Nanawagan ang mga Siyentipikong Pandagat ng Pangmatagalang Pondo Habang Kumikilos ang Pilipinas para Protektahan ang mga Ekosistema sa West Philippine Sea

Isang dekada matapos ang arbitral award, nananawagan ang mga siyentipiko ng pangmatagalang badyet para sa pananaliksik

Nananawagan ang mga Pilipinong siyentipikong pandagat na maglaan ang pamahalaan ng tuloy-tuloy na pondo para sa pananaliksik sa West Philippine Sea habang ginugunita ng Pilipinas ang ika-10 anibersaryo ng 2016 Arbitral Award at kumikilos tungo sa pagtatakda ng mga protektadong lugar sa Kalayaan Island Group. Praktikal ang kanilang panawagan: paulit-ulit na mga sarbey, maaasahang akses sa mga barko at kagamitan, at sapat na katiyakan sa pondo upang masubaybayan ang mga pagbabago sa mga ekosistemang pandagat sa paglipas ng panahon.

Sa isang pagtitipon sa Quezon City noong Hulyo 28, 2026, sinabi ni Fernando Siringan, propesor sa Marine Science Institute ng University of the Philippines, na nakatulong sa mga mananaliksik ang tulong ng pamahalaan ngunit hindi pa rin ito sapat. Isang araw bago nito, nangako si Pangulong Ferdinand Marcos Jr. sa kanyang State of the Nation Address na ipagtatanggol ang award laban sa malawak na pag-aangkin ng China sa karagatan.

Kinikilala ni Siringan ang suportang natanggap ng mga siyentipiko habang nananawagan ng mas maaasahang kaayusan:

Una, nagpapasalamat kami sa pambansang pamahalaan sa lahat ng suportang natanggap namin hanggang ngayon. Ngunit hindi sapat ang suportang iyon. Kailangan ng tuloy-tuloy na suporta at suportang nakabatay sa isang programa.

Dumating ang panawagan kasabay ng mga kongkretong natuklasan ng pananaliksik para sa konserbasyon: 49 na species ng isda na hindi pa naitatala noon sa Kalayaan Island Group, kumpirmadong seagrass bed sa Rizal Reef, at ebidensiyang nawawalan ng humigit-kumulang 1,500 metro kuwadrado ng lupa taun-taon ang Pag-asa Island. Ipinakikita ng mga natuklasang ito kung ano ang napapatunayan ng mga ekspedisyon. Ipinakikita rin ng mga ito ang pangangailangang paulit-ulit na bumalik sa parehong mga lugar upang matukoy kung ano ang nagbabago at bakit.

Ano ang mababago ng matatag na pondo

Karaniwang sa pamamagitan ng mga grant nagsasagawa ng pananaliksik ang mga siyentipikong pandagat. Nagsusumite sila ng mga panukala, kumukuha ng pondo kapag naaprubahan, at tinatapos ang mga proyekto sa loob ng itinakdang panahon habang inaasikaso ang mga rekisito sa administrasyon at hindi tiyak na mga kondisyon sa dagat. Maaaring maipon ang mga kagamitan mula sa magkakahiwalay na proyekto nang walang garantisadong badyet para sa susunod na ekspedisyon.

Sa tuloy-tuloy na alokasyon para sa pananaliksik, maipaplano ng mga siyentipiko ang mga sarbey bilang magkakaugnay na serye sa halip na magkakahiwalay na pagkakataon lamang. Mahalaga ang paulit-ulit na obserbasyon dahil maaaring maidokumento ng iisang pagbisita ang isang bahura o komunidad ng mga isda, ngunit hindi nito matutukoy kung bumubuti o lumalala ang kalagayan ng mga ito.

Direktang inilarawan ni Siringan ang gastos sa pagpunta sa laot:

Hindi mura ang pumalaot.

Milyun-milyong piso na agad ang maaaring kailanganin para sa gasolina at sahod ng mga tripulanteng nagpapatakbo ng barko para sa pananaliksik. Mabigat din sa katawan ng mga tripulante ang gawaing-pangbukid, habang maaaring makasira sa kagamitan ang tubig-alat at masamang panahon. Kaya kailangang pondohan ng badyet ang operasyong magdadala sa mga siyentipiko sa lugar, hindi lamang ang mga instrumentong gagamitin nila pagdating doon.

Hindi tinukoy sa panawagan noong Hulyo ang hinihiling na taunang alokasyon, aprubadong pangako sa pondo o takdang panahon para baguhin ang sistema ng mga grant. Ang pangunahing hinihingi ay pagpapatuloy: sapat at mahuhulaang suporta upang maisagawa ang programa ng pananaliksik sa magkakasunod na taon.

Pagbabang na masusubaybayan sa paulit-ulit na mga sarbey

Bago pa ang pagtitipong ginanap para sa anibersaryo, matagal nang isinusulong ang paglalaan ng pondo. Sa isang forum noong Mayo 13, 2024, nanawagan ang mga propesor ng University of the Philippines ng tuloy-tuloy na pagsubaybay sa mga yamang-dagat ng West Philippine Sea. Itinala sa ulat ng unibersidad tungkol sa forum noong Mayo 2024, na inilathala noong Mayo 30, ang mga pangamba hinggil sa presyon ng pangingisda, pagbabago ng klima, basurang plastik, mga oil spill, pagkawala ng mga bakawan at pagkasira ng mga bahurang korales.

Sinabi ni Laura David, direktor ng Marine Science Institute, na bumaba mula 34 tungo sa 22 ang bilang ng mga pamilya ng isdang natagpuan sa West Philippine Sea sa loob ng 20 taon. Katumbas ito ng pagbaba ng 12 pamilya, o humigit-kumulang 35% ng orihinal na bilang. Malalawak na pangkat biyolohikal ang mga pamilya ng isda, kaya hindi katumbas ng 35% na pagbaba sa dami ng isda o huli ang bilang na ito.

Nagbabala rin si Jonathan Anticamara ng UP Institute of Biology na wala ang bansa ng sistematikong database para masuri ang mga yamang-dagat sa paglipas ng panahon. Iniulat sa salaysay ng unibersidad na iniugnay niya sa pagbaba ng produksyon ng pangisdaan ang bilang na "higit sa 60% o 80%," ngunit hindi tinukoy kung alin sa mga porsiyentong ito ang tama o kung anong maihahambing na panahon at datos ang tinutukoy. Hindi maaaring ituring ang pahayag na iyon bilang tiyak na pambansang trend na maihahambing sa bilang ng pamilya ng isda na ibinigay ni David.

Mahalaga ang pagkakaibang ito sa paggawa ng patakaran. Kailangang malinaw sa maaasahang pagsubaybay kung ano ang sinukat, saan, kailan at sa anong paraan. Kung walang pagkakapare-parehong ito, maaari mang magpahiwatig ng pangamba ang matitinding bilang, hindi naman nagbibigay ang mga ito ng matibay na batayan sa pagsusuri ng mga resulta ng konserbasyon.

Lumawak ang pananaliksik sa pamamagitan ng pakikipagtulungan sa Australia

Nagsisimula nang buuin ang ilang kakayahan sa pananaliksik. Inilarawan ng Palawan Council for Sustainable Development ang Marine Resources Initiative nito sa isang pahayag tungkol sa pananaliksik sa dagat. Kabilang sa proyekto ang Australian Institute of Marine Science, Geoscience Australia, University of Sydney at Department of Foreign Affairs and Trade ng Australia.

Pinagsasama ng inisyatiba ang teknolohiya, pagsasanay sa kawani at mga pagsusuri sa lugar. Ipinakikita ng pag-usad nito kung paano mabubuo ang imprastraktura para sa pananaliksik sa loob ng ilang taon:

• Disyembre 2022: Itinatag ng mga kasunduan sa pakikipagtulungan sa Australian Institute of Marine Science at Geoscience Australia ang mga pundasyon ng partnership.
• Unang bahagi ng 2023: Binuo ng mga konsultasyon at sesyon sa pagpaplano ang mga gawain sa pananaliksik at pagsubaybay.
• Setyembre 2023: Opisyal nang ginagamit ang ReefScan sa buong Palawan, kabilang ang West Philippine Sea.
• 2024: Umabot ang mga pagsusuri sa Pag-asa Island at Sandy Cays 1 at 2, at sinukat ang kalidad ng tubig sa anim na estasyon ng pagsubaybay sa baybayin.
• Marso 2025: Naglathala ang kawani ng konseho ng dalawang ulat tungkol sa kapaligirang pandagat ng Palawan at mga tampok ng sahig-dagat malapit sa baybayin.
• Pagsapit ng 2025: Umabot na ang mga pagsusuri sa Lawak Island at Rozul Reef.

Gumagamit ang ReefScan Transom ng detalyadong mga larawan sa ilalim ng dagat at artificial intelligence upang suriin ang mga bahura. Pormal na pinagtibay ng PCSD ang ReefScan at ang plataporma sa pagproseso ng datos na ReefCloud sa pamamagitan ng Resolution No. 24-1015 para sa pagsubaybay sa mga korales sa Palawan at Puerto Princesa.

Ang mga publikasyong inilabas noong Marso 2025 ay pinamagatang "2024 State of the Marine Environment of Palawan" at "Nearshore Marine Benthic Features of Palawan, The Philippines." Ang mga benthic feature ay mga tirahan at organismong kaugnay ng sahig-dagat. Nagbigay rin ang mga pagsusuri ng impormasyon para sa Kalayaan Island Group Strategic Development Plan and Action Plan.

Pinatitibay ng mga bagong tala ang panawagan para sa mga protektadong lugar

Kumikilos ang Department of Environment and Natural Resources upang magtatag ng mga marine protected area sa mahahalagang bahaging ekolohikal ng Kalayaan Island Group. Nakatulong ang mga ekspedisyon para sa biodiversity na isinagawa mula 2017 hanggang 2025 sa pagbuo ng batayang siyentipiko para sa panukalang ito.

Kabilang sa mga institusyong nagsagawa ng gawain ang UP Marine Science Institute, Bureau of Fisheries and Aquatic Resources, Philippine Navy, Philippine Coast Guard, National Coast Watch Council at iba pa. Naitala ng mga mananaliksik ang 49 na species ng isda na hindi pa naitatala noon sa kapuluan, kabilang ang mga eagle ray at mga nanganganib na wrasse. Mga bagong tala ang mga ito para sa lugar, hindi nangangahulugang bagong tuklas ng agham ang mga species na ito.

Naitala rin ng mga mananaliksik ang mga pambihirang korales at kinumpirma ang mga seagrass bed sa Rizal Reef. Dahil dito, naging dalawa na ang mga lugar sa Kalayaan Island Group na may beripikadong ekosistemang seagrass. Tinutukoy ng beripikasyon kung saan naitala ang gayong mga tirahan; hindi nito pinatutunayang walang seagrass sa bawat lugar na hindi pa nasusurbey.

Sinabi ni Environment Secretary Juan Miguel Cuna na sinusuportahan ng naipong pananaliksik ang mga hakbang para sa konserbasyon:

Natukoy ng mga taon ng pananaliksik at ekspedisyong pandagat ang mahahalagang ekosistema sa West Philippine Sea na kritikal sa biodiversity ng Pilipinas.

Ayon sa DENR, poprotektahan ng mga marine protected area ang biodiversity sa pamamagitan ng siyentipikong pagsubaybay at pagpapatupad ng mga alituntunin para sa napapanatiling paggamit. Mahalaga ang batayang ekolohikal na datos, o paunang tala ng mga kondisyon na maihahambing sa mga susunod na sarbey, sa pagpili ng mga lugar at pagsusuri kung epektibo ang proteksiyon.

Walang tinukoy na petsa ng pinal na pagtatalaga, kumpletong listahan ng mga hangganan o detalyadong kaayusan sa pagpapatupad sa iniulat na anunsyo. Kaya hakbang tungo sa proteksiyon ang panukala, at hindi kumpirmasyong naitakda na ang mga lugar bilang protektado.

Ipinakikita ng pagguho sa Pag-asa kung bakit mahalaga ang mga lokal na sukat

Natuklasan sa pananaliksik ng UP Marine Science Institute na pinakamabilis gumuho ang Pag-asa Island sa mga sinuring isla, at nawawalan ito ng humigit-kumulang 1,500 metro kuwadrado ng lupa taun-taon sa nakalipas na dalawang dekada. Iniugnay ng mga mananaliksik ang pagguho sa mga solidong artipisyal na estrukturang nakausli mula sa baybayin.

Sa karaniwang bilis na iyon, aabot sa humigit-kumulang 30,000 metro kuwadrado, o tatlong ektarya, ang mawawala sa loob ng 20 taon. Kuwenta ito batay sa iniulat na taunang bilang, hindi hiwalay na sinukat na kabuuang lawak, at hindi nangangahulugang pare-pareho ang lawak ng lupa na nawala bawat taon.

Ipinakikita ng natuklasan ang isang usapin sa konserbasyon na hindi maaaring iugnay lamang sa mga aktibidad ng ibang bansa. Maaaring makaapekto sa galaw ng tubig at latak ang mga estrukturang nasa baybayin. Kailangan ang pagsubaybay upang maunawaan ang mga pagbabagong ito at maging gabay sa mga pasya tungkol sa imprastraktura, pangangalaga sa tirahan at pagpapaunlad ng isla.

Sa forum ng unibersidad noong 2024, nanawagan din si Siringan na pag-aralan ang mga panganib gaya ng tsunami, storm surge at baha kapag pinag-iisipan ang pagpapaunlad ng mga isla. Magkakaibang suliranin ang tinutugunan ng mga pagsusuring ekolohikal at pananaliksik sa panganib, ngunit kapwa nangangailangan ang mga ito ng mga obserbasyong magagamit sa pagpapasya bago magsimula ang konstruksyon.

Malaki pa rin ang kakulangan sa pananaliksik sa malalim na tubig

Mababaw na katubigan, na may lalim na 18 metro o mas mababa, ang saklaw ng marami sa mga pag-aaral na inilahad sa pagtitipon noong Hulyo. Mahahalagang impormasyon tungkol sa mga bahura at tirahan sa baybayin ang makukuha sa mga sarbey na ito, ngunit hindi nila mailalarawan ang buong pagkakaiba-iba ng buhay sa mas malalim na bahagi ng West Philippine Sea.

Nangangailangan ng angkop na kagamitan, akses sa barko at sapat na oras sa laot ang pagpapalawak ng pananaliksik lampas sa mga lalim na iyon. Kaya hindi dapat ituring ang matagumpay na sarbey sa mababaw na tubig bilang kumpletong imbentaryo ng rehiyon.

Maaaring makatulong ang mga estasyon ng pananaliksik sa pagpapatuloy ng gawain. Sa ulat ng unibersidad tungkol sa forum noong 2024, binanggit ni Siringan ang Pagasa Island Research Station at ang mga planong magtayo ng anim pang estasyong pandagat sa buong bansa sa taong iyon. Mga planong inilahad noong 2024 ang mga ito, hindi kumpirmasyong naitayo na ang lahat ng anim.

Hinimok ni Siringan ang mga mananaliksik na magtulungan sa pamamagitan ng mga estasyon. Makakatulong ang mga pasilidad na pinagsasaluhan sa paulit-ulit na gawain sa lugar at mas malawak na pakikilahok, ngunit hindi nito inaalis ang pangangailangang pondohan ang mga tripulante, transportasyon, pagpapanatili at pagsusuri ng mga nakolektang sampol.

Magkaugnay ang pamamahala sa karagatan at pondo para sa pananaliksik

Ayon kay Mariglo Laririt, assistant director ng Biodiversity Management Bureau ng DENR, nakasalalay din ang usapin sa pondo sa pagtatalaga ng pananagutan sa pamamahala sa karagatan. Tinawag niya ang badyet na "karwahe, hindi ang kabayo," upang bigyang-diin na dapat unahin ang pamumunong institusyonal bago ang mga kaayusan sa pananalapi.

Sinabi ni Laririt na nagsisikap ang bureau na bumuo ng pambansang patakaran para sa mga kapaligirang pandagat upang matulungan ang mga tagapagpasya na tukuyin kung kanino dapat mapunta ang pamumuno:

Ibig sabihin, magkakaroon ng badyet kapag malinaw na kung aling ahensiya ang mangunguna sa pamamahala sa karagatan.

May pondo na ang DENR para sa pamamahala at pagpapanumbalik ng mga yamang baybayin at dagat. Ibinukod ni Laririt ang gawaing ito sa pamamahala sa karagatan, na nangangailangan ng pag-uugnay ng mga aktibidad sa iba't ibang institusyon.

Ipinakikita ng mga naganap na ekspedisyon kung bakit mahalaga ang koordinasyon. Nagsasagawa ng pananaliksik ang mga unibersidad, bumubuo ng mga panukalang pangkonserbasyon ang mga ahensiyang pangkapaligiran, nagbibigay ng kaalaman sa sektor ang mga awtoridad sa pangisdaan, at sumusuporta sa mga operasyon sa pinagtatalunang karagatan ang mga puwersang pandagat. Maaaring linawin ng isang nangungunang ahensiya ang pananagutan, ngunit hindi pa natutukoy sa iniulat na gawain sa patakaran kung aling institusyon ang gaganap sa tungkuling iyon o kung paano titiyakin ang tuloy-tuloy na pondo para sa pananaliksik.

Sinusuportahan din ng Marine Resources Initiative ang programang ReINVEST WPS na pinopondohan ng DOST-PCAARRD para sa pagtatala ng likas na yaman. Itinatala sa paraang ito ang kalagayan at halaga ng mga likas na yaman at mga serbisyong ibinibigay ng mga ito, kabilang ang pangisdaan at pag-iimbak ng carbon, upang maisaalang-alang sa pagpaplano ng pamahalaan.

Dapat umabot sa barkong pananaliksik ang mga pangako sa seguridad

Nakatulong ang gawaing siyentipiko na maitatag ang pinsala sa kapaligirang dulot ng malawakang reklamasyon ng China sa kasong nagbunga ng 2016 Arbitral Award. Tinanggihan ng award ang malawak na pag-aangkin ng China sa karagatan. Magkaiba ang soberanong karapatan sa mga yamang-dagat at soberanya sa teritoryong panlupa; mahalaga ang pagkakaibang ito sa pagtalakay sa mga bagay na nilutas ng pasya.

Nangako si Marcos sa kanyang talumpati noong Hulyo 2026 na "gagawin ang lahat ng kinakailangan" upang ipagtanggol ang award, habang pinasasalamatan ang Armed Forces, Coast Guard at mga mangingisdang pumapalaot sa kabila ng malulubhang panganib. Hinaharap din ng mga siyentipiko ang mga panganib na ito. Naranasan ni Siringan ang pangha-harass ng mga puwersang pandagat ng China noong 2024 habang pinamumunuan ang pagsusuri sa tunog at mga korales sa Escoda Shoal.

Kabilang din sa tugon sa politika ang panukalang imbestigasyon ng Senado sa pansamantalang pagkakaunawaan sa China tungkol sa mga misyon ng pag-iikot at muling pagsu-supply sa nakasadsad na BRP Sierra Madre sa Ayungin Shoal. Naghain si Senador Francis Pangilinan ng Senate Resolution 536 upang siyasatin kung naaayon ito sa arbitral ruling at kung may mga pananggalang para sa soberanong karapatan ng Pilipinas. Malugod na tinanggap ng Department of Foreign Affairs ang paglilinaw sa angkop na forum. Walang tinukoy na petsa ng pagdinig.

Para sa pananaliksik sa dagat, ang agarang tanong ay kung maisasalin ang mga pambansang pangako sa tuloy-tuloy na mga sarbey, ligtas na akses at mabisang pamamahala sa konserbasyon. Nakapaghatid na ng kapaki-pakinabang na ebidensiya ang teknolohiya, pakikipagtulungan at mga taon ng ekspedisyon. Magbibigay-daan ang tuloy-tuloy na pondo upang masuri ng mga siyentipiko kung bumabawi ang mga tirahan, masubaybayan ang bagong pinsala at masukat ang mga resulta ng anumang pagtatalaga ng mga protektadong lugar.

Mahahalagang Punto

• Noong Hulyo 28, 2026, nanawagan ang mga siyentipikong pandagat ng tuloy-tuloy na pondo ng pamahalaan sa halip na umasa sa magkakahiwalay na grant.
• Kumikilos ang DENR tungo sa pagtatatag ng mga marine protected area sa Kalayaan Island Group, batay sa mga ekspedisyong isinagawa mula 2017 hanggang 2025.
• Naitala ng mga mananaliksik ang 49 na species ng isda na hindi pa naitatala noon sa kapuluan at kinumpirma ang mga seagrass bed sa Rizal Reef.
• Natuklasan sa pananaliksik ng UP na nawawalan ng humigit-kumulang 1,500 metro kuwadrado ng lupa taun-taon ang Pag-asa Island sa loob ng dalawang dekada.
• Pinalawak ng PCSD ang pagsubaybay sa bahura sa pamamagitan ng pakikipagtulungan sa Australia, teknolohiyang ReefScan at mga pagsusuring umabot sa Lawak Island at Rozul Reef.
• Hindi pa naitatakda sa mga inihayag na plano ang tuloy-tuloy na alokasyon ng pondo, pinal na pagtatalaga ng mga protektadong lugar o nangungunang ahensiya para sa pamamahala sa karagatan.