng mosyon para muling isaalang-alang ang pasya. Hindi pa ito nareresolba nang pansamantalang itinigil ng korte ang mga pagdinig upang bigyang-daan ang mga deliberasyon sa panukalang pambansang badyet para sa 2027.

Ano ang inalis ng Senado sa kaso

Saklaw ng mga binawing artikulo ang tatlong magkakaibang hanay ng mga paratang. Tungkol ang Article I sa umano'y maling paggamit o paglustay ng confidential funds sa Office of the Vice President at Department of Education. Tungkol naman ang Article III sa umano'y panunuhol sa mga opisyal ng edukasyon. Saklaw ng Article IV ang mabibigat na pagbabanta, kabilang ang umano'y kondisyunal na banta laban kay Marcos, sa first lady at sa dating House speaker.

Nag-ugat ang alegasyon ng mga banta sa isang briefing sa balita kung saan umano'y sinabi ni Duterte na nag-utos siyang patayin ang mga taong iyon sakaling siya ang unang mapatay. Itinatanggi ni Duterte at ng kanyang kampo ang mga alegasyon laban sa kanya.

Magkaiba ang naging pagtrato ni Escudero sa mga pagbawi batay sa kung gaano na kalayo ang pag-usad ng prosekusyon. Binawi ang mga artikulo tungkol sa confidential funds at mabibigat na pagbabanta with prejudice. Ayon sa kanyang pasya, hindi na maaaring buhayin, ihain muli o isakdal laban kay Duterte ang mga ito sa kasalukuyang termino at sa 20th Congress.

Binawi naman ang artikulo tungkol sa panunuhol without prejudice dahil wala pang inihaharap na ebidensiya ang mga tagausig tungkol dito. Dahil sa pagkakaibang ito, posibleng magkaroon ng paglilitis sa hinaharap, ngunit hindi ito nangangahulugang may naisampa nang ibang kaso o tiyak na magkakaroon nito.

Magkakaiba ang mga ulat sa pagkakasunod-sunod ng mga pangyayari. Ayon sa ilan, binawi noong Martes ang lahat ng tatlong artikulo; ayon naman sa iba, hiniling na ng mga tagausig noong nakaraang linggo na bawiin ang artikulo tungkol sa panunuhol, bago hilinging alisin ang dalawa pa. Nagkakaisa ang mga ito sa kinalabasan: hindi hahatulan ang Articles I, III at IV.

Bakit pinili ng mga tagausig na paliitin ang paglilitis

Ayon kay Batangas 2nd District Representative Gerville Luistro, na namumuno sa panel ng prosekusyon ng House, pinag-isipan nila ang kapakanan ng publiko, ng korte, ng prosekusyon at ng depensa bago nagpasya. Sa isang press conference ng Senado sa Pasay City kasama si private prosecutor Lorna Kapunan, tinawag niya itong pinakamahalagang pasya ng panel.

Sentral sa argumento ni Luistro na kayang tumayo nang mag-isa ang Article II. Sa pagsasalita sa impeachment court, sinabi niyang sapat ang ebidensiya upang ituloy ang pagpapatalsik batay sa artikulong iyon nang hindi na ipinagpapatuloy ang tatlo pa.

"Naniniwala kaming matibay at mapanghikayat ang ebidensiya at sapat ito upang mapatalsik sa puwesto ang respondent dahil sa salang paglabag sa Konstitusyon at pagtataksil sa tiwala ng publiko," sabi ni Luistro.

Binanggit din niya ang pagkainip ng publiko sa mahahabang pagdinig at ang mga tungkuling lehislatibo ng mga senador. Ang pagbabasura sa tatlo sa apat na artikulo ay nagpapababa nang 75 porsiyento sa bilang ng mga alegasyong nakabinbing hatulan, bagaman hindi nito itinatakda kung gaano paiikliin ang natitirang mga pagdinig.

Magkakaiba ang mga ulat tungkol sa bilang ng mga saksi na hindi na kailangang tumestigo. Ayon sa ilan, 32 ang bilang; ayon naman sa isa, 12. Malinaw na nababawasan ng pagbawi ang nakaplanong testimonya, ngunit pinagtatalunan ang eksaktong bilang. Tumutukoy sa mga testimonya na napakinggan na, at hindi sa mga saksi na hindi na haharap sa hinaharap, ang 14 na saksi na binanggit ng depensa.

Ano talaga ang saklaw ng alegasyon tungkol sa yaman

Mas malawak ang Article II kaysa sa pahayag na may malaking yaman si Duterte. Ipinaparatang nito na hindi niya isiniwalat ang mga ari-arian sa kanyang Statement of Assets, Liabilities and Net Worth, o SALN, at hindi niya inalis ang mga interes sa negosyong ipinagbabawal ng Konstitusyon. Tungkol din ito sa umano'y ipinagbabawal na interes sa negosyo na kinasasangkutan ni Carpio.

Ang SALN ay deklarasyon ng mga ari-arian, utang at netong yaman ng isang opisyal. Inaatasan ang mga opisyal ng pamahalaan sa Pilipinas na magsumite nito taun-taon. Sa kasong ito, kailangang tasahin ng mga senador ang mga paratang ng prosekusyon tungkol sa mga hindi isiniwalat at mga interes sa negosyo, sa halip na ituring na patunay ng maling gawain ang laki lamang ng mga ari-arian ng isang tao.

Sa linggong bago ang pagbawi, nakinig ang korte sa testimonya ng Anti-Money Laundering Council, mga opisyal ng bangko at kompanya ng seguro, at ni Cabrera. Nagharap din ang mga tagausig ng mga opisyal ng buwis bilang suporta sa natitirang alegasyon.

Inakusahan ni Cabrera sina Duterte at Carpio na may hindi maipaliwanag silang yaman na tinatayang nasa P817 milyon hanggang P1.5 bilyon. Alegasyong iniharap ito sa testimonya, hindi pasya ng Senado. P683 milyon ang pagitan ng pinakamababa at pinakamataas na pagtataya, kaya mahalagang bahagi ng kaso ang batayan ng pagkukuwenta.

Kasama sa ebidensiyang inilarawan sa publiko ang iba't ibang uri ng rekord pinansiyal at mga saksi. Hindi sapat ang pagharap ng mga ito, sa ganang sarili, upang patunayang itinago ang mga ari-arian o labag sa batas ang mga interes sa negosyo. Nakabinbin pa rin ang mga pahayag na iyon sa sagot ng depensa at pagsusuri ng mga senador.

Kuwestiyon ng depensa ang pagkakataong sumagot

Sinabi ni Sison na hindi tutol ang depensa sa pagbawi mismo. Ang tinutulan nito ay kung sino ang maaaring magpasya kung paano magpapatuloy ang depensa matapos iharap ng mga tagausig sa mga pampublikong pagdinig ang mga alegasyon at ebidensiya.

Ikinatwiran niyang nanganganib na mawalan si Duterte ng pakinabang mula sa pagsalungat sa ebidensiya ng prosekusyon. Nagbabala rin ang depensa sa posibleng mistrial kung lubhang masira ang balanse sa pagitan ng paratang at sagot. Legal na pagtutol ito ng abogado, hindi pasya na walang-bisa ang paglilitis.

Tumugon si Luistro na nagawa ng depensa na kuwestiyunin ang mga saksi sa pamamagitan ng cross-examination at maaari nitong sagutin ang mga binawing alegasyon sa ibang plataporma. Tinanggihan ni Sison ang mungkahing maaaring ipalit sa paglalahad ng depensa sa mga pagdinig ang mga pampublikong pahayag sa labas ng korte.

Sinuportahan ni Michael Henry Yusingco, senior research fellow sa Ateneo de Manila University Policy Center, ang pangamba ng depensa. Ayon sa kanya, nilabag sa pagbawi sa mga artikulo tungkol sa confidential funds at mga banta matapos ilahad sa publiko ang ebidensiya ang karapatan ni Duterte sa due process. Naiiba ang kanyang pagsusuri sa pasya ng korte na pahintulutan ang pagbawi.

Pinaghihiwalay ng pagtatalo ang dalawang usaping maaaring magmukhang iisa: kung dapat pa bang magpasya ang mga senador sa isang paratang, at kung dapat bang mabigyan ang respondent ng pagkakataong pabulaanan ang ebidensiyang napakinggan na. Ipinasiya ni Escudero na hindi na kailangang magharap ng ebidensiya ang depensa tungkol sa mga binawing artikulo. Sinabi rin niyang makatutulong ang salit-salitang paglalahad ng prosekusyon at depensa upang maiwasang bawiin ang mga alegasyon bago masagot ng depensa ang mga ito.

Ang naunang kaso ni Corona at kapangyarihan ng korte

Binanggit ni Luistro ang impeachment proceedings laban sa dating Chief Justice Renato Corona bilang batayan na maaaring pumili ang prosekusyon kung aling mga artikulo ang itutuloy. Inilalagay ng orihinal na salaysay sa 2011 ang naunang pangyayaring ito, habang inilalarawan naman ito bilang impeachment trial ni Corona. Nakatuon ang pagtatalo sa mga pagdinig ni Duterte sa oras ng pagbawi, hindi sa taong iniugnay sa naunang kaso.

Sinabi ni Sison na ibinasura ang lima sa walong artikulo laban kay Corona bago iharap ang ebidensiya tungkol sa mga ito. Sa kaso ni Duterte, nakapaghain na ang mga tagausig ng ebidensiya tungkol sa confidential funds at mabibigat na pagbabanta. Paninindigan niya na hindi nalutas ng naunang pagbawi ang usapin ng pagiging makatarungan na kinakaharap ngayon ng Senado.

Tinanggihan din ni Escudero ang ideyang maaaring magpasya nang mag-isa ang alinmang panig sa usapin. Sinabi niyang saklaw na ng hurisdiksiyon ng impeachment court ang mga artikulo kapag naihain na, at nakasalalay pa rin sa pasya at pagpapasya ng korte ang kahilingan ng prosekusyon na bawiin ang mga ito.

Ipinapaliwanag ng pagkakaibang ito kung bakit kinailangang magpasya sa anunsiyo ni Luistro. Pinili ng mga tagausig kung ano ang nais nilang ipagpatuloy, ngunit ang korte ang nagpasya kung papayagan ang pagbawi at kung ano ang mga legal na magiging bunga nito.

Pinapayagan ang pampublikong pagtalakay, ngunit may mga limitasyon pa rin

Inalis ni Escudero ang Rule 18, ang restriksiyon ng impeachment court sa sub judice, para sa Articles I, III at IV. Nililimitahan ng mga restriksiyong sub judice ang mga pampublikong pahayag tungkol sa merito ng kasong nakabinbin upang maprotektahan ang mga pagdinig. Ayon sa kanyang pangangatwiran, hindi na naghihintay ng paghatol ang mga binawing artikulo.

Ayon sa pasya, maaaring magsalita sa publiko tungkol sa mga binawing alegasyon ang mga tagausig, si Duterte, ang kani-kanilang abogado at mga saksi. Sinabi ni Escudero na layunin nitong bigyan si Duterte ng pagkakataong sumagot kapag hindi na bahagi ng magiging hatol ng korte ang mga artikulong iyon.

Hindi nito pinahihintulutan ang walang limitasyong paglalathala ng ebidensiya. Sinabi ni Escudero na nananatiling umiiral ang mga proteksiyon sa pagiging kumpidensiyal at pribasiya para sa mga protektadong dokumento at iba pang materyal. Hindi maaaring basta kopyahin, ipamahagi o i-upload ang ebidensiyang saklaw ng mga proteksiyong ito dahil lamang binawi ang isang artikulo.

Tumutol si Sison dahil maaaring pahintulutan ng pag-alis sa restriksiyon ang mga paratang laban kay Duterte na walang regulasyon habang hindi pa tapos ang impeachment trial. Naghain si Pangilinan ng mosyon para muling isaalang-alang ang bahaging iyon ng pasya, at pinag-aaralan ni Escudero ang mosyon habang hinihintay ang konsultasyon ng depensa kay Duterte.

Nananatiling may bisa ang pagluluwag sa mga binawing artikulo hanggang makapagbigay ng komento ang depensa at talakayin ng korte ang usapin. Nagbabala rin si Michael Poa, tagapagsalita ng depensa, na maaaring manatiling hadlang sa pampublikong pagtalakay sa kaso ng mabibigat na pagbabanta ang hiwalay na gag order ng isang regional trial court. Kaya maaaring hindi ganap na malutas ng pahintulot ng korte ng Senado ang lahat ng restriksiyong nakaaapekto sa mga panig.

Itinatanggi ni Duterte na magbibitiw habang nagpapatuloy ang iba pang alegasyon

Sa pagsasalita sa 52nd Philippine Business Conference and Expo noong Martes, itinanggi ni Duterte ang anumang mungkahing kusang loob siyang aalis sa puwesto. Sinabi niyang planong pasinungalingan ng kanyang legal team ang mga alegasyon at hindi niya inaasahang magiging patas ang pamahalaan.

Hindi ako magbibitiw. Hinding-hindi ako magbibitiw sa Office of the Vice President.

Inilarawan ni Duterte ang mga paratang bilang may motibasyong pulitikal at naglalayong pahinain ang plano niyang kumandidato sa pagkapangulo sa 2028. Sinabi rin niyang inaasahan niya ang mas marami pang paratang at mapanlabang kampanya habang papalapit ang halalan. Ipinapahayag ng mga pahayag na iyon ang kanyang paninindigan; hindi nito nilulutas ang mga paratang sa korte.

Nagpapatuloy sa labas ng mga pagdinig ng impeachment ang iba pang alegasyon. Noong nakaraang Lunes, sinabi ng National Bureau of Investigation na iniimbestigahan nito ang mga ari-arian ni Duterte, kabilang ang lupang umano'y maling idineklarang agrikultural sa kanyang mga SALN.

Hiwalay na inakusahan ni dating Senator Antonio Trillanes IV sina Duterte at Carpio na tumanggap ng mga remittance mula sa gobyerno ng China. Naglahad naman ng mga paratang tungkol sa paghahatid ng pera ang tinanggal sa puwestong pulis na si Rodulfo Gracioso Jr. at si Ramil Madriaga, na nagpakilalang tagapagdala ng pera. Itinanggi ni Duterte ang mga paratang.

Hindi dapat ipagkamali ang mga imbestigasyon at paratang na ito sa mga pasya tungkol sa Article II. Hindi pinagpapasyahan ng pagbawi sa tatlong artikulo ng impeachment kung totoo ang mga hiwalay na pahayag na iyon, at hindi rin nagpapatunay ng maling gawain ang pagkakaroon ng imbestigasyon.

Iskedyul at kahalagahan ng hatol

Naganap ang hakbang noong Martes sa ika-39 na araw umano ng paglilitis, na nagsimula noong Hulyo 6. Nakatakdang magharap ng depensa ang susunod na yugto sa Nobyembre 9. Sinabi ni Senate Minority Leader Alan Peter Cayetano na walang takdang panahon sa Konstitusyon para sa impeachment trial at maaaring maglaan ng kinakailangang panahon ang mga senador upang matiyak ang pagiging patas habang dumadalo rin sa mga deliberasyon sa badyet.

• Mayo 2026: In-impeach ng House of Representatives si Duterte batay sa apat na artikulo.
• Hulyo 6, 2026: Nagsimula ang impeachment trial sa Senado.
• Setyembre 2026: Iniulat na nagpatibay ang Senado ng interpretasyon sa hangganan ng mga boto para sa paghatol, batay sa mga senador na maaaring lumahok.
• Oktubre 13, 2026: Tinanggap ng korte ang pagbawi sa Articles I, III at IV, kaya Article II na lamang ang natira.
• Nobyembre 9, 2026: Nakatakdang magpatuloy ang mga pagdinig at inaasahang maghahain ng ebidensiya at mga saksi ang depensa.

Maaaring maging mapagpasya ang kinakailangang bilang ng boto. Ayon sa mga ulat, binigyang-kahulugan ng Senado na may 24 na puwesto ang kahingian sa Konstitusyon na dalawang-katlo ng lahat ng miyembro bilang dalawang-katlo ng mga senador na maaaring lumahok, kaya 14 na boto ang kailangan. 16 na boto naman ang dalawang-katlo ng buong kapulungan na may 24 na miyembro. Dahil dito, nababawasan nang dalawa ang kailangang boto ayon sa iniulat na interpretasyon.

Wala pang inilalabas na hatol. Maaaring humantong sa pagpapatalsik kay Duterte at pagbabawal sa kanya sa panunungkulan sa pampublikong puwesto ang paghatol sa kanya, at malalagay sa alanganin ang plano niyang kumandidato sa pagkapangulo sa 2028. Binabago ng pagpapaliit sa kaso ang pagpapasyahan ng mga senador, ngunit hindi inaalis ang mga posibleng kahihinatnang iyon.

Binatikos din ng Bagong Alyansang Makabayan ang pagbawi. Sinabi ng pangulo nitong si Renato Reyes Jr. na nakatulong ang kontrobersiya sa confidential funds upang pasimulan ang impeachment at nararapat makakuha ng malinaw na sagot ang publiko. Dahil sa pasya ng korte, walang magiging hatol tungkol sa artikulong iyon kahit naging paksa na ito ng testimonya.

Mahahalagang Punto

• Article II na lamang, tungkol sa umano'y hindi maipaliwanag na yaman, pagsisiwalat ng mga ari-arian at ipinagbabawal na interes sa negosyo, ang natitira para sa hatol ng Senado.
• Inakusahan ni Cabrera si Duterte ng hindi maipaliwanag na yaman na nagkakahalaga ng P817 milyon hanggang P1.5 bilyon. Hindi pinagtibay ng Senado ang pagtatayang iyon bilang katotohanan.
• Binawi nang may prejudice ang mga artikulo tungkol sa confidential funds at mabibigat na pagbabanta; binawi naman nang walang prejudice ang artikulo tungkol sa panunuhol.
• Kuwestiyon ng depensa ang pagiging patas ng pag-alis sa mga alegasyon matapos marinig sa publiko ang ebidensiya ng prosekusyon.
• Pinahihintulutan ng kasalukuyang pasya ng Senado ang pampublikong pagtalakay sa mga binawing artikulo, ngunit nananatili ang mga proteksiyon sa pagiging kumpidensiyal at posibleng restriksiyon ng hiwalay na korte.
• Inaasahang sisimulan ng depensa ang paglalahad ng kaso nito sa Nobyembre 9. Itinatanggi ni Duterte ang anumang maling gawain at sinasabing hindi siya magbibitiw.